د دې سورې په لړ کې الله تعالی د خلکو د ایمان د یوه مهم اصل د ښه پوهولو لپاره دوه مثالونه بیان کړي دي. اوس هغه یو بل مثال راوړي چې د مکې او د هغې د بت پرست خلکو حالت بیان کړي، هغه خلک چې د الله تعالی هغو نعمتونو ته انکار کاوه چې هغه ورته ور کړي وو. دا مثال دې ته روښانه کوي چې که دوی په خپل دې رویه ټینګ پاتې شي نو کومه پایله به ورته پیښه شي. مثال د مکې ښار ته ورکړل شوي پراخ رزق، امن او سوکالي ته اشاره کوي، وروسته له هغه چې د هغو ښو او پاکو شیانو ذکر کوي چې دوی د خپلو بتپرستانه افسانو پر بنسټ ځانونه له هغو څخه منع کوي. په حقیقت کې الله تعالی دا شیان انسانانو لپاره حلال کړي دي. هغه په ښکاره ډول بیان کړي چې څه شی یې حرام کړي دي، او هغه شیان چې دوی یې پخپله منع کوي، په هغو کې نه دي شامل. دا د الله تعالی سره ناشکري ده، د هغه د نعمتونو په مقابل کې د هغه شکر نه کول. د دې رویې په غوره کولو سره دوی ځانونه د الله تعالی د سخت عذاب په وړ کوي.

Earlier in the sūrah God gave two examples to drive home to people an important principle of faith. Now He gives another to portray the situation of Makkah and its pagan people who denied the blessings God had bestowed on them. The example serves to make clear what destiny awaits them if they persist in their attitude. The example highlights the blessings of abundant provisions, peace and security given to the city before mentioning the good and wholesome things they prohibit themselves on the basis of their pagan myths. In fact God has made these lawful to mankind. He has clearly outlined what He has forbidden, and it does not include the matters they prohibit themselves. This is an act of ingratitude to God, giving no thanks to Him for His blessings. By adopting this attitude they lay themselves open to God’s severe punishment.

دغه سورت هغه ناپاکه شیان بیانوي چې خدای د مسلمانانو لپاره حرام کړي دي، او همدارنګه هغه پاکیزه شیان هم یادوي چې د یهودو د ظلم او سرغړونې په سبب خدای دوی ته حرام کړي وو.

As it outlines the foul things God has forbidden to Muslims, the sūrah mentions the wholesome things God had forbidden to the Jews because of their wrongdoing.

دا هغه شيان دي چې د ابراهيم عليه السلام په وخت کې د هغه پلرونو ته حرام نه وو، هغه چې د خدای يو مخلص بنده و. دا شيان په حقيقت کې د هغه او د هغه د اولاد لپاره حلال وو.

These were not forbidden to their forefathers at the time of Abraham who was a devout servant of God. These were indeed permissible to him and his offspring.

بعض هغه شیان چې وروسته یهودانو ته د دوی د وروسته نافرمانۍ د یوې ډول سزا په توګه منع شول. هغه کسان چې بیا خپلې لارې سمې کړې، د خدای بښنه او رحمت ترلاسه کولی شول.

Some were later forbidden to the Jews as a sort of punishment for their subsequent disobedience. Those who then mended their ways could receive God’s forgiveness and mercy.

خدای تعالیٰ د یوه داسې ښار حالت بیانوي چې په امن او آرام کې ژوند کوي. د هغه رزق هر لوری څخه په پراخه توګه ورته راځي. خو دا ښار د خدای نعمتونو ته ناشکره شو. نو خدای د هغه څه له امله چې د هغه اوسیدونکي کول، هغه ته د لوږې او ویرې تکلیف وچشاوه.

God cites the case of a town living in security and ease. Its sustenance comes to it in abundance from all quarters. Yet it was ungrateful for God’s favours. Therefore, God caused it to experience the misery of hunger and fear for what its people used to do.

دوی ته له خپل منځ څخه یو پیغمبر راغی، خو دوی هغه وغړاوه.

There had come to them a messenger from among themselves, but they denied him.

لہٰذا ظلم کرنے والے ہونے کی وجہ سے تکلیف نے انہیں گھیر لیا۔ (آیات ۱۱۲-۱۱۳)

Therefore suffering overwhelmed them as they were wrongdoers. (Verses 112-113)

دا قضیه د مکې سره ډیره ورته ده، چیرته چې د خدای مقدس کور جوړ شو. دا یو داسې مقدس ښار وګرځید چې هرڅوک په کې ځان محفوظ احساسولی شو. هیڅوک ګواښ ته نه و ښکار، که څه هم هغه شاید د قتل مجرم وي. ټول د خدای د نه‌تړلې کور په ګاونډ کې د امنیت څخه خوند اخیست. شاوخوا خلک د هر ډول خطرونو سره مخ وو، پداسې حال کې چې د مکې خلک سوکالي او امنیت څخه برخمن وو. د دوی رزق له ټولې نړۍ څخه په اسانۍ دوی ته رسیده، هغه زایرین یا د سوداګرو کاروانونه چې په سوله او امن سفر کوله، هغه راوړل. سره له دې، دوی د یوې بنجره او بې کرنې او بوټو نه لرونکې درې کې ژوند کاوه. په هرصورت، د ابراهیم ـ علیه السلام ـ له زمانې راهیسې دوی د امنیت ترڅنګ د سوکالۍ ژوند هم تیراوه.

This case is very similar to that of Makkah where God’s sacred house was built. It was made a consecrated city where everyone could feel secure. No one was threatened, even though he might be guilty of murder. All enjoyed the security of being in the neighbourhood of God’s Inviolable House. People all around were threatened by all manner of dangers, while the people of Makkah enjoyed peace and security. Their provisions came to them easily from all over the world, carried by pilgrims or trade caravans which travelled in peace. Yet they lived in a barren valley with no cultivation or vegetation. Nevertheless, ever since the days of Abraham, they enjoyed a life of prosperity in addition to their security.

بیا یو رسول د دوی ترمنځ راغی، د دوی له ځانه یو سړی چې دوی ته معلومه وه چې تل ریښتیا وایي او په صداقت کې ښه نمونه ده. دوی د هغه په اخلاقو کې هیڅ عیب نشو موندلی. دا خدای و چې هغه یې د خپل رسول په توګه واستاوه، چې دوی ته او ټولې انسانیت ته رحمت راوړي، او هغه ورته هماغه دین تبلیغ کاوه چې د ابراهیم دی، هغه چې د بیت الحرام جوړونه یې وکړه، هغه کور چې د دوی امنیت او سوکالي یې تضمین کړی و.

Then a Messenger came to them: a man from among them whom they knew to always tell the truth and to be exemplary in his honesty. They could find nothing wrong with his character. It was God who sent him as His Messenger, bringing mercy to them and to all mankind, preaching the same faith as that of Abraham, who built the Inviolable House of worship which ensured their security and prosperity.

اب سورت حرام چیزوں کو واضح کرتی ہے اور ممنوعات کو تفصیل سے بیان کرتی ہے۔ اس فہرست میں وہ چیزیں شامل نہیں جو عرب خود اپنے اوپر حرام ٹھہرا لیتے تھے اور جن کے لیے خاص نام رکھے گئے تھے، جیسے بَحِیرَہ، سَائِبَہ، وَصِیلَہ اور حَامْ۔

Now the sūrah defines what is forbidden, listing the prohibitions in detail. The list does not include what the Arabs forbade themselves, giving these special names such as baĥīrah, sā’ibah, waşīlah and ĥām.

دلته د منع شوو شیانو په بیان کې د "یوازې" کلمه ځانګړې ده، لکه څنګه چې په آیت ۱۱۵ کې راغلې ده: «هغه تاسو ته یوازې مړه شوې څاروی، وینه، د خنزیر غوښه او هغه څه حرام کړي چې د خدای پر ځای د بل چا نوم پرې اخیستل شوی وي.» دا شیان یا ځکه منع شوي دي چې فزیکي زیان لري، لکه مړه شوي څاروی، وینه او د خنزیر غوښه، یا ځکه چې د عقیدې یا ذهني روغتیا لپاره ناوړه دي، لکه د ذبح په وخت کې د یوې مخلوق نوم یادول. خو «که څوک په اړتیا مجبور شي، نه غواړي او نه د اړتیا له اندازې تجاوز کوي، نو خدای بښونکی او مهربان دی.» (آیت ۱۱۵) د اسلام دین اسانه شوی دی او په کې کوم تکلیف نشته. که څوک د لوږې او تندې له امله د مرګ یا ناروغۍ ویره ولري، هغه کولی شي د دغو منع شوو شیانو څه وخوري. مخکې مو یادونه وکړه چې علماوو کې دا اختلاف دی چې په دغه حالت کې څومره خوړل جایز دي. خو مهمه دا ده چې انسان نه د منع کولو اصل تېرې کړي او نه د هغې اړتیا له حده تجاوز وکړي چې د منع شوو شیانو د جواز سبب کیږي.

We note the exclusivity in the way the prohibitions are listed: “He has forbidden you only carrion, blood, the flesh of swine and anything over which any name other than God’s has been invoked.” (Verse 115) These are forbidden either because they are physically harmful, as in the case of dead animals, blood and pig meat, or because they are outrageous to faith or to mental well-being as when invoking a creature’s name at the time of slaughter. “But if anyone is driven to it by necessity, neither desiring it nor exceeding his immediate need, then God is Much- Forgiving, Merciful.” (Verse 115) This faith of Islam is made easy, involving no affliction. If someone fears to die or becomes ill as a result of hunger and thirst, he may eat something of these forbidden items. We mentioned earlier the differences among scholars as to how much one may eat in such cases. The important thing is that one must neither transgress the principle of prohibition, nor exceed the limits of necessity that override the prohibition in order to permit what is normally restricted.

دا هغه حدود دي چې خدای (ج) د خوړو په اړه یې حرام کړي یا حلال پرېښي دي.

These are the limits of what God has prohibited or left lawful in relation to food.

دې حدونو ته د بت پرستۍ د افسانو په بنسټ ځای نه ورکړل کېږي. هېڅوک دا دروغ دعوه نه شي کولای چې هغه څه حرام وګڼي چې خدای یې حلال کړي دي. حلال او حرام یوازې د خدای د امر په بنسټ ټاکل کېږي، ځکه دا د قانون جوړونې برخه ده، او قانون جوړونه یوازې د خدای حق دی. هر هغه څوک چې د خدای له امر پرته، په کوم بل بنسټ د قانوني واک دعوه کوي، هغه د دروغ جوړونکی دی. هغه کسان چې د خدای له اجازې پرته هر څه جوړوي، هېڅکله بریالي نه کېږي۔

دا سورت په دې توګه روښانه کړې چې د هغه دین ترمنځ چې د توحید پر بنسټ ولاړ دی، لکه څنګه چې ابراهیم ؑ یې ښودلی او اسلام یې بشپړ کړی، چې د خدای وروستۍ پیغام دی بشریت ته، او د هغه ګمراه عقیدو ترمنځ چې یهودان یا مشرک عرب ورپسې تللي، ځینې ورته والی ښکاره کیدای شي. دا ټول هغه څه دي چې قرآن راغلی ترڅو سم یې کړي۔ پیغمبر ﷺ ته امر شوی چې خپلې هڅې دوام ورکړي، خلکو ته دعوت ورکړي چې د خدای دین ومني، خو حکمت او ښه نصیحت په کار واچوي، او خپل دلیل په نرمۍ او مهربانۍ وړاندې کړي۔ که مخالفان په برید پیل وکړي او په تاوتریخوالي عمل وکړي، نو سزا باید د همغه ډول وي لکه تیری چې شوی، یا پیغمبر ﷺ کولی شي د بښنې او په سختۍ کې د صبر لاره غوره کړي، سره لدې چې د سزا ورکولو توان لري۔ دا خامخا د هغه لپاره ښه پایله راوړي۔ خو هغه باید د هغو خلکو لپاره غمجن نه شي چې د خدای لارښوونه رد کوي، او د هغوی د هغه دسیسو له امله هم نه باید اندېښمن شي چې د هغه او د هغه د پیروانو په ضد کوي۔

The sūrah has thus clarified what similarities may appear between the faith based on believing in God’s oneness as outlined by Abraham and perfected by Islam, God’s final message to mankind, and the deviant beliefs to which the Jews or the pagan Arabs adhered. All this is part of what the Qur’ān has been revealed to set right. The Prophet is told to continue his efforts, calling on people to follow the divine faith, but utilizing wisdom and good exhortation, and delivering his argument in a kindly manner. If his opponents go on the offensive and act aggressively, the penalty should be of the same type as the aggression, or the Prophet may choose the better way of forgiveness and patience in adversity, despite being able to exact punishment. This is sure to bring him a better outcome. He need not grieve however over those who reject God’s guidance, nor should he be afflicted by their scheming against him and his followers.

د خپل رب په لاره کې د حکمت او ښې نصیحت په ذریعه خلک وبولئ، او د ډېر ښه طریقې سره له هغوی سره بحث وکړئ. ستا رب هغه څوک ښه پېژني چې د هغه له لارې ګمراه شوي دي، او هغه څوک هم چې سمه لار یې موندلې ده. که تاسو سزا ورکوئ، نو سزا باید د هغه ظلم سره برابره وي چې تاسو ته رسېدلی دی. مګر صبر کول د هغو کسانو لپاره ډېر ښه دي چې په سختۍ کې صبر کوونکي دي. نو صبر وکړئ، او دا په یاد ولرئ چې صبر کولو توان یوازې د خدای له خوا ورکول کېږي؛ او د هغوی په حال خفه مه کېږئ، او د هغوی د توطیو له امله مه اندېښمنېږئ. بېشکه خدای د هغو کسانو سره دی چې پرهېزګاره دي او هغه کسان چې نیکي کوي۔ (آیتونه ۱۲۵-۱۲۸)

Call people to the path of your Lord with wisdom and goodly exhortation, and argue with them in the most kindly manner. Your Lord knows best who strays from His path and who are rightly guided. If you should punish, then let your punishment be commensurate with the wrong done to you. But to endure patiently is far better for those who are patient in adversity. Endure, then, with patience, remembering always that it is only God who helps you to be patient; and do not grieve over them, nor be distressed by their intrigues. God is indeed with those who remain God-fearing and those who do good. (Verses 125-128)