دا د هغه د پلان یوه برخه ده چې «هغه خپلې لارښوونې څرګندې کوي». (آیت ۲) په قرآن کې د «لارښوونو» لپاره کارول شوی اصطلاح «آیات» د «نښو» معنا هم لري. په دې ډول هغه خپلې لارښوونې ورکوي او خپلې نښې په کامل ترتیب کې ږدي، هره یوه د سم وخت او یو ټاکلي هدف لپاره ښيي، «ترڅو تاسو په ټينګه باور وکړئ چې تاسو به یقینا خپل رب ته ورسېږئ». (آیت ۲) کله چې تاسو دا نښې په څرګنده توګه وګورئ، چې د مخلوقاتو د حقيقت په رښتیا ښيي، او همدارنګه د دې څخه هاخوا د کائنات لويې نښې هم ښيي، چې ټولې د خدای پیدا کړي دي او په قرآن کې په څرګند او واضح ډول بيان شوي دي، په داسې ډول چې د خدای د وسې او ډېر پراخ پلان په اړه ډېر څه وايي، نو به تاسو پیل وکړئ چې فکر وکړئ، چې دې لومړني ژوند وروسته خپل خالق ته ستاسو بېرته ستنېدل حتمي دي. هغه وخت به د انسانانو عملونه ارزول کېږي او د دوی اجر ټاکل کېږي. دا د هغه پلان یوه برخه ده چې په بشپړه توګه کامل او حکیمانه دی.
It is part of His planning that “He makes plain His revelations.” (Verse 2) The term used in the Qur’ān for ‘revelations’, āyāt, also means ‘signs’. Thus He bestows His revelations and places His signs in their perfect order, showing each at the right time and for a definite purpose, “so that you may firmly believe that you will certainly be meeting your Lord “ (Verse 2) When you see these signs clearly pointing to the truth of creation, indicating also what lies beyond them of great signs in the universe, all created by God, and described plainly and clearly in the Qur’ān, in a way which speaks volumes of God’s ability and elaborate planning, you will begin to think that your return to the Creator after this first life is inevitable. It is then that the deeds of human beings will be assessed and their reward determined. That is part of the planning that is absolutely perfect and wise.
دا بېساری تصویرکشي بیا له آسمانه ځمکې ته راځي او د هغې پراخه انځور وړاندې کوي: «هغه ذات دی چې ځمکه يې خپره کړې ده، په هغې کې يې محکم غرونه او سیندونه ایښي دي، او په هغې کې يې د هر ډول میوو جوړه (نر او ښځینه) پیدا کړې ده، او شپه يې د ورځې پر مخ خپروي.»
This inimitable imagery then moves from the heavens to the earth to depict its wider view: “It is He who has spread out the earth and placed upon it firm mountains and rivers, and created on it two sexes of every type of fruit, and caused the night to cover the day.
په دې ټولو کې د هغو خلکو لپاره نښې دي چې فکر کوي.» (آیت ۳)
In all these there are signs for people who think.” (Verse 3)
سرِ زمکه د ځمکې پراخول دي، ترڅو د هغې پراختیا ښکاره شي. د هغې ټوله بڼه هرڅه وي، هغه داسې خپره شوې ده چې پراخوالی ښکاري. دا لومړی اړخ دی. بیا د ټینګو غرونو کرښه راڅرګندیږي، وروسته د بهیدونکو سیندونو کرښه، ترڅو د اصلي لید پراخې کرښې بشپړې شي. دا کرښې هم موازي او هم متقابلې جوړې شوي دي، ځکه دوی د هغه بشپړ انځور سره یو ځای دي چې ځمکه پکې لري او په کې د ژوند حالت دی. لومړۍ کرښه د هغو نباتاتو خبره کوي چې له ځمکې راوځي: {او هغه دی چې ... په هغې کې د هرډول میوې دوه جوړې پیدا کړې دي}، پداسې حال کې چې بله کرښه د شپې او ورځې په پدیدو کې څرګندیږي: {او شپه یې د ورځې پر سر پرده کړه}. (آیت ۳)
The main lines here are the spreading out of the earth so that its expanse comes into view. Whatever its total shape, it is spread out to give the appearance of broadness. This is the first aspect. Then the line of firm mountains is drawn, followed by that of flowing rivers to complete the broad lines of the main view. These are made both parallel and contrasting, for they are complemented with a total picture of what the earth contains and what life in it holds. The first refers to the plants that come out of the earth: ‘It is He who... has created on it two sexes of every type of fruit,’ while the other is represented in the phenomena of night and day: ‘and caused the night to cover the day.’ (Verse 3)
دا لومړۍ منظره داسې یوه حقیقت لري چې ساینسي څیړنې یې وروستیو کې پوهه کړې ده. هغه دا چې ټول ژوندي مخلوقات، له بوټو څخه هم، نر او ماده لري. پخوا فکر کیده چې بوټو کې نر جنس نشته، خو په وروستیو کې معلومه شوه چې یو جنسه بوټي د نر او ماده عضوې په ورته ګل یا ورته ډډۍ کې لري. دا حقیقت د منظرې اغیز زیاتوي، ځکه چې موږ ته هڅه کوي چې یوازې د کائنات ښکاره اړخونو ته له کتلو وروسته د هغه پټو رازونو په اړه فکر وکړو.
The first of these scenes includes a fact that has only recently been fathomed by scientific research. That is that all living creatures, and plants among them, have a male and female. It used to be thought that plants have no male sex, but it was recently discovered that one- sex plants carry the male and female organs within the same flower, or the same stem. This fact increases the effect of the scene as it urges us to contemplate the secrets of the universe after considering only its apparent aspects.
دوسره منظر د شپې او ورځې د پرلهپسې راتګ او تګ خبره کوي، چې يو د بل پر ځای راځي، په داسې يوه سيستم کې چې هېڅکله ناکام نه کيږي. دا موږ ته دې ته هڅوي چې د طبيعت د قوانينو په اړه ژور فکر وکړو۔ د ورځې له تللو وروسته د شپې راتلل، او د شپې د لرې کيدو په وخت د سهار د رڼا راتګ، دا هغه پېښې دي چې موږ ته ښې پېژندل شوي دي. ښايي زيات عادت دا پېښې لږ بېساري کړي، خو يوازې لږ فکر ته اړتيا ده تر څو دا موږ ته د بېپايه حيرانتيا وړ ښکاره شي. موږ يوازې دا داسې احساس کړو لکه دا ټول لومړي ځل روان وي۔ سربيره پر دې، هغه ډېر پيچلی سيستم چې ټول آسماني کرې په خپلو مدارونو کې پرته له ناکامۍ حرکت کوي، موږ ته دې ځواک ته د فکر کولو دعوت کوي چې دا ټول اداره کوي او تضمينوي چې دا په کامله دقت سره دوام ولري۔ «په دې ټولو کې د فکر کونکو قوم لپاره نښې دي۔» (آيت ۳)
The other scene speaks of the succession of night and day, with one overwhelming the other in a never-failing system. This invites us to think more carefully about the laws of nature. The arrival of the night after the departure of the day, and the break of dawn when the night begins to move away are phenomena that we are familiar with. Familiarity may make them less striking, but only a little contemplation is needed for them to appear before us as infinitely marvellous. We only need to feel them as if it were all happening for the first time. Moreover, the very elaborate system that helps all celestial bodies move in their respective orbits, without fail, invites us to think of the power that governs all this and ensures that it continues to function with perfect accuracy. “In all these there are signs for people who think.” (Verse 3)
مونږ باید دلته یو ځل بیا وقفه وکړو او په بل صحنه تللو دمخه د صحنې ځینې متقابل ځانګړتیاوې وګورو. د مثال په توګه، یو لوری هغه محکم غرونه دي چې په خپل ځای کې ښه ټینګ ښکاري، او بل لوری بهیدونکي سیندونه دي؛ یو تضاد د ټولو میوو او ونو کې د نر او ښځې ترمنځ دی؛ یو تضاد د شپې او ورځې ترمنځ دی؛ او بیا د ځمکې او آسمان ترمنځ. دا وروستي دوه صحنې یو بل بشپړوي، د کائنات په ټولیز پانورامیک انځور کې.
We should pause again here to reflect on the contrasting features in the scene before moving to the next one. There is a contrast for example between the firm mountains that appear well established in their positions, and the flowing rivers; between the male and female in all fruits and trees; between the night and the day; and then between the earth and the sky. These last two scenes complement each other in the overall panoramic view of the universe.
ځمکې په مخ کې د سورۍ ټوټې، میوو باغونه، فصلونه، کجورې او بیا د کجورو هغه ونې چې ډیرې وي او هغه چې ډیرې نه وي، پدې پاڼه کې د هنر یوه نوې بڼه ښکاره کوي، او دا ټول یوه اوبه ورکول کیږي، مګر خوراک په کې یو په بل باندې فضیلت لري. بیشکه پدې کې د عقل خاوندانو لپاره نښې دي۔
(آیت ۴)
As we move along with the sūrah, we see this highly creative paintbrush delivering further detail of the scene of the face of the earth: “And there are on earth adjoining tracts of land; and vineyards, and fields of grains and date palms, growing in clusters or non-clustered. [All] are irrigated by the same water; yet some of them are favoured above others with regard to the food [they provide]. In all this there are signs for people who use their reason.” (Verse 4)
هغه شیان چې موږ یې ډېری وخت پام نه اړوو، تر هغه چې زموږ روحونه خپل اصلي حالت ته راستانه شي او د کائنات سره، چې دهغه یوه برخه دي، بیا اړیکې ټینګې کړي. موږ دا منظرې ته غاړه ږدو تر څو هغه وګورو او بیا ورسره یو ځای شو.
«او په ځمکه کې سره نږدې ټوټې دي»، چې خواص یې توپیر لري. که دا ټولې ورته وای، نو به یوه ټوټه یا یوه برخه جوړې کړې وای. مګر دا "ټوټې" دي، ځینې یې ډیرې حاصلخېزې دي او ځینې نه؛ ځینې ډبرېن دي او ځینې بې ځرغونه. په هر ډول کې درجې او رنګونه شتون لري. ځینې آباد دي، پداسې حال کې چې ځینې ویران شوي دي؛ ځینې کرل کېږي او ځینې پرېښودل شوي دي؛ ځینې ښه اوبه لري او ځینې وچې دي، او نور. مګر دا ټول یو له بله سره نږدې دي.
Many of us pass by these scenes not looking carefully at what we see, until our souls go back to their nature and re-establish contact with the universe of which they constitute a part. We stand aside to contemplate it before reuniting with it. “And there are on earth adjoining tracts of land,” with different characteristics. Had they been the same, they would have constituted a single piece or tract. But they are ‘tracts’, some of which are fertile and some which are not; some are rocky and some barren. In each type there are grades and colours. Some are built up, while others have subsided; some are cultivated while others abandoned; some are well-watered and others arid, etc. Yet they are all next to each other.
او دې ته زیات تفصیل ورکړل شوی دی: انګور باغونه، د غلو کرې او کجوری ونې.
Then we are given yet further detail: vineyards, fields of grains and palm trees.
دا درې مختلف ډوله نباتات څرګندوي: د انګورو ونه چې ځمکې ته پرتې وي، لوړه او سیده د خرما ونه، او عام د غلو بوټي، د لوبیا، ګلابو او نورو جھاڑیانو بوټي. انځور د پراخ تنوع او رنګینۍ یو انځور دی.
They represent three different types of plant: the creeping grape tree, and the high, upright date-palm and the ordinary grain plants, shrubs of beans, roses, etc. The picture is one of immense variety and colour.
د کجور ونې کیدای شي په ډلو کې ودې کړي یا یوازې ولاړې وي. ځینې کجورې یو تنه لري او ځینې یې له یوې ونې څخه دوه یا ډیر تنې راوځي. دا ټولې «د یوې اوبو سره اوبه کیږي» او ورته خاوره لري، خو هغه میوې چې ورکوي، خوند یې توپیر لري:
The date-palms may grow in clusters or stand alone. Some date trees have one stem and others have two or more shooting from a single tree. All these are “irrigated by the same water,” and have the same soil, but the fruits they give taste differently:
او ځینې یې د رزق په برخه کې نورو باندې فضیلت ورکړی شوی دی۔ (آیت ۴)
“Yet some of them are favoured above others with regard to the food they provide.” (Verse 4)
دغه خالق، حکیم منصوب کونکی، پرته له بل چا دا ټول کار کولی شی؟ کوم یو موږ دی چې په یوه ټکړ ځمکه کې د میوو توپیر نه وی لیدلی؟ مګر څومره خلک دی چې دې اړخ ته یې پام شوی وی چې قرآن کریم موږ ته په ځانګړې توګه ورته متوجه کوي؟ قرآن په دغو ډول لمسونو سره تل نوی پاتې کیږي، ځکه دا زموږ احساسات او هغه اغیزې چې له هغه شیانو اخلو چې شاوخوا ته ګورو، زیاتوي. دغه نښې دومره ډېرې دي چې د یو کس په ژوند کې په بشپړه توګه تدبر نه شي کیدای، بلکې دومره ډېرې دي چې ټول بشریت یې نشي سبر کولای. له همدې امله قرآني تبصره ده: «په دې ټولو کې د عقل کارولونکو لپاره نښې دي.» (آیت ۴)
Who other than the Creator, the wise planner, can do all this? Who of us has not found different tastes in fruits from the same piece of land? Yet how many have looked at this aspect to which the Qur’ān draws our attention? It is with touches like these that the Qur’ān remains ever new, because it enhances our feelings and the way these are influenced by what we see around us. These are too numerous to be fully contemplated within the lifetime of any one person. In fact they are too many for all mankind to fathom. Hence the Qur’ānic comment: “In all this there are signs for people who use their reason.” (Verse 4)
یو ځل بیا سورت د یو بل سره نږدې ځمکو ترمنځ توپیر بیانوي چې یو له بله توپیر لري. د کجورو ونې یوازې یا ګډې ګډې وي. سربیره پردې، خوندونه، بوټي او میوې ټول د ډیر ډولونو لرونکي دي۔
Once more the sūrah draws a contrast between the adjoining tracts of land that differ from one another. The date trees can be single or clustered. Moreover, tastes, plants and fruit are all of a rich variety.
دا سورت د ډیر پراخ کائنات له منظرونو سره پیل کیږي، خو بیا داسې خلکو ته اشاره کوي چې د دې ټولو نښو په وړاندې چې د تخلیق په هر اړخ کې ښکاري، بې اغیزې پاتې کیږي. د دوی زړونه او عقلونه له دې حقیقت څخه غافل پاتې دي چې د دې ټولو عجایبو شاته د پیدا کونکي عظیمه قدرت شتون لري. دا ځکه چې د دوی عقلونه په زنځیرونو تړل شوي او زړونه بندي دي. دوی د شاوخوا پراخ کائناتي منظرونو په اړه فکر نشي کولی: «او که ته حیران شې، نو حیرانوونکی خبره دا ده چې دوی وایي:»
The sūrah starts with such panoramic scenes from the vast universe, but then speaks of people who remain uninspired by all these signs around them, visible in every aspect of creation. Their hearts and minds remain oblivious to the fact that behind all these marvels lies the great power of the Creator. This is because their minds are in chains and their hearts bound. They cannot contemplate the vast universal scenes around them: “But if you are amazed, amazing, too, is their saying:
ایا کله چې موږ خاوره شو، نو بیا به له سره پیدا کیږو؟ دغه خلک دي چې خپل رب انکار کوي. دغه دي چې خپلې غاړې ته طوق اچولي دي، او دغه دي چې د اور مستحق دي، چې په هغې کې به تل پاتې کیږي.» (آیت ۵)
‘What! After we have become dust, shall we be raised [to life] in a new act of creation?’ These are the ones who deny their Lord. They are the ones who carry their own shackles around their necks; and they are the ones who are destined for the fire wherein they will abide.” (Verse 5)
دا خورا حیرانونکې خبره ده چې د دومره ټولو نښو څخه وروسته خلک پوښتنه کوي: «ایا کله چې موږ خاورې شو، نو بیا به په نوي پیدایښت سره ژوندی کېږو؟» (آیت ۵)۔ هغه ذات چې دا لوی کائنات پیدا کړی او د هغه چارې په ډېر دقیق ډول اداره کوي، یقینا د انسانانو بېرته ژوندی کولو قدرت لري، په نوي پیدایښت سره۔ خو دغه خلک دا باور نه کوي، او په خپل رب باندې چې دوی یې پیدا کړي، ایمان نه لري۔ هغه شیان چې دوی پر دې باور نه درولو، هغه زنځیرونه او بندونه دي چې زړونه او عقلونه یې تړلي دي۔ لکه څنګه چې دوی پدې ژوند کې تړلي دي، همداسې به په آخرت کې هم تړلي وي۔ د دوی عذاب به هغه وخت بشپړ شي کله چې دوزخ کې واچول شي، چیرته چې دوی به ډېر اوږد وخت پاتې کیږي۔ دوی هغه ټولې وړتیاوې بندې کړې دي چې خدای انسانانو ته ورکړي دي او د دوی په سبب یې انسانان ویاړلي دي۔ همدارنګه دوی د دې ژوند ټیټه درجه هم قبوله کړې ده۔
It is quite amazing that after all these signs people should wonder: ‘What! After we have become dust, shall we be raised to life in a new act of creation?’ (Verse 5) The One who has created the great universe and manages its affairs in meticulous fashion is certainly able to resurrect human beings in a new act of creation. But such people refuse to believe this, lacking faith in their Lord who created them. What holds them back are the chains and shackles that restrain their hearts and minds. Just as they are shackled in this life, so will they be in the life to come. Their punishment will only be completed when they are thrown in the fire of hell where they will abide for a very long time. They have switched off all the faculties God has given to people and honoured them on their account. They have also accepted a low position in this life.
دا د دوی لپاره په آخرت کې نور هم ټیټ ژوند ځکه لازمېږي چې دوی خپل لومړی ژوند په داسې حال کې تېر کړی چې خپل استعدادونه، احساسات او جذبات یې څه کار ته نه دي اچولي.
This earns them an even lower life in the hereafter, simply because they have lived their first life making no use of their faculties, feelings and emotions.