په دریم عبارت کې سورت د هغو امتونو په اړه خبرې کوي چې د خدای د پیغمبرانو پیروي یې کړې، خو دا بشپړ بیان نه دی. ځینې امتونه اصلاً یادونه نه شوې.

In this third passage the sūrah speaks about the communities that followed God’s messengers, but it is not exhaustive in this respect. Some are not mentioned at all.

بعضې ته یوازې لنډ ذکر شوی، او بعضو ته د ډیر تفصیل سره اشاره شوې ده. په دې ذکرونو کې موږ وینو چې الله تعالی خپلو رسولانو ته څنګه پاملرنه کوي او څنګه یې په خپل فضل سره نوازي. موږ دا هم وینو چې هغو کسانو ته څه شو چې د ښکاره دلیل ورکړل شوي وو، خو بیا هم خپل رسولان یې دروغجن ګڼل. د دې سربیره موږ ته دا پوهه هم ورکول کیږي چې الله تعالی خپل رسولان څنګه ازموي، ځینې وختونه په خوشاله نعمتونو سره او ځینې وختونه په ډیرو مصیبتونو سره، او دوی دغه ازمونې څنګه تېروي.

Some are given only a brief mention, while others are referred to in some detail. We see in these references how God takes care of His messengers and bestows His grace on them. We also see the fate of those who continued to accuse their messengers of being liars, even though clear proof was given to them. We are further given an idea of how God tests His messengers, at times with delightful pleasures and at others with much affliction, and how they pass these tests.

د انساني پیغمبرانو د لیږلو حکمت هم په دې عبارت کې څرګند دی. د دین یووالی او د ټولو پیغمبرانو لاره، په هر وخت کې، هم په ښکاره توګه ښکاره ده. موږ احساسوو چې دوی یوه ټولنه پورې اړوند دي، که څه هم دوی په مختلفو وختونو او مختلفو ځایونو کې ژوند کاوه. دا ټول د جوړونکي (خالق) د یووالي، د ټولو پیښو پشت کې د ارادې، او د هغه بشپړ قانون د یووالي شاهدي ورکوي چې کائنات اداره کوي او یو ځای ساتي. دا موږ ټولو ته یو هدف ته لارښوونه کوي: یعنې، د یو خدای عبادت کول چې یوازې د عبادت وړ دی: ‏«زه ستاسو یوازینی رب یم، نو یوازې ما عبادت کوئ.» (آیت ۹۲)

The wisdom behind sending human messengers is also clear in this passage. The oneness of the faith and the way to be followed by all messengers, at all times, is also clearly apparent. We feel that they belong to a single community, despite the fact that they lived at different times and in different places. All this testifies to the oneness of the Maker, the will behind all events, and the consistency of the overall law that governs and unites the universe. It directs us all to one end: namely, to serve the One God worthy of worship: “I am your only Lord. So, worship Me alone.” (Verse 92)

بیشکه موږ موسی او هارون ته هغه فرقان ورکړ چې حق او باطل توپیر کوي، او هغه روښانه ر را ه ۍ او نصیحت وو د هغو پرهیزګارانو لپاره چې خپل رب د پټ او ښکاره حالت کې ویره لري، او د قیامت له ورځې ډار لري. او دا (قرآن) هم یو بابرکته نصیحت دی چې موږ هغه نازل کړی دی؛ آیا تاسو یې انکار کوونکي یاست؟

Indeed We vouchsafed to Moses and Aaron the standard by which to distinguish right from wrong, a guiding light and a reminder for the God-conscious who fear their Lord in their most secret thoughts, and are weary of the Last Hour. And this one, too, is a blessed reminder which We have bestowed from on high: will you, then, reject it?

(Verses 48-50)

(Verses 48-50)

مخکې په سورت کې موږ وليدل چې عربو کافرانو د خدای پيغمبر (صلی الله علیه وسلم) په دې خبره ټوکې کولې چې هغه انسان دی. دوی د خدای وحي هم انکار کاوه او ويل يې چې دا جادو، شعر يا يوازې جوړ شوې خبرې دي. اوس سورت ښيي چې انساني پيغمبران لېږل د خدای يوه ثابته دستور ده، او همدې سره دا ځينې مثالونه هم راوړي. سربېره پر دې، دا چې خدای خپلو پيغمبرانو ته کتاب ورکوي هيڅ عجيبه خبره نه ده. ځکه چې موسی او هارون ته هم هغه د کتاب په ډول يو کتاب ورکړی و. دا کتاب دلته «الفرقان» بلل شوی دی، او همدا نوم د قرآن کريم لپاره هم راغلی دی. په دې ډول د دې ټولو نازل شويو کتابونو په نومونو کې هم يووالی ليدل کېږي. دا ټول کتابونه له خدای څخه د دې لپاره نازليږي چې د حق او باطل، رښتيا او دروغ، هدايت او ګمراهۍ ترمنځ د توپير معيار وي. همدارنګه دوی د ژوند د لارو ترمنځ توپير هم څرګندوي. په دې توګه هر يو کتاب د فيصلې معيار دی. دا هغه صفت دی چې هم تورات او هم قرآن کريم ته پکې ټاکل شوی دی.

We saw earlier in the sūrah how the Arab unbelievers used to ridicule God’s Messenger (peace be upon him) on account of his being human. They also denied God’s revelations, describing them as sorcery, poetry or mere fabrication. Now the sūrah shows that sending human messengers is a consistent norm, and it proceeds to give examples of such. Furthermore, the fact that God bestows books on His messengers is not a strange occurrence. For Moses and Aaron were also given a book by Him. Their book is here called ‘al-Furqān’, which is the same description given to the Qur’ān. Thus, unity can be seen even in the names of these revealed books. All such books are revealed by God so as to serve as a standard distinguishing right from wrong, truth from falsehood, guidance from deviation. They also make clear the difference between ways of life. As such, each is a criterion for judgement. This is the quality which applies to both the Torah and the Qur’ān.

تورات ته هم د «رهنمايي کوونکې رڼا» په توګه ياده شوې ده، هغه رڼا چې هر هغه تیاره له منځه وړي چې د انسان ذهن ته راښکته شي او هغه ته غلط عقیدې ورښيي. دا رڼا هغه تیارې هم له منځه وړي چې انسانان له سمې لارې ګمراه کوي او د باطل تیارې هم. په داسې تیارو کې عقل او وجدان هم حیران پاتې کیږي. په حقیقت کې د انسان زړه تر هغې تیاره پاتې وي، تر څو چې د ایمان رڼا پکې نه بلېږي. ایمان دا زړه روښانه کوي، د هغې لاره ځلوي، او هغې ته د هغه لارې ښې ښکاره کوي چې باید ورپسې تللی شي، ترڅو د متضاد ارزښتونو او نظریاتو له امله ګډوډي پیدا نه شي.

دا کیسه د ابراهیم علیه السلام د پیغام ده، چې د یوې لړۍ د صحنو په بڼه بیان شوې ده، چې د هغو تر منځ لنډ وقفې پرتې دي. داسې پیل کیږي چې ابراهیم ته په پیل کې د سم او ناسم احساس ورکړل شوی و، چې دلته د خدای د یووالي معنا لري. په حقیقت کې دا د هدایت ترټولو مهم اړخ دی، چې دلته د "سم ښکاره شیان" عبارت د هغې مرجع په توګه په روښانه ډول درک کیږي: «او مونږ مخکې ابراهیم ته د هغه سم پوهه ورکړه، او مونږ د هغه څخه خبر وو، کله چې هغه خپل پلار او خپلې قوم ته وویل: دا بتان څه دي چې تاسو یې دومره پرې مینه لرئ؟» (آیتونه ۵۱-۵۲). دا پدې مانا ده چې خدای ابراهیم ته د سم پوهه ورکړه، ځکه چې هغه د خپلو پیغمبرانو په سپارل شوې امانت د تحمل وړتیا درلوده.

The episode narrated here is that of Abraham’s message, given in a sequence of scenes that leave short gaps in between. It starts by mentioning that Abraham was initially given a sense of what is right, which here means God’s oneness. In fact, it is the most important aspect of guidance which is clearly understood here as the referent of the phrase, ‘what is right’: “We formerly bestowed on Abraham his consciousness of what is right, and We were aware of him when he said to his father and his people, ‘What are these images to which you are so devoted?” (Verses 51-52) This means that God gave Abraham his sense of what is right, knowing his aptitude to bear the trust given to His messengers.

«هغه خپل پلار او خپلې قوم ته وویل: "دا بتان څه دي چې تاسو ورپسې ډېر مینه ناک یاست؟"» (آیت ۵۲) د دې پوښتنې طرز د هغه د سمې او ناسمې توپیر د تیز احساس څرګندونه کوي. هغه هغه ډبرې او لرګین شکلونه د دوی حقیقي نوم یعنې "بتان" ورکړ.

“He said to his father and his people, ‘What are these images to which you are so devoted?’” (Verse 52) The way he put this question is indicative of his sharp sense of what is right. He gave those stones and wooden shapes their true names, ‘images’.

هغه دوی ته "معبودان" نه دي ویلي. په حقیقت کې، هغه د دوی د هغو بتانو په عبادت باندې د خپل ناپسندیدګۍ څرګندونه د "مینه‌ناک" کلمې په کارولو سره وکړه، چې د دوامداره عمل ښودونکې ده.

He did not call them ‘deities’. Indeed, he stated his disapproval of their worship of those images by using the word ‘devoted’, which indicates a permanent action.

بې شکه دا خلک خپل ټول وخت د دغو بتانو په عبادت کې نه تېروول، خو په دې سره يې هم د دوی لپاره ډېره لويه درناوی درلوده. نو دا په مجرد معنی کې عبادت دی. د ابراهيم عليه السلام د پوښتنې طریقه، چې دوی د دغو بتانو دائمي عابدان بللي، ښيي چې هغه د دوی دغه کار مطلقاً بې ځايه او عبث ګڼلی.

Needless to say, those people did not devote all their time to worshipping such idols, but they nonetheless attached great respect to them. This is, then, devotion in an abstract sense. The way Abraham put the question, describing them as permanent devotees to such idols, indicates that he considered their action absolutely absurd.

د ابراهیم قوم چې بیرته راستون شو، هغوی ټول بتان په بشپړ ډول ویجاړ شوي وموندل، سوای له دې لوی بت پرته. خو دوی نه له دې بت څخه پوښتنه وکړه او نه له ځانه پوښتنه وکړه چې د دوی معبودان څنګه داسې انجام ته رسیدلي دي پرته لدې چې له ځانونو دفاع وکړي. نه دوی پوښتنه وکړه چې ولې دغه لوی بت دې ځان ته اجازه ورنکړه چې دوی ټولو ته دفاع ورکړي. دوی دا ډول پوښتني نشي کولای، ځکه هغه افسانې چې په هغو باور لرلو د دوی ذهنونه بې کاره کړي وو او د فکر ځواک یې ترخه کړی و. په اصل کې، دوی دا موضوع په معروضي توګه نشول څیړلای او د تر ټولو منطقي پوښتنې کولو توان یې نه درلود. دوی یوازې په هغه چا قهر وو چې دا ټول یې د دوی بتانو سره کړي وو. «وَيْلَكُمْ وَيْلَكُمْ ڏَلِّهَ آلِهَتِنَا إِنَّهُ لَمِنَ الظَّالِمِينَ.» دوی وویل: څوک دي چې زموږ د معبودانو سره دا کار کړی؟ هغه یقیناً له ظالمانو څخه دی. (آیت ۵۹) بیا، هغو کسانو چې ابراهیم یې اورېدلی و چې د خپل پلار او د خپلو همزولو د بت پرستۍ مخالفت کوي او د هغو د ویجاړولو ګواښ کوي، ځواب وموند: «قَالُوا سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ.» دوی وویل: موږ یو ځوان اورېدلی چې د دغو (بتانو) یادونه کوي، هغه ته ابراهیم ویل کیږي. (آیت ۶۰)

Abraham’s people returned to find the utter destruction of their idols except this largest one. But they did not question that idol or even ask themselves how their deities could suffer such a fate without defending themselves. Nor did they ask why the large idol did not take it upon itself to defend them all. They could not ask such questions, because the myths in which they believed rendered their minds useless, chaining their power of thought. Essentially, they could not consider the matter objectively, and were unable to ask the most logical question. They were only furious with the one who had brought all this upon their idols. “They said: Who has done this to our gods? He is definitely one of the wrongdoers.” (Verse 59) Then, those who had heard Abraham both object to his father’s and peers’ idol worship and threaten to destroy the same found their answer: “They said: We heard a youth speak of them; he is called Abraham.” (Verse 60)

داسې بریښي چې ابراهیم (علیه السلام) لا ځوان و کله چې خدای ده ته د حق د پیژندلو نعمت وبخښ. له همدې امله هغه د بتانو عبادت ته مخالفت وکړ او کله چې فرصت ورته پیدا شو هغه یې ړنګ کړل. خو دلته پوښتنه راپیدا کیږي چې ایا هغه ته مخکې له دې چې خپل پیغام ورکړل شوی وي، پیغمبري ورکړل شوې وه، که دا چې هغه د یوې الهام له مخې عمل وکړ چې هغه د حق ته رهنمون شو مخکې له دې چې پیغام ورکړل شوی وي. په دې وروستي صورت کې د بتپرستۍ څخه د هغه انکار او د خپل پلار څخه د هغه غوښتنه چې د هغه لاره وتعقیب کړي، د همدې الهام پایله وه. دا ډیر احتمال لري چې همداسې وي.

It appears that Abraham (peace he upon him) was still a young man when God bestowed on him the gift of knowing what is right. Hence, he objected to the worship of idols and destroyed them when the chance presented itself. The question arises, however, as to whether he had already been given his message, or whether he acted on an inspiration that led him to the truth before he had received his message. In this latter case, his denunciation of idol worship and his call upon his father to follow his path were the result of that inspiration. This was most probably the case.

نو کافرانو چیغې کړې: "هغه وسوځوئ!" خو د دوی ټول خبرې بې ارزښته کړې شوې، او د دوی پلانونه له منځه تللي، ځکه په دې وخت کې یوه بله خبره هم وویل شوه، هغه خبره چې هیڅوک یې مخالفت نشي کولی: "خو مونږ وویل:

So, the unbelievers cried, ‘burn him!’ A different word, however, was also said at this point to render everything they said meaningless, and to reduce their schemes to nothingness. This was the supreme word that can never be countered: “But We said:

ای اور، ابراهیم باندې سړې او سلامتیا شه. (آیت ۶۹) او په دې ډول اور ابراهیم ته سړی او د آرام او خوښۍ ځای شو، ترڅو هغه په کې خوند واخلي او آرام وکړي.

Fire, be cool to Abraham, and a source of inner peace [for him].” (Verse 69) And thus the fire was cool and a source of inner peace for Abraham to enjoy and relax in.

دا څنګه ممکن دی؟ خو مونږ ولې دا پوښتنه کوو، کله چې د "کُن" (شه) یوازې یو کلمه ده چې د نړیو او کائناتو د پیدا کیدو او د کائناتي قوانینو د عملي کیدو لپاره ترې ضرورت دی: "کله چې هغه د یوې شیانو د پیدا کولو اراده وکړي، نو یوازې ورته وایي: «شه»، او هغه شی پیدا کیږي." (۳۶: ۸۲) مونږ دا پوښتنه نه کوو چې اور ابراهیم ﷺ ولې وسوځاوه نه، بلکې ورته آرامه او سوړه شو، ځکه چې دا یوه ښکاره خبره ده چې اور ټول ژوندي حجرې سوځوي. ځکه هغه ذات چې لومړی اور ته وویل "وسوځوه"، هم هغه ذات په دې حالت کې اور ته وویل "سوړ او د زړه د سکون سبب شه". دا همغه کلمه ده چې د خپل شي د ویلو په وخت کې هغه شی پیلوي، هر هغه شی چې وي، که مونږ ته پیژندل شوی وي که نه.

How is this possible? Yet why do we even ask about this when it is only the word, ‘be’, that needs to be said for worlds and universes to come into existence and for universal rules to be set in operation: “When He wills a thing to be, He only says to it, ‘Be’– and it is.” (36: 82) We do not need to ask how the fire soothed rather than burnt Abraham when it is a well known phenomenon that fire burns all living tissues. For it was the One who said to the fire in the first place, ‘burn’ who also said to it in this instance, ‘be cool and a source of inner peace’. It is the same word that initiates its object at the moment it is said, whatever that object may be, whether it is familiar to us or not.

هغه کسان چې د خدای د کارونو پرتله د انسانانو د کارونو سره کوي، هغوی دي چې پوښتنه کوي چې دا څنګه کیدای شي. په بل سر، موږ چې پوهیږو چې دوی د خپل طبیعت او د هغه وسیلو له پلوه چې کاروي، په پراخه توګه توپیر لري، نه داسې پوښتنې کوو، او نه هڅه کوو چې د تشریح لټون وکړو، نه ساینسي او نه بل ډول. دا پوښتنه د انساني معیارونو له مخې د تحلیلونو او تشریحاتو لپاره نه ده. هر هغه میتود چې د خدای د مطلق قدرت پرته د بلې لارې څخه دا معجزې تشریح کړي، یو بنسټیز عیب لري. د خدای کارونه د انساني معیارونو تابع نه شي کیدای، او نه د انسان د محدود علم په چوکاټ کې تشریح کیدای شي.

Those who compare God’s actions to those of human beings are the ones who ask how this could happen. On the other hand, those of us who understand that the two are widely different in both their nature and the means they employ neither ask such questions, nor do we try to find explanations, scientific or otherwise. The question is not one for analyses and explanations by human standards. Any method that tries to explain such miracles except by reference to God’s absolute power suffers a basic defect. God’s actions cannot be subjected to human standards or explained within the confines of man’s limited knowledge.

او لوط ته مو هم حکم او علم ورکړ، او هغه مو له هغه قوم څخه وژغورلی و چې د بدکارۍ کارونه یې کول. دوی بد او فاسق خلک وو. هغه مو په خپل رحمت کې داخل کړ؛ ځکه هغه له صالحینو څخه و۔

And to Lot, too, We gave sound judgement and knowledge. We saved him from that community which was given to deeds of abomination. They were people lost in evil, depraved. Him We admitted to Our grace; for he was righteous. (Verses 74-75)

د لوط قصه په قرآن کریم کې په بل ځای کې په بشپړ تفصیل سره بیان شوې ده. دلته یوازې د هغې لنډ اشاره راغلې ده، ځکه چې هغه د خپل تره ابراهیم سره له عراق څخه هجرت وکړ. لوط د سدوم په ښار کې پاتې شو، چیرې چې خلکو ناوړه او ناسم کارونه پیل کړي وو.

The story of Lot is related in full detail elsewhere in the Qur’ān. Here we have only a brief reference to it, as he emigrated from Iraq with his uncle, Abraham. Lot stayed in the township of Sodom, where the people resorted to repugnant practices.

دوی د ناوړه، بې‌حیا جنسي فاسق کار مرتکب شوي وو، سړي له سړو سره، په ښکاره، بې له کومې شرم یا ګناه احساس. له همدې امله، خدای د دغه ښار او د دغو خلکو په سر خپل عذاب نازل کړ، ځکه چې «دوی د بدۍ په ناوړه لاره روان خلک وو». (آیت ۷۴) خدای لوط او د هغه کورنۍ ته، پرته له هغه د میرمنې څخه، نجات ورکړ. «هغه مو زموږ په مهرباني کې داخل کړ؛ ځکه هغه صالح سړی و.» (آیت ۷۵) د دې آیت طرز بیانوي چې د خدای مهرباني داسې یوه پناه‌ځای ده چې خدای چاته چې وغواړي، په هغې کې داخلوي، تر څو هغوي سوکالي، آرامي او برکتونه ومومي.

They were guilty of abominable, perverted sexual indecency, men with men, openly, without any sense of shame or guilt. Hence, God poured His punishment on the township and its people, as “they were people lost in evil”. (Verse 74) God saved Lot and his household with the exception of his wife. “Him We admitted to Our grace; for he was righteous.” (Verse 75) The way this verse is phrased suggests that God’s grace is a place of refuge into which God admits whomever He wills so that they find peace, comfort and blessings.

پس از آن، یک اشارۀ کوتاه مشابه به نوح و نجات‌دهندۀ او می‌آید: «و پیش از آن‌ها، نوح [به ما] ندا داد، و ما او را اجابت کردیم و او و خانوادهٔ او را از آن اندوه بزرگ نجات دادیم، و او را در برابر آن قومی که آیات ما را تکذیب کرده بودند یاری دادیم. آن‌ها در گمراهی غرق بودند، پس همهٔ آن‌ها را غرق کردیم.» (آیات ۷۶-۷۷)

This is followed by a similarly short reference to Noah and his saviour: “And long before that, Noah called out [to Us], and We responded to him and saved him with his household from the great calamity, and helped him against the people who had denied Our revelations. Lost in evil were they, and so We caused them all to drown.” (Verses 76-77)

دې ځای کې حواله د تفصیل لپاره نه ده، بلکې یوازې دا تایید کوي چې څنګه خدای نوح ته ځواب ورکړ کله چې هغه خپل رب ته دعا وکړه. نوح د لوط نه مخکې ژوند کاوه، له همدې امله حواله ده، «دا له ډیر وخت مخکې». د نوح په قضیه کې هم، هغه او د هغه کورنۍ نجات وموند، د هغه د ښځې پرته. څخه د هغه قوم، دوی د سیلاب له لارې هلاک شول، کوم چې دلته «لویه مصیبت» بلل شوی دی. دا په تفصیل سره د سورت ۱۱، هود کې بیان شوی دی.

داود (ع) د خپلو زبورونو لپاره مشهور و، چې هغه حمدونه وو چې هغه په خپل خوږ آواز وایل. د هغه چاپیره شیان، پر جملې سره غرونه او مرغان، هغه ته ځواب ورکاوه. کله چې انسان د خپل زړه کې د خدای سره خپل اړیکه ژوندۍ احساس کړي، نو هغه احساس کوي چې ټوله کائنات ورسره ځواب وايي. د مختلفو ډولونو مخلوقاتو ترمنځ ټول خنډونه او بندیزونه لیرې کیږي، ترڅو دوی په یوه لوی، نړیوال وجود کې سره یوځای شي. په داسې روښانه شیبو کې د انسان روح د خپل چاپیره سره یو ځای کیږي. دا نور د خپل چاپیره څخه جلا نه وي؛ په حقیقت کې دا د هغه ټولو شیانو سره یو وي چې د هغه چاپیره دي.

David was famous for his Psalms, which were hymns that he chanted in his melodious voice. They were echoed by his surroundings, including the mountains and birds. When a human being feels his bond with God alive in his heart, he feels that the entire universe responds to him. All impediments and barriers separating different kinds of creatures are thus removed, so that they join together in one great, universal entity. In such moments of clarity, man’s soul is united with all about it. It is no longer distinct from its surroundings. Indeed it is one with all that is around it.

جب ہم دا آیتونه لولو، نو داسې تصور کولی شو چې داؤد علیه السلام خپل زبور وایي، پرته لدې چې خپل جلا وجود ته پام ولري، خپله روح په کائنات کې آزادانه حرکت ورکوي، او د خدای ژوندي او بې ژونده مخلوقاتو ته ګوري. هغه احساس کوي چې دوي د هغه د سندرې غږ ځوابوي او په دې ډول هغه ته ځواب ورکوي. په دې ترتیب ټول کائنات د یوې داسې ارکسټرا ډول شي چې د خدای د ستاینې او لوړولو یوه ښکلې سندره وایي. «اوو آسمانونه، او ځمکه، او هغه څه چې په دواړو کې دي، د هغه پاکي بیانوي، او هیڅ شی نشته چې د هغه ستاینه سره د تسبیح نه کوي، خو تاسو د دوي تسبیح نه پوهیږئ.» (الاسراء: ۴۴) هغه څوک چې دا ستاینې پوهیږي، هغه څوک دی چې ټولې خنډونه او جلاوالی له مینځه وړي. دا هغه څوک دی چې خدای ته رجوع کوي۔

As we read these verses we can imagine David chanting his Psalms, oblivious to his own separate entity, letting his soul move freely in the universe, looking at God’s animate and inanimate creation. He feels that they echo his chanting and in this way respond to him. The entire universe thus becomes an orchestra singing a marvellous tune of God’s praise and glorification. “The seven heavens extol His limitless glory, as does the earth, and all who dwell in them. Indeed every single thing extols His glory and praise, but you cannot understand their praises.” (17: 44) The one who understands such praises is a person who sheds all barriers and separations. He is one who turns to God.

«ہم نے کوهونو او مرغانو ته حکم وکړ چې د داود سره د ستاینې تسبیح ووایي، او دا زموږ قدرت دی چې مو وکړ.» (آیت ۷۹) خدای ته هیڅ شی ستونزمن نه دی کله چې هغه د یو شي د کولو یا ځای پر ځای کولو اراده وکړي، که دا شی د انسانانو لپاره آشنا وي که نه وي.

“We caused the mountains to join David in extolling Our limitless glory, and likewise the birds. We are indeed able to do [all things].” (Verse 79) There is nothing difficult for God when He wills to have it done or put in place, regardless of whether it is familiar or not to mankind.

سورت دې ته هم د ایوب پیغمبر، (علیه السلام) د مثال په توګه اشاره کوي، چې څنګه هغه په سختۍ کې وازمول شو.

The sūrah also provides us with the example of Job, the Prophet, (peace be upon him), being tested with hardship:

او د ایوب کیسه هم یاد کړه، کله چې هغه خپل رب ته وویل: «ما ته سختي رسېدلې ده، او ته تر ټولو زیات مهربانه یې». موږ هغه ته ځواب ورکړ او هغه تکلیف یې ترې لرې کړ چې هغه پرې اخته و. موږ هغه ته خپل کورنۍ بیرته ورکړه، او د هغوی سره د هغوۍ په اندازه نورې هم، د خپل فضل له مخې، او د ټولو عبادت کوونکو لپاره یوه یاد ونه.

And remember Job, when he cried out to his Lord. Affliction has befallen me, but of all those who show mercy You are the most merciful.’ We responded to him and removed all the affliction he suffered. We restored to him his family and as many more with them, as an act of grace from Ourself, and as a reminder to all who worship Us.

(Verses 83-84)

(Verses 83-84)

ایوب (علیہ السلام) د هغو داستانونو له ډیرو ښو داستانونو څخه دی چې د آزموینې پر محور دي. د قرآن کریم هغه آیتونه چې د ایوب یادونه کوي یوازې په عمومي ډول خبرې کوي او تفصیلات لږ دي. په دې ځانګړي ځای کې سورت د ایوب دعا او د خدای (ج) ځواب یادوي، ځکه چې د سورت عمومي فضا د هغه نعمت فضا ده چې خدای (ج) خپلو پیغمبرانو ته له پورتنه ورکوي، او هغه پاملرنه ده چې کله یې آزمایي هغوی ته کوي. دا حکم د ټولو آزموینې حالتونو لپاره دی، لکه د خپلو قومونو له لاسه ردېدل، لکه ابراهيم، لوط او نوح (علیهم السلام) سره؛ یا واک او شتمنۍ، لکه داود او سلیمان (علیهما السلام) سره؛ یا سختۍ، لکه ایوب (علیه السلام) سره.

Job’s story is one of the finest that centres on a test. Qur’ānic texts mentioning Job only speak in general terms, giving few details. In this particular instance, the sūrah mentions Job’s supplication and God’s response, because the overall atmosphere of the sūrah is one of grace bestowed from on high on His prophets and the care He takes of them when He tests them. This applies in all test situations, including rejection by their peoples, as with Abraham, Lot and Noah; power and wealth as with David and Solomon; or hardship with Job.

د ایوب دعا، لکه څنګه چې دلته یاده شوې، د هغه د حال بیانولو او د خدای د صفتونو د ټینګولو پر وړاندې نه ځي: «او یاد کړه ایوب، کله چې خپل رب ته یې چیغه کړه:

Job’s prayer, as mentioned here, does not go beyond describing his condition and emphasizing God’s attributes: “And remember job, when he cried out to his Lord:

"مجھ پر تکلیف آ پڑی ہے، مگر تو سب رحم کرنے والوں میں سب سے بڑا رحم کرنے والا ہے۔" Note: the Pashto translation is required here, so I'll write it in Pashto: ماته ستونزه راغلې ده، خو ته د ټولو رحم کوونکو په منځ کې ډېر رحم کوونکی یې.‘‘ (آیت ۸۳) هغه د خپل حالت د بدلون غوښتنه نه کوي، ځکه چې غواړي په سختۍ کې صبر وکړي. هغه خپل رب ته هېڅ شی هم نه وایي. د هغه چلند د هغه په وړاندې د بشپړ عاجزۍ چلند دی. په دې ډول هغه د خدای نمونوی بنده دی: نه د سختۍ په حالت کې ویریږي او نه د هغه مشکل څخه، چې ورباندې راځي، کرکېږي. په حقیقت کې دا د ډېر سخت امتحان په توګه ګڼل کېږي. ۲ هغه حتی د دې لپاره هم دعا کولو ته نه ګرځي چې خدای د هغه مشکل لرې کړي. له همدې کبله هغه دا موضوع په بشپړه توګه خدای ته پرېږدي، ځکه پوهېږي چې هغه د هغه حالت پوهېږي او د هغه دعا ته اړتیا نلري.

دې وروسته موږ د یونس د کیسې یوه لنډه خلاصه لرو، ځکه چې دا د دې سورت د طریقې سره سمه ده. خو دا کیسه په ۳۷ سورت، الصافات کې په ډیر تفصیل سره راغلې ده. «او یاد کړه ذا النون، کله چې هغه په قهر ولاړ، او داسې یې گمان کاوه چې موږ به هغه ته تنګ حال رانغاړو! خو بیا یې په تیاره کې چیغه کړه: ‹له تا پرته هیڅ معبود نشته، ته پاک یې! زه یقیناً ظالم شوم!› نو موږ هغه ته ځواب ورکړ او له غمه یې خلاص کړ. همداسې موږ مؤمنان نجات ورکوو.» (آیتونه ۸۷-۸۸)

We then have a brief outline of Jonah’s story to fit with the approach followed in this sūrah. It is however given in more detail in Sūrah 37, al-Şāffāt And remember Dhu’l-Nūn, when he went away in anger, thinking that We would not force him into a tight situation! But then he cried out in the deep darkness: ‘There is no deity other than You! Limitless are You in Your glory! I have done wrong indeed!’ So We responded to him and delivered him from his distress. Thus do We deliver those who have faith. (Verses 87-88)

یونس علیہ السلام دلتہ ذوالنون، یعنی «د کب سړی» په نامه یادیږي، ځکه چې کب هغه وخوړ او بیا یې هغه باہر وغورځاوه. هغه یو ځانګړی ښار ته واستول شو، او هغه د هغه ښار خلکو ته بلنه ورکړه چې د خدای په ایمان راوړلو کې، خو دوی هم هغه او هم د هغه پیغام رد کړ۔

Jonah is here called Dhu’l-Nūn, which means ‘man of the whale’ because he was swallowed by the whale and then thrown out. He was sent to a particular city, and he called on its people to believe in God, but they rejected both him and his message.

ان دوی د ضد والي له امله په غصه شو او ولاړ. هغه لږ تمایل درلود چې د دوی د رد کولو له امله له دوی سره صبر وکړي. هغه فکر کاوه چې خدای به هغه د یوې ځانګړې ځای پورې محدود نه کړي، ځکه ډیرې ښارونه او ټولنې شتون لري، او په دې ډول به هغه بل ځای ته لارښود شي. دا هغه معنا ده چې د دې څرګندونې په واسطه ادا شوې ده: «او داسې ګومان یې وکړ چې موږ به هغه پر تنګ حالت باندې نه نیسو!» په غصه او خپګان سره هغه ولاړ، او یو څه وروسته سمندر ته ورسید، چیرې چې یوه ډکه کښتۍ یې وليده. هغه کښتۍ ته سوار شو. کله چې کښتۍ د سمندر په منځ کې وه، ښکاره شوه چې بار یې ډیر درانه دی. د کښتۍ مشر وویل چې یو مسافر باید سمندر ته وغورځول شي ترڅو نور د ژوندي پاتې کیدو فرصت ولري.

By way of response to their stubbornness, he left in anger. He showed little inclination to persevere with them on account of their rejection. He thought that God would not restrict him to a particular place, given there were many cities and communities, and that he would thus be directed to go somewhere else. This is what is meant by the expression rendered here as “thinking that We would not force him into a tight situation!” Angry and frustrated, he walked away, and found himself sometime later by the sea, where he saw a laden boat. He boarded it. When the boat was in the middle of the sea, it was apparent that its load was too heavy. The shipmaster said that one passenger must be thrown overboard in order to give the rest a chance to survive.

په هغو لنډو قصو کې چې سورت د مختلفو پیغمبرانو په اړه راوړي، همدارنګه د زکریا او د هغه د زوی یحیی لنډه یادونه هم کوي، او په دې ټکي ږغ وهي چې الله (ج) زکریا ته څنګه ځواب ورکړ او د هغه دعا یې قبوله کړه.

Along the same lines of its brief accounts of different prophets, the sūrah gives a quick reference to Zachariah and his son John, highlighting how God responded to Zachariah and answered his prayers:

او یاد کړه زکریا ته کله چې هغه خپل رب ته غږ وکړ: اې زما ربه! ما یوازې مه پرېږده، که څه هم ته ډېر ښه وارث یې. نو موږ هغه ته ځواب ورکړ او هغه ته مو یحییٰ ورکړ او د هغه مېرمن مو ده لپاره روغه کړه. دوی به ټول په نېکو کارونو کې سيالي کوله، او موږ ته به یې په تمه او ویرې سره غږ کاوه، او دوی به زموږ په وړاندې ډېر عاجز وو.

And remember Zachariah when he cried out to his Lord: My Lord! Do not leave me alone, although You are the best of inheritors.’ So We responded to him and gave him John, having cured his wife for him. They all would vie with one another in doing good works, and would call on Us in yearning and awe. They were always humble before Us. (Verses 89-90)

دَ یحیی د زیږون کیسه د سورتونو ۱۹ او ۳، مریم او د عمران کورنۍ کې په تفصیل سره راغلې ده. دلته دا د سورت د نورو برخو سره د تړلتیا لپاره ډیره لنډه راوړل شوې ده. دا د زکریا د دعا سره پیل کیږي، «ای زما ربه، ما یوازې مه پریږده،» داسې چې د معبد د ساتنې لپاره کوم جانشین نه وي. زکریا د هغه معبد مسؤل و چې بنی اسرائیل پکې د عبادت ترسره کاوه، د عیسی د زیږون څخه مخکې. په هرصورت، زکریا هېر نه کوي چې د دین او مال نهایي ساتونکی خود خدای دی: «ته تر ټولو غوره وارث یې.» هغه یوازې یو داسې جانشین ته اړتیا لري چې د دین او د خپلې کورنۍ په ښه ساتنه کې ښه ډیر پام وکړي. انسانان د ځمکې په سر د خدای د ارادې د پوره کولو وسیله دي.

The story of John’s birth is given in detail in Sūrahs 19 and 3, Maryam and the House of `Imrān. Here it is given very briefly to fit with the rest of the sūrah. It begins with Zachariah’s prayer, ‘My Lord, do not leave me alone,’ without a successor to take care of the temple. Zachariah was in charge of the temple where the Israelites offered their worship, before the birth of Jesus. However, Zachariah does not forget that the ultimate custodian of faith and property is God Himself: “You are the best of inheritors.” He only needs a successor who will attend well to the faith and to his family. People are the medium to fulfil God’s will on earth.

په دې دعا ځواب ژر او مستقیم دواړه و. ﴿نو موږ هغه ته ځواب ورکړ او یحیٰ یې ورکړ، او د هغه ښځه مو هغه ته درملنه وکړه.﴾ (آیت ۹۰) هغه بانجې وه، اولاد نشو زیږولای. سورت ټول تفصیلات پرېږدي ترڅو زموږ لپاره د زکریا د دعا په ځواب د خدای د ځواب وروستی پایله ورکړي. ﴿دوی ټول په نېکو کارونو کې یو بل سره سیالي کاوه.﴾ نو خدای د دعا ژر ځواب ورکړ. ﴿دوی موږ ته په میرانه او ویرې سره دعا کوله.﴾ دوی د خدای د رضا د ترلاسه کولو لیواله وو او د هغه د غضب څخه ویره لرله. زړونه یې ژوندي وو، تل امید لرونکي. ﴿دوی تل موږ ته عاجزه وو﴾، هیڅ تکبر یې نه کاوه.