دې سورت مرکزي موضوع د خدای د یووالي ده، او ټول هغه نظریات او تصورات ردوي چې هغه ته زوی یا شریک منسوبوي۔ همدارنګه دا د قیامت مهم مسئله هم بیانوي، کوم چې د خدای د یووالي له تصور سره تړلې دہ۔ په دې کې دا سورت هغه لاره تعقیبوي چې د مکې په نازل شوو ډیرو، که نه نو ټولو سورتونو کې موندل کیږي۔

The central theme of this sūrah focuses on God’s oneness, rejecting all concepts and ideas assigning a son or a partner to Him. It also touches on the important issue of resurrection, intertwined as it is with the concept of God’s oneness. In this, the sūrah follows the same pattern as most, if not all, sūrahs revealed in Makkah.

دې سورت خپل موضوع د څو کیسو په ذریعه بیانوي، چې د زکریا او د هغه د زوی یحییٰ د کیسې څخه پیل کیږي، او بیا د مریم او د عیسیٰ د زیږون کیسه راځي۔ وروسته د ابراهیم علیه السلام د خپل پلار سره د کیسې یوه برخه راځي، او بیا د نورو پیغمبرانو په اړه لنډ یادونې راځي: اسحاق، یعقوب، موسیٰ، هارون، اسماعیل، ادریس، آدم او نوح علیهم السلام۔ دا کیسې د سورت نږدې دوه‌ دریمه برخه نیسي، او د خدای د یووالي، د قیامت د ژوندیدو، او د خدای لپاره د هیڅ اولاد یا شریک نه شتون حقیقت ښکاره کوي۔

The sūrah explores its theme through several stories, beginning with that of Zachariah and his son, John, and follows this with the story of Mary and the birth of Jesus. We then have a part of Abraham’s story with his father, followed by brief references to other prophets: Isaac, Jacob, Moses, Aaron, Ishmael, Idrīs, Adam and Noah. These stories take up nearly two-thirds of the sūrah, driving home the truth of God’s oneness, resurrection, the non-existence of any children or partners with God.

دوی همچنان په روښانه ډول بیانوي چې د هدایت پیروانو او د ګمراهۍ پیروانو د پیغمبرانو په اړه څه ډول رویه لري.

They also clearly outline the attitudes towards the prophets of those who follow guidance and those who go astray.

دغه سورت د قیامت د ورځې ځینې منظرونه هم لري، د هغو کسانو په وړاندې ځینې دلیلونه هم چې د بیا ژوندي کیدو انکار کوي، او د هغو کافرانو د انجام یادونه هم چې د خدای د پیغام انکار کوي، په دې دنیا او په راتلونکي ژوند کې. دا ټول د سورت د بیانول شویو قصو په لوری سره په کامل ډول سمون لري او د هغې مرکزي موضوع پیاوړې کوي.

The sūrah also includes some scenes of the Day of Judgement, some arguments against those who deny resurrection, and a reference to the fate of the unbelievers who deny God’s message, both in this life and in the life to come. All this fits perfectly with the drift of the stories the sūrah relates and reinforces its central theme.

د سورې ځانگړی فضا لري چې د ټولو کیسو څخه تیریږي او د هغې موضوعات ډکوي.

The sūrah has its distinctive atmosphere which permeates through all its accounts and pervades its themes.

سورت انسانی روح کے اندر اور اس کے گرد کائنات میں ہر طرح کے ردِعمل اور جذبات کی تصویر پیش کرتی ہے۔ وہ دنیا جسے ہم بے حس سمجھتے ہیں، اسے ایسی روح کا حامل دکھایا گیا ہے جو شعور اور احساس رکھتی ہے۔ اس سے سورت کے مجموعی ماحول میں مزید شدت آ جاتی ہے، کیونکہ ہم آسمانوں، زمین اور پہاڑوں کو غصے میں دیکھتے ہیں، ایسا شدید ردِعمل کرتے ہوئے کہ گویا وہ پھٹ جائیں یا زمین بوس ہو جائیں۔ یہ سب اس لیے کہ "لوگ رحمٰن کی طرف ایک بیٹا منسوب کرتے ہیں، حالانکہ رحمٰن کے لیے یہ مناسب نہیں کہ وہ اپنے لیے کوئی بیٹا بنائے۔" (آیات 91-92) انسانی روح کے ردِعمل سورت کے آغاز سے انجام تک دکھائے گئے ہیں۔ اس کی بنیادی داستانیں ایسے ردِعمل سے بھری ہوئی ہیں، خاص طور پر مریم کی داستان اور عیسیٰ کی ولادت میں۔

The sūrah portrays a full range of reaction and feeling within the human soul as also within the universe around it. This world which we imagine to be senseless is shown to have a soul of its own capable of sense and feeling. This adds to the general atmosphere of the sūrah as we see the heavens, the earth and the mountains in anger, reacting so strongly as to almost be rent asunder or levelled down. All this because “people should ascribe a son to the Most Merciful, although it is inconceivable that the Most Merciful should take to Himself son.” (Verses 91-92) Reactions within the human soul are shown throughout the sūrah from start to finish. Its main stories are full of such reactions, particularly in that of Mary and the birth of Jesus.

دا سورت د مهربانۍ، قناعت او د خدای سره مستقیمې اړیکې یوه ځانګړې فضا لري. دا د هغه فضل بیان سره پیل کیږي چې خدای زکریا باندې کړی وو، او دا چې هغه څنګه په پټه زړه کې خدای ته دعا وکړه: «دا د هغه فضل یادونه ده چې ستاسو رب خپل بنده زکریا باندې وکړ: کله چې هغه په خپل زړه کې په پټه خپل رب ته آواز وکړ۔» (آیتونه ۲-۳) د فضل، مهربانۍ او د دې ورته مفهومونو یادونه په ټوله سورت کې ځلونه راځي، د خدای د احسان او رحمت صفتونو سره یوځای. هغه خوښي چې مؤمنان به په آخرت کې ومومي، د مینې په توګه بیان شوې ده: «بیشکه هغه کسان چې ایمان راوړي او نیک عملونه کوي، خدای به له شکه پرته دوی ته مینه ورکړي۔» (آیت ۹۶) د هغه فضل له جملې چې خدای یحیی باندې وکړ، یو دا وو چې هغه مهربان و: «موږ ده ته د ماشومتوب په حال کې حکمت ورکړ، او زموږ له فضل، مهربانۍ او پاکۍ څخه ورسره وو؛ او هغه متقي و۔» (آیتونه ۱۲-۱۳) همدارنګه عیسی د خدای په فضل د خپلې مور سره نیکي کوونکی، نرم او په خبرو کې ملګری و: «هغه ما ته د خپلې مور سره نیکي کونکی کړی دی، نه سرکښ او نه د فضل څخه بې برخې۔» (آیت ۳۲)

The sūrah has a distinctive ambience of compassion, contentedness and direct relation with God. It opens with an account of the grace God bestowed on Zachariah, and how he addressed God in a secret appeal: “This is an account of the grace which your Lord bestowed on His servant Zachariah: when he called out to his Lord in the secrecy of his heart.” (Verses 2-3) The words of grace, compassion and their synonyms are frequently mentioned throughout the sūrah, together with God’s attributes of beneficence and mercy. The happiness the believers will enjoy in the life to come is described as love: “As for those who believe and do righteous deeds, God will certainly bestow love on them.” (Verse 96) Among the favours God bestowed on John is that he was compassionate: “We granted him wisdom while he was still a youth, as well as, by Our grace, compassion and purity; and he was [always] righteous.” (Verses 12-13) Similarly, Jesus was, by the grace of God, dutiful to his mother, gentle and friendly in his manners: “He has made me kind to my mother, not haughty or bereft of grace.” (Verse 32)

موږ په دې سورت کې د لغاتو او جملو د جوړښت له لارې د خدای پاک بې کرانه مهربانۍ هغه څه ته احساسوو چې د ټولې انساني ژوند په سر خپره ده. موږ دا هم احساسوو چې د دې سورت د ګډوډ ادعاوو په اورېدو سره، چې خدای پاک شریکان لري، ټول کائنات لرزي، ځکه کائنات دې ډول بې عقله خبرو ته اجازه نه ورکوي. موږ پوهېږو چې دې سورت خپل ځانګړی موسیقي ایقاع او ګړندي والی لري. حتی د هغه لغاتو غږ او د آیتونو پای ته رسېدونکي کلمې هم واضح ارامي ورکوي. هغه ځای چې سیاق سختۍ او محکمتیا غواړي، دغه آیت پایونه د پلوسیو یا فریکټیو ډول دوه ګوني او غږیز آواز لري، ترڅو د محکمتیا یا ځواک تاثر پیاوړی شي.

We indeed feel God’s abounding grace extending over all human life in the vocabulary and sentence structure of the sūrah. We also feel that the whole universe shudders to the sound of the preposterous claims that God has partners. For the universe cannot countenance such absurdity. We recognize that the sūrah has a distinctive musical rhythm and tempo. Even the sound of its vocabulary and the words ending its verses impart a clear sense of ease. Where the context requires firmness, such verse-endings have a doubled, voiced sound of either the plosive or fricative variety, to enhance the impression of firmness or power.

سورت د آیتونو د پای ټکو، آهنګ او قافیو په بدلون کې ښې مثالونه لري، چې د موضوع او عمومي فضا سره سم بدلېږي. په پیل کې، کله چې سورت د پیغمبرانو زکریا او یحیی کیسه بیانوي، آیتونه د «یا» غږ سره قافیه کېږي، چې په پای کې یو منځنی اوږد غږ ورکوي. ورته قافیه د مریم او عیسی کیسې په ټول بهیر کې او هغو لنډو کیسو کې چې وروسته راځي، ساتل کېږي. کله چې دا کیسې پای ته رسېږي، سورت د عیسی بن مریم د ځانګړتیا په حقیقت باندې تبصره کوي، او د هغه د زویتوب په اړه وروستی حکم بیانوي. دلته د آیتونو پای بل ډول دی، چې هغه کلمې چې اوږد «ي» یا «و» غږ لري، وروسته یې د پوزې «م» یا «ن» راځي، او د یوې ټاکلې او پای ته رسیدلې خبرې تاثر پیدا کوي.

The sūrah provides good examples of variations in cadence, verse- endings and rhymes according to the subject being discussed and the overall atmosphere. At the start, when the sūrah relates its account of the prophets Zachariah and John, the verses rhyme with the syllable, ‘ya’ giving a medium vowel at the end. The same rhyme is maintained throughout the story of Mary and Jesus as well as the brief accounts of other prophets that follow. When these accounts are concluded, the sūrah comments on the truth about Jesus, son of Mary, with the final verdict on his sonship. Here we have a different kind of verse-ending where words with a long ‘ee’ or ‘oo’ vowel are followed by a nasal ‘m’ or ‘n’ giving the impression of a settled and final matter.

کله چې دا برخه بشپړه شي، سورت د پخوانیو پیغمبرانو کیسې بیا پیلوي، چې د ابراهیم علیه السلام او د هغه د پلار څخه پیل کیږي. هغه نرم، اسانه او آرام قافیه چې مخکې وه، بیا راژوندۍ کیږي، تر دې چې سورت د هغو کسانو د عذاب خبرې پیلوي چې حق رد کوي او د خدای پیغام او پیغمبرانو سره مخالفت کوي. دلته اهنګ پیاوړی کیږي، او قافیه بدلیږي، داسې چې د منځنۍ اوږدې 'a' غږ څخه مخکې د غږ‌ور نرم 'd' غږ راځي. کله چې د کافرانو رویه نیوکه او ملامت ته ور اچول کیږي، اهنګ لا هم پیاوړی کیږي، او قافیه د دوه ځله 'd' غږ سره بدلیږي. په دې ډول سورت د قافیې او اهنګ د بدلون یوه بې‌عیبه بیلګه وړاندې کوي، چې د معنی او فضا سره په بشپړ توازن کې ده. دواړه د سورت په عمومي فضا کې ونډه لري، او سورت په اسانۍ سره له یوې موضوع څخه بلې ته تیریږي.

When this is complete, the sūrah resumes its accounts of earlier prophets commencing with Abraham and his father. The earlier, easy and gentle rhyme is picked up again until the sūrah begins its discussion of the punishment that awaits those who reject the truth and oppose God’s message and messengers. Here the cadence becomes stronger, and the rhyme changes to be a medium vowel ‘a’ preceded by the voiced, plosive ‘d’ sound. When the attitude of the unbelievers comes in for criticism and denunciation, the rhythm becomes even more powerful, reflected by a doubled ‘d’ sound for the rhyme. Thus the sūrah provides a perfect example of manipulated rhyme and rhythm such that it is in flawless harmony with the overall meaning and atmosphere. Both contribute to the general ambience of the sūrah as it moves with perfect ease from one subject to another.

دا سورت درې برخو ته ویشل کیدای شي. لومړۍ برخه د زکریا او د هغه د زوی یحیی د قصې، او همدارنګه د مریم او د هغې د زوی عیسی د قصې کې شامله ده، چې په پای کې د عیسی په اړه دا وروستۍ حکم راځي. د عیسی د زیږون او د هغه د طبیعت په اړه یهودو او عیسویانو ترمنځ ډېر بحث او اختلاف شوی و.

The whole sūrah may be divided into three parts. The first includes the story of Zachariah and his son John, together with the story of Mary and her son Jesus, culminating in a comment that gives the final verdict on Jesus whose birth and nature were the subject of much controversy among both the Jews and Christians.

دوهمه برخه د ابراهیم علیه السلام د ژوند یوه پیښه راګرځوي، چیرته چې هغه د خپلې بت پرسته ټولنې له عقیدو څخه ځان جلا کړ. دا بیانوي چې څنګه خدای هغه ته اولاد ورکړ او هغه اولاد یوه ستره ملت وګرځاوه. دا برخه د نورو پیغمبرانو لنډ یادونه هم لري، هغو کسانو ته هم اشاره کوي چې د دوی لارښوونې یې تعقیب کړې، او هغو کسانو ته هم چې په راتلونکو نسلونو کې ګمراه شول، او د دواړو ډلو وروستۍ انجام تشریح کوي. پای ته یې دا اعلان راځي چې د کائنات ربوبیت یو دی او رب باید پرته له شریک نیولو څخه عبادت شي: «هغه د آسمانونو او ځمکې او د هغو تر منځ ټول شیانو رب دی. نو یوازې هغه عبادت کړئ او د هغه په عبادت کې ثابت پاتې شئ. ایا تاسو د هغه سره د نوم د ذکر وړ څوک پیژنئ؟» (آیت ۶۵)

The second part includes an episode from Abraham’s life story, in which he dissociated himself from the beliefs of his idolatrous community. It tells how God compensated him with offspring that brought a whole nation into being. It includes brief references to other prophets, those who followed their guidance and those who erred in succeeding generations, explaining the ultimate destiny of both groups. It ends with a declaration that Lordship in the universe is one and the Lord must be worshipped without association of partners with Him: “He is the Lord of the heavens and the earth and all that is between them. Worship Him alone, then, and remain steadfast in His worship. Do you know any whose name is worthy to be mentioned side by side with His?” (Verse 65)

د وروستۍ برخې پیل د قیامت په اړه وړاندې شوو دلیلونو سره کیږي، چې د قیامت د ورځې ځینې منظرونه انځوروي. دا د ټول کائنات له لوری د ټولو مشرکانه ادعاوو د ردولو یو ځانګړی انځور وړاندې کوي. او پای ته د پخوانیو امتونو د هلاکت یوه ډیره اغیزمنه صحنه رسیږي: ﴿وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُم مِّنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا﴾ (آیت ۹۸)

The final part begins with the arguments advanced about resurrection, portraying some scenes from the Day of Judgement. It provides an image of the rejection of all polytheistic claims by the whole universe. It ends with a highly effective scene of the doom of earlier communities: “How many a generation have We destroyed before their time! Can you find a single one of them [now], or hear so much as a whisper of them?” (Verse 98)