This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original
Al-Muminun The Believers(Justice And Grace) 99-118
کله چې د دوی له کوم یوه ته مرګ نږدې شي، هغه وایي:
When death approaches any of them, he says:
«اې زما ربه! ما بیرته راولېږه،» (۹۹)
‘My Lord! Let me return [to life], (99)
تر دې چې زه هغه نیکي وکړم چې ما پرېښې ده. هيڅ داسې نه ده! دا خو یوه خبره ده چې هغه کوي، او د دوی شا ته تر هغه ورځې پورې یوه پرده ده چې ټول به بیا راژوندي کیږي.
so that I may act righteously in whatever I have failed to do.’ By no means! It is but a word he says. Behind them there stands a barrier till the day when all will be raised from the dead. (100)
بيا کله چې صور وهل شي، نو په هغه ورځ به د دوی ترمنځ نه کومه خپلوي وي او نه به یو له بل څخه پوښتنه کوي۔ (101)
Then, when the trumpet is sounded, there will be no ties of kinship between them on that day, nor will they ask about one another. (101)
هغه کسان چې د ترازو وزن یې (د نېکو عملونو) دروند وي، هغوی به بریالي وي؛
Those whose weight [of good deeds] is heavy in the scales will be successful; (102)
او هغه کسان چې ترازو یې سبک وي، نو هغوی به خپل ځانونه تباه کړي وي او په دوزخ کې به همیشه پاتې وي۔ (۱۰۳)
but those whose weight is light will have lost their souls and will abide in hell. (103)
اور آگ ان کے چہرے جھلسا دے گی، اور وہ اس میں تُرشرُو (بدصورت شکل میں) ہوں گے۔ (104)
The fire will scorch their faces, and therein they will look gloomy. (104)
آیا زما آیتونه تاسو ته نه وې لوستل شوي، او تاسو هغوی دروغ نه ګڼل؟ (۱۰۵)
‘Were not My revelations read out to you, and did you not consider them as lies?’ (105)
هغوی به وایی: «ای زموږ رب! زموږ بدبختي موږ باندې غالبه شوه، او موږ گمراهه قوم وو.» (۱۰۶)
They will reply: ‘Our Lord! Our misfortune has overwhelmed us, and so we went astray. (106)
ای زمونږ رب! موږ له دې [عذاب] څخه وباسه. که بیرته هغه کارونو ته راستون شو، نو بیشکه موږ ظالمان یو. (۱۰۷)
Our Lord! Bring us out of this [suffering]. If ever We relapse, then we shall be wrongdoers indeed.’ (107)
ده وفرمایي: دې ذلت ته لاړ شئ او زما سره خبرې مه کوئ.
He will say: Away with you into this ignominy! And do not plead with Me. (108)
په زما بندګانو کې داسې کسان هم وو چې ويل يې:
Among My servants there were those who said:
«اے ہمارے رب! ہم تجھ پر ایمان لائے، پس ہمیں بخش دے اور ہم پر رحم فرما، کیونکہ تو تمام رحم کرنے والوں میں سب سے بہتر ہے۔» (109)
“Our Lord! We believe in You. Forgive us and have mercy on us; for You are the best of those who show mercy.” (109)
تاسو هغوئ د ټوکو او ملنډو نښه کړل، تردې حده چې تاسو ته زما یادول هم هیر شول، او تاسو پر هغوئ خندل.
But you made them the target of your derision to the point where it made you forget all re- membrance of Me; and you went on laughing at them. (110)
آج میں نے ان کے صبر کا بدلہ انہیں اس طرح دیا ہے کہ بے شک وہی لوگ کامیاب ہیں۔ (111)
Today I have rewarded them for their patience in adversity. Indeed it is they who have achieved triumph.’ (111)
او هغه به پوښتنه وکړي: «تاسو په ځمکه کې څو کاله تیر کړي دي؟» (۱۱۲)
And He will ask: ‘How many years have you spent on earth?’ (112)
هغوي به ووایي: "موږ هلته یوه ورځ یا د ورځې یوه برخه اوسیدلي یو؛ خو له هغو پوښتنه وکړئ چې حساب ساتي."
They will answer: ‘We have spent there a day, or part of a day; but ask those who keep count.’ (113)
ویلی به ووایی: «تاسو به لږ وخت کې اوسیدلی یاست، که چیرې تاسو دا پوهیدلئ.» (۱۱۴)
He will say: ‘Brief indeed was your sojourn, if you but knew it. (114)
ایا تاسو داسې فکر کوئ چې موږ تاسو بېځایه (بېمقصده) پیدا کړي یاست، او دا چې تاسو موږ ته نه راګرځول کیږئ؟
Did you think that We created you in mere idle play, and that to Us you would not have to return?’ (115)
پاک او لوړ دی الله، ریښتیني بادشاه، ښکاره حق. نشته معبود پرته له هغه نه، د عزت والا عرش رب. (116)
Sublimely exalted is God, the Ultimate Sovereign, the Ultimate Truth. There is no deity other than Him, the Lord of the Glorious Throne. (116)
څوک چې د خدای پرته بل معبود ته دعا کوي، د داسې معبود لپاره چې د هغه د شتون لپاره هیڅ دلیل نلري، هغه به په خپل رب کې د حساب لپاره حاضر کړل شي. یقیناً کافران هیڅکله کامیاب نه شي.
He that invokes besides God any other deity – a deity for whose existence he has no evidence – shall be brought to account before his Lord. Most certainly, the unbelievers shall never be successful.
(117)
(117)
ووایه: «ای زما رب! بښنه وکړه او رحم وکړه، او ته له ټولو رحم کوونکو غوره یې.» (۱۱۸)
Say: ‘My Lord! Forgive and have mercy. You are the best of those who show mercy.’ (118)
Overview
دا سورت وروستی برخه د مشرکانو د انجام په اړه بحث ته دوام ورکوي، او د قیامت د ورځې یوه بشپړه منظره بیانوي. پیل د مرګ د نږدې کیدو له انځور سره کیږي چې دا ژوندی پای ته رسوي، او بیا داسې بیانوي چې د صور له پوکیدو وروسته او کله چې مړه بیا ژوندي کیږي، څه پیښیږي. د دې وروسته د خدای د یووالي یوه ټینګه اعلان راځي، سره له دې چې د هغو کسانو لپاره سخته خبرداری هم شته چې له خدای سره شریکان ګرځوي، او دوی ته دا خبرداری ورکول کیږي چې که په خپلو ګمراهیو کې دوام ورکړي، نو د دوی انتظار څه دی. سورت د پیغمبر ﷺ ته د یوې لارښوونې سره پای ته رسیږي چې د خدای بخښنه وغواړي او د هغه د رحمت دعا وکړي. یقیناً خدای د ټولو هغو څخه غوره دی چې رحم کوي.
This last passage of the sūrah continues to discuss the fate of the idolaters, showing it in a complete scene of the Day of Resurrection. It starts with an image of approaching death ending this life, and moves on to show what happens after the Trumpet is blown and the dead are brought back to life. This is followed by an emphatic statement of God’s oneness, coupled with a stern warning to those who associate partners with God, putting them on notice of what awaits them if they persist in their erring ways. The sūrah concludes with a directive given to the Prophet to seek God’s forgiveness, and to pray for His grace. God is certainly the best of all who show mercy.
As Death Approaches
ﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺮﻣﺎﻳﻲ: {ﺗﺮﻩ ﺑﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮﻩ ﭼﻲ ﻣﺮګ ﻳﻮ ﺗﻦ ﺗﻪ ﺭﺳﻲ، ﻧﻮ ﻭﺍﻳﻲ: ﺍﻱ ﺯﻣﺎ ﺭﺏﱡ! ﻣﺎ ﺭﺍﺷﻪ ﺑﻴﺮﺗﻪ ﻛﺮﻩ، ﺗﺮﻣﺨﻪ ﭼﻪ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﻛﻮﻡ ﺷﻲ ﻛﺎﺭ ﻧﻪ ﻭﻛﻮﻡ، ﻧﻮ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻤﻞ ﻭﻛﻢ} (99-100 ﺁﻳﺘﻮﻧﻪ) ﺩﺍ ﺩ ﻣﺮګ ﺩ ﻧﮋﺩﻱ ﺷﻮﺭ ﻧﻈﺮ ﺩﻱ، ﻛﻪ ﺷﺨﺺ ﭘﻪ ﺩﻱ ﺑﺎﻭﺭ ﻭﻱ ﭼﻪ ﻧﮋﺩﻱ ﺩﻱ ﺩ ﻣﺮګ ﺷﻲ. ﭘﻪ ﺩﻏﻪ ﻭﺧﺖ ﻛﻲ ﻫﻐﻪ ﺩ ﺑﻴﺮﺗﻪ ﺭﺍﺗﻠﻮ ﻏﻮﺗﻪ ﻛﻮﻱ، ﺗﺮﻣﺨﻪ ﭼﻪ ﻫﻐﻪ ﺩ ﻟﻮﻣړﻱ ﭘﻪ ﻛﺮﺍﺭﻩ ﻫﻐﻪ ﻛﺎﺭﻭﻧﻪ ﺳﻢ ﻛﻮﻱ ﭼﻪ ﻫﻐﻪ ﻳﻲ ﺩ ﻣﺨﻪ ﻧﻪ ﺗﺮﺳﺮﻩ ﻛﻮﻱ. ﻫﻐﻪ ﻏﻮﺍړﻱ ﭼﻪ ﺩ ﺧﭙﻠﻮ ﻛﻮﺭﻧﻲ ﺍﻭ ﻣﺎﻝ ﭘﻪ ﺑﺎﺭﻩ ﻛﻲ ﺳﻤﻪ ﻛﺎﺭ ﻭﻛﺮﻱ. ﺩﺍ ﺩﻏﺴﻲ ﭘﻪ ﺩﻱ ﺗﻪ ﺩ ﻫﺮﻭ ﻟﻴﺪﻟﻮ ﭘﻪ ﺳﺘﺮګﻮ ﻛﻲ ﺩ ﻫﻤﺪﻱ ﭘﻪ ﺷﺎﻫﺪﻱ ﺳﺮﻩ ﺩ ﺭﻳﺎﺩﻩ ﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﺷﻜﻞ ﺑﻴﺎﻥ ﺷﻮﻱ ﺩﻱ. ﺧﻮ ﻏﻮﺗﻨﻪ ﺩ ﻭﺧﺖ ﺗﻴﺮﻩ ﭘﻪ ﻭﺭﻛﻪ ﺷﻮﻱ. ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺩﻣﻠﻪ ﺟﻮﺍﺏ ﻫﻢ ﺩ ﻫﻐﻪ ﺷﺨﺺ ﺗﻪ ﻧﻪ ﺭﺳﻴﺪﻝ ﻛﻴﺮﻱ. ﺩﺍ ﺩ ﻫﺮﻛﻠﻲ ﺩ ﭘﻮﻫﻴﺪﻭ ﻟﭘﺎﺭﻩ ﺍﻋﻼﻥ ﺷﻮﻱ: {ﻫﻴﺮ ﻧﻪ، ﺩﺍ ﻳﻮﻩ ﺧﺒﺮﻩ ﺩﻱ ﭼﻪ ﻫﻐﻪ ﻳﻲ ﻭﻳﻠﻲ ﺩﻱ} (100 ﺁﻳﺖ)
“When death approaches any of them, he says: My Lord! Let me return [to life], so that I may act righteously in whatever I have failed to do.” (Verses 99-100) This is the scene of approaching death, when the person is certain that he is about to die. At this moment, he appeals for a return to life so as to have a second chance to do what he should have done in the first place. He wants to set things right with regard to the family and assets he is leaving behind. This is shown as if it is happening at the present moment, witnessed by all. But the appeal is made too late. Hence, the answer is not given to the person concerned. It is declared for all to understand. “By no means! It is but a word he says.” (Verse 100)
دا یوازې یو لفظ دی چې لږ یا هیڅ اهمیت نه لري. دا د پاملرنې وړ نه دی. په حقیقت کې ویونکی هم د پام وړ نه دی. دا هیڅ اخلاص نه بنسي؛ بلکې دا د راتلونکې سختې ستونزې د ژور احساس له امله راپورته کیږي. دا هغه لوی فشار بیانوي چې ویونکی پکې ځان ګیر ویني، خو د یقین څخه هیڅ بنسټ نه لري.
It is only a word that carries little or no significance. It does not deserve to be considered. Indeed the speaker does not merit any attention. It does not express any sincerity; rather, it is prompted by the dawning awareness of the great difficulty ahead. It expresses the great stress the speaker finds himself under, but it has no basis in conviction.
دې سره د مړینې په حال کې د ویونکي انځور پای ته رسیږي. ناڅاپه، هغه او نورو نړۍ ترمنځ خنډونه پورته کیږي. کار فیصله کیږي، اړیکې پرې کیږي، دروازې تړل کیږي او پرده راښکته کیږي: «او د دوی شا ته تر هغه ورځې پورې یو برزخ دی چې ټول به بیا ژوندي شي.» (آیت ۱۰۰) دوی نه د دې ژوند خلکو پورې اړه لري او نه د آخرت خلکو پورې. دوی په هغه منځني حالت کې دي، کوم چې به تر هغې دوام کوي تر څو چې ټول بیا راژوندي شي.
Thus ends the image of the speaker at the point of death. Suddenly, barriers are raised between him and the rest of the world. The matter is settled, contacts are severed, doors closed and the curtain dropped: “Behind them there stands a barrier till the day when all will be raised from the dead.” (Verse 100) They neither belong to the people of this life, nor to those of the hereafter. They are in the stage in between, which will continue until all are resurrected.
سورت now اُس دن کے بارے میں بات کرتی ہے، اُس دن کا نقشہ کھینچتی ہے اور اُسے سب کے سامنے لاتی ہے۔ "پھر جب صور پھونکا جائے گا، تو اُس دن اُن کے درمیان نہ رشتہ داری کے تعلقات ہوں گے اور نہ وہ ایک دوسرے کے بارے میں پوچھیں گے۔" (آیت 101) تمام تعلقات ختم ہو جاتے ہیں، اور وہ تمام اقدار جن کی لوگ اس دنیا میں پابندی کرتے ہیں، اب کوئی اہمیت نہیں رکھتیں۔ "پھر کوئی رشتہ داری نہ ہوگی"۔ وہ ہیبت ناک فضا ان سب کو خاموش کر دیتی ہے، یہاں تک کہ کوئی ایک لفظ بھی زبان سے نہیں نکالتا، دوسروں کے بارے میں پوچھنا تو دور کی بات ہے۔
The sūrah now speaks about that day, giving an image of what happens then and raising it for all to see. “Then, when the Trumpet is sounded, there will be no ties of kinship between them on that day, nor will they ask about one another.” (Verse 101) All bonds come to an end, and all values people observe in this life are no longer of any consequence. ‘There will be no ties of kinship’ then. The awesome atmosphere makes them all silent, with no one uttering as much as a word, let alone enquiring about others.
د اعمالو د حساب او تلو او وزن کولو پروسه په چټکۍ سره ترسره کیږي، لکه څنګه چې فرمايي: «پس څوک چې د هغه (نیکیو) وزنونه دروند وي، نو هغه بریالي دي، او څوک چې د هغه وزنونه سپک وي، هغه څوک دي چې خپل ځانونه یې تباه کړي وي، په دوزخ کې به همیشه پاتې کیږي. اور به د دوی مخونه سوځوي او هغوی به په هغې کې ترش مخه ولري.» (آیتونه ۱۰۲-۱۰۴) دا پروسه په یوه ماديي انځور کې ښودل شوې ده، چیرته چې عمل او حرکت ترسره کیږي، د قرآن کریم د معمول طریقې سره سم. له همدې امله موږ د هغو بت پرستانو د اور له لاسه سوځیدو، د مخونو د رنګ بدلیدو، تورېدو او د غم ډک ښکاریدو منظره ویرېږو. دا یو ډېر ډېر سخت انځور دی چې نږدې د درد احساس لیږدوي.
The process of reckoning and weighing up deeds and actions is shown to proceed with speed: “Those whose weight [of good deeds] is heavy in the scales will be successful; but those whose weight is light will have lost their souls and will abide in hell. The fire will scorch their faces, and therein they will look gloomy.” (Verses 102-104) This process is shown in a material image, with action and movement taking place, in the standard pattern the Qur’ān employs. Hence we dread the scene of those idolaters being scorched by the fire, their faces changing colour, darkening and looking full of gloom. It is a terrible image that almost transmits pain.
هغه کسان چې وزن یې سپک وي، هر څه یې له لاسه ورکړي، حتی خپل ځان هم. کله چې یو سړی خپل ځان له لاسه ورکړي، نو بیا څه شی کولای شي چې د ده ملکیت وي؟ د ده لپاره څه پاتې دي؟ هغه شی یې له لاسه ورکړی دی چې د ده ژوند ته معنا ورکوي، یا چې د ده شخصیت جوړوي.
Those with light weight have lost everything, including themselves. When a man loses himself, what else can he own? What is left for him? He has lost the very thing that makes his existence meaningful, or that gives him personality.
په دې ځای کې سورت خپل بیان کولو ډول بدلوي. تر دې دمخه دا د خبرونو د نقل کولو په ډول خبرې کوي.
At this point the sūrah changes style. So far, it has employed a reporting format.
اب دا خطاب پخپله خلکو ته مخ اړوي، داسې لکه دا خبرې همدا اوس روانې وي. دا بدني سزا هرڅومره سخته وي، خو د دې ذلت او سپکاوي په وړاندې ډېره کمه ده چې اوس پرې ورځي. دا خطاب داسې بیان شوی لکه چې همدا اوس روان وي، او یو اوږد خبرې اترې پیل کوي: «آیا زما آیتونه تاسو ته نه وو لوستل شوي، او تاسو به دوی دروغ نه ګڼل؟» (آیت ۱۰۵) کله چې دوی دا پوښتنه واوري، نو ګمان کوي چې ښايي دوی ته اجازه ورکول شوې چې خبرې وکړي او عذر وړاندې کړي. دوی فکر کوي چې شاید که د خپل ګناه اقرار وکړي، نو د دوی عذر به ومنل شي: «دوی به وایي: اې زموږ رب! زموږ بدبختي موږ ته غالبه شوه، نو موږ گمراه شوو. اې زموږ رب! موږ له دې عذاب څخه وباسه. که بیا هم موږ (بیرته هماغه کار ته) راوګرځېدو، نو موږ بې شکه ظالمان به یو.» (آیتونه ۱۰۶-۱۰۷)
Now it makes a direct address, speaking to the people themselves. This makes the physical punishment, terrible as it certainly is, much less painful than the humiliation that is now poured on them. This address is stated as if it were taking place at that very moment, starting a long dialogue: “Were not My revelations read out to you, and did you not consider them as lies?” (Verse 105) When they hear this question they imagine that they are allowed to speak and make a plea. They think that perhaps if they admit their guilt, their plea might be accepted: “They will reply: Our Lord! Our misfortune has overwhelmed us, and so we went astray. Our Lord. Bring us out of this [suffering]. If ever We relapse, then we shall be wrongdoers indeed.” (Verses 106-107)
دوی د خپل ګناه اعتراف په دې ښکاره کوي چې دوی د ژورو خواشینو احساسات لري. دوی په حقیقت کې بدبختان دي. مګر دوی هغه حدود تېر کړي چې دوی ته اجازه ورکړل شوې ده. له دې حدودو تېرېدل بې ادبي ده، په داسې حال کې چې دوی سره خبرې خود خدای کوي. دوی یوازې دې ته اجازه لري چې هغه پوښتنې ته ځواب ووایي چې ورته کېږي. یقیناً دا پوښتنه شاید یوازې د ملامتۍ په توګه کېږي او ځواب ته اړتیا نه لري. له همدې امله دوی سخت ملامت کېږي:
Their admission of guilt tells of the bitter feelings they experience. They are indeed miserable. But they have exceeded the limits they are allowed. To go beyond these is to be impolite when they are addressed by none other than God. They are only permitted to answer the question put to them. Indeed the question is perhaps made only by way of rebuke, and it requires no answer. Hence they are strongly censured:
هُوَ يَقُولُ: اخْسَأُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ۔ (سورۃ المؤمنون، آیت ۱۰۸)
“He will say: Away with you into this ignominy! And do not plead with Me.” (Verse 108)
دوی ته ویل کیږي چې چپ شئ او خاموش پاتې شئ، لکه څنګه چې یوازې هغو خلکو ته مناسب دی چې په سپکاوي کې ساتل شوي وي۔
They are told to shut up and remain silent as only befits people held in ignominy.
بیشکه دوی ته د هغه ټول سزا او هغه بدمرغي چې دوی ته ورکول کیږي، ښایسته ده.
Indeed they deserve all the punishment and the misery they are made to suffer.
میرے بندوں میں سے ایک گروہ ایسا تھا جو کہتا تھا: ’’اے ہمارے رب! ہم ایمان لائے، پس ہمیں بخش دے اور ہم پر رحم فرما، اور تو سب رحم کرنے والوں سے بہتر ہے۔‘‘ مگر تم نے انہیں مذاق کا نشانہ بنا لیا، یہاں تک کہ اس مذاق نے تمہیں میری یاد تک بھلا دیا، اور تم ان پر ہنستے رہے۔ (آیات ۱۰۹-۱۱۰)
Among My servants there were those who said: ‘Our Lord. We believe in You. Forgive us and have mercy on us; for You are the best of those who show mercy’ But you made them the target of your derision to the point where it made you forget all remembrance of Me; and you went on laughing at them. (Verses 109-110)
هغه جرم چې دوی یې ترسره کړ یوازې دا نه و چې دوی کفر وکړ او د ایمان څخه یې ځان شاته کړ، چې پخپله یو لوی ګناه ده. دوی دومره هم ولاړ چې خپلې احمقانه بې ادبۍ یې تر دې حده ورسوله چې د هغو مؤمنانو مسخره یې وکړه چې د رحمت او بخښنې لپاره له خدای ﷻ غوښتنه کوي. دوی دومره ځله دوی ټوکې کړې چې دا ټوکې د دوی اصلي بوخت کېدل شول، او دوی د خدای ﷻ یادولو او د هغه د پاکۍ بیانولو څخه، او هغو ډېرو نښو په غور کولو څخه بې برخې کړل شول چې خدای ﷻ په نړۍ کې ایښې دي او دوی ته د ایمان لوري ښيي. اوس دوی ته دا ویل کېږي چې خپل حال د هغو خلکو د حال سره پرتله کړئ چې تاسو یې ټوکې کولې.
The crime they perpetrated was not merely that they disbelieved and made their rejection of the faith a personal matter, which is in itself a grave offence. They went much further by allowing their stupid impudence to go as far as ridiculing the believers who pray to God for mercy and forgiveness. They derided them so often that such derision became their main preoccupation, stopping them from remembering God and glorifying Him, and from reflecting on the numerous signs God has placed in the world pointing them in the direction of faith. They are now called upon to compare their own station with that of the people they ridiculed.
«زه نن دوی ته د دوی د صبر له امله د سختیو پر مهال اجر ورکوم. بې شکه دوی دي چې بریالي شوي دي.» (آیت ۱۱۱)
“Today I have rewarded them for their patience in adversity. Indeed it is they who have achieved triumph.” (Verse 111)
د نوي پوښتنې پړاو پیل کیږي، چې دې سخت او سپکاوي کوونکي ځواب او د هغو دلیلونو په اړه دی چې دې ته یې لاره هواره کړه: «او هغه به وپوښتي: تاسو په ځمکه کې د کومو کلونو شمیر تېر کړی دی؟» (آیت ۱۱۲)
A new phase of interrogation follows this stern, humiliating reply and the reasons that led to it: “And He will ask: How many years have you spent on earth?” (Verse 112)
خدای ﷻ البته ډیر ښه پوهیږي چې ځواب څه دی، خو دا پوښتنه له دوی څخه د دې لپاره کېږي چې د ځمکې د ژوند بې ارزښته والی ښکاره شي او د هغې د موده لنډوالی ټینګ شي. سره له دې دوی د ابدي ژوند، یعنې د آخرت ژوند، په بدل کې د ځمکې د ژوند برخه پلورلې وه. اوس دوی احساس کوي چې هغه ژوند په حقیقت کې تر ټولو بې ارزښته و. خپلې ناامیدۍ کې دوی بې صبره دي، او نه غواړي د هغه ژوند یا د هغه کلونو شمېر ته پام وکړي: «هغوی به ووایي: موږ هلته یوه ورځ، یا د ورځې یوه برخه پاتې شوي یو؛ خو له هغو کسانو وپوښتئ چې شمېره ساتي.» (آیت ۱۱۳) په دې ځواب کې ستړيا، غم او ناامیدي ښکاره ځړيږي.
God certainly knows the answer, but the question is put to them to emphasize the triviality of life on earth and to stress the shortness of its duration. Yet they bartered the eternal life of the hereafter for their portion of life on earth. Now they feel that it was totally insignificant. In their despair they are impatient, and cannot bother about that life or its number of years: “They will answer: We have spent there a day, or part of a day; but ask those who keep count.” (Verse 113) Stress, grief and despair ooze from their reply.
دوی ته داسې ځواب ورکول کیږي چې دوی ته ښیي چې د دوی د ځمکې ژوند د هغه څه په پرتله ډیر لنډ دی چې دوی ته په راتلونکي کې ورکول کیږي. دوی یوازې دا اړتیا لري چې سم اندازه ولري. ﴿قَالَ إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا لَّوْ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ﴾ (آیت ۱۱۴). بیا دوی ته د آخرت ژوند د انکار له امله سخته ملامت کیږي. دې ته د قیامت د موخې لنډ بیان هم ملګری کیږي. دا موخه د لومړۍ پیدایښت راهیسې په ښکاره ډول بیان شوې ده: ﴿أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ﴾ (آیت ۱۱۵).
They are given an answer that tells them that their life on earth is very short compared to what awaits them. They only need to have the right measure. “He will say: Brief indeed was your sojourn, if you but knew it.” (Verse 114) Again they are strongly rebuked for denying the life to come. This is coupled with an outline of the purpose behind resurrection. This purpose has been clearly stated ever since the first creation: “Did you think that We created you in mere idle play, and that to Us you would not have to return?” (Verse 115)
بېشکه د بعث د حکمت یا په بل عبارت د قیامت د پیدا کېدو حکمت د تخلیق د حکمت یوه برخه ده. ټول شیان په اندازه سره ټاکل شوي او په دقت سره ډیزاین شوي دي.
Indeed the purpose, or rather the wisdom behind resurrection is part of the wisdom behind creation. It is all well measured and accurately designed.
قیامت صرف یوں ایک مرحلہ ہے جو د تخلیق کے چکر کو اپنی کمال کی انتہا تک پہنچا دیتا ہے۔
Resurrection is no more than a stage that brings the cycle of creation to its fullness.
یوازې هغه کسان به یې ونه ویني چې کوین، د خدای د هغه مقصد په تاملولو ته حاضر نه وي چې د شاوخوا کائنات په هر ځای کې په ښکاره ډول ښکاره دی.
Only those who remain blind, unwilling to reflect on God’s purpose which is clearly evident everywhere in the universe around us, will not see it.
The Basic Issue Of Faith
د سورت وروستي آیتونه ایمان ته وقف دي. دا د ایمان اساسي عقیده بیانوي، یعنې د خدای د وحدانیت عقیده. په دې کې د هغو کسانو د لوی زیان اعلان شوی چې د خدای سره شریکان جوړوي. دا د سورت په پیل کې اعلان شوې کامیابۍ سره توپیر لري، هغه کامیابي چې مؤمنانو ته ضمانت شوې ده. د دې اعلان سره دا حکم هم یوځای دی چې خدای ته رجوع وکړئ، د هغه بخښنه وغواړئ او د هغه رحمت ته لاس واچوئ. بې شکه هغه د ټولو رحم کوونکو په نسبت ډېر زیات رحم کوونکی دی.
The final verses of the sūrah are dedicated to faith. They state its central tenet; namely, God’s oneness. We have an announcement of the great loss suffered by those who associate partners with Him. This contrasts with the success declared at the beginning of the sūrah which is guaranteed to the believers. Coupled with this declaration is an instruction to turn to God, requesting His forgiveness and appealing for His mercy. He is certainly the most merciful of all those who are compassionate:
پاک او لوړ دی الله، هغه ریښتیني واکمن، هغه حقیقت. د هغه څخه پرته بل معبود نشته، د عظمت لرونکي عرش رب دی. هر هغه څوک چې د الله سره بل معبود ته دعا کوي، چې د هغه د شتون لپاره هیڅ دلیل نلري، نو هغه به په خپل رب کې حساب ته وړل کیږي. یقیناً کافران هیڅکله بریالي نه کیږي. ووایه:
Sublimely exalted is God, the Ultimate Sovereign, the Ultimate Truth. There is no deity other than Him, the Lord of the Glorious Throne. He that invokes besides God any other deity – a deity for whose existence he has no evidence – shall be brought to account before his Lord. Most certainly, the unbelievers shall never be successful. Say:
ای زما ربه! وبخښه او رحم وکړه، ته د رحم کونکو تر ټولو غوره یې. (آیتونه ۱۱۶-۱۱۸)
My Lord! Forgive and have mercy. You are the best of those who show mercy. (Verses 116-118)
د قیامت د ورځې د پیښو په انځور بیانولو سره، او د سورت له سره تر پایه ټولو دلیلونو، استدلالونو او ښکاره نښو څخه وروسته راځي، نو د دې وروستيو آیتونو کې راغلې دا خبره د سورت د ټولو مضمونونو لپاره منطقي پای ده. دا وینا د کافرانو ټولې هغه خبرې ردوي چې دوی د خدای په اړه کوي، او ښیي چې هغه حقیقي بادشاه دی چې د ټول کائنات واکمني کوي، او یوازینی معبود دی چې ټولو باندې بشپړ واک لري. هغه په حقیقت کې «د عرش عظیم رب» دی۔
Coming as it does after a scene painting events taking place on the Day of Resurrection, and after a host of arguments, proofs and pointers outlined throughout the sūrah, the comment included in these final verses provides a logical conclusion to everything contained in the sūrah. This statement refutes all that the unbelievers say about God, declaring that He is the true Sovereign who controls the entire universe, and that He is the only deity who is in full command of all. He is indeed ‘the Lord of the Glorious Throne’.
د خدای سره د شریکولو هیڅ دعوه د کائنات له نظام، د انسان له منطق او له فطرت څخه هیڅ دلیل نلري. همدا راز هر هغه څوک چې داسې دعوه کوي، باید د خدای په وړاندې حساب ورکړي، او پایله مخکې څرګنده ده: «بې شکه کافران هیڅکله بریالي نه شي.» (آیت ۱۱۷) دا یو داسې نه بدلیدونکی قانون دی چې باید پوره شي. په مقابل کې، مؤمنانو ته بریا تضمین شوې ده.
Any claim of partnership with God has absolutely no evidence to support it, neither from the universe and how it is run, nor from human logic or nature. Anyone who makes such a claim will have to face the reckoning in front of God, and the result is known in advance: “Most certainly the unbelievers shall never be successful.” (Verse 117) This is an unfailing rule that is hound to come true. Success, by contrast, is guaranteed for the believers.
د کافرانو هغه ټول نعمتونه او آرامۍ چې موږ یې په دې دنیا کې تر لاسه کوو، او هغه ټول واک او وسایل چې ځینې وخت یې په واک کې لري، دا د حقیقي کامیابۍ معنا نه لري. دا ټول هغوی ته د ازموینې په توګه ورکول کیږي، او په دې نړۍ کې به د هغوی په زیان پای ته ورسیږي. خو که ځینې کسان په دې دنیا کې له سزا څخه وژغورل شي، نو هغوی به په آخرت کې د حساب سره مخ شي. هلته، په راتلونکې ژوند کې، د دې ژوند د دورې وروستی پړاو دی. دا یو جلا یا منفرد شی نه دی، بلکه دا یو اساسي پړاو دی چې هغه څوک یې په ښه ډول ویني چې ریښتینې بصیرت لري.
All the favours and comforts that we see the unbelievers enjoying in this life, and all the power and resources they may sometimes have at their command does not mean success in reality. It is all given to them as a test, and it will end with their loss in this present life. However, if some of them escape punishment in this world, they will have to face the reckoning in the hereafter. There, in the life to come, is the final stage of this life cycle. It is not something separate or isolated. Indeed, it is an essential stage, clearly seen by those who have real vision.
د دې سورت، المؤمنون، وروستۍ آیت داسې لارښوونه کوي چې انسان دې خدای ته مخه واړوي، د هغه رحمت او بښنه وغواړي: «ووایه: ای زما ربه! وبښه او رحم وکړه، ته د ټولو رحم کوونکو څخه غوره یې.» (آیت ۱۱۸)
The last verse in this sūrah, The Believers, gives the instruction to turn to God appealing for His mercy and forgiveness: “Say: My Lord! Forgive and have mercy. You are the best of those who show mercy.” (Verse 118)
دا سورت پیل له څو اړخونو سره یو بشپړ او ښه ترتیب شوی واحد جوړوي. پیل او پای دواړه سره یوځای د مؤمنانو لپاره کامیابي او د کافرانو لپاره بشپړ ناکامي او زیان ټینګوي. دواړه برخې د مؤمنانو بنسټیزو صفتونو ته ټینګار کوي. دا چې پیل کې ویل شوي چې مؤمنان په لمانځه کې عاجزي کوي، پای کې دوی ته حکم کیږي چې د بښنې او رحمت لپاره په عاجزۍ سره له خدایه وغواړي. دا دواړه خبرې سورت یو بشپړ، ښه جوړ شوی واحد جوړوي.
Thus the opening of the sūrah and its end jointly emphasize success for the believers and utter failure and loss for the unbelievers. Both elements stress the basic qualities of believers. Thus, the beginning states that the believers humble themselves in prayer, while the end instructs them to humbly appeal to God for forgiveness and mercy. Both make the sūrah a complete, well designed unit.