هغه لیدنه چې پیغمبر ﷺ ته وښودل شوه، یوه بشپړه نړۍ یې شامله وه چې هغه دمخه نه پوهیده. هغه آیت چې دې لیدنې ته اشاره کوي، هغه لعنت شوې ونه هم یادوي چې د دوزخ خواړه ورکوي هغو کسانو ته چې شیطان پیروي. سورت دې ته داسې یوه انځور تعقیبوي چې په کې موږ شیطان ګورو چې د انسانانو د ګمراه کولو ګواښ کوي.
The vision the Prophet was shown included a complete world that he had not known before. The verse that refers to this vision also mentions the accursed tree which provides the food eaten in hell by those who follow Satan. The sūrah follows this with an image in which we see the devil threatening to seduce human beings.
او هغه وخت چې مونږ فرښتو ته وفرمایل: "آدم ته سجده وکړئ،" نو ټولو سجده وکړه، مګر ابلیس نه. هغه وویل: "ایا زه داسې څوک ته سجده وکړم چې ته یې له خټو پیدا کړی دی؟" او هغه نور وویل: "ګوره، دا هغه څوک دی چې ته یې زما څخه لوړ کړی؟ که ته ماته د قیامت تر ورځې پورې مهلت راکړې، نو زه به د هغه اولاد ټول، مګر لږ کسان، زما تر واک لاندې راولم." [خدای] وفرمایل: "لاړ شه! څوک چې له تا تعقیب کوي، دوزخ به ستاسو ټولو بدل وي، یو ډیر ښه بدل."
When We said to the angels, ‘Prostrate yourselves before Adam,’ they all prostrated themselves; but not so Iblīs. He said, Am I to bow down before one whom You have created out of clay?’ And he added: ‘You see this being whom You have exalted above me! Indeed, if You will give me respite until the Day of Resurrection, I shall bring his descendants, all but a few, under my sway’ [God] said: Begone! As for those of them who follow you, hell will be the recompense of you all, a most ample recompense.
{وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُم بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِم بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ ۚ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ۚ وَكَفَىٰ بِرَبِّكَ وَكِيلًا} (سورۃ الإسراء: ۶۱-۶۵)
دا قرآن کریم د بني اسرائیلو سورې پای ته رسېدلې ده؛ د ۶۱ څخه تر ۶۵ آیتونو پورې خبرې دي.
Entice with your voice such of them as you can. Muster against them all your cavalry and your infantry, and share with them wealth and offspring, and promise them [what you will] — indeed, whatever Satan promises them is nothing but a means of deception. But over My servants you shall have no power. Your Lord is sufficient as a Guardian.’ (Verses 61-65)
اسی طرح گمراہ ہونے والوں کے رویے کا اصل سبب ظاہر ہو جاتا ہے۔ یہ انسانوں کے لیے ایک تنبیہ ہے کہ وہ ہوشیار رہیں، کہیں وہ گمراہ نہ ہو جائیں۔ یہاں وہ ابلیس کو دیکھتے ہیں، جو ان کا دشمن اور تمام انسانوں کے باپ آدم کا دشمن ہے، اور جو انہیں حق سے ہٹا دینے کی دھمکی دیتا ہے۔ یہ اس کی طرف سے ان کو گمراہ کرنے کی ایک پختہ کوشش ہے:
Thus the real reason behind the attitude of those who go astray is revealed. This serves as a warning to mankind to be careful, lest they go astray. They see here Iblīs, their enemy and the enemy of Adam, the father of all mankind, threatening to tempt them away from the truth. It is a determined effort on his part to lead them astray:
«او کله چې مونږ فرښتو ته وویل، ‹آدم ته سجده وکړئ›، نو ټولو سجده وکړه، مګر ابلیس نه وکړه. هغه وویل: ایا زه هغه ته سجده وکړم چې ته یې له خټې پیدا کړی؟»
“When We said to the angels, ‘Prostrate yourselves before Adam,’ they all prostrated themselves; but not so Iblīs. He said, Am I to bow down before one whom You have created out of clay?’” (Verse 61)
دلته هغه حسد وینو کیږي چې د ابلیس په زړه کې خوری. هغه وایي چې آدم له خټو پیدا شوی، خو دا خبره پټوي چې خدای په همغه خټه کې له خپله روح پوکی وکړ. ابلیس د آدم د ضعف او د غلطۍ د کیدو د استعداد په اړه سپکاوی کوي. هغه په تکبر سره خدای ته وایي: «دا هغه وګوره چې ته یې له ما باندې لوړ کړی!» ({ځواب ۶۲})
Here we see the envy that eats at Iblīs’ heart. He states that Adam was created of clay, but omits the fact that God breathed of His soul in that clay. Iblīs further speaks contemptuously of Adam’s weakness and his susceptibility to err. He says to God in an arrogant manner, “You see this being whom You have exalted above me!” (Verse 62)
تا سلې دې دا ضعیفه مخلوق ته د عزت مقام ورکړی دی، خو «که ته ما ته تر قیامت پورې مهلت راکړې، نو زه به د هغه اولاد ټول، مګر لږ کسان، خپل تابع کړم». (آیت ۶۲) زه به په دوی واک ولرم، زه به وکولای شم چې د دوی لاره وګرځوم او دوی به زما د واک لاندې راولم.
You have given this weak creature a position of honour. Yet, “if You will give me respite until the Day of Resurrection, I shall bring his descendants, all but a few, under my sway.” (Verse 62) I will have power over them, and I will be able to direct their course and subject them to my power.
ابلیس دا حقیقت نظر اندازه کوي چې انسان د بدۍ او ګمراهۍ په شان د نیکۍ او د خدای د لارښوونې په تعقیب هم ورته آماده دی. هغه د انسان هغه وخت نه ويني چې د خدای د لارښوونې په سبب لوړ شوی وي او د وسوسې او بدۍ په وړاندې مقاومت کولای شي. هغه دا لوی او ځانګړی خصوصیت نه پیژني چې انسان د ټولو هغو مخلوقاتو نه لوړ کوي چې یوه لاره تعقیبوي او د انتخاب هیڅ عنصر نه لري. په حقیقت کې د انسان د امتیاز ځای د هغه د ازاد اراده او د انتخاب د واک په کارولو کې دی.
Iblīs here overlooks the fact that man is equally susceptible to goodness and following divine guidance as he is to evil and error. He chooses not to see man when he is elevated by God’s guidance, able to resist temptation and evil. He is unaware of this great, distinctive characteristic that places man above all creatures that follow a single route, having no element of choice. Indeed man’s position of distinction lies in his free-will and the exercise of his power of choice.
دا د خدای مشیت ده چې د بدۍ داعي شیطان ته مهلت ورکړل شي، ترڅو انسانان له الهي هدایت څخه وګمراه کړي. له همدې امله خدای ده ته وفرمایل: «لاړ شه! پس له هغو کسانو څخه چې ستا تعقیب وکړي، دوزخ ستاسو ټولو بدله ده، یوه بشپړه بدله.» (آیت ۶۳) لاړ شه او خپل ټول توان وکاروه. که ته دوی د وسوسې په لاره کې راوګرځوې، دوی ته عقل او اختیار ورکړل شوی دی. دوی کولای شي چې ستا پیروي وکړي یا ستا وسوسې رد کړي. اوس هر هغه څوک چې ستا پیروي کوي او د زما له هدایت څخه د ګمراهۍ غوره کوي، هغه د هغو نښو په نظر کې نه نیسي چې ما د هغه په شاوخوا نړۍ کې ایښې دي، او هغه داسې سزا مستحق دی چې په دوزخ کې به یې ګالي.
It is God’s will that the advocate of evil, Satan, should have his respite to try to tempt mankind away from divine guidance. Hence, God says to him: “Begone! As for those of them who follow you, hell will be the recompense of you all, a most ample recompense.” (Verse 63) Go and do your utmost. If you try to tempt them, they have been given reason and will. They can follow you or reject your advances. Now anyone who follows you, preferring error to My guidance, ignoring the signs I have placed in the world around him, deserves the fate that he is bound to suffer in hell.
بېشکه شيطان او د هغه پيروان به يو شان انجام ولري: «دوزخ به ستاسو ټولو بدله وي، يوه ډېره بشپړه بدله.» (آيت ۶۳)
Indeed, both Satan and his followers will have the same end: “Hell will be the recompense of you all, a most ample recompense.” (Verse 63)
«وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُم بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِم بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ» (الإسراء: ۶۴). دا تشریح د شیطان هغه وسایل لوی کوي چې د خلکو د احاطې کولو او د زړونو او ذهنونو باندې د هغه د واک د تحمیل لپاره کاروي.
“Entice with your voice such of them as you can. Muster against them all your cavalry and your infantry.” (Verse 64) This description seeks to magnify the means employed by Satan to encompass people and impose his power over their hearts and minds.
دلته موږ یو داسې جنګ ته ګورو چې پکې لوړ غږونه اوریدل کیږي، آسونه او سرتیري کارول کیږي. یو لوړ چیغه مخالفین په قهر کوي او د دوی له سنګرونو څخه بهر راباسي. په دې ډول دوی ممکن په دام کې ولویږي، یا د ناڅاپي برید سره مخ شي.
We are looking here at a battle in which loud voices are heard, and horses and soldiers employed. A loud outcry irritates opponents and brings them out of their fortifications. They may thus fall into a trap, or find themselves facing a surprise attack.
«وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ» (آیت ۶۴)۔ دا شراکت په ځینو غلطو عقیدو کې لیدل کیږي۔ مشرکان به د خپلو مالونو یوه برخه خپلو باطلو معبودانو ته، یا په حقیقت کې شیطان ته ټاکله، او همدارنګه د خپلو اولادونو یو څه برخه د خپلو معبودانو لپاره د نذر په توګه ورکوله۔ دغه شیان په حقیقت کې شیطان ته تړلي وو، ځکه چې دوی بتانو ته وړاندې کیدل۔ همدا شراکت هر هغه ناروا عاید کې هم لیدل کیږي، او هر هغه پیسې چې په ناروا توګه لګول کیږي، د منع شوو شیانو د اخیستلو لپاره۔ دا شراکت په هغه هر ماشوم کې هم څرګندیږي چې په ګناه کې زیږي۔ دا خبره د شیطان او د هغه د پیروانو ترمنځ د شراکت بیانوي، چې مال او اولاد یې شامل دي، دا دوه اصلي عناصر چې په دې ژوند کې دي۔
“And share with them wealth and offspring.” (Verse 64) This partnership is seen in certain false beliefs. The pagans used to assign a portion of their property to their false gods, or in effect to Satan himself, and they would also assign some of their offspring as a dedication to their deities. These were indeed dedicated to Satan by virtue of their being offered to idols. The same partnership is seen in every kind of illegitimate earning, and any money spent illegally, to buy what is forbidden. It is also manifested in every child born in sin. The statement describes a partnership between Satan and his followers that includes wealth and offspring, the two main elements in this life.
ابلیس ته دا اجازت ورکړل شوې ده چې خپل ټول چلونه وکاروي، پشمول د غږیدونکو وعدو: «او هغوی ته وعدې ورکړه [هغه چې ته غواړې] — په ریښتیا سره، شیطان هغوی ته جې څه وعدې ورکوي، هغه یوازې د دوکې یو وسیله ده.» (آیت ۶۴) دغه وعدې داسې دي: د شیطان دا ادعا چې انسان به د خدای له عذاب څخه تښتیدلی شي، او دا وعده چې د اسانه یا ناسم لارو په واسطه به مال یا واک ترلاسه شي.
Iblīs is given leave to employ all his devices, including tempting promises: “And promise them [what you will] — indeed, whatever Satan promises them is nothing but a means of deception.” (Verse 64) Such promises include Satan’s assertions to man that he will escape God’s punishment and the promise of acquiring wealth or power through easy or dirty means.
شیطان شاید تر ټولو زړه راښکونکی وعده هغه ده چې د خدای د بښنې په اړه کوي. دا هغه ټکی دی چې شیطان یې په هغو خلکو بریالتوب کوي چې د خدای د حکمونو په ښکاره سرغړونې کې د هغه وسوسې ته ځواب نه ورکوي. د داسې خلکو سره هغه نرم چلند کاروي، ګناه ډیره زړه راښکونکې بڼه ورکوي، او داسې وعده کوي چې خلک به د خدای له لوري وبښل شي، هغه خدای چې رحمت یې له ټولو ګناهونو څخه پراخ دی.
Perhaps the most tempting promise Satan makes is that of God’s forgiveness of sins. It is the point which Satan uses to attack those who will not respond to his temptation of open defiance of God’s orders. With such people he employs a softer attitude trying to paint sin as very tempting, and promising people that they will be forgiven by God whose mercy is greater than all sin.
شیطان ته د هغو کسانو د بہکولو اجازت ورکړل شوی دی چې د هغه وعدو ته غوږ نیسي، خو ځینې خلک د هغه خبرو ته ځواب نه ورکوي او هغه باندې هیڅ واک نه لري۔
While Satan has been given leave to try to seduce those who will listen to his promises, some people will not respond to him and he has no power over them.
دا کسان د هغه د ټولو چلونو څخه مصون دي او په اسانۍ سره د هغه د واک مقابله کولی شي: «خو زما په بندګانو باندې به ته هېڅ واک ونه لرې. ستا رب د ساتونکي په توګه بس دی.» (آیت ۶۵)
These have immunity against all his devices and can easily resist his power: “But over My servants you shall have no power. Your Lord is sufficient as a Guardian.” (Verse 65)
کله چې د انسان زړه د خدای سره د هغه د تړاو په واسطه ژوندی وي، او کله چې انسان خپله عبادت یوازې خدای ته وقف کړي، نو هغه داسې تړاو ساتي چې هیڅکله نه ختمیږي. د هغه روح د جنت د لوړ رڼا سره روښانه کیږي. په داسې خلکو د زړونو او روحونو باندې شیطان هیڅ واک نه لري. ﴿وَكَفَىٰ بِرَبِّكَ وَكِيلًا﴾ (آیت ۶۵) دوی ساتي او د شیطان چلونه بې اثره کوي.
When man’s heart is kept alive by his bond with God, and when man addresses his worship purely to God, he maintains the bond that will never be severed. His soul is brightened with the sublime light of heaven. Over the hearts and souls of such people Satan has no power. “Your Lord is sufficient as a Guardian.” (Verse 65) He protects them and renders Satan’s scheming futile.
له هغه ورځې راهیسې، شیطان د خپل وینا د ریښتیا کولو لپاره ډیر هڅې کوي. هغه هغه کسان غلامان کوي چې د هغه وسوسې ته تسلیم شي، مګر هغه کسان چې عبادت یوازې خدای ته، هغه رحم کوونکي ته پاکه توګه وقف کوي، د هغه د فریب او چل څخه خوندي دي.
Ever since that day, Satan has been trying hard to make his word come true. He enslaves those who yield to his temptation, but those who address worship purely to God, the Most Merciful, are immune from his scheming.