قسم ہے ان گھوڑوں کی جو پھنکارتے ہوئے دوڑتے ہیں، جو اپنی ٹاپوں سے چنگاریاں جھاڑتے ہیں، جو صبح کے وقت حملہ کرتے ہیں، جو اپنے پیچھے گرد کا غبار اٹھاتے ہیں، جو اسی حالت میں کسی لشکر کے بیچ میں جا گھستے ہیں: بے شک انسان اپنے رب کا بڑا ناشکرا ہے، اور وہ خود اس پر گواہ ہے؛ اور بے شک وہ مال کی محبت میں بڑا سخت ہے۔ (آیات 1-8)
By the snorting coursers, striking sparks of fire, rushing to assault at dawn, raising a trail of dust, storming into any army: man is surely ungrateful to his Lord, and to this he himself bears witness; and truly, he is passionate in his love of wealth. (Verses 1-8)
خدای ﷻ د جګړې د آسونو په نامه قسم کوي او د هغوی حرکتونه یو په بل پسې بیانوي:
God swears by the war horses and describes their movements one after the other:
هغوي تېزې ځغاستې کوي، غږ کوي او ښکلي. دوی خپلې پښې د ډبرو ته وهي، چې د اور ښکارې راښکاره کړي. دوی خپل برید د سهار په لومړیو کې پیل کوي، ترڅو دښمن حیران کړي، او د ناڅاپي جګړې پر مهال د خاورو لاره پیدا کوي. دوی ژر د دښمن صفونه سوري کوي او په هغوی کې بې نظمي او اړیکولي رامنځته کوي. دا پړاوونه د هغو کسانو لپاره ښه معلوم وو چې لومړی د قرآن کریم له خوا ورته خطاب شو. د دې خبره چې خدای د اسونو په قسم خوری، دا ټینګ اشاره کوي چې بیانول شوې حرکت خوښېدونکی دی او خلکو باید په فعاله توګه ورته ځواب ووایي. دوی دا کار یوازې هغه وخت کوي چې پوه شي دا څومره ارزښتمن دی د خدای په نزد، څه چې د هغه د پام په ښکاره کیږي. سربیره پردې، دا منظره او هغه منظرې چې د خدای د قسم موضوع دي، یو بل سره هم اهنګه دي، یعنې د انسان روح هغه حالت چې ایمان نه لري او خپل هڅه او جوش. قرآن زموږ پام دې حالت ته اړوي، ترڅو موږ خپل ټول اراده راټوله کړو چې له هغې سره مبارزه وکړو. ځکه خدای ښه پوهیږي چې دا څومره ژور په انسان کې ځای نیولی دی او په هغه باندې څومره لوی فشار راوړي.
running, snorting and neighing. They strike their hoofs against rocks, producing sparks of fire. They wage their attack early at dawn in order to take the enemy by surprise, producing a trail of dust during the unexpected battle. They swiftly pierce the enemy ranks creating disorder and confusion amongst them. These successive stages were well known to those who were first addressed by the Qur’ān. The fact that God swears by the horses provides an emphatic suggestion that the movement portrayed is a lovable one and that people should respond to it actively. This they do only after realizing how precious it is in God’s measure, which is reflected in His paying attention to it. Added to all this is the harmony between this scene and the scenes which are the subject of the divine oath, namely the state of the human soul when it is devoid of faith and its impetus. The Qur’ān draws our attention to this state in order that we may gather all our will-power to combat it. For God is perfectly aware of how deeply it is ingrained in man and what great pressure it exercises on him.
«بېشکه انسان په خپل رب ناشکره دی، او دا خپله هم شاهدي ورکوي؛ او بېشکه هغه د مال په مینه کې سخت دی.» (سورۀ العادیات: ۶-۸)
دا یوه حقیقت دی چې انسان د خپل رب ټولو نعمتونو ته د ناشکرۍ عمل کوي. هغه هغه احسانونه انکار کوي چې الله تعالیٰ ورته کړي دي. د هغه ناشکري او احسان نه منل په ډیرو کړنو او خبرو کې څرګندیږي، چې هغه به د هغه په ضد شاهدان وي. یا شاید په قیامت کې هغه په خپل ضد گواهي ورکړي، او په خپله ناشکري اعتراف وکړي: «او دا یې خپله هم شاهدي ورکوي». ځکه په قیامت کې به هغه، پرته له جګړې او عذر، حتی د ځان په ضد هم ریښتینې خبرې وکړي. «او بېشکه هغه د مال په مینه کې سخت دی».
“Man is surely ungrateful to his Lord, and to this he himself bears witness; and truly, he is passionate in his love of wealth.” (Verses 68) It is a fact that man reacts with ingratitude to all the bounties of his Lord. He denies the favours which God confers on him. His thanklessness and ingratitude is reflected in a host of actions and verbal statements which will serve as witness against him. Or perhaps, on the Day of Judgement, he may testify against himself, admitting his ingratitude: “and to this he himself bears witness.” (Verse 7) For on the Day of Judgement he will speak the plain truth even against himself, without contention or excuse. “And truly, he is passionate in his love of wealth.” (Verse 8)
انسان یو جذباتی خپل مینه والا مخلوق دی. خو هغه یوازې هغه څه سره مینه کوي چې د ځان لپاره ښه بولي: مال و دولت، واک او د دنیا خوندونه. دا د هغه طبیعت دی، ترڅو چې هغه ایمان ونلري، کوم چې د هغه تصورات، ارزښتونه او حتی اندېښنې بدلوي. ایمان د هغه ناشکرۍ په عاجزانه شکر بدلوي. د هغه حرص او بخل په احسان او مهربانۍ بدلوي. دا هغه ته د هغو ریښتیني ارزښتونو احساس ورکوي چې د هوس او سخت سیالۍ وړ دي. حقیقت دا دی چې دا ارزښتونه د مال، واک او فاني خوندونو څخه ډېر لوړ دي۔
Man is a passionate self-lover. But he loves only what he imagines to be good for himself: wealth, power and the pleasures of this world. This is his nature unless he has faith which changes his concepts, values and even his concerns. Faith changes his ingratitude to humble thankfulness. It changes his greed and miserliness to benevolence and compassion. It makes him aware of the proper values which are worthy of being the object of ambition and hard competition. Indeed these are much more exalted than money, power and mundane pleasures.
هغه انسان چې ایمان نه لري، یو ټیټ مخلوق دی، چې یوازې ساده هدفونه او وړې اندیښنې لري. هرې اندازې چې د هغه غوښتنې لوی وي، هرې اندازې چې د هغه هڅې پیاوړې او د هغه مقصدونه لوړ ښکاري، هغه بیا هم د دې ځمکې په چینجي کې ډوب پاتې کیږي، د دې ژوند په حدودو کې محصور وي، او د ځان په زندان کې بند وي. هغه نشي خلاصیدای او نه لوړیدای، مګر یوازې د یوې داسې نړۍ سره په تړاو چې د دې ځمکې څخه لوړه وي، او د دې ژوند څخه هاخوا وي؛ داسې نړۍ چې سرچینه یې هغه خدای وي چې لومړی وجود دی، او بیرته هغه خدای ته ستنیدل دي چې تل ژوندی دی؛ داسې نړۍ چې دې ژوند او آخرت دواړه پکې یو ځای کیږي، او چې هیڅ پای نه لري۔
Man without faith is an ignoble creature, having only trivial ambitions and petty concerns. However large his desires, however strong his ambitions and high his objectives may seem, he remains sunk in the cesspool of this earth, confined within the limits of this life, imprisoned in self. He cannot be freed or elevated except by an attachment to a world superior to this earth, extending beyond this life; a world which originates from God who is the First Being and returning to God the Eternal; a world into which this life and the life hereafter converge and which has no end.
له همدې کبله، سورت وروستۍ برخه د ناشکرۍ، لالچ او کنجوسۍ درملنه وړاندې کوي. دا د قیامت داسې منظر بیانوي چې انسان لړزوي، او د مال او دنیوي عیش و عشرت له مینې یې زړه باسي، روح ازادوي او له دنیوي تړاوونو یې آزادوي: «ایا دې نه پوهیږي چې کله چې د قبرونو کې څه دي وشلول شي، او څه چې په سینو کې دي راوایستل شي — هغه ورځ به د دوی رب دوی ته ښه ځیرې دی؟» (۹-۱۱ آیتونه)
Hence, the final touch in the sūrah provides the cure for ingratitude, greed and miserliness. It portrays the scene of resurrection in a way that makes man shudder, and puts his love for wealth and indulgence in worldly riches out of his mind, unshackling hi soul and setting it free from earthly attachments: “Does he not know that when the contents of the graves are scattered about, and what is in the breasts is brought out — that on that day their Lord [will show that He] is fully aware of them?” (Verses 9-11)
دا یوه ډیره سخته او ویروونکې منظره ده چې په کې د قبرونو د محتویاتو "خپراوه" او د ژورو پټو رازونو راوتل لیدل کیږي. دلته کارول شوي عربي اصطلاحات بعثرت او حصّل، چې د خپریدو او راښکلو لپاره کارول شوي، ډیرې پیاوړې دي او د تاوتریخوالي او زور اجوا ښیي۔
It is a violent and frightening scene in which we witness the ‘scattering about’ of the contents of the graves and the bringing out of closely-guarded secrets. The Arabic terms, bu`thira and huşşila, used here for scattering and pulling are very forceful, suggesting an atmosphere of violence and force.
آيا هغه نه پوهیږي چې کله به دا پیښه وشي؟ یوازې د دې ټولو شیانو پوهه کافي ده چې انسان وهڅوي چې ځواب ولټوي او د هغه په لټون کې هر لاره وازمویي. ځکه پای دې ته رسیږي چې هر کار او هر تقدیر هلته ټاکل کیږي چیرې چې: ﴿په هغه ورځ، رب یې به دوی ته ښکاره کړي چې هغه د دوی له حال څخه ښه خبر دی؟﴾ (آیت ۱۱)
Does he not know what happens when this will take place? Mere awareness of all this is enough to inspire man to seek an answer and explore every avenue in search of it. For it finally rests where every matter and destiny is settled: “on that day their Lord [will show that He] is fully aware of them?” (Verse 11)
ہغوی ته د دوی بیرته ستنیدل دی۔ په هغه ورځ ده ته ښکاره کوي چې هغه دوی ته او د دوی ټولو کارونو او پټو خبرو ته پوهیږي۔ خدای په هر وخت او هر حال کې ټول شیان پوهیږي، خو د "هغه ورځې" پوهه دا اغیز لري چې د دوی پام ځانته راکاږي۔ دا داسې پوهه ده چې حساب او بدله غواړي۔ دا پټ معنا ده چې دلته ټینگار شوی دی۔
So to their Lord is their end. On that day He shows that He knows them and all their affairs and secrets. God certainly knows everything at all times and in all conditions, but knowledge of “that day” has the effect of drawing their attention. It is a knowledge which necessitates reckoning and reward. This implicit meaning is the one underlined here.
په مجموع کې دا سورت یو چټک، تند او لنډ سانس لرونکی متن دی، چې معنا، بیان او آهنگ دواړه په ناڅاپي ډول پای ته رسیږي.
All in all this sūrah is a swift, vehement and breathless piece, with a sudden terminus of meaning, expression and rhythm all at the same time.