دې وروسته د هغه څه تشریح راځي چې خلک ګمراهه کوي، د شیطان د کار ماهیت، هغه دروازه چې ټول شرونه پکې بهیږي. دا هغه لاره ښيي چې انسان ګمراهه کوي او دا چې ولې کله چې انسان پدې لاره کې ډیر لاړ شي، نو بیرته نشي ګرځیدلی.
This is followed by an explanation of what makes people go astray, the nature of Satan’s work, the door through which all evil flows. It shows the route that takes people astray and why, when a person goes far along it, he cannot turn back:
ایا هغه څوک چې د هغه بد عملونه د هغه په نظر کې ښایسته کړای شوي، نو هغه دوی ښه ګڼي؟ الله تعالی هغه څوک ګمراه کوي چې هغه وغواړي، او هغه څوک سمه لاره ښيي چې هغه وغواړي. نو ته د دوی لپاره په خفګان کې ځان مه هلاکوه. بې شکه الله ښه پوهیږي هغه څه چې دوی یې کوي.
How about the one whose evil deeds seem alluring to him so as to regard them as good? God lets go astray him that wills [to go astray], just as He guides him that wills [to be guided]. Therefore, do not waste yourself sorrowing for them. God has full knowledge of all that they do. (Verse 8)
«بیا هغه څوک چې بدې کړنې یې د هغه لپاره ښکلې ښکاري، نو هغه ته ښې ښکاري؟» دا د ټولو بدیو کلي دی: شیطان خلکو ته بدې کړنې ښکلې ښکاره کوي، او دوی بیا د خپلو کړنو له امله ځانونه ستاینه کوي. داسې کس به خپل کار ونه ګوري ترڅو معلومه کړي چې سم دی که ناسم، ځکه چې هغه احساسوي چې ده ته غلطي نه رسیږي. هغه د ځان ستاینې کې دومره بوخت وي چې د ځان نیوکې ته فکر هم نه کوي. د ویلو پرته ده چې هغه د نورو په وړاندې د حساب ورکولو ډیر لږ خوښوي. هغه نه پریږدي چې چا د هغه له کړنو په هیڅ شي پوښتنه وکړي، ځکه هغه فکر کوي چې کړنه یې ښه ده، نو له نیوکې پورته ده. دا هغه تر ټولو بده لعنت دی چې شیطان په انسان اچوي، او د یوې یوغې سره تشبیه کیدی شي چې هغه یې د غاړې شاوخوا اچوي او هغه لرې په ګمراهۍ او د هغې ناگزیره پایلو کې بیایي.
“How about the one whose evil deeds seem alluring to him so as to regard them as good?” This is the key to all evil: Satan makes evil deeds seem fair to people, and they will then admire themselves for what they do. Such a person will not review his work to identify what is right or where he has gone wrong, because he feels he cannot go wrong. He is so preoccupied with self-admiration that he does not give a thought to self-criticism. Needless to say, he likes accountability to others much less. He does not permit anyone to question him about anything he does, because he feels it is good and, therefore, above criticism. This is the worst curse Satan invokes on man, and can be likened to a yoke he puts around his neck taking him far into error and its inevitable results.
هغه څوک چې د خدای د لارښوونې پیروي کوي، هغه ساتونکی، محتاط او خبردار وي. هغه پوهیږي چې احساسات بدلیږي، د زړه ته کمزوري راتلای شي، او یو لنډ لغزش پیښیدای شي. له همدې امله هغه تل خپل کار ته ګوري، د شیطان له وسوسې د ځان ساتلو لپاره محتاط وي، او د خدای له مرستې غوښتنه کوي. دا په حقیقت کې د حق او باطل، بریا او ناکامۍ ترمنځ د توپیر ټکی دی. دا یو دقیق رواني ټکی دی چې قرآن کریم په یو څو لنډو کلمو کې بیان کړی دی: ﴿ایا هغه څوک چې بد عملونه یې د هغه لپاره ښکلي شي، نو هغه ورته ښه ګڼي؟﴾ (آیت ۸)
A person who follows God’s guidance is one who is careful, wary and alert. He knows that feelings change, that weakness may creep into one’s heart, and that a short fall may occur. He is, therefore, always looking at his own work, wary of yielding to Satan’s temptation and praying for God’s help. This is indeed the point of difference between right and wrong, success and failure. It is a fine psychological point which the Qur’ān describes in a few succinct words: “How about the one whose evil deeds seem alluring to him so as to regard them as good?” (Verse 8)
د سورت په کې هیڅ ځواب نه دی ورکړل شوی، ترڅو هر ډول ځواب ته ځای پاتې شي، لکه: دا سړی ناامید دی؛ داسې څوک څنګه کولای شي هغه څوک ته برابر شي چې تل خپلو عملونو ته پام کوي، ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې په سمه لاره روان دی؟ ایا هغه د یو عاجز او خدای ویریدونکي انسان سره برابر کیدای شي؟ دا ډول بڼه د قرآن کریم په ډیرو ځایونو کې کارول شوې ده۔
No answer is given in the sūrah, so as to allow every answer, such as: His is a hopeless case; How can such a person be on the same level as one who is always taking stock of his actions to ensure that he is on the right track; Can he compared with a humble, God-fearing person. This sort of style is often used in the Qur’ān.
د قرآن کریم آیت یوه جمله اضافه کوي چې کیدای شي د ځواب ورکولو مفهوم ولري: «خدای څوک چې غواړي چې ګمراه شي، هغه ګمراه کوي، ځکه چې څوک چې غواړي چې سمون ومومي، هغه ته لارښوونه کوي.»
The Qur’ānic verse adds a statement that can be taken as implying a reply: “God lets go astray him that wills [to go astray], just as He guides him that wills [to be guided].
فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ۔ (فاطر: ۸) گویا دې ته اشاره ده چې داسې څوک د شیطان له خوا د هغه د بدو اعمالو د ښکلي ښودلو له امله په ګمراهۍ کې ځلېدلی دی۔ د ګمراهۍ او هدایت طبیعت داسې دی چې ګمراهي بد عمل ښکلی ښيي، او هدایت انسان هوښیار ساتي چې نیک عمل ترسره کړي۔
Therefore, do not waste yourself sorrowing for them.” (Verse 8) It is as if we are told that such a person is doomed to be in error as a result of Satan making his evil deeds seem fair to him. It is in the nature of error and guidance that the former makes an evil action seem fair and that the latter keeps a person on the alert ensuring good work.
لهذا، «پر دوی باندې د دوی د ګمراهۍ له امله خپل ځان په غم کې مه ورکوه. بیشکه الله د دوی د ټولو کړنو په اړه ښه پوهیږي.» (آیت ۸)
د ګمراهۍ یا د هدایت د پیروۍ دا مسله نه هیڅ انسان پورې اړه لري، حتی د خدای د رسول پورې هم نه، بلکې یوازې د الله پورې اړه لري. هغه دی چې زړونه لکه څنګه چې غواړي بدلوي. کله چې الله دا حقیقت بیانوي، نو د خپل رسول ﷺ ته تسلي ورکوي، ترڅو د هغه نازک زړه د کافرانو لپاره ډېر غمژن نه شي. پیغمبر ﷺ تل هغه وخت خفه کېده کله چې خپل قوم د ګمراهۍ په ټینګ ولاړ ولیدل، ځکه هغه پوهېده چې دا کار دوی را به کړي. له همدې کبله، الله ده ته امر کوي چې د دوی د هدایت او د حق د پېژندلو د هيلې له امله دې خپل زړه د غم بار لاندې نه راولي.
Therefore, “do not waste yourself sorrowing for them. God has full knowledge of all that they do.” (Verse 8) This question of going astray or following guidance does not belong to any human being, not even God’s Messenger. It belongs to God alone. It is He who changes hearts as He pleases. As He states this fact, God comforts His Messenger so that his tender heart does not sorrow too much for the unbelievers. The Prophet always grieved when he saw his people’s persistence in going astray, knowing where that would lead them. Therefore, God tells him not to let his desire to make them follow guidance and recognize the truth overburden him with sorrow.
خدای (ج) غوښتل چې هغه پوه شي چې دا د هغه اندېښنه نه ده.
God wanted him to know that this is none of his concern.
ورته احساس د اسلام داعیانو هم لري. هر څومره چې دوی په خپله دعوت کې مخلص وي، او د خپلې لارې د ښېګڼې او ښکلا قدر زیات کړي، هومره زیات دا خواښه وي چې نور خلک هم حقیقت په خپل اصلي شکل وویني او له هغې پیروي وکړي.
The same desire is felt by advocates of Islam. The more sincere they are in their advocacy, and the more they appreciate the goodness and beauty of their way, the keener they are that other people should see the truth for what it is and follow it.
دا وکلا، په هرصورت، غوره به دا وي چې هغه څه پوه شي چې خدای دلته خپل پيغمبر ته وايي، او په هغې باندې عمل وکړي. دوي باید خپل هڅه وکړي چې خپل پيغام وړاندې کړي، مګر دوي باید د هغو کسانو لپاره غم ونه کوي چې د دې څخه ړانده پاتې کیږي.
These advocates, however, would be better advised to understand what God says here to His Messenger and to act on the same. They should do their best to present their message, but they must not grieve for those who remain blind to it.
“الله ﷻ د هغو ټولو کارونو په اړه بشپړ علم لري چې دوی یې کوي۔” (آیت ۸) هغه دوی په خپل هدایت باندې روانوي یا یې د هغه کار په اساس چې هغه یې پوهیږي، ګمراهۍ ته پرېږدي۔ هغه د دوی د ټولو کارونو حقیقت او هغه څه چې پکې شامل دي، حتی د دې څخه مخکې چې دوی هغه ترسره کړي، پوهیږي۔ هغه د خپل بشپړ علم له مخې د دوی برخلیک ټاکي، مګر تر هغه وخته پورې خلک په حساب نه نیسي تر څو چې دوی واقعي طور خپل کارونه ترسره نه کړي۔
“God has full knowledge of all that they do.” (Verse 8) He sets them on the road to His guidance or lets them go astray according to what He knows of their work. He knows the truth about all their deeds and what they involve even before they do them. He determines their lot in accordance with His absolute knowledge, but he does not hold people to account until they have actually done their deeds.