الواقعہ، یعنی ہونے والا واقعہ، یہ نام اس مکی سورت کے موضوع کی وضاحت کرتا ہے۔ اس میں بنیادی بحث قیامت کے بارے میں ہے۔ سورت خاص طور پر ان لوگوں کے استدلال کی تردید کرتی ہے جو اس کا انکار کرتے ہیں، قرآن کو جھٹلاتے ہیں اور اللہ کے ساتھ شریک ٹھہراتے ہیں۔ وہ ہمیشہ یہ سوال کرتے ہیں: "کیا جب ہم مر کر مٹی اور ہڈیاں بن جائیں گے تو کیا ہمیں دوبارہ اٹھایا جائے گا؟ اور کیا ہمارے آباء و اجداد کو بھی؟" (آیات 47-48) اس لیے سورت قیامت کا ذکر ایک ایسے نام، الواقعہ، سے شروع کرتی ہے جو اس کے وقوع کو بالکل واضح کر دیتا ہے اور اس میں کوئی شک باقی نہیں رہنے دیتا: "جب وہ واقع ہونے والی چیز واقع ہو جائے گی، تو پھر کوئی اس کے واقع ہونے کا انکار کرنے والا نہ ہوگا۔" (آیات 1-2) یہ سورت ان واقعات کو نمایاں کرتی ہے جو اس دن کو دوسرے تمام دنوں سے ممتاز کریں گے: لوگوں کی حیثیتیں بالکل بدل جائیں گی اور زمین کی صورت بھی بدل جائے گی۔ یہ ہولناک واقعات ایک مختلف زمین اور بالکل نئی قدریں پیدا کریں گے: "کسی کو پست کر دیں گے اور کسی کو بلند کر دیں گے۔" جب زمین شدت سے ہلا دی جائے گی، پہاڑ ٹوٹ کر ریزہ ریزہ ہو جائیں گے اور باریک گرد بن کر بکھر جائیں گے، تو تم تین گروہوں میں بانٹ دیے جاؤ گے۔ (آیات 3-7)

Al-Waqi ‘ah, The Inevitable Event, is the name given to this Makkan surah explaining its subject matter. The main issue discussed is resurrection. The surah specifically refutes the argument of those who doubt it, denying the Quran and associating partners with God. They always wonder: “ What! When we have died and become mere dust and bones, are we to be raised up again? And our forefathers, too?19 (Verses 47-48) Therefore, the surah begins by describing resurrection, giving it a name, al-wdqi'ah, that makes its happening absolutely clear, leaving no room for doubt: “ When that which is certain to happen will have come to pass no one will then deny its having come to pass?1 (verses 1-2) It highlights the events that distinguish that day from all others: peoples positions are totally changed, as is the earths appearance. These fearful events produce a different earth and entirely new values: “abasing [some], exalting [others]. When the earth is violently shaken and the mountains crumble away and scatter abroad into fine dust, you shall be divided into three classes?1 (Verses 3-7)

سورت بیا د دریو طبقو حال بیانوي، یعنی هغو کسانو چې مخکې وي، هغو چې په ښي لاس وي، او هغو چې په کیڼ لاس وي. دا سورت د دوی د ځای په اړه ډېر تفصیلي تصویر ورکوي، هغه نعمتونه او برکتونه چې دوی ته ورکول کیږي، یا هغه بدبختي او عذاب چې دوی ته رسېږي. دا کار داسې احساس راولي چې دا ټول به یقینا پېښ شي، په ځانګړې توګه ځکه چې هر تفصیل زموږ په سترګو کې ږدل کیږي. کافرانو ته ښودل کیږي چې د دوی انجام څه دی او د مؤمنانو انجام څه دی، او د هغو خبرو اورېدل کیږي چې د دوی د بدبختۍ له بیانولو وروسته ورته ویل کیږي: «دوی مخکې د عیاشۍ له امله ډېر ښه ژوند کاوه، او د ډېر لوی ګناه څخه یې دوام کاوه، او ویل به یې: ایا کله چې مړه شو او خاوره او هډوکي شو، نو بیا به راپورته کړای شو؟ او زموږ پلرونه هم؟» (آیتونه ۴۵–۴۸) دا بیان داسې تاثر ورکوي چې عذاب اوس روان دی، او د دنیا ژوند د ډېر مخه تیر شوی دی، او یوازې دا یادونه کیږي چې ښکاره شي د ځینو خلکو د ژوند طریقه څومره بد او نفرت وړونکې وه.

The surah then describes the fates of these three classes, the ones to the fore, those to the right and those to the left. It gives us a very detailed description of what they receive of favours and blessings, or misery and suffering. This makes us feel that it will all undoubtedly happen, and especially as every detail is set before our eyes. The unbelievers are made to see their fate and that of the believers and hear what is said about them after detailing their misery: "In times gone by, they overindulged in luxury and persisted in heinous sin, saying, 'What! When we have died and become mere dust and bones, are we to be raised up again? And our forefathers, too?” (Verses 45-48) The description gives the impression that the punishment is being meted out now and that life on earth is long gone, mentioned only to show how hideous and repugnant some people s way of life was.

د سورت لومړۍ برخه پای ته ورسیده. دویمه برخه د ایمان ټوله مسئله بحث کوي، او په ځانګړې توګه اصلي موضوع، یعنې قیامت ته ډیر ځای ورکوي. بیا سورت یو لړ ډیر اغیزناکه بڼې کاروي، داسې خبرې ټاکي چې ټول خلک یې پیژني او ویني، د دوی د چاپیریال او تجربې د کچې له توپیر پرته. د هرې انسان د ژوند پیل د نطفې له غورځیدو سره بیانوي، او مرګ یې یوازې د نوي نسل په راتګ سره بدلېدل ښیي. دا د دویم ژوند د دلیل په توګه ذکر کیږي، چې دا هم لکه لومړی ژوند ډېر اسانه او ساده دی، چې ټول یې پیژني. بیا سورت د بوټو او کرنې له دلیل څخه یادونه کوي، چې دا د خدای د اراده له مخې د ژوند د یوې ځانګړې بڼې پیل دی. که هغه غوښتی وای، نه به دا پیدا کیده او نه به یې میوه ورکوله. وروسته اوبه یادیږي؛ دا هغه شی دی چې د ټولو ژوندونو لپاره اړین دی. د هغې شتون په ټوله توګه د خدای په اراده پورې تړلی دی، ځکه هغه دی چې دا له وریځو راښکته کوي. که هغه غوښتی وای، نو به یې مالګین کړې وای، او په دې صورت کې نه به د ژوند د پیدا کولو یا ساتلو وړ وای. په پای کې اور د خپل اصلي مواد یعنې ونو سره یادیږي. دلته یو خبرداری ورکول کیږي چې د دوزخ اور یادوي، چې دوی یې شک کوي. دا ټول انځورونه د دوی لپاره اشنا دي، او له دوی څخه یوازې دا غوښتل کیږي چې د دې په اړه فکر وکړي چې دا څنګه د خدای په اراده منځ ته راځي.

Thus ends the first part of the surah. The second part discusses the question of faith in its entirety, placing particular emphasis on the main topic, i.e. resurrection. The surah then makes a number of highly effective touches, pinpointing matters that all people know and see, whatever their environment and level of experience. It cites the beginning of each person’s life journey with the discharge of semen, and shows their death only to be replaced by a new generation. This is cited as evidence of the second life, which is just as easy and simple as the first one, which they all know. The surah then cites the evidence provided by plants and agriculture, which is an initiation of a certain form of life by God’s will. Had He willed, it would not have come about and would not have yielded its fruit. Next, water is cited; this commodity is necessary for all life. Its availability is totally dependent on God’s will since it is He who sends it down from the clouds. Had He willed, He would have made it salty, unsuitable for bringing about or sustaining life. Finally, fire is cited together with its basic material, the trees. At this point, a warning is given reminding them of the fire of hell which they doubt. All these images are familiar to them, and they are only asked to reflect on how they come about by God’s will.

دا برخه هم د قرآن کریم په اړه خبرې کوي، چې د هغه حتمي پېښې خبر ورکوي، خو بیا هم دوي د هغې د خبرداریو په اړه شک کوي. وروسته یو ډېر سخت قسم راځي، چې دا وحي یوه عزتمنه لوستنه ده، چې په یوه ښه ساتل شوې لیکنه کې محفوظ ده، او یوازې پاکو فرښتو ته یې لاس رسی دی.

This part also speaks about the Qur’an, which tells them about the inevitable event yet still they doubt its warnings. A very serious oath follows, emphasizing that these revelations constitute a noble reading preserved in a well-guarded record, touched only by purified angels.

لکه څنګه چې سورت پای ته رسیږي، دا د انسان د حالت یو ډیر پر زور انځور راښکاره کوي هغه وخت ته چې مرګ ته نږدې وي، کله چې د هغه روح د ستنې (ګلو) ته رسیدلی وي۔ ټول شاوخوا کسان بې وسه ولاړ وي، او د مرستې توان نه لري۔ دوی نه پوهیږي چې دننه څه پیښیږي یا دې کس ته څه پېښ کیږي۔ کله چې هغه د دې ژوند څخه تلل ته نږدې وي، نو له خدای پرته بل هیڅ څوک هغه ته څه نشي کولی۔ هغه خپله لاره په خپل مخ کې ویني، خو د هغه څه په اړه چې ویني، هیڅ ویلای نشي۔

As the surah draws to a close, it paints a very powerful scene of man’s situation at the point of death, when his soul is in his throat. All those around him stand helpless, unable to assist. They know nothing about what is happening inside or to this person. As he is about to depart this life, none other than God can do aught to him. He sees his path ahead, but he cannot say anything about what he sees.

دا سورت د رښتیني خبر په بیا تاکید سره پای ته رسیږي، او د خدای عظمت او لوړتیا نور هم بیانوي: { بیشکه دا خو یقینی رښتیا ده }۔

The surah concludes by re-emphasizing the true news, adding further glorification of God, the Supreme: “ This is surely the indubitable truth.

پس د خپل عظیم رب د نوم پاکي بیان کړه۔ {الواقعہ: ۹۶} (آیتونه ۹۵-۹۶) په دې ډول دا خبره یقیني کیږي چې پیل او پای یو بل سره په کامل هم‌آهنګۍ کې دي۔

Extol, then, the glory of the name of your Lord, the Supreme. ” (Verses 95-96) It thus ensures that the beginning and the end form a perfect harmony.