دا راتلونکې آیت د الهي هدایت د ردولو لپاره د یوې ټینګې او پریکړه شوې چلند خبره کوي.
The next verse speaks about a determined attitude to reject all divine guidance:
کافران وايي: مونږ به هيڅکله دا قرآن نه منو او نه به د هغو کتابونو په کې ايمان راوړو چې له دې نه مخکې نازل شوي دي. (آيت ۳۱) دوی ډاګيزه کوي چې دوی به نه قرآن ته ايمان راوړي او نه هغه ديني کتاب ته چې د قرآن څخه مخکې نازل شوی و، حال دا چې همدا کتاب د قرآن د حقانيت تصديق کوي. دوی د راتلونکي هيڅ وخت لپاره هم دې ته چمتو نه دي چې په دې کې څه ايمان راوړي. دوی په انکار ټينګ دي، او په ډاګه د هغه هر شي په غور کولو څخه مخ اړوي چې ايمان ته لاره پرانيزي. نو دا ټول يو په پام سره نيول شوی دريځ دی. ځکه سورت د دوی په سترګو کې هغه څه ږدي چې د دوی د ټينګ انکار له امله په ورځ د قيامت کې دوی سره پېښيږي.
“The unbelievers say: We will never believe in this Qur’ān, nor in any earlier revelations.” (Verse 31) They make it clear that they will never believe, neither in the Qur’ān nor in any divine book that preceded the Qur’ān, which in fact confirms its truth. They are not prepared to believe in any of this at any time in the future either. They are determined to disbelieve, deliberately refusing even to consider anything that points to faith. It is all, then, a well considered stance. Therefore, the sūrah puts before their eyes what happens to them on the Day of Judgement as a result of their stubborn rejection:
{وَلَوْ تَرٰۤی اِذِ الظّٰلِمُوْنَ مَوْقُوْفُوْنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ۚ یَرْجِعُ بَعْضُهُمْ اِلٰی بَعْضِ الْقَوْلَ ۚ یَقُوْلُ الَّذِیْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِلَّذِیْنَ اسْتَكْبَرُوْا لَوْلَاۤ اَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِیْنَ قَالَ الَّذِیْنَ اسْتَكْبَرُوْا لِلَّذِیْنَ اسْتُضْعِفُوْۤا اَنَحْنُ صَدَدْنٰكُمْ عَنِ الْهُدٰی بَعْدَ اِذْ جَآءَكُمْ ۖ بَلْ كُنْتُمْ مُّجْرِمِیْنَ وَقَالَ الَّذِیْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِلَّذِیْنَ اسْتَكْبَرُوْا بَلْ مَكْرُ الَّیْلِ وَالنَّهَارِ اِذْ تَاْمُرُوْنَنَاۤ اَنْ نَّكْفُرَ بِاللّٰهِ وَنَجْعَلَ لَهٗۤ اَنْدَادًا ۚ وَاَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَاَوُا الْعَذَابَ ۚ وَجَعَلْنَا الْاَغْلٰلَ فِیْۤ اَعْنَاقِ الَّذِیْنَ كَفَرُوْا ۚ هَلْ یُجْزَوْنَ اِلَّا مَا كَانُوْا یَعْمَلُوْنَ }
[سبأ: ۳۱-۳۳]
If only you could see how the wrongdoers shall be made to stand before their Lord, hurling reproaches at one another. Those of them who were weak on earth will say to those who had deemed themselves mighty: Had it not been for you, we would certainly have been believers.’ The ones who deemed themselves mighty will say to those who were weak: ‘Was it we who prevented you from following right guidance after it had been given you? Certainly not! It was you who were guilty.’ Those who were weak will reply to those who deemed themselves mighty: Not so! It was your scheming, night and day, ordering us to disbelieve in God and to set up equals to Him.’ When they see the punishment awaiting them, they will all harbour utter and unmitigated remorse. We shall put chains round the necks of the unbelievers. Are they to be requited for anything other than what they did? (Verses 31-33)
په دې ژوند کې د دوی دا ویل چې موږ به هېڅکله هم د هېڅ الهي کتاب باور ونه کړو، یو څه بل ډول حالت ته اړه لري. څه به وایي هغه وخت چې بالکل بل حالت وي؟ کاش مو دا ظالمان هغه وخت لیدلی وای کله چې دوی «ودریدل شوي» وي، یعنې په زور او د خپل خوښې پرځای ولاړ کړل شوي وي. دوی مجرم دي، ولاړ کړل شوي دي او د خپل رب د فیصلې انتظار کوي، هغه رب چې د هغه د خبرو او کتابونو باور نه کوي، خو اوس د هغه په وړاندې ولاړ دي. که ته دوی ولیدای، به ولیدای چې څنګه یو بل ملامتوي، یو پر بل تورونه لګوي او یو بل ته د ګناه د اړولو هڅه کوي. نو دوی څه وایي؟
Their assertion that they will never believe in any revealed book is made in this life. So, what will they say in a totally different situation? If only we could see these wrongdoers when they are ‘made to stand’, i.e. forced into it against their will or better judgement. They are guilty, made to stand and await a decision by their Lord, in whose words and scriptures they profess they will never believe. Yet now they stand before Him. If you could watch them, you would see how they reproach one another, exchanging accusations and trying to blame each other. So, what is it that they say?
هغه کسان چې په دنیا کې کمزوري وو، هغو کسانو ته وایي چې ځانونه یې لوی ګڼل: که تاسو نه واي، نو موږ به یقینا مؤمنان وای. (آیت ۳۱)
دوی خپل مشرانو ته ملامت وایي، او دا تور ورباندې لګوي چې دا ذلت او هغه سخت عذاب چې راتلونکی دی، د دوی له امله دی. دوی دا خبرې اوس کوي، خو د دنیا په ژوند کې دوی د کمزورۍ او تسلیمۍ له امله دومره توان نه درلود چې په همدې ډول له دوی سره مخ شي. دوی هغه ازادي او عزت پلورلی و چې خدای ورکړی وه، او همداسې هغه عقل هم چې خدای ورکړی وه. اوس چې ټول غلط ارزښتونه له منځه تللي دي او دوی د یو دوامداره عذاب سره مخ شوي دي، نو دوی په ډار پرته خپله خوله خلاصوي: که تاسو نه واي، نو موږ به یقینا مؤمنان وای. (آیت ۳۱)
“Those of them who were weak on earth will say to those who had deemed themselves mighty: Had it not been for you, we would certainly have been believers.” (Verse 31) They blame their leaders, accusing them of being responsible for this humiliation and what will come next of great suffering. They state this now but were totally unable to confront them in this way during their life on earth, prevented as they were by their weakness and submission. They had sold out the freedom and dignity God had granted them, as well as the reasoning He had blessed them with. Now that all false values have been discarded, and they are put face to face with a long-lasting suffering, they can express themselves without fear: “Had it not been for you, we would certainly have been believers.” (Verse 31)
هغه کسان چې د خپل واک او حیثیت په اړه ډېره ویاړ کاوه، له هغو کسانو څخه ستړي شوي دي چې دوی یې په سپکه سترګه لیدل. دواړه د یوې شان سزا سره مخ دي، خو کمزورې ډلې غواړي چې مشر کسان د دوی د ګمراه کېدو مسؤولیت ومني، او همدا څیز دوی په دې عذاب کې راګیر کړي دي. له همدې امله، د دوی ځواب سرکښ دی او هر ډول مسؤولیت ردوي. دوی همدارنګه په بې ادبۍ سره هغه څه درته وایي چې د دوی په اړه فکر کوي: ﴿ هغه کسان چې ځانونه لوی ګڼل، هغو کسانو ته چې کمزوري وو وایي: آیا موږ وو چې تاسو د هغه هدایت له منلو منع کړئ چې ستاسو ته راغلی و؟ هېڅکله نه! بلکې تاسو پخپله ګناهګاره وئ.﴾ (آیت ۳۲)
Those who used to think much of their power base are fed up with those whom they treated with humiliation. Both face the same punishment, but the weaker elements want them to bear responsibility for leading them astray, which is what has brought them to this suffering. Therefore, their reply is haughty, disowning any responsibility. They also tell them rudely what they think of them: “The ones who deemed themselves mighty will say to those who were weak: Was it we who prevented you from following right guidance after it had been given you? Certainly not! It was you who were guilty.” (Verse 32)
نہ صرف یہ کہ وہ دوسروں کی ذمہ داری سے انکار کرتے ہیں، بلکہ وہ یہ بھی تسلیم کرتے ہیں کہ ان کے پاس آنے والا پیغام ہدایت ہی تھا۔ اپنی پہلی زندگی میں وہ کمزوروں اور ان کی رائے کی طرف بہت کم توجہ دیتے تھے۔ درحقیقت وہ ان سے ایسا سلوک کرتے تھے گویا وہ موجود ہی نہیں، نہ ان کی دلیل مانتے تھے نہ ان کی مخالفت کو اہمیت دیتے تھے۔ اب جب وہ آخرت کے عذاب کا سامنا کر رہے ہیں، تو وہ ان سے ملامت کے انداز میں پوچھتے ہیں: "کیا ہم نے ہی تمہیں روکا تھا کہ ہدایت آ جانے کے بعد تم اس کی پیروی نہ کرو؟" (آیت 32) اس انکار کے ساتھ ایک الزام بھی آتا ہے: "بلکہ تم ہی مجرم تھے۔" (آیت 32) تم نے وہ ہدایت اس لیے ٹھکرائی کہ خود ہی مجرم تھے۔
It is not only that they deny responsibility for others, but they acknowledge that the message they received was one of guidance. In their first life, they paid little heed to the weak or their views. In fact, they treated them as if they did not exist, accepting neither argument nor opposition from them. Now that they are facing the punishment of the hereafter, they reproachfully ask them: “Was it we who prevented you from following right guidance after it had been given you?” (Verse 32) With this denial comes an accusation: “It was you who were guilty.” (Verse 32) You refused the guidance that was given you because you yourselves were guilty.
دا تبادله که په دې دنیا کې پیښه شوې وای، ضعیفان به خاموش ناست وای او یوه خبره نه شوای کولی. خو د قیامت په ورځ، کله چې غرورونه څرګند شي او هغه حقیقتونه چې پټ وو بېرته را ښکاره شي، ضعیفان دا تورنه نه مني. برعکس، هغوی وایي چې دا تاسو وئ چې په پرلهپسې توګه پټې چلونه کول چې موږ د خدای د لارښوونې څخه واړوئ، دا تاسو وئ چې غلطې عقیدې مو قائمې کړې، حق اړوند ګډوډي مو پیدا کړه، او د واک او اغیزې په کارولو سره مو خلک په ګمراهۍ کې ساتل: «﴿وَقَالَ الَّذِينَ اسْتَضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَن نَّكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَندَادًا﴾» (آیت ۳۳)
Had this exchange taken place in this life, the weak would have sat quietly, unable to utter a word. But on the Day of Judgement, when false airs are seen for what they are, and when the facts that were hidden are brought into the open, the weak do not accept this accusation. Instead, they speak out telling the others that it was they who consistently schemed to turn them away from God’s guidance, it was they who established false beliefs, created confusion around the truth, and who used power and influence to keep people astray: “Those who were weak will reply to those who deemed themselves mighty: Not so! It was your scheming, night and day, ordering us to disbelieve in God and to set up equals to Him.” (Verse 33)
دا به دواړو ډلو ته څرګنده شي چې داسې یو غمجن خبرې اترې نه هیڅ یوې ډلې ته ګټه لري او نه به دا د دوی له هغې سزا څخه کم کړي چې دوی یې مستحق دي. هره ډله په خپلو ګناهونو کې ګناهکاره ده: هغه کسان چې واک یې ځان ته ګوښه کړی، باید د خپلو ګناهونو او همدارنګه د نورو د ګمراه کولو حساب ورکړي؛ او همغسې ضعیفان هم د خپلو ګناهونو او د ظالمانو پیروۍ مسؤل دي. دوی نشي کولی دا ځان له مسؤلیت څخه ازاد وګڼي چې ځکه ضعیف وو. خدای دوی ته عقل او آزادي ورکړه، خو دوی خپل عقل ونه کاراوه او خپله آزادي یې وپلوره، او ذلت او غلامي یې ومنله. له همدې امله دوی ټول د سزا مستحق دي. کله چې دوی هغه عذاب ووینې چې ورسره مخامخ دي، په ژوره خپګان کې به وي او د خپلو کړنو پر وړاندې به پښیمانه شي: ﴿او کله چې دوی هغه عذاب ووینې، ټول به په زړه کې پښیمانۍ پټه ساتي﴾. (آیت ۳۳) دا د هغې بشپړې پښیمانۍ حالت بیانوي چې انسان له دې وړ نه کوي چې یوه کلمه هم ووایي.
Both groups will then realize that such a depressing dialogue benefits neither. It will not spare either the punishment they deserve. Each party is guilty of their own sins: the ones who claimed power have to account for their own sins, as well as for leading others astray; and similarly the weak are responsible for their own sins and for following tyrants. They cannot he exempt on account of the fact that they were weak. God favoured them with reason and freedom, but they chose not to use their reason and sold their freedom, accepting humiliation and servility. Thus, they all deserve to be punished. When they see the suffering they have to endure, they are in deep sorrow, regretting all that they have done: “When they see the punishment awaiting them, they will all harbour utter and unmitigated remorse.” (Verse 33) This is a description of a state of total regret that leaves the person unable to utter a word.
زړونه ښخ شوي دي، او شونډې مهرې شوې دي۔
Hearts are buried and lips are sealed.
پس دوی هغه ځای ته بیول کیږي چېرته چې د دوی سزا، سخته او دردوونکې، ورکول کیږي۔
They are then taken to where their punishment, hard and painful, is meted out:
«مونږ به د کافرانو په غاړو کې زنځیرونه واچوو.» (آیت ۳۲) لکه څنګه چې دوی داسې ځنې ویستل کیږي، سورت لیدونکو ته خطاب کوي او فرمائي: «ایا دوی ته د هغه څه پر بدله چې دوی کړي، بل څه ورکول کیږي؟» (آیت ۳۳)
“We shall put chains round the necks of the unbelievers.” (Verse 32) As they are being so driven, the sūrah addresses the onlookers, saying: “Are they to be requited for anything other than what they did?” (Verse 33)
پرده کش شو او هغه کسان پریږدي چې له واک څخه خوند اخیستی و او هغه کسان هم چې غلامي یې کوله۔ دواړه ظالمان دي۔ یوه ډله په ظلم کولو، حق بدلولو او له حده وتلو سره ظلم کوي، پداسې حال کې چې بله ډله د خپل انساني عزت، عقل او آزادۍ تسلیمولو او ظلم منلو په واسطه ظلم کوي۔ دواړه ډلې په مساوي ډول سزا ورکول کیږي؛ دواړه یوازې د هغه څه بدله ورکول کیږي چې دوی یې کړي دي۔
The curtains are drawn leaving behind both those who enjoyed power and those who were servile. Both are wrongdoers. One group does wrong by tyrannizing, distorting the truth and exceeding their limits, while the other does wrong by surrendering their human dignity, reason and freedom, and accepting tyranny. Both groups are equally punished; both are requited only for what they did.
دا منظر ظالمانو ته هغه څه ښیي چې دوی ته به پېښ شي، او دا څیز د دوی په سترګو کې ژوندی کوي. دوی په دې ژوند کې د ځان په آخرت کې لیدل کوي، پداسې حال کې چې لا دوی همدا ژوند کوي. نه یوازې دا، بلکې نور خلک هم د دوی پای ویني. دا ټول هغه وخت کې کېږي چې لا ټولو ته وخت وي چې خپل غلطې اعمال جبران کړي او خپل چلند سم کړي.
The scene shows the wrongdoers what they will face, bringing it alive before their very eyes. They see themselves in the hereafter while they are still in this life. Not only so, but others also see their end. All this is done when there is still time for all to make amends and correct their attitudes.