سورت بیا هغه مشرکانو ته اشاره کوي چې دغه ډول خرافات خپروي، او هغه وعدې یادوي چې هغوي کړې وې کله چې د پخوانیو وحیو لرونکو خلکو ته د داسې پیغامونو د ورکولو له امله رشک کاوه. هغوي به ویل چې که موږ ته د ابراهیم یا وروستیو پیغمبرانو څخه کومه دودیزه عقیده راسیدلې وای، نو موږ به داسې ایمان لرلی وای چې زموږ مقام به د خدای په وړاندې لوړ شوی وای: {او دوی وویل: که موږ سره د پخوانیو څخه کوم میراث وای، نو موږ به یقیناً د خدای ځانګړي بندګان وای.} (آیتونه ۱۶۷-۱۶۹)۔ خو کله چې دوی ته له لوړ ځایه ترټولو غوره وحي راولیږل شوه، نو دوی مخ واړاوه او خپل وعدې یې هیر کړې: {بیا هم دوی یې انکار وکړ. ډیر ژر به پوه شي.} (آیت ۱۷۰)۔ دا آیت یو ضمني ګواښ لري، چې د هغو کسانو لپاره مناسب دی چې په کفر کې دوام کوي، څرګند ارادې او وعدې ماتوي: {ډیر ژر به پوه شي.} پدې ځای کې سورت د خدای هغه وعده بیانوي چې خپلو رسولانو ته یې د خپلې مرستې په اړه ورکړې ده۔
The sūrah then speaks about the idolaters who circulate such superstitions, mentioning the promises they made when they envied the people of earlier revelations for receiving such messages. They used to say that had they had some sort of traditional beliefs inherited from Abraham or later prophets, they would have had a degree of faith that would have enhanced their position with God: “They have long been saying: If only we had before us a tradition from those of old, we would certainly he true servants of God.” (Verses 167-169) Yet when they received the best revelations ever bestowed from on high, they turned away and forgot their promises: “Yet they reject it. In time, they will come to know.” (Verse 170) The verse carries an implicit threat, which is suitable for those who persist in disbelief, going back on expressed wishes and promises: “They will come to know.” At this point the sūrah states God’s promise to His messengers of His assured help.
په دې ترتیب سره دوی ته بریالیتوب ډاډمن دی: «زموږ ټاکلې خبره زموږ د بندګانو، رسولانو ته تیره شوې ده: دوی به یقیناً مرسته شوي وي، او زموږ لښکر به یقیناً بریالی وي.» (آیتونه ۱۷۱-۱۷۳)
In this way victory is assured them: “Our word has already been given to Our servants the messengers: it is they who will be helped, and it is Our forces who will surely be victorious.” (Verses 171-173)
دا وعده یوه ریښتینه وعده ده، او د خدای خبره پوره کیږي. د ریښتیني ایمان بنسټونه په ځمکه کې ټینګ شوي دي، او د هغه ودانۍ د کافرانو د انکار، د هغو زیاتیو او د هغو نورو ډیرو خنډونو او بندیزونو سره سره، چې مؤمنان ورسره مخ کیږي، پورته شوې ده. د بت پرستانو او کافرانو عقیدې له منځه تللې دي، د هغوی واک کمزورې شوی دی، په داسې حال کې چې هغه ایمان چې د خدای پیغمبرانو تبلیغ کړی، د خلکو په ذهنونو او زړونو اغیز کوي. په حقیقت کې، د ټولو مخالفو عواملو سره سره، د هغه جاذبه لاهم پیاوړې ده. د خدایي ایمان د پټولو یا د بلې کومې فلسفې یا ایډیالوژۍ په ګټه د ټولو هڅو ناکامي شوې ده، حتی هغو سیمو کې هم چېرته چې دا هڅې پیل شوې وې. د خدای وعده خپلو پیغمبرانو ته پوره شوه. دا یوه نړیواله پدیده ده چې په ټوله نړۍ او په ټولو نسلونو کې ریښتینې پاتې شوې ده.
The promise is a true promise, and God’s word is fulfilled. The roots of true faith have been firmly established on earth and its structure is raised despite the unbelievers’ rejection, the persecution to which believers are subjected as well as many other obstacles and barriers. The beliefs of idolaters and unbelievers have disappeared, their power has dwindled while the faith preached by God’s messengers appeals to people’s minds and hearts. In fact, its appeal remains strong in spite of all the opposing factors. All the attempts to suppress divine faith in favour of any other philosophy or ideology have failed, even in those areas where these started. God’s promise to His messengers has come true. This is a universal phenomenon that has remained true throughout the world and in all generations.
دا خبره د هغو هر ډول غورځنګونو لپاره هم رښتیا ده چې موخه يې د الهي پيغام بيا ژوندی کول وي، په دې شرط چې د هغو ملاتړي مخلص او کلک ولاړ وي. دا به په هر ډول خنډونو سره چې ترې مخه ونيول شي بريالی شي. ممکن باطل خپل ټول د ځورونې، شکنجې، ښکاره جګړې او هغه تبليغاتو ځواک راټول کړي چې په جعلي دروغونو تکيه لري، خو دا ټول بې ګټې به وي. د دغه تور لرې کول شايد د څو جګړو کولو غوښتنه وکړي، شايد د بېلابېلو پايلو سره، خو په پای کې د خدای هغه وعده چې خپلو پيغمبرانو ته يې کړې ده پوره به شي. دا د په پای کې د بريا وعده ده چې په ځمکه کې به دوی ټينګ او واکمن کړي. دا وعده به پوره شي حتی که ټول د ځمکې ځواکونه د مخنيوي لپاره يو ځای شي.
It is also true for every movement that aims to revive the divine message, provided that its advocates are sincere and dedicated. It will be triumphant no matter what obstacles are put in its way. Falsehood may mobilize all its powers of persecution, torture, open warfare as well as propaganda that relies on fabricated lies, but all to no avail. The removal of such calumny may entail fighting a few battles, perhaps with different results, but eventually God’s promise to His messengers will be fulfilled. This is a promise of ultimate victory that will see them established on earth and having power. This promise will be fulfilled even though all the powers on earth are ranged to stop it.
دا وعده د خدای یو له همو عمومي قوانینو څخه ده چې لکه ستوري او سيارې چې خپل دورې تعقيبوي، شپه او ورځ چې یو پر بل راځي، او لکه مړه ځمکه چې د باران په اورېدو ژوندۍ کیږي، همداسې کار کوي. په هرصورت، دا قانون د خدای د ارادې تابع دی او د هغه د پلان له مخې کار کوي. د خلکو د محدود ژوند د مودې په پرتله دا ممکن ورو ښکاره شي، مګر هېڅکله ناکامه نه کیږي. په حقیقت کې دا ممکن داسې طریقې سره پوره شي چې خلک یې قدر ونه کړي، ځکه چې دوی تل د فتحې هغه ډول لټوي چې پېژني. ښه ده چې دوی ژر نه پوهیږي چې فتحه په نوي بڼه راځي، او دوی ته د پوهېدو لپاره وخت ته اړتیا پیدا کیدای شي.
This promise is one of God’s universal laws which operates just like the stars and planets follow their cycles, the night and day alternate, and like a dead land coming to life when rain falls on it. However, this law follows God’s will and works according to His planning. It may appear slow in relation to people’s limited life spans, but it will never fail. In fact it may be fulfilled in a way that people do not appreciate, because they always look for the form of victory they know. Indeed, they may not readily appreciate that victory comes in a new form and they may need time to appreciate this.
خلک ممکن ددې څرګندې ډول بری وغواړي چې د خدای دین ملاتړي چې د هغه پیغمبران پیروي کوي، ته ورکړي، مګر خدای یو بل ډول غواړي چې له دې ډول څخه لوی او تر ډیره پایږدې وي. نو هغه څه چې پیښیږي هماغه دي چې خدای یې غواړي، حتی که دا د دې معنی ولري چې دې ملاتړو ته به لویې ستونزې زغمل، ډیر هڅې کول او له هغه څه څخه چې تمه یې درلودې، ډیر اوږد جهاد کول پکار وي. د بدر له جګړې دمخه د پیغمبر ﷺ اصحابو امید درلود چې د قریشو د تجارتي کاروان مال ونیسي، مګر خدای غوښتل چې دوی له دې څخه محروم شي او پر ځای یې د خپل دښمن سره، د هغه له زیاتو ځواکونو سره جګړه وکړي.
People may want to see a particular form of victory for the advocates of the divine faith who follow His messengers, but God wishes to accomplish a different form which is greater and longer lasting. What takes place, then, is what God wants, even if this means that these advocates will have to endure greater troubles, exert more effort and strive for much longer than they expected. Before the Battle of Badr, the Prophet’s Companions hoped to take the Quraysh’s trade caravan, but God wanted that they miss it and instead engage their enemy, with its superior forces, in battle.
هغه څه چې خدای غوښتل، د دوی لپاره او د اسلام لپاره ډیر ښه پایله یې تضمین کړه. دا هغه بریا وه چې خدای غوښتل د خپل پیغمبر ﷺ ته ورکړي، د خپل پیغام بریا چې دوامداره اغیزې لري۔
What God wanted ensured a much better outcome for them and for Islam. That was the victory God wanted to give His Messenger, a victory for His message with lasting effects.
د خدای دین داعیان ممکن یوه جنګ وبائلي، او حتی ډېرې سختې شیبې هم وګوري، خو دا ځکه چې خدای دوی د یوې لويې جګړې د بریا لپاره تیاروي.
The advocates of God’s faith may lose a battle, and may even suffer very hard times, but this is because God is preparing them to achieve victory in a greater battle.
هغه په دې توګه داسې حالات پیدا کوي چې د دوی بریا د پراخ سطحې او اوږدې مودې لپاره ګټور پایلې ورکړي.
He thus brings about circumstances that make their victory yield fruit on a wider scale and for a longer period.
د خدای خبره تللې ده، او د هغه وعده د هغه د ارادې له مخې ورکړل شوې ده. د هغه قانون به پرته له شکه نافذ شي: «زموږ خبره د خپلو بندگانو پیغمبرانو ته مخکې ورکړل شوې ده: دوی به یقیناً مرسته شوي وي، او زموږ لښکر به یقیناً بریالی وي.» (آیتونه ۱۷۱-۱۷۳)
God’s word has gone forth, and His promise has been given by His will. His law will take effect without fail: “Our word has already been given to Our servants the messengers: it is they who will be helped, and it is Our forces who will surely be victorious.” (Verses 171-173)
کله چې دا ریښتینی وعده اعلان شي، خدای خپل پیغمبر ته امر کوي چې له کافرانو څخه مخ واړوي او دوی خدای د خپل کلام او وعدې ته پریږدي ترڅو اجرا شي. په هرصورت، هغه باید دوی ته وګوري ځکه چې د کلام سره سم ریښتیا کیږي، او دوی به خپلو سترګو وویني چې دا څنګه پیښیږي:
When this true promise has been declared, God orders His Messenger to turn away from unbelievers, leaving them to God’s word and promise to take effect. He should, however, watch them as the word proves true, for they will see with their own eyes how this comes about:
پس تر یوه وخته دوی څخه مخ واړوه، او دوی ته وګوره؛ ډیر ژر دوی هم وویني. ایا دوی د خپل عذاب په تیزولو غواړي؟ کله چې هغه د دوی په منځ کې نازل شي، نو د هغو کسانو سهار به ډیر بد وي چې مخکې یې خبرداری ورکړ شوی و. او بیا، یوه وخت دوی څخه مخ واړوه، او دوی ته وګوره؛ ډیر ژر دوی هم وویني.
So, turn away from them for a while, and watch them; in time, they too will come to see. Do they really wish to hasten Our punishment? When it strikes in their midst, terrible will be the morning of those who were already warned. And again, turn away from them for a while, and watch them; in time, they too will come to see. (Verses 174- 179)
پیغمبر ﷺ ته امر کېږي چې دوی پرېږده او د دوی په اړه اندېښنه ونه کړه۔ هغه ته نور هم دا وویل کېږي چې د هغه ورځې انتظار وکړه چې هغه او دوی به وګوري چې د خدای وعده د هغه او د دوی لپاره څه معنا لري۔ که دوی د خپلې عذاب په چټکۍ غوښتنه وکړي، نو کله چې هغه پر دوی راښکته شي، دوی به ډېر سخت زیان وویني۔
The Prophet is told to leave them alone and not care for them. He is further told to wait for the day when he and they will see what God’s promise means for him and them. If they hasten His punishment, they will suffer greatly when it falls upon them.
که دې ټولنې ته کوم مصیبت ورسیږي، نو هغوی به هغه څه ترلاسه کړي چې یقیناً به یې غمجن کړي.
Should this strike a community, they will have got what is certain to grieve them.
بیا هم پیغمبر ﷺ ته دا حکم کیږي چې دوی د خپل انجام ته پرېږدي. دا حکم د دې معنا لري چې دوی ته نور خبرداری ورکول کېږي، او بیا هم سورت دا وضاحت کوي چې پایله به ډېره بده وي: «او بیا هم د لږ وخت لپاره له دوی څخه مخ واړوه، او دوی ته وګوره؛ ډېر ژر دوی به هم ولیدل شي.» (آیتونه ۱۷۸-۱۷۹) دا چې څه پېښېږي، نه دی ښودل شوي، او دا د لوی وېرې معنا لري.
Again, the Prophet is told to abandon them to their fate. This order implies further warning to them, and again the sūrah advises that the outcome will be terrible: “And again, turn away from them for a while, and watch them; in time, they too will come to see.” (Verses 178-179) What will happen is left unspecified, implying great terror.
دا سورت د خدای تعالی د عظمت بیانولو سره پای ته رسیږي، او دا ښیي چې ټوله ځواک او قدرت یوازې د هغه لپاره دی. دا د خدای د پیغمبرانو لپاره د برکت او د سلام دعا هم ورسره ذکر کوي، او وایي چې ټوله ستاینه د خدای لپاره ده، هغه چې د ټولو عالمونو رب دی، او هیڅ شریک نه لري.
The sūrah concludes with extolling God’s glory, stating that all might belongs to Him alone. It adds the blessing and greeting of peace to God’s messengers, and declares that all praise is due to God, the Lord of all, who has no partners whatsoever:
پاک دی ستا رب، د عزت خاوند، له هغو صفتونو څخه چې دوی یې ده ته منسوبوي. او سلام دی د ټولو رسولانو باندې. او ټوله ستاینه د الله لپاره ده چې د ټولو جهانو رب دی۔ (آیتونه ۱۸۰-۱۸۲)
Limitless in His glory is your Lord, the Lord of almightiness, above all what people attribute to Him. And peace be upon all His messengers. All praise is due to God, the Lord of all the worlds. (Verses 180-182)
یقیناً دا یو مناسب پای دی چې د سورت د ټولو اصلي موضوعاتو لنډیز کوي.
It is indeed a fitting ending that sums up the main issues discussed in the sūrah as a whole.