دا سورت، د صحرائي عربانو له طبقه بندۍ وروسته، اوس ټول ټولنه، د ښاري او صحرائي سیمو دواړو، څلورو ډلو ته وېشي: هغه پیشقدمان چې د مهاجرینو او انصارو کې مخکښ شول، او هغوی چې د دوی پیروي یې وکړه؛ هغه کسان چې په خپل نفاق کې ټینګ شول، که هغوی په مدینه کې اوسیدل یا د هغې شاوخوا په صحرا کې؛ هغه کسان چې نیک عملونه یې له بدو سره یو ځای کړل؛ او هغه کسان چې د دوی قضیه د قضاوت لپاره وروستۍ شوه. دا ډلې په لاندې آیتونو کې بیان شوي دي:
Having classified the desert Arabs, now the sūrah classifies the whole community, in urban and desert areas alike, into four groupings: the vanguard who took the lead among the Muhājirīn and the Anşār as well as those who followed in their footsteps, those who were hardened in their hypocrisy whether they lived in Madinah or in the desert nearby, those who combined good deeds with bad ones, and those whose cases were deferred for judgement. These groups are outlined in the following verses:
هغه مهاجرین او انصار چې لومړي سابقین دي، او هغه څوک چې په نیکۍ سره د دوی پیروي کوي، الله (ج) د دوی څخه راضي شو او دوی هم د هغه څخه راضي شول. هغه د دوی لپاره داسې جنتونه چمتو کړي دي چې د دوی لاندې به ویاړل کیږي، په هغو کې به تل تر تله پاتې کیږي. دا لوی کامیابي ده. ستاسو شاوخوا کلیوال عربو کې هم منافقان دي، او د مدینې اوسیدونکو کې هم داسې کسان دي چې په نفاق کې ډېر ټینګ دي. ته هغوی نه پېژنې، مګر موږ هغوی پېژنو.
As for the first to lead the way, of the Muhājirīn and the Anşār, as well as those who follow them in [the way of] righteousness, God is well pleased with them, and well pleased are they with Him. He has prepared for them gardens through which running waters flow, where they shall abide for ever. That is the supreme triumph. Some desert Arabs around you are hypocrites, and so are some of the people from Madinah, who are indeed persistent in their hypocrisy. You do not know them, but We know them.
دوه ځله به مو دوی عذاب کړو، بیا به دوی یو سخت عذاب ته وسپارل شي.
Twice shall We punish them, and then they will be given over to a grievous suffering.
او نور داسې کسان هم دي چې خپلو ګناهونو ته یې اعتراف کړی، هغوي چې نیک عملونه له بد عملونو سره ګډ کړي وو. شاید خدای د هغوی توبه قبوله کړي. بې شکه خدای ډیر بښونکی، ډیر مهربان دی. د هغوی له مالونو څخه صدقه واخله، چې په دې سره تا پاکوي او تزکیه یې کړې؛ او د هغوی لپاره دعا وکړه، ځکه ستا دعا د هغوی لپاره د آرام سبب ده. خدای ټول اوریدونکی او ټول پوهیدونکی دی. ایا دوی نه پوهیږي چې یوازې خدای دی چې د خپلو بندګانو توبه قبلوي، او هم دی چې د صدقو اخیستونکی دی، او بیشکه خدای یوازې دی چې توبه قبلوي او رحمت کوي؟ ورته ووایه: وکړئ هرڅه چې غواړئ. خدای به ستاسو عمل وویني، او همداسې رسول ﷺ او مؤمنان به یې وویني؛ او په پای کې به تاسو هغه ذات ته وړل کیږئ چې د ليدلو او نه ليدلو ټول پټ او ښکاره پوهیږي، نو هغه به تاسو ته خبر درکړي چې تاسو څه کول. او یو داسې کسان هم دي چې د خدای د حکم انتظار باسي. هغه به یا عذاب ورکړي یا د رحمت سره به ورته رجوع وکړي. خدای ډیر علم لرونکی، ډیر حکمت لرونکی دی۔
There are others who have acknowledged their sins, after having mixed righteous deeds with evil ones. It may well be that God will accept their repentance. God is Much forgiving, Merciful. Take a portion of their wealth as charity, so that you may cleanse and purify them thereby; and pray for them: for your prayers are a source of comfort for them. God hears all and knows all. Do they not know that it is God alone Who accepts repentance from His servants, and He is truly the One who takes charitable offerings, and that God is the only One to accept repentance and bestow mercy? Say to them: Do as you will. God will see your deeds, and so will His Messenger, and the believers; and in the end you shall be brought before Him who knows all that is beyond the reach of human perception and all that is manifest when He will tell you what you used to do.’ And yet there are others who must await God’s judgement. He will either punish them or turn to them in His mercy. God is All-knowing, Wise. (Verses 100- 106)
یوں ښکاري چې دا آیتونه، چې دا ویش بیانوي، د پیغمبر ﷺ له تبوک څخه د راستنیدو وروسته نازل شوي. تر هغه وخته مختلف خلکو، چې ډیری یې منافقین وو، خپل عذرونه وړاندې کړي وو. هغه مؤمنان چې د غزا کې ونه ګډون کړ، خپله حقیقي پښېمانتیا څرګنده کړه، او ځینو له دوی څخه خپل ځانونه د مسجد په یوه ستنه پورې وتړل او اعلان یې وکړ چې به تر هغې پورې خپل ځانونه نه خلاصوي، څو چې پیغمبر ﷺ پخپله خلاص نه کړي. نور داسې وو چې هیڅ عذر یې نه وړاندې کاوه، په دې امید چې خدای به د دوی صادقانه توبه قبوله کړي. دا درې تنه د پیغمبر ﷺ صحابه وو چې کاره یې تر هغې پورې نه وو فیصله شوی، تر دې چې خدای د دوی توبه قبوله کړه، لکه څنګه چې دا به په اوومه څپرکي کې په بشپړه توګه وڅېړل شي. دا ټول ډلې یوځای د غزا وروسته د عربستان د مسلمانانو په سیمه کې د خلکو ټول ډول ډولونه وښودل. خدای غوښتل چې د جګړې ټول میدان د خپل پیغمبر ﷺ او د هغه سره د حقیقي مؤمنانو په وړاندې څرګند کړي. بیا به دوی هغه حالت وپوهیدای چې په هغه وخت کې حاکم و، کوم چې د لومړي دورې د پای، او د دې اسلام دین د وخت او زیږیدو ځای ته نږدې و.
It appears that these verses, making this classification, were revealed after the Prophet’s return from Tabūk. By that time, different people, most of whom were hypocrites, had presented their excuses. The true believers who did not join the expedition made their real regret apparent, and some of them tied themselves to a pillar in the mosque declaring that they would not release themselves until the Prophet himself released them. Others did not make any excuses, hoping that God would accept their sincere repentance. These were three of the Prophet’s Companions whose cases were not settled until God accepted their repentance, as will be discussed in full in Chapter 7. Together these groups represented the total variety of people around the Muslim area in Arabia after the expedition. God wanted to reveal the whole of the battlefield in front of His Messenger and the true believers with him. They would then understand the situation that prevailed at the time, which was close to the end of the first epoch, close to the time and birth place of this religion of Islam.
دا ډول وحي ضروري وه مخکې له دې چې اسلامي پيغام د ټولې نړۍ د ټولې انسانیت د آزادولو لپاره خپل ګام واخلي. ټولو ټولنو ته اړتیا وه چې له هغو معبودانو پرته چې بل له خدای سره عبادت کېږي، آزاد شي او د خدای پرته د چا په وړاندې د تسلیمېدو څخه خلاصې شي. د داسې ګام تر اخیستو دمخه، د مسلمانې ټولنې ته ضروري وه چې اوسنی حالت په بشپړه توګه درک کړي، ترڅو کولای شي خپل د عمل لاره په روښانه توګه او د هغه څه په ژوره پوهاوي سره وټاکي چې اړین دي.
Such a revelation was necessary before the Islamic message made its move to liberate the whole of mankind throughout the globe. All communities needed to be liberated from serving any deities other than God, and from submitting themselves to anyone beside God. Before making such a move, the Muslim community needed to fully understand the prevailing situation so that it would be able to chart its course of action with clarity and a thorough perception of what was needed.
ﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺮﻣﺎﺗﻲ دي: { او په هغو مهاجرینو او انصارو کښې چې پخوا تر ټولو سابقون دي، او هغه کسان چې په احسان سره د دوی پیروي کوي، الله ددوی نه راضي شو، او دوی هم د الله نه راضي شول، او د دوی لپاره یې داسې جنتونه تیار کړي دي چې د دوی لاندې به ویني روانې وي، دوی به په کې تل پاتې وي، دا لوی بریالیتوب دی۔ } (سورۃ التوبہ، 100)
دا ډله مسلمانانو، چې دری طبقې لري، یعنې مهاجرین، انصار، او هغه کسان چې نږدې د دوی لارې ته پیروي وکړه، د مکې د فتحې وروسته د عرب په ځمکه کې د مسلمانانو د ټولنې کلکه ډله وه. دا هغه ډله وه چې په هر سختۍ او هر آسانۍ او راحت دوره کې یې د مسلمانانو ټولنې اتحاد ساتلی و۔ ډیره داسې کیږي چې د آسانۍ او راحت ازمېښت د سختۍ له ازمېښت نه زیات ستونزمن وي۔
“As for the first to lead the way, of the Muhājirīn and the Anşār, as well as those who follow them in [the way of] righteousness, God is well- pleased with them, and well pleased are they with Him. He has prepared for them gardens through which running waters flow, where they shall abide for ever. That is the supreme triumph.” (Verse 100) This class of Muslims, with its three groupings, the Muhājirīn, the Anşār and those who followed closely in their footsteps, formed the hard core of the Muslim community in Arabia after the conquest of Makkah. This was the group that ensured the unity of the Muslim community in every hardship as well as every period of ease and comfort. It is often the case that a trial of ease and comfort is more difficult to overcome than a trial of hardship.
زموږ په نظر، دا تشریح چې "لومړي مخکښان" هغه مهاجرین دي چې د بدر له جګړې مخکې مدینې ته هجرت وکړ، او هغه انصار دي چې په همدې دوره کې اسلام ومانه. هغه کسان چې "په نیکۍ کې د دوی تعقیب کوي" هغه دي چې په همدې لاره روان شول، حقیقي مؤمنان وو، د خدای د لارې لپاره یې ډیر هڅې وکړې او د ایمان په لوړو درجو کې یې له دوی سره شریکي وکړه. مخکنیان بیا هم د اسلام د دعوت په ځواب ویلو کې د بدر څخه مخکې، د سختې لومړنۍ دورې په ترڅ کې د ځانګړې لوړې درجې خاوندان دي.
In our view, this description of “the first to lead the way” refers to those of the Muhājirīn who migrated to Madinah before the Battle of Badr and the Anşār who embraced Islam in the same period as well. Those who “follow them in the way of righteousness” refers to those who followed the same course, were true believers, strove hard for God’s cause and shared with them the sublime heights of faith. The earlier ones still enjoy a higher position on account of their response to the call of Islam in the early, hard period that preceded Badr.
علماؤ د "لومړيو پيښتو" د چا په اړه مختلف نظرونه څرگند کړي دي. ځينې وايي چې دوی هغه کسان وو چې د بدر نه مخکې هجرت یا مرسته یې وکړه، او ځينې نور وايي چې دوی هغه مؤمنان وو چې د لمانځه قبله د بیت المقدس نه مکې ته بدله شوه نو مخکې ایمان یې راوړی وو. ځينې دا هم وايي چې دوی هغه کسان وو چې د بدر په جګړه کې برخه واخیستله، پداسې حال کې چې ځينې نور په دې عقیده دي چې دوی هغه مؤمنان وو چې د حدیبیه د صلح د تړون نه مخکې ایمان یې راوړی وو، او ځينې نور وايي چې دوی هغه کسان وو چې د "رضوان" په بیعت کې یې تر پایه جګړه کولو ژمنه وکړه. د مسلمانو د ټولنې د جوړښت د مختلفو مرحلو په نږدې مطالعه کولو سره موږ دا ګڼو چې هغه نظر چې مخکې مو بیان کړی، سم دی، خو الله ښه پوهېږي.
Scholars have expressed different views about who were the ‘first to lead the way.’ Some suggest that they were the ones to migrate or give their support before Badr, and others say they were the ones who were believers before the direction of prayer was changed from Jerusalem to Makkah. Some also say that these were the ones who fought at Badr, while others are of the opinion that they were the believers before the signing of the peace agreement at al-Ĥudaybiyah, and still others say that they were the ones who accepted to fight to the finish in the pledge known as Riđwān. In our close study of the various stages of the building of the Muslim community, we feel that the view which we expressed earlier is the correct one, but God knows best.
موږ به دلته د مقدمې څو مخونه نقل کړو چې د لومړۍ مسلمانې ټولنې د جوړولو د بیلابیلو مرحلو تشریح کوي، تر څو مراجعه اسانه شي.
We will quote here a few pages from the Prologue describing the different stages of building the first Muslim community for ease of reference:
اسلامي تحریک په مکه کې له هغه وخت څخه ستونزو سره مخ شو چې دا زېږېدلی و. جاهلیت، چې په دې مثال کې د قریشو په واسطه ښودل شوی، ژر احساس کړل چې هغه پیغام څخه چې اعلان کوي «له الله پرته هېڅ معبود نشته، او محمد د الله رسول دی» څومره خطر سره مخ دی. دې ته پوه شو چې دا نوی پیغام د هغه ټولو واکونو پر وړاندې یو ښکاره انقلاب دی چې له الله څخه نه راځي. دا د ټولو ظلمونو پر وړاندې بغاوت و چې د الله ساتنه غواړي. جاهلیت دا هم احساس کړ چې نوی پیغام، چې د الله رسول یې مشري کوي، یو نوی عضوي ټولنیز تشکل جوړولو ته پیل کوي چې یوازې او بشپړ وفاداري یې د الله او د هغه د رسول سره ده. په همدې ډول دا د قریشو د مشرۍ او د جاهلیت لاندې حاکم وضعیت پر وړاندې بغاوت شو. قریشو لا چې دې خطر ته پوه شو، نو سمدستي یې نوي پیغام، تشکل او مشرۍ ته په کلکه برید پیل کړ. پدې برید کې یې خپل ټول ځواک، له فزیکي زیان رسولو او د دسیسو او بدو پلانونو په واسطه د اختلاف اچولو لپاره وکاراوه.
The Islamic movement in Makkah encountered difficulties right from the time when it was born. Jāhiliyyah, represented in this instance by the Quraysh, soon sensed the danger it was facing from the message declaring that `there is no deity other than God, and Muĥammad is God’s Messenger.’ It realized that this new message was an outright revolution against all authority not derived from God’s own. It was a rebellion against all tyranny, seeking God’s protection. Jāhiliyyah also sensed that the new message, led by God’s Messenger, began to form a new organic grouping pledging sole and complete allegiance to God and His Messenger. Thus, it rebelled against the leadership of the Quraysh and the situation prevailing under jāhiliyyah. No sooner did the Quraysh sense this danger than it launched a determined attack on the new message, grouping and its leadership. It utilized in this attack all its power to inflict physical harm and to sow discord through intrigue and wicked designs.
په حقیقت کې دې جاهلیت ټولنې د هغه خطر د دفاع لپاره هر ممکنه لاره ولټوله چې هغې ته د خپل وجود د له منځه تلو ګواښ ښکاره کېده. کله چې د یوې ډلې له لارې د خدای د ربوبیت د ټینګښت دعوت په داسې ټولنه کې پیل شي چېرته چې ربوبیت د یو شمېر خلکو له خوا په نورو باندې چلېږي، دا د کارونو عادي حالت دی. کله چې دا دعوت د یوې منظمې ډلې له خوا ترسره کېږي چې خپله مشرتابه ولري، نو د جاهلیت ټولنې سره به مستقیم ټکر ولري، ځکه دوه دا یوه ټولنه کې سره یو ځای نشي کېدای.
[36]
In fact this jāhiliyyah society sought every means to defend itself against a danger it felt to threaten its very existence. This is the normal state of affairs whenever a movement begins to advocate God’s Lordship in a community where Lordship is exercised by some people over others. Whenever such advocacy is undertaken by an organized movement that has its own leadership, it will be in direct confrontation with jāhiliyyah society, as the two cannot be accommodated within the same community. 36
په دې مرحله کې د نوې اسلامي ډلې هر فرد په هر ډول ظلم او شکنجې ته اخته شو، تر دې چې ډیری یې وژل شول.
At this stage, every individual in the new Islamic grouping was subjected to oppression and persecution in every way, to the extent that many were killed.
په هغه وخت کې یوازې هغه څوک نوې ډلې ته داخلېده چې خپل ځان او خپل ژوند یې د خدای لپاره وقف کړی وي، او د ځورونې، لوږې او حتی د یوې ډېرې وېرونکې مرګ د زغملو لپاره چمتو وي، او دا اعلان کوي چې د خدای پرته بل هېڅ معبود نشته او محمد ﷺ د خدای رسول دی.
At the time, only a person who had dedicated himself and his life to God, and who was willing to endure persecution, hunger and even a ghastly death would join the new group, declaring his belief that there is no deity other than God and that Muĥammad is God’s Messenger.
په دې ډول د اسلام لپاره یو مضبوط بنسټ کېښودل شو، چې د عربي ټولنې تر ټولو پخوانۍ او ډېر ټینګ اراده لرونکي خلک پکې شامل وو. نور هغه کسان چې سختۍ یې نه شوې زغملای، په فشار ماتې شول او کفر ته بېرته واوښتل. خو داسې کسان ډېر لږ وو، ځکه چې مسایل له پیله روښانه وو. یوازې د ځانګړو شخصیتونو خلک وو چې د دې ګام د پورته کولو لپاره تیار وو او اسلام قبلول یې کړل، سره لدې چې دا ګام ډېر لوی خطر درلود.
In this way a solid foundation was established for Islam, comprising the most determined individuals in Arabian society. Others who could not endure the hardship succumbed to the pressure and reverted to unbelief. But there were very few of these because the issues were clear at the outset. It was only people of distinction that were willing to take the decisive step and join Islam, despite the great danger that such a move involved.
په دې ډول خدای تعالی هغه نادر عناصر د خپل پیغام د لومړیو مرستندویانو په توګه وټاکل، او په مکه کې د اسلام محکم بنسټ، یعنې مهاجرین، جوړ کړل، بیا د مدینې د لومړیو انصارو سره یو ځای شول او هغه ته یې اصلي ډله جوړه کړه.
This is how God chose those rare elements to be the early supporters of His message and to form the solid foundation of Islam in Makkah, i.e. the Muhājirīn, then to join the early Anşār to form its core group in Madinah.
اگرچه انصارو ته د مهاجرینو په څیر فشارونه او ځوربند نه وو ورکړل شوي، خو هغه بیعت چې دوی د عقبې په ځای کې نبي ﷺ ته وکړ، دا ښودله چې دوی د اسلام لخوا په غوښتل شوي دندې د ترسره کولو لپاره برابر وو. د هغې شپې په کې چې بیعت وشو، لکه څنګه چې ابن کثیر روایت کوي، عبدالله بن رواحه نبي ﷺ ته وویل: «د خپل رب او ځان لپاره هرڅه چې غواړې شرط کړه.» هغه وفرمایل:
Although the Anşār were not subjected to the same pressures and persecution as the Muhājirīn, the pledge they gave to the Prophet at `Aqabah indicated that they were equal to the task required by Islam. On that night when the pledge was given, as Ibn Kathīr reports, `Abdullāh ibn Rawāĥah said to the Prophet: ‘Stipulate whatever you wish for your Lord and yourself.’ He said:
ۀ زما د رب شرط دا دی چې تاسو یوازې هغه عبادت وکړئ او هیڅ شی د هغه سره شریک نه کړئ. او زما د ځان شرط دا دی چې تاسو زه داسې وساتئ لکه څنګه چې خپل ځانونه او خپل مال ساتئ۔‘ دوی وپوښتل: ‘که موږ دا ومنو، نو زموږ اجر به څه وي؟’ هغه وفرمایل: ‘جنت.’ دوی وویل: ‘دا یوه ګټوره معامله ده۔‘
As for my Lord, my condition is that you worship Him alone, associating no partners with Him. And as for myself, my condition is that you protect me as you would protect yourselves and your property.’ They asked: ‘What will be our reward in return?’ He said: ‘Paradise.’ They said: ‘It is a profitable deal.
«مونږ هیڅکله بیرته نه ځو او نه به مو خپل ځان بیرته واړاوه.» هغه کسان چې د الله رسول سره دا معامله وکړه، او له جنت پرته بل هیڅ اجر نه غوښتل، او دا یې اعلان کړ چې نه به بیرته ځي، نه پخپله او نه د نبي ﷺ له امله، پوهیدل چې دا لاره اسانه نه ده چې دوی یې غوره کړې. په حقیقت کې، دوی ډاډه وو چې قریش به د ټول عرب له مرستې سره سخته جګړه ورسره وکړي. دوی پوهیدل چې دوی به هیڅکله د جاهلیت سره په سوله کې ژوند نه شي کولی، هغه جاهلیت چې ريښې يې د ټول عربستان، په شمول د مدینې شاوخوا سیمو کې ژورې وې...
We accept no going back and we will not go back on it ourselves.’ Those who made this deal with God’s Messenger, seeking no reward other than Paradise, and declaring that they would accept no going back, either by themselves or the Prophet, were aware that it was no easy option they were undertaking. In fact, they were certain that the Quraysh would fight them determinedly, supported by all the other Arabs. They realized that they would never again be able to live in peace with jāhiliyyah which had its roots deep in the whole of Arabia, including the areas adjoining Madinah...
انصار په دې پوهه وو چې د خپل بیعت پایلې څه کیدای شي، کله چې بیعت یې وکړ. دوی دا هم پوهیدل چې د خپلو هڅو په بدل کې دوی ته په دې دنیا کې هیڅ شی نه و ژمنه شوی. دوی ته حتی د دښمنانو باندې بریا هم نه وه ژمنه شوې. یوازې یوه اجر چې ورته ژمنه شوې وه هغه د جنت ننوتل وو. سره له دې هم دوی د خپلو بیعتونو په ورکولو لیواله وو.
The Anşār, then, were fully aware of the likely consequences of their pledge once they had given it. They were also aware that they were not promised anything in this world in return for their efforts. They were not even promised victory over their enemies. The only reward they were promised was admittance into heaven. Yet they were still keen to offer their pledges.
له همدې امله دوی یقیناً د لومړیو مهاجرینو سره په هغو ضروري چمتووالیو کې شریک وو چې د مدینې د لومړۍ اسلامي ټولنې ټینګ بنسټ جوړ کړي.
Hence, they were definitely with the early Muhājirīn in taking the necessary preparations so that they would constitute the solid foundation of the first Islamic society in Madinah.