دا اوږد متن په دې باندې واضح کوي چې د حکم کولو اختيار یوازې الله تعالی ته تعلق لري، هغه یوازې دی چې حلال او حرام ټاکي. دا اصل چې یو ځل ثابت شي، د ټولو چارو پر وړاندې پلی کیږي، پرته له دې چې د دوی د اهمیت درجه څه ده. هر هغه څوک چې د حکم کولو اختيار په خبره یا په عمل سره ادعا کوي، په حقیقت کې د خدایي ادعا کوي، هغه خدایي چې یوازې الله تعالی ته تعلق لري. په بل عبارت، دا څوک یوازې د جواز حدود نه تیروي، بلکې د الله تعالی د اختيار پر وړاندې تیری کوي. که کوم قانون د ټولنیزو دودونو یا د خلکو د نظریاتو پر بنسټ جوړ شي، نو عملي لحاظ سره دا دودونه او نظریات د هغه څه پر ځای غوره کیږي چې الله تعالی خپل رسول ته نازل کړي دي. په دې سره دا د ایمان څخه بالکل د اوښتو مانا لري۔

This long passage makes it clear that the authority to legislate belongs only to God who alone determines what is permissible and what is forbidden. Once this basic rule is established, it becomes applicable in all matters, regardless of their degree of importance. Anyone who claims the authority to legislate, by word or deed, is actually claiming Godhead, which belongs only to God Himself. In other words, he does not simply transgress the bounds of what is permitted, he also assaults God’s authority. If any legislation is enacted on the basis of social traditions or people’s views, then, in practical terms, these are preferred to what God revealed to His Messenger. As such, it constitutes a departure from faith altogether.

دا برخه د قوانینو یوه اوږده لیست وړاندې کوي چې په مختلفو برخو پورې اړه لري. هر قانون د هغو کسانو خطاب سره پیل کیږي چې ایمان لري. دا د دوی د بنسټیز خصوصیت یادونه ده، چې د خدای د برترۍ، حاکمیت او د قانون جوړولو د واک په بې شرطه منلو دلالت کوي. په همدې توګه، دا خطاب د ایمان بنسټیزه خصوصیت بیا تکراروي. دې ته دا حکم یو ځای کیږي چې د خدای او د هغه د پیغمبر اطاعت وکړئ او د خدای د قانون څخه د مخ اړولو څخه ځان وساتئ. د خدای د عذاب خبرداری هم ورسره ځای پر ځای کیږي، خو بیا د هغه د بښنې او رحمت د ترلاسه کولو امید ورکول کیږي. بیا مؤمنانو ته ویل کیږي چې دوی خپله لاره لري چې باید تعقیب یې کړي. دوی باید د هغه چا پروا ونه کړي چې د خدای د واک تسلیم نه کړي.

This passage provides a long list of legislation in different areas. Every piece begins with an address to those who believe. It is a reminder to them of their essential quality, which implies unqualified `acknowledgement of God’s supremacy, sovereignty and authority to legislate. As such, it is an address which re-emphasises the basic quality of faith. This is coupled with a commandment to obey God and His Messenger and to beware of turning one’s back on God’s legislation. A warning against God’s punishment is added, only to be followed with the prospect of earning His forgiveness and mercy. The believers are then told that they have their own way to follow. They are to pay no heed to anyone who does not submit to God’s authority.

پس د هغو مؤمنانو تر منځ چې منې چې د قانون جوړولو واک یوازې د خدای دی، او د هغو کسانو تر منځ چې بل لاره نیسي او د قانون جوړولو حق ځان ته منسوبوي، یو واضح توپیر کېږي: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ ۖ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ۚ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ﴾ (المائدة: ۱۰۵) ژباړه: «ای مؤمنانو! تاسو ته خپلې ځانونه پکار دي. که تاسو سم لاره ونیسئ، نو هغه څوک چې ګمراه شي تاسو ته زیان نه رسوي. ټول بیرته خدای ته ستنیدونکي یاست، نو هغه به تاسو ته خبر درکړي چې تاسو څه کول.»

په دې خبرو کې لومړی خطاب مؤمنانو ته دی، چې دوی ته یادونه کوي چې دوی باید د خدای د صفاتو څخه هېڅ شی ځان ته ونه سپاري، ځکه دا ټول صفات یوازې د خدای لپاره دي. نو دوی ته روا نه ده چې د هغو پاکو او ښو شیانو څخه ځان منع کړي، کوم چې خدای دوی ته حلال کړي دي. دوی ته دا هم روا نه ده چې د ځان په لاس د منع کولو په ښکاره کولو سره د هغه ښه خواړو څخه ډډه وکړي چې خدای ورکړي دي. دوی باید په یاد ولري چې دا خدای دی چې دوی ته دا حلال او پاک رزق راکوي. یوازې هم هغه دی چې د شیانو حلال یا حرام ټاکلو حق لري.

The first address in this passage to the believers reminds them that they may not exercise any of God’s attributes, since these belong totally to God. As such, they may not forbid themselves any of the wholesome and good things that God has made lawful to them. It is not open to them to make a demonstration of self-imposed prohibition, refusing to eat of such good food God has given them. They must remember that it is God who has provided them with such lawful and wholesome sustenance. It is only He who may designate things as permissible or forbidden:

{ اې مومنانو! هغه پاکې شیان مه حراموئ چې خدای ستاسو لپاره حلال کړي دي، او له حد تجاوز مه کوئ، بېشکه خدای له تجاوز کوونکو سره مینه نه لري۔ او له هغو حلالو او پاکو شیانو څخه وخورئ چې خدای تاسو ته روزی کړي دي، او له هغه خدای څخه ویره وکړئ چې تاسو پرې ایمان لرئ } (المائدہ: ۸۷-۸۸)

“Believers, do not forbid yourselves the good things God has made lawful to you. Do not transgress; God does not love the transgressors. Eat of what God has provided for you of lawful and wholesome things, and have fear of God in whom you believe.” (Verses 87-8)

د قانون جوړولو ټول موضوع د خدائ‌تعالیٰ د خدائ‌توب سره نژدې تړلې ده۔ د خلکو د ژوند د تنظیم کولو لپاره یوازې الله تعالیٰ ته بشپړ واک حاصل دی۔ دغه واک د دې څخه سرچینه اخلي چې دی هغه ذات دی چې انسانان یې پیدا کړي دي او دوی ته یې خوراک او روزي برابره کړې ده۔ له همدې امله، یوازې هغه ته دا حق حاصل دی چې د خپلو نعمتونو څخه هغه څه چې وغواړي، دوی ته حلال وګرځوي، او د دغو نعمتونو کومه برخه چې وغواړي، دوی ته حرامه اعلان کړي۔ انسانان پخپله دا منطق مني۔ هر هغه څوک چې یو شی لري، د هغه د هر ډول تصرف حق لري چې غواړي۔ څوک چې دا بنسټیز اصل سرغړونه کوي، بې شکه هغه تېری کوونکی دی۔ دا د اړه ده چې مؤمنان هغه خدائ‌تعالیٰ ته تېری نه کوي چې په هغه ایمان لري۔ دا تصور نه کیږي چې یو مؤمن هیڅکله د خدائ‌تعالیٰ د واک په وړاندې تېری وکړي۔

The whole question of legislation is closely linked to that of Godhead. It is God alone who has the sole authority to regulate for people’s lives. His authority is derived from the fact that it is He who has created human beings and provided them with food and sustenance. Hence, to Him alone belongs the right to make permissible to them whatever He pleases of His own provisions and to declare any part of such provisions forbidden to them. Human beings themselves acknowledge this logic. Whoever owns something enjoys the right to dispose of it in any way he pleases. Anyone who violates this basic principle is undoubtedly a transgressor. It is only to be expected that believers do not make an assault on God in whom they believe. It is inconceivable that a believer could ever assault God’s authority.

دا آیت چې د قسمونو او د هغو د کفارې څخه خبرې کوي، داسې بریښي چې د داسې حالاتو د حل لپاره نازل شوې ده کله چې خلک د یو جایز شي څخه د ځان ساتلو لپاره قسم وخوري، لکه څنګه چې د رسول الله ﷺ هغو صحابه‌کرامو کړي وو. قرآن کریم دا هم څرګندوي چې حرام او حلال ټاکل د انسانانو اختیار نه دی. دا اختیار د الله تعالیٰ دی، چې هغه صحابه‌کرامو په هغه باور درلود. دا قرآني آیت هغو ټولو قسمونو ته هم اشاره کوي چې د یو ښه کار څخه د ځان ساتلو یا یو بد کار کولو لپاره کیږي. کله چې قسم خوړونکي ته دا څرګنده شي چې د هغه ماتول بهتر او د الله تعالیٰ د رضا سبب دی، نو هغه باید قسم مات کړي او د دې آیت په بیان شوو طریقو څخه په یوه کې کفاره ورکړي.

The verse that follows, which refers to oaths and their atonement, appears to have been revealed in order to deal with such cases when people make an oath in order to solemnise their abstention from something permissible, as was done by those Companions of the Prophet. The Qur’ān also makes it clear that it is not up to human beings to declare things forbidden or permissible. That authority belongs to God, in whom those Companions of the Prophet believed. This Qur’ānic verse also deals with all vows of abstention from doing something good or vows to undertake something evil. Whenever it is clear to a person who has made an oath that breaking it is better and more conducive to earning God’s pleasure, he should break it and atone for it in one of the methods defined by this Qur’ānic verse.

عبداللہ بن عباسؓ فرماتے ہیں ... Note: the original refers to Ibn ʿAbbās as a companion, so I'll write the Pashto form accordingly. عبدالله بن عباس رضي الله عنه وايي چې دا آيت هغو خلکو په اړه نازل شوی چې د ښو خواړو، ښو جامو او مناسبو واده کولو څخه ځانونه منع کوله. دوی قسم خوړلی وو چې دغه محدودیتونه به پر ځان ساتي. کله چې دا حکم نازل شو: «اې مؤمنانو! هغه ښې شیانې پر ځانونو حرام مه ګرځوئ چې الله تاسو ته حلال کړي دي»، نو دوی وپوښتل: «زموږ د قسمونو سره څه وکړو؟» بیا دا آیت نازل شو چې اړین حکم بیانوي. دا څرګندوي چې الله تعالی هغو قسمونو څخه خلک نه نیسي چې بې فکره ادا شي، یا هغه قسمونه چې په ناڅاپي توګه، لکه څنګه چې وي، پرته له دې چې په شعوري توګه د قسم کولو اراده وشي، یاد شي.

`Abdullāh ibn `Abbās says that it was revealed in connection with those people who forbade themselves wholesome types of food and clothes as well as appropriate marriages. They had vowed to abide by these restrictions. When the commandment, “Believers, do not forbid yourselves the good things God has made lawful to you,” was revealed, they asked: “What shall we do with our oaths?” This verse giving the necessary verdict was then revealed. It makes clear that God does not take people to task for oaths which they may utter without thought, or those which they may pronounce “off the cuff,” as it were, without consciously deciding to make an oath.

په ورته وخت کې، مسلمانان تشویق کیږي چې خپلې قسمونه په بې فکره ډیرې ادا کولو سره بې ارزښته نه کړي. د خدای په نوم قسم یو ډیر سنجیده خبره ده. له همدې امله، دا باید بې فکره ادا نه شي.

د حلال و حرام په قانون سازۍ کې، او همدارنګه د مدینې د مسلمانې ټولنې په جوړولو کې، چې له تیاري جاهلیت څخه پاتې ټول آثار پکې له منځه یوسي، د شرابو او قمار په اړه، او د خدای سره شریک ټاکلو د کړنو سره یوځای، یو روښانه او قاطع حکم ورکول کیږي.

It is within the context of legislation, permissibility and prohibition, as well as the moulding of the Muslim community in Madinah, purging it from all remaining traces of past tradition of the dark days, that a clear and decisive verdict is given on intoxicating drinks and gambling, coupled with practices of associating partners with God.

ای مؤمنانو! شراب، جوا، بتان ​​او د قسمت معلومولو تیرې، ټول د شیطان له کارونو څخه ناپاک کارونه دي، نو له دې څخه ډډه وکړئ تر څو تاسو بریالي شئ۔ شیطان غواړي چې د شرابو او جوا په واسطه ستاسو په مینځ کې دښمني او کینه پیدا کړي، او تاسو د خدای د ذکر او لمانځه څخه وګرځوي. ایا نو تاسو به له دې کارونو څخه لاس په سر نه شئ؟

Believers, intoxicants, games of chance, idolatrous practices and divining arrows are abominations devised by Satan. Therefore, turn away from them so that you may be successful. Satan seeks only to stir up enmity and hatred among you by means of intoxicants and games of chance, and to turn you away from the remembrance of God and from prayer. Will you not, then, desist? (Verses 90-1)

شراب نوشی، جوا، بتان اور فال کے تیر جاہلیت کے عرب معاشرے کے اہم پہلو تھے۔ یہ عمل اور روایت دونوں میں ایک دوسرے سے گہرا تعلق رکھتے تھے۔ عرب حد سے زیادہ شراب پیتے تھے۔ وہ سمجھتے تھے کہ شراب نوشی لوگوں کو امتیاز بخشتی ہے۔ وہ اپنی شاعری میں اکثر شراب کا ذکر اس عمل کے طور پر کرتے تھے جس پر فخر کیا جائے یا جس کے ذریعے دوسروں کی تعریف کی جائے۔ سماجی محفلوں میں شراب نوشی کے ساتھ جانوروں کا ذبح کیا جانا بھی ہوتا تھا، جنہیں فوراً پکا لیا جاتا تاکہ ان لوگوں کو کھانا فراہم کیا جائے جو ان شراب کی محفلوں میں شریک ہوتے، شراب پلانے والوں کو اور ایسی محفلوں میں آنے جانے والوں کو۔ جانور بتوں کے قدموں میں ذبح کیے جاتے اور بتوں پر ان کی قربانی کا خون چھڑکا جاتا۔ ایسی سماجی محفلوں میں قربانی کے گوشت کی تقسیم کا فیصلہ کرنے کے لیے فال کے تیر چلائے جاتے تھے۔

Drinking, gambling, idols and divining arrows were important aspects of pre- Islamic Arabia. They were closely related in both practice and tradition. The Arabs used to drink to the point of extravagance. They considered that drinking afforded people distinction. They often mention drinking in their poetry as a practice to be proud of or to praise others with. In social gatherings, drinking was coupled with the slaughter of animals which were immediately cooked to provide food to those who took part in these drinking bouts, those who served wine and those who frequented such gatherings. The animals were slaughtered at the feet of idols which were sprayed with the blood of their sacrifice. In such social events, the act of divining arrows was practised in order to determine the sharing out of the sacrificial meat.

دا معلومیږي چې لومړۍ آیت، یعنې د سورت النحل (۱۶) هغه آیت، د عمر بن الخطاب رضی الله عنه لپاره پریشانۍ سبب شو، څوک چې د اسلام له قبلولو مخکې خپل ځان د شراب خښونکی سړی بللو، او هغه غوښتل چې د شراب د څښلو په اړه یو واضح حکم راشي. دغه آیت د خرما او انګورو د کارولو تر منځ توپیر کوي، ځکه دوی ته «مستوونکې شیان او ښه خواړه» ویل شوي دي۔ (۱۶: ۶۷)

It seems that the first of these verses, i.e. the one in Sūrah 16, caused `Umar ibn al- Khaţţāb, who described himself prior to embracing Islam as a man of drink, some worry and he wished for a clear-cut ruling on drinking. That verse makes a distinction between what people use dates and grapes for, as it describes them as “intoxicants and wholesome food.” (16: 67)

د عمر بن الخطاب [الله ترې راضي شه] روایت کوي چې هغه وویل: "ای زما ربه، زموږ لپاره د شرابو په اړه یو واضح حکم راولېږه." نو د سورة البقرې دا آیت نازل شو چې: {هغوي له تا څخه د شرابو او د قمار په اړه پوښتنه کوي. ووایه: په دواړو کې لوی ګناه ده، که څه هم د خلکو لپاره ځینې ګټې هم لري؛ خو د دوی ګناه له ګټې څخه ډېره زیاته ده.} (۲: ۲۱۹)

`Umar ibn al-Khaţţāb [may God be pleased with him] reports that he said: “My Lord, give us a clear-cut ruling on drinking.” The verse in Sūrah 2 was then revealed, stating: “They ask you about intoxicants and games of chance. Say: In both there is great evil although they have some benefits for people; but their evil far exceeds their benefit.” (2: 219)

عمر ؓ کو بلایا گیا اور اُن کو آیت پڑھ کر سنائی گئی۔ انہوں نے کہا: «اے میرے رب، شراب پینے کے بارے میں ہمیں واضح فیصلہ دے۔» پھر سورۃ النساء کی یہ آیت نازل ہوئی: «اے ایمان والو، نشے کی حالت میں نماز کے قریب نہ جاؤ، یہاں تک کہ تم جانو کہ تم کیا کہہ رہے ہو۔» (۴:

`Umar was called in and the verse was recited to him. He said: “My Lord, give us a clear-cut ruling on drinking.” The verse in Sūrah 4 was then revealed: “Believers, do not attempt to pray when you are drunk, [but wait] until you know what you are saying.” (4:

۴۳) عمر رضی الله عنه ته راوبلل شو او دې ته یې آیت ولوستل شو. هغه بیا وویل: «ای زما رب، موږ ته د شرابو په اړه یو واضح حکم راکړه.» بیا د دې سورت یعنی سورۀ المائدہ کې دا آیت نازل شو: {ښیطان دا غواړي چې ستاسو په منځ کې د شرابو او د لوبو په وسیله دښمني او کرکه پیدا کړي، او تاسو د خدای له یادولو او له لمانځه بند کړي. ایا تاسو اوس هم بس نه کوئ؟} (المائدہ: ۹۱)۔ عمر رضی الله عنه بیا راوبلل شو او آیت یې ورته ولوستل شو. هغه وویل: «موږ بس کوو، ای زما رب! موږ بس کوو.» (دا روایت نسائي، ابوداود، ترمذي او ابن ماجه کړی دی۔)

43) `Umar was called in and the verse was recited to him. He once again said: “My Lord, give us a clear-cut ruling on drinking.” The verse in this sūrah, The Repast, was then revealed, stating: “Satan seeks only to stir up enmity and hatred among you by means of intoxicants and games of chance, and to turn you away from the remembrance of God and from prayer. Will you not, then, desist?” (Verse 91) `Umar was called in once more and the verse was recited to him. He said: “We do desist, my Lord! We do desist.” (Related by al-Nasā’ī, Abū Dāwūd, al-Tirmidhī, and Ibn Mājah.)

دلته دا وړ ده چې د هغو سکرو شیانو ماهیت بیان شي چې په دې منع کې مراد دي. ابوداود دا حدیث د عبدالله بن عباسؓ له لارې روایت کوي:

It is useful to explain here the nature of intoxicants which are meant in this prohibition. Abū Dāwūd relates this ĥadīth on the authority of `Abdullāh ibn `Abbās:

«هرچه جوشانده شود شراب است، و هر مست‌کننده حرام است.» عمر ﷺ بالای منبر پیامبر ﷺ ایستاد و مسلمانان را خطاب قرار داد، در حالی که گروهی از یاران پیامبر ﷺ نیز حاضر بودند. او گفت: «وقتی آیهٔ قرآن که نوشیدنی‌ها را حرام کرد نازل شد، مواد مست‌کننده از پنج نوع محصول به دست می‌آمد:

“Everything that is brewed is wine, and every intoxicant is forbidden.” `Umar addressed the Muslims, standing on the Prophet’s pulpit, with a group of the Prophet’s Companions in attendance. He said: “When the Qur’ānic verse was revealed prohibiting drinks, intoxicants were derived from five types of produce:

انگورو، کھجورو، شہد، گندم او اوربشو. «شراب» هغه هر څه دي چې عقل پټوي. دا ټول ويناوې په ښکاره ډول ښيي چې نشه يي څښاک هغه هر کاډ توکی دی چې څښل يې نشه پيدا کوي. دا په يو ځانګړي ډول پورې محدود نه دی. هر هغه څه چې نشه راولي، حرام دي.

grapes, palm dates, honey, wheat and barley. Wine refers to everything that blurs the mind.” These statements clearly indicate that intoxicants include every brewed drink which causes intoxication. It is not restricted to a particular type. Whatever intoxicates is forbidden.

هغه بې‌هوښي چې د هر ډول نشه‌ییزه توکي له امله رامینځته کیږي، د هغې هوښیارتیا سره په بشپړ ډول متضاد ده کومه چې اسلام له هر مسلمان څخه غواړي، ترڅو هغه په هره شیبه کې په آګاهۍ سره د خپل خدای سره خپله اړیکه احساس کړي، او دا یقیني کړي چې ټول فکرونه او عملونه یې داسې وي چې خدای خوښوي. مسلمان چې دومره هوښیار او آګاه وي، د ژوند په سمه وده کې مثبت رول لوبوي او هغه د ضعف او فساد په وړاندې ساتي. هغه نور هم خپل ځان، خپل مال او عزت ساتي، او د ټولو ډولونو تیري په وړاندې د مسلمانې ټولنې، د هغې نظام او قانون په ساتلو کې مرسته کوي. مسلمان نه پریښودل کیږي چې یوازې د خپل ځان یا خپلو خوندونو لپاره اندیښنه وکړي. برعکس، هغه په هره شیبه کې داسې دندې لري چې په پوره توګه پوره کول یې د دې غوښتنه کوي چې هغه تل هوښیار وي. دا دندې د خپل رب سره، د ځان سره، د کورنۍ سره، د هغه مسلمانې ټولنې سره چې هغه یو غړی دی، او د ټولې بشریت سره دي. حتی کله چې هغه هغه سالم خوندونه خوښوي چې اسلام یې اجازه ورکړې، باید خپله بشپړه هوښیارتیا وساتي، ترڅو د کومه ډول خوند یا غوښتنې ترڅنګ غلام نه شي. هغه د خپلو ټولو غوښتنو واک لري او هغه داسې پوره کوي لکه څوک چې په بشپړ ډول واک لري. نشه کول د دې مخالف حالت دی.

The lack of consciousness, whichever intoxicant produces it, is diametrically opposed to the state of alertness which Islam requires of every Muslim so that he consciously feels his link with God at every moment, making sure that all his thoughts and actions are of the sort that please God. By being so alert and conscious, the Muslim plays a positive role in the proper development of life and in protecting it against weakness and corruption. He further protects himself, his property and honour and he helps to protect the Muslim community and its system and law against all types of aggression. A Muslim is not abandoned so that he cares only for himself or his enjoyments. On the contrary, at every moment he has duties to fulfil which require that he be always alert. These include duties towards his Lord, himself, his family and the Muslim community of which he is a member and towards humanity at large. Even when he enjoys the wholesome pleasures Islam permits, he must retain his full consciousness so that he is not enslaved by any type of pleasure or desire. He is in control of all his desires and he fulfils them as one who is totally in control. Drunkenness is the opposite state.

جب دا آیتونه نازل شول چې ټول نشه‌یي شیان په بشپړه توګه حرام کړل، او دوی د شیطان جوړ شوی ناپاکي بللي، نو دوه ډلې خلکو په ورته الفاظو کې پوښتنه راپورته کړه، خو د بیلابیلو سببونو له مخې. د پیغمبر ﷺ یو لې شمیر صحابه کرام، چې ډیر محتاط وو، وویل: "زموږ هغه ملګري څه حال لري چې له دې مخکې مړه شوي، کله چې نشه‌یي شیان لا حلال وو؟" ځینو وویل: "هغه کسان څه حال لري چې د احد په جګړه کې ووژل شول، په داسې حال کې چې نشه‌یي شیان یې په خپلو معدو کې وو؟" یعنې له هغې مخکې چې دوی ته د څښلو منع شوې وه. بله ډله هغه وه چې هره زمینه ته په تمه وه ترڅو د مسلمانانو په ټولنه کې د شک تخمونه وکري. د دوی موخه دا وه چې د اسلامي قانون جوړولو په استدلال د مسلمانانو باور کمزوری کړي. دوی غوښتل داسې احساس رامنځ ته کړي چې هغه کسان چې د نشه‌یي شیانو د منع کیدو مخکې مړه شوي، په بشپړه توګه ورک شوي، ځکه هغوی په خپلو بدنونو کې دا ناپاکي له ځانه سره وړې وه.

When these verses were revealed totally prohibiting all intoxicants, and describing them as an abomination devised by Satan, two groups of people raised a query in the same wording but for totally different reasons. A few of the Prophet’s Companions who were very scrupulous said: “What about our Companions who died when intoxicants were still lawful to drink?” Some of them said: “What about those killed in the Battle of Uĥud, with intoxicants in their bellies?” i.e. before they were forbidden to drink. Another group who were keen to seize every chance to sow the seeds of doubt among the Muslim community said similar things. Their aim was to try to weaken the Muslims’ trust in the reasoning behind Islamic legislation. They also wanted to convey the feeling that those who died before the prohibition of intoxicants were totally lost, since they died with this abomination in their bodies.

له همدې وجې څخه، د لاندې آیت مقصد دا دی: «هغه کسان چې ایمان یې راوړی او نیک عمل یې کړی، په هغه خوراک چې یې خوړلی وي، کوم ګناه پر دوی نشته، کله چې دوی د خدای وېره لرله، ایمان یې راوړی وو او نیک عمل یې کاوه، بیا هم د خدای وېره او ایمان یې ساتلی، او نیکي کول یې جاري ساتلي. خدای نیکوکارانو سره مینه کوي»۔ (آیت ۹۳)

Hence, the purpose behind the following verse: “Those who believe and do righteous deeds shall have no blame attached to them for any food they may have eaten, so long as they fear God and truly believe and do righteous deeds, and continue to fear God and believe, and remain God-fearing and persevere in doing good. God loves those who do good” (Verse 93)

دا آیت دا بیانوي چې هر هغه شی چې حرام نه وي شوی، حلال دی، او د حرمت پیل د هغې د بیان په وخت کې کیږي، نه د هغې څخه مخکې کوم وخت. نه شي کیدای چې د پخوا لپاره شا ته ځي حکم وشي، او نه د حکم د واضح بیان پرته په دې ژوند کې او نه په آخرت کې سزا ورکول کیدای شي. هغه کسان چې د شرابو د حرمت څخه مخکې مړه شوي، هغوی ته کومه ویره نشته، ځکه هغوی هیڅ حرام شی نه دی څښلی او نه یې کومه نافرمانۍ کړې. دوی د الله څخه ویره لرله او نیک عملونه یې کول، پوهیدل چې هغه د دوی د نیت او عمل څخه په بشپړه توګه خبر دی. داسې څوک نه نافرمانی کوونکی دی او نه یې حرام څه څښلي دي.

سورت د ځینو نورو منع کیدونکو کارونو په اړه ښه تفصیل ته دوام ورکوي، د هغه شکار په اړه خبرې کوي چې انسان د احرام په حالت کې وي، او د هغې تاوان چې د شکار د وژلو په بدل کې ورکول کیږي. دا برخه د مکې مکرمې د عبادت کور د تقدس د هدف، حرام میاشتو، او هغو قرباني شوو او ځانګړو شوو څاروو په اړه هم خبرې کوي چې د سورت په پیل آیتونو کې څرګند شوي دي او نه باید ورسره ګډون وشي. دا برخه د مسلمان فرد او مسلمانې ټولنې لپاره د ارزښتونو یوه روښانه معیار په ټاکلو سره پای ته رسیږي. د دې معیار له مخې، د ښې خبرې یوه کمه اندازه هم د بدۍ په پرتله ډیره ارزښتمنه ده، که څه هم بدي ډیره وي.

The sūrah continues to elaborate on further prohibitions, speaking about game when one is in the state of consecration, or iĥrām, and what compensates for its killing. It further speaks of the purpose of the sanctity of the House of Worship in Makkah, the sacred months, dedicated and garlanded cattle which must not be touched as the sūrah makes clear in its opening verses. This part concludes with the establishment of a clear standard of values for Muslim individuals and Muslim society. According to this standard, a small amount of good is far more valuable than evil, plentiful as it may be.

اې مؤمنانو! خدای به یقیناً تاسو د هغه شکار په واسطه وازموي چې ستاسو د لاسونو او نیزو تر رسیدو لاندې راشي، تر څو خدای هغه کسان وپېژني چې په زړونو کې حقیقتاً له هغه څخه وېره لري. او چا چې له دې وروسته سرغړونه وکړه، د هغه لپاره دردونکی عذاب دی.

Believers, God will certainly try you by means of game which may come within the reach of your hands or your spears, so that God may mark out those who truly fear Him in their hearts. Whoever transgresses after all this will have grievous suffering.

ایمان والو! احرام کی حالت میں شکار مت مارو۔ اور جو تم میں سے جان بوجھ کر شکار مارے، تو اس کا بدلہ وہی مویشی ہوگا جو اس نے مارا، جس کا فیصلہ تم میں سے دو عادل شخص کریں، (اور) وہ کعبہ تک قربانی کے طور پر پہنچایا جائے۔ یا پھر اس کا کفارہ مسکینوں کو کھانا کھلانا ہوگا، یا اس کے برابر روزے، تاکہ وہ اپنے کیے کا وبال چکھے۔ جو کچھ گزر چکا اسے خدا نے معاف کر دیا، اور جو کوئی پھر ایسا کرے تو خدا اس سے انتقام لے گا۔ خدا غالب ہے، انتقام لینے والا ہے۔ تمہارے لیے سمندر کا شکار اور اس کا کھانا حلال کیا گیا ہے، تمہارے فائدے کے لیے اور مسافروں کے لیے۔ اور خشکی کا شکار تم پر حرام ہے جب تک تم احرام کی حالت میں ہو۔ خدا سے ڈرو، جس کی طرف تم سب جمع کیے جاؤ گے۔ خدا نے حرمت والے گھر کعبہ کو، حرمت والے مہینے کو، قربانی کے جانوروں اور گلوں میں پھولوں کے ہاروں والے جانوروں کو لوگوں کے لیے قیام کا ذریعہ بنایا۔ یہ اس لیے کہ تم جان لو کہ خدا آسمانوں اور زمین کی ہر چیز سے واقف ہے، اور خدا ہر چیز کا علم رکھنے والا ہے۔ جان لو کہ خدا سخت سزا دینے والا ہے، اور خدا بخشنے والا، مہربان ہے۔ رسول کا فرض صرف پیغام پہنچا دینا ہے۔ اور خدا جانتا ہے جو تم ظاہر کرتے ہو اور جو تم چھپاتے ہو۔

Believers, kill no game while you are on pilgrimage. Whoever of you kills game by design shall make amends in cattle equivalent to what he has killed, adjudged by two persons of probity among you, to be brought as an offering to the Ka’ bah; or else he may atone for his sin by feeding needy persons, or by its equivalent in fasting, so that he may taste the evil consequences of his deeds. God has forgiven what is past; but whoever repeats his offence, God will inflict His retribution on him. God is Almighty, Lord of retribution. Lawful to you is all water game, and whatever food the sea brings forth, as a provision for you and for travellers. However, you are forbidden land game as long as you are in the state of consecration [or iĥrām]. Be conscious of God, to whom you shall all be gathered. God has made the Ka`bah, the Inviolable House of Worship, a symbol for all mankind; and so too the sacred month and the garlanded sacrificial offerings. This, so that you may know that God is aware of all that is in the heavens and the earth, and that God has full knowledge of everything. Know that God is severe in retribution and that God is Much- Forgiving, Merciful. The Messenger’s duty is but to deliver the message [entrusted to him]. God knows all that you reveal, and all that you conceal. (Verses 94-99)

جھاد دہ آسانہ شکار چې د احرام پہ حالت کې، یعنې د عبادت کې د تقدس پہ زمانہ کې، ووژل منع وو، د ہغو ګڼو آزمښتونو یو وو چې مسلمان ټولنې بریالیتوب سرہ تیر کړل۔ د دې مسلمان ټولنې او د ہغې د روزنې پہ اړہ د خدائے ﷻ پاملرنہ پہ داسې آزمښتونو کې څرګندیږي۔ پہ دې ځانګړي پیښہ کې خدائے ﷻ مومنانو ته د خپل آزمښت لرې مقصد بیانوي: «تر څو خدائے ﷻ پہ دې ځان وپیژني چې چا پہ زړونو کې د ہغہ ویره کړې ده۔» {سورہ المائدہ، آیت ۹۴} پہ حقیقت کې د خدائے ﷻ ویره لرل، یعنې پہ زړه کې د ہغہ ویره لرل، ہغہ مضبوط بنسټ دی چې پہ انسان کې د ایمان پہ وجدان کې ټینګ کیږي۔ دا د انسان چلند جوړوي او د ځمکې پہ سر د انسان د خلافت پہ عملي کولو کې ہم دا جوہر دی۔

The trial of providing easy game at the time when it was prohibited to kill during the period of consecration, or iĥrām, was one of the numerous tests that the Muslim community successfully passed. The care God took of this Muslim community and its education is reflected in such tests. In this particular incident, God tells the believers of the purpose beyond His test: “So that God may mark out those who truly fear Him in their hearts.” (Verse 94) Being truly God-fearing, or fearing Him in one’s heart, is the solid basis on which faith is established in a person’s conscience. It mould’s one’s behaviour and it is the essence of putting man’s vicegerency on earth into practice.

انسان خدای ﷻ ته نه ویني، خو کله چې هغه په ریښتیا ږه ایمان ولري، نو په زړه کې د هغه شتون احساسوي. د هغوی لپاره هغه د ټولو ادراکي وسایلو له رسیدو څخه پورته دی، مګر زړونه یې پیژني او له هغه څخه ویره لري. د دې لوی حقیقت په اړه کلکه، نه ځنډیدونکې عقیده لرل، او د خدای ﷻ د لیدو یا د هغه د شتون د احساس پرته د ځانو د حواسو په واسطه، داسې د عقیدې پیاوړتیا ترلاسه کول چې د لیدو پر بنسټ عقیدې سره مساوي، که نه وي نو لا لوړه، واقعاً لوی شی دی. مؤمن په داسې حال کې چې خدای ﷻ یې لیدلی نه وي، وایي چې "له خدای ﷻ پرته بل معبود نشته". داسې عقیده لرل د انسانیت د یوې لوړې درجې په لور د یوې لویې ګام اخیستلو نښه ده، چې د انسان طبیعي وړتیاوې کاروي او د ټولو طبیعي وسایلو غوره کارول کوي. دا د حیواني ژوند له هغې ساحې څخه لوی وتل دي چې د خپل فوري ادراک پرته له هېڅ شي څخه پورته نه شي کتلی. له بلې خوا، کله چې انسان خپله روح د هغه څه له کتلو منع کړي چې د ده د ادراکي وسایلو له رسیدو بهر دي، او خپل احساسات یوازې د شاوخوا مادي نړۍ پورې محدود کړي، نو خپل لوړ وسایل بندوي او په دایمي ډول په خپل مادي او حسي نړۍ کې پاتې کیږي.

Human beings do not see God, but they feel His presence in their hearts when they truly believe in Him. To them, He is beyond the reach of all their faculties of perception, but their hearts know and fear Him. The certainty of this great truth in a firm, unshakeable belief in God, and achieving, without seeing Him or feeling His presence with our senses, a strength of belief equal, if not superior, to that based on one’s senses is something great indeed. A believer declares that “there is no deity other than God” without having seen Him. To have such belief is indicative of a huge step forward towards a superior level of humanity that taps man’s natural faculties and makes the best use of all his natural abilities. This represents a great departure away from the realm of animal existence that cannot look up to anything beyond its immediate perception. On the other hand, when man bars his soul from looking up to what lies beyond the reach of his faculties of perception and confines his feelings to the material world surrounding him, he shuts down his superior faculties and lingers permanently in his material and sensual world.

دلته شاید دا پوښتنه مناسبه وي چې دا منع کولو قواعدو پشت کې کوم هدف دی؟ الله تعالیٰ غواړي چې انسانانو ته یو داسې امنیتي ځای برابر کړي چیرې چې دوی د ژوند له اندیښنو پناه ومومي. دا ځای د کعبې، یعنې د محترمې عبادت خانې، او د حرمت لرونکو مياشتو په واسطه ښودل شوی دی. دا د سوله ایز پناه ځای دی په هغه سخت جګړه کې چې هغه کسان یې دننه کوي چې د ژوند په میدان کې بوخت دي، پرته له دې چې د دوی نسل او توکم څه دی. د دوی خواښې، هیلې او اړتیاوې د دوی د جدوجهد وده کوي، خو دا امنیتي ځای دوی ته بلنه ورکوي تر څو د اندیښنو پر ځای ډاډ، د جګړې پر ځای مینه، او د دښمنۍ او ویرې پر ځای وروړتیا او امنیت ځای ونیسي. سربیره پردې، دا مفاهیم یوازې د تیوریو او آرمانونو په کچه پاتې نه دي؛ خلک په ریښتینې ژوند کې عملي روزنه ترلاسه کوي تر څو دا احساسات ونیسي او وساتي. په دې ډول دوی د ریښتیني واقعیت په توګه لیدل کیږي، نه د یوازینیو خبرو او رویاګانو په توګه چې د ریښتینی ژوند سره هیڅ اړیکه نلري.

It is perhaps pertinent to ask here about the purpose behind these prohibition rules. Well, God wishes to provide a security zone for mankind, where they seek refuge from life’s worries. This zone is represented by the Ka`bah, the Inviolable House of Worship, and the sacred months. They offer a haven of peace in the midst of the raging battle between those in combat through life, regardless of their race and ethnic origin. Their desires, ambitions and needs continue to fuel their struggle, but this security zone beckons to them so that it may substitute reassurance for their worries, love for conflict, brotherhood and security for hostility and fear. What is more is that such concepts are not confined to the realm of theories and ideals; people are given practical training in real life to grab such feelings and maintain them. Thus, they are seen as a reality, not mere words and visions that have no bearing on real life.

الله تعالیٰ نے کعبہ، یعنی حرمت والے گھر کو، مقدس مہینے کو اور قربانی کے ہار پہنائے ہوئے جانوروں کو تمام انسانوں کے لیے قیام کا ذریعہ بنایا ہے۔ یہ اس لیے ہے تاکہ تم جان لو کہ خدا آسمانوں اور زمین میں جو کچھ ہے سب سے واقف ہے، اور خدا ہر چیز کا پوری طرح علم رکھتا ہے۔ جان لو کہ خدا سخت سزا دینے والا ہے، اور خدا بخشنے والا، رحم کرنے والا ہے۔ رسول کا فرض صرف پیغام پہنچا دینا ہے۔ خدا جانتا ہے جو کچھ تم ظاہر کرتے ہو اور جو کچھ تم چھپاتے ہو۔ (آیات ۹۷-۹۹)

God has made the Ka`bah, the Inviolable House of Worship, a symbol for all mankind; and so too the sacred month and the garlanded sacrificial offerings. This, so that you may know that God is aware of all that is in the heavens and the earth, and that God has full knowledge of everything. Know that God is severe in retribution and that God is Much-Forgiving, Merciful. The Messenger’s duty is but to deliver the message [entrusted to him]. God knows all that you reveal, and all that you conceal. (Verses 97-9)

خدای تعالی د کعبې تقدس انسانانو، څارویو، مرغانو، حشراتو او ټولو مخلوقاتو ته پلي کړی دی. دوی ټول هلته امن احساسوي. د احرام د زمانې په دوران کې، منع کول حتی د هغه وخت څخه پیل کیږي چې څوک کعبې ته ورسیږي. خدای تعالی د ذوالقعده، ذوالحجه، محرم او رجب په څلورو حرمت لرونکو میاشتو کې هر ډول جګړه او وژنه هم منع کړې ده. حتی د اسلام څخه مخکې، خدای تعالی عربانو ته د دغو حرمت لرونکو میاشتو د تقدس درناوی ورزده کړی و. نو دوی به په دغو وختونو کې هیچا ته ګواښ نه کاوه او نه به یې د انتقام غوښتنه کوله. یو سړی به د خپل پلار، زوی یا ورور قاتل سره مخ شو او د هغه په وړاندې به یې هیڅ اقدام نه کاوه. په دې ډول، دغه څلور میاشتې د سفر او د رزق د لټولو موسم شوې. د خدای تعالی هدف دا و چې کعبه د سوله او امن ځای وي، چیرې چې خلک د ویرې او اندیښنې څخه نه وي ځوریدلي. همدارنګه، هغه دغه څلور میاشتې د امن وخت ګرځولی. بیا یې د سولې او امن پوښ د جغرافیایي او وختي حدودو څخه هاخوا غزولی، ترڅو هغه قرباني څارویه هم شامل کړي چې د حج او عمرې په وخت کې ازاد پریښودل کیږي. تر هغه چې دا څارویه کعبې ته ونه رسیږي، هیڅوک نشي کولی دوی مخنیوی وکړي. همدا امنیت هر هغه سړي یا څاروی ته هم ورکول کیږي چې د حرم د ونو څخه اخیستل شوې هار یې اچولی وي؛ دا د کعبې په واسطه ورکړل شوي ساتنې د اعلان لپاره دی.

د دې خبرې په پای کې خدای موږ ته داسې یو معیار راکوي چې موږ ټول شیان په سمه توګه وڅیړو او پرې سم قضاوت وکړو. په دې ترازو کې یوازې هغه څه وزن لري چې ښه او پاکیزه وي، پداسې حال کې چې هغه څه چې ناپاک او بد وي هیڅ وزن نه لري. دا کار مسلمان دې ته نه پرېږدي چې د دې څخه پرې شي، کله چې وویني چې ناپاکي ډېره ده او بدي هم ډېرې دي. «ووایه: ناخوښه او ښه برابر نه دي، که څه هم د بدۍ ډېروالی تا ته خوښ وي. د خدای څخه ووېرېږئ، ای خاوندانو د عقل! ترڅو کامیاب شئ.» (آیت ۱۰۰)

At the concluding part of this passage God provides us with a standard so that we may give correct judgement of all things. In these scales, only what is good and wholesome is weighty, while that which is foul and evil carries no weight. This prevents a Muslim from being deceived when he finds that the foul is plentiful and the evil too numerous. “Say: Evil and good are not equal, even though the abundance of evil may be pleasing to you. Have fear of God, you who are endowed with understanding, so that you may triumph.” (Verse 100)

دلته د خوراک او شکار هغه څیزونه بیانیږي چې حلال دي او هغه چې حرام دي، او په همدې سیاق کې بد او ښه ذکر شوي دي. هغه څه چې حرام دي بد دي، او هر هغه څه چې حلال دي ښه دي. یقیناً ښه او بد برابر نه دي، که څه هم بدي دومره زیاته وي چې خلک یې ته ځان ور جذب کوي او وسوسه یې کوي. هغه څه چې ښه دي داسې خوند ورکوي چې د هغې پسې نه ناوړه پایلې راځي، لکه پښېمانۍ، ضایع کېدل، درد یا ناروغي. هغه خوند چې د بدو شیانو څخه ترلاسه کېږي، د ژوند د ښو شیانو لږ مقدار هم نشي برابرولای. بلکه د ښو شیانو په وجه انسان دې ژوند او د آخرت ژوند دواړو کې امنیت ترلاسه کوي. کله چې د انسان ذهن د خواهشاتو له زنځیرونو آزاد شي، په دې وجه چې هغه خدای ویریدونکی دی، او کله چې د ساتنې او ځیرتیا لوړ درجه ترلاسه کړي، نو په حتمي ډول به ښه ته د بد پر ځای لومړیتوب ورکړي. دا به په حتمي توګه په دنیا او آخرت دواړو کې بریا او کامیابۍ ته ورسیږي: «اې د عقل خاوندانو! د خدای څخه وویریږئ، تر څو تاسو کامیاب شئ.» (آیت ۱۰۰)

Evil and good are mentioned here within the context of elaborating which food and game are permissible and which are forbidden. What is forbidden is evil, while everything that is permissible is good. Certainly the good and the evil cannot be equal, even though the evil may come in such plenty that it attracts and tempts people. That which is good provides enjoyment that is not followed by foul consequences, such as regret, waste, pain or disease. The pleasure gained out of evil things cannot be matched even by a modicum of the good things in life. What is more is that with the good things, man enjoys safety in this life and in the life to come. When the human mind is free of the shackles of desire as a result of its being God-fearing and when it has attained a keen watchfulness, it will inevitably prefer good to evil. This is bound to end in success and triumph, both in this world and in the Hereafter: “Have fear of God, you who are endowed with understanding, so that you may triumph.” (Verse 100)

سورت اب په دې خبره توجه راګرځوي چې لومړني مسلمانان د پیغمبر ﷺ سره د ادب هغه معیار وساتي چې باید ورسره ولري. دوی ته ویل کیږي چې هغه مسایل له پیغمبر ﷺ څخه مه پوښتئ چې هغه پرې چپ پاتې دي، په ځانګړې توګه داسې مسایل چې که په هغو باندې بحث وشي، نو هغه کس ته چې پوښتنه کوي ستونزه یا شرمساري رامنځته کیدای شي، یا د پیغمبر ﷺ پر اوږو داسې دندې یا محدودیتونه راځي چې خدای د خپلې رحمت له امله مسلمانانو ته نه دي راټولي کړي.

The sūrah moves on to draw the attention of the early Muslims to the standard of politeness they must adopt with the Prophet. They are told not to ask him about matters on which he remains silent, particularly such matters which, should they be tackled, may cause hardship or embarrassment to the person raising the question, or may impose on him heavy tasks or restrictions that God, out of His mercy, has chosen not to impose on the Muslims.

ای مؤمنانو! داسې شیانو پوښتنه مه کوئ چې که تاسو ته څرګند شي نو تاسو ته به سختي پیدا کړي. او که تاسو د قرآن د نازلېدو په وخت کې دغه شیان وپوښتئ نو تاسو ته به څرګند کړل شي. خدای به له تاسو څخه دا عفو کړي، ځکه خدای ډېر بښونکی، ډېر حلیم دی. تاسو نه مخکې خلکو همدا شیان پوښتل، او په همدې سبب د حق انکار یې وکړ. (سورت المائده، ۱۰۱-۱۰۲)

Believers, do not ask about matters which, if made known to you, may cause you hardship. If you should ask about them while the Qur’ān is being revealed, they shall be made plain to you. God will forgive you these; for God is Much-Forgiving, Forbearing. People before your time inquired about them, and on that account they came to deny the truth. (Verses 101-102)

ځینې خلک به د پیغمبر ﷺ ته ډیرې پوښتنې کولې.

Some people used to put numerous questions to the Prophet (peace be upon him)

هغه شیان چې په اړه یې هیڅ امر یا منع نه وه راغلې، له پیغمبر ﷺ څخه پوښتنه کول. ځینې خلک تل د هغو مسئلو په تفصیل پوښتنه کوله چې قرآن کریم په عمومي ډول ذکر کړي وو، ترڅو خلکو ته اسانه شي. ځینې داسې مسئلې پوښتل چې څرګندول یې ضرور نه وو، ځکه چې څرګندول به یا پوښتونکي ته یا نورو ته ستونزه پیدا کوله. د مثال په توګه روایت دی چې کله د حج د فرض کیدو آیت نازل شو، یو سړي له پیغمبر ﷺ څخه پوښتنه وکړه چې آیا حج هر کال فرض دی؟ پیغمبر ﷺ دا پوښتنه ناخوښه کړه، ځکه قرآني آیت دا موضوع بې ښکاره پریښې وه: {د دې کور حج د هغو خلکو پر ذمه د الله لپاره فرض دی چې ورتلو ته وس ولري.} (۳: ۹۷) د دې فریضې د ادا کولو لپاره یو ځل حج کول کافي دي. دا پوښتنه چې ایا هر کال فرض دی، د متن داسې تفسیر کول دي چې ډېر سخت دی او داسې حکم دی چې خدای تعالی نه دی لګولی.

asking him about matters on which no order or prohibition had been given. Some were always asking about the details of matters that the Qur’ān gave in general terms, to make them easier for people. Some asked about matters which need not be exposed, because exposure would cause a problem either to the person putting the question or to others. It is reported, for example, that when the verse establishing the duty of pilgrimage was revealed, a man asked the Prophet whether pilgrimage was a duty every year. The Prophet disliked the question because the Qur’ānic verse left the matter Unspecified: “Pilgrimage to this House is a duty owed to God by all people who are able to undertake it.” (3: 97) To offer the pilgrimage once is sufficient for this duty to be fulfilled. To ask whether it is a duty required every year is to give the text a much harder interpretation and one which God has not imposed.

خدای تعالیٰ څه شیان له انسان څخه پټ ساتلي دي، یا داسې ممکن و چې یو شیان یې په عمومي ډول بیان کړي وای. داسې شیانو ته په همغه شکل کې پریښودل چې خدای یې پریښي دي، انسانانو ته زیان نه رسوي. د پیغمبر ﷺ په وخت کې د داسې شیانو په اړه پوښتنه کیدای شوه چې د هغو ځوابونه دردونکي وای، یا دا چې دوی او راتلونکي نسلونه یې په درنو بار واچوي. له همدې امله، خدای تعالیٰ مؤمنانو ته امر کوي چې د ځینو شیانو په اړه مه پوښتئ چې څرګند شي نو زیان به ولري. هغه دوی ته خبرداری هم ورکوي چې که د پیغمبر ﷺ په ژوند کې، د قرآن د نازلیدو په وخت کې، د داسې شیانو په اړه پوښتنه وکړئ، نو ځوابونه به درته راشي، مګر دا به په تاسو باندې داسې مکلفیتونه واچوي چې خدای په اصل کې لازم نه وو کړي: "ای مؤمنانو، د داسې شیانو په اړه مه پوښتئ چې که تاسو ته څرګند شي، نو تاسو ته به سختي وګرځي. که د قرآن د نازلیدو په وخت کې د هغو په اړه پوښتنه وکړئ، نو تاسو ته به څرګند کړل شي. خدای به دا تاسو وبخښي؛ ځکه خدای ډیر بخښونکی، برد لرونکی دی." (آیت ۱۰۱) دا آیت یو واضح امر لري چې د داسې شیانو په اړه پوښتنه ونه کړئ چې خدای یې پریښي دي یا بې له تفصیله یې بیان کړي دي، ترڅو مکلفیتونه سپک وساتل شي، لکه د حج په قضیه کې.

God has kept certain matters unknown to man, or He might have expressed certain matters in general terms. It does not harm people to leave such matters in the form God has left them. To question these at the time of the Prophet might have provided them with distressing answers, or might have overburdened both them and future generations. Hence, God tells the believers not to ask about certain matters which if revealed might be harmful. He also warns them that should they ask about these during the Prophet’s lifetime, when the Qur’ān was being revealed, for then they would have their answers, but these would impose on them obligations that God did not originally make binding: “Believers, do not ask about matters which, if made known to you, may cause you hardship. If you should ask about them while the Qur’ān is being revealed, they shall be made plain to you. God will forgive you these; for God is Much-Forgiving, Forbearing.” (Verse 101) The verse carries a clear instruction not to inquire about matters which God has left out or stated without details in order to keep duties lighter, as in the case of pilgrimage.

خدای تعالی بیا د هغو امتونو مثال راوړي چې ورته وحي ورکړل شوې وه.

God then gives the example of former communities that were given revelations.

بعضو خلکو د فرایضو او احکامو په اړه د ډیرو پوښتنو په کولو سره خپل ځانونه سخت کړل. کله چې د دې په پایله کې خدای دوی باندې نوي مکلفیتونه فرض کړل، نو دوی هغه نه ترسره کړل او په دې توګه یې رد کړل. که دوی کار هغسې پرېښی وای لکه څنګه چې خدای په پیل کې بیان کړی و، نو دوی به د هغو آسانو دندو څخه ګټه پورته کولای شوای چې خدای غوښتل دوی ته وسپاري. دوی به دا اړتیا نه درلوده چې د خپلو مسؤلیتونو په ترسره نه کولو سره مخ شي.

Some of them made things harder for themselves by numerous questions about rulings and duties. When, as a result, God made new obligations binding on them, they failed to perform these, thus rejecting them. Had they left matters as God stated them originally, they would have been able to benefit by the easier tasks God wanted to assign to them. They would not have had to cope with their failure to fulfil their responsibilities.

پس ممکن ده چې دا احادیث چې مونږ نقل کړي دي، د قرآن کریم له بیاناتو سره یوځای، د اسلامي نظام هغه لاره روښانه کړي چې په هغې د علم لټول کیږي. لومړی ټکی چې باید روښانه شي دا دی چې د اسلام په نظر، علم د هغه حقیقي ضرورت لپاره لټول کیږي چې د انسان ژوند ته اړتیا لري، او د دې ضرورت د پوره کولو لپاره. د انسان ځواکونه او وړتیاوې دومره ارزښتمنې دي چې د هغه غیب په تفصیلاتو کې د خرڅولو وړ نه دي چې اسلام یې "غیب" بولي، یعنې هغه څه چې د انساني ادراک له رسا څخه بهر دي. دا ځکه چې داسې علم د انساني ژوند د کومې حقیقي یا عملي ضرورت لپاره نه لټول کیږي. د انسان ذهن لپاره کافي ده چې په هغه غیب باور ولري لکه څنګه چې هغه ذات بیان کړی چې دا یې بیان کړی دی. کله چې انساني ذهن د دې باور څخه تېر شي ترڅو د هغې ماهیت او تفصیلاتو ته ورسیږي، نو هیڅ حقیقي پایلې به ترلاسه نکړي، ځکه چې په دې علم د رسیدو لپاره د اړینو وسایلو سره سم نه دی جوړ شوی. خدای تعالی موږ ته هغه ټول څه راکړي دي چې د دې په اړه پوهیدل مو اړین دي. له دې څخه وروسته لټون بې ګټې هڅه ده؛ دا یوازې داسې ده لکه د لارښود پرته په دښت کې د تلو هڅه کول، چې حتماً به په بشپړ ډول له منځه تللو سره پای ومومي.

Perhaps these aĥādīth we have quoted, together with statements in the Qur’ān, delineate the Islamic system of pursuing knowledge. The first point to make clear is that, from the Islamic point of view, knowledge is sought to face a real need and to satisfy that need. Human powers and faculties are too precious to expend in pursuing detailed matters of what Islam calls ghayb, a term which refers to what lies beyond the reach of human perception. That is because such knowledge is not sought to meet any real or practical need in human life. It is sufficient for the human mind to believe in that ghayb as described by the One who has described it. When the human mind goes beyond that belief in order to investigate its nature and details, it will not attain any true results, because it is simply not equipped with the necessary faculties to achieve that knowledge. God has given us all that we need to know about it. Any further pursuit is a waste of effort; it is no more than trying to walk in the desert without a guide. It is bound to end in total loss.

اسلامي احکام هغه وخت پوښتل کیږي چې ضرورت پیښ شي، ترڅو د عملي حالاتو سره د هغو د پیښیدو په وخت کې مخ شو. دا د اسلام سم لاره ده.

As for Islamic rulings, these are sought when needed, to face practical situations as and when these take place. This is the proper Islamic approach.

د اسلام د نبوت د مکي دورې په ټولو وحیونو کې یو هم اداري حکم بیان نه دی شوی، که څه هم د ځینو کارونو د کولو او د ځینو کارونو د پرېښودلو امرونه ورکړل شوي وو. تفصیلي احکام، لکه واجبې او اختیاري سزاوې، کفارې او نور ورته احکام یوازې د مدینې منورې ته د اسلامي دولت د تاسیس وروسته نازل شول، ځکه دغه دولت دا تفصیلات پلي کولو او په عمل کې راوستلو توان درلود.

Throughout the Makkan period of Islamic revelations, not a single administrative ruling was outlined, although orders were given to do certain things and to refrain from others. Detailed rulings, such as mandatory and discretionary punishments, atonements and the like were only revealed after the establishment of the Islamic state in Madinah, because that state was able to carry out these details and put them into practice.

مخکې مونږ هغه روایت یادونه کړې وه چې په هغې کې مجاهد د ابن عباس او سعید بن جبیر څخه د هغې آیت د نازلیدو فوري سبب بیان کوي، هغه آیت چې مومنانو ته حکم کوي چې داسې پوښتنې ونه کړي چې که څرګندې شي نو دوی ته سختي یا تکلیف رسوي. همدې روایت کې ذکر دی چې د دوی پوښتنې هغه شیان او کارونه هم شامل وو چې د اسلام نه مخکې زمانې کې معلوم وو.

We have already mentioned a report in which Mujāhid quotes Ibn `Abbās and Sa`īd ibn Jubayr’s comments on the immediate reason for revealing the verse instructing the believers not to put questions concerning certain matters which would cause them difficulty or distress should they be stated in detail. The same report mentions that their questions included things and practices known in pre- Islamic days.

هغه شیان او دودونه چې یادول شوي دي، موږ نه شو کولی وټاکو چې کوم ځانګړي شیان او عملونه مراد دي، مګر دا حقیقت چې سورت د تفصیلي پوښتنو د نه کولو له حکم سمدستي وروسته د ځینو ډولونو څارویو د وقف کولو یادونه کوي، دا ښیي چې دواړه په یو ډول سره یو له بل سره تړلي دي. دومره خبره مو ته بس ده، او بیا د هغه آیت په اړه بحث کوو چې د داسې بت پرستانه دودونو یادونه کوي.

We have not been able to determine which particular things and practices were referred to, but the fact that the sūrah mentions the dedication of certain types of cattle immediately after the instruction not to ask unnecessary questions of detail suggests that the two are somehow linked. This is all that we need to say before discussing the verse that refers to such idolatrous practices.

اللہ نے نہ تو بحیرہ، سائبہ، وصیلہ اور حامی (جانوروں کے نام پر رائج ان رسموں) کو مقرر کیا ہے۔ بلکہ جو لوگ کافر ہیں وہی اللہ پر جھوٹ باندھتے ہیں، اور ان میں سے اکثر عقل سے کام نہیں لیتے۔ جب ان سے کہا جاتا ہے کہ اس چیز کی طرف آؤ جو اللہ نے نازل کی ہے اور رسول کی طرف آؤ، تو وہ کہتے ہیں: ہمارے لیے وہی کافی ہے جس پر ہم نے اپنے باپ دادا کو پایا۔ کیا اگرچہ ان کے باپ دادا کچھ بھی نہ جانتے تھے اور نہ ہدایت پر تھے (تب بھی وہ انہی کی پیروی کریں گے)؟

It was not God who instituted [superstitions like those of] a slit-ear she camel, or a she-camel let loose for free pasture, or idol sacrifices for twin-births in animals, or stallion-camels freed from work. It is unbelievers who attribute their own lying inventions to God. Most of them never use their reason. When they are told, “Come to that which God has revealed and to the Messenger, “they reply, “Sufficient for us are the ways we found our fathers following.” Why, even though their fathers knew nothing and were devoid of all guidance? (Verses 103-104)

انساني ذهن په یوه سړک کې ځان موندلی چې یا خپله سمه طبیعت ساتي چې خدای ورسره پیدا کړی، یا بل لاره نیسي. که دا دویمه لاره وټاکي، نو په یوازینی رب یعنې د کائناتو د رب خدای پیژندنه به وکړي. هغه ته به غاړه کیږدي او د هغه قانون به منې، او د نورو ټولو ډولونو ربوبیت به رد کړي. دا پدې معنا ده چې هغه به د خدای له قانون پرته هر بل قانون رد کړي. په دې صورت کې به انساني ذهن د خپل رب سره اړیکه دومره اسانه او د هغه عبادت دومره ساده او روښانه ومومي. بل لاره دا ده چې انساني ذهن د جهالت په متاهه کې لاره ورک کړي، او په هر لوري کې تیارې او په هر پیچ کې افسانه ورسره مخ شي. ظالم معبودان د هر ډول عبادت رسمونه او قربانۍ غواړي، چې وخت په وخت زیاتیږي او ډېریږي. بیا یو بت پرست خپل اصل هېروي، خو د عادت له مخې بیا هم هغه ورکوي. هغه به د ډېرو معبودانو د عبادت له غوښتنو لاندې ځوریږي، چې د هغه ټول عزت به له لاسه ورکړي، هغه عزت چې خدای انسان ته ورکړی دی۔

د هغو څارويو ځينې ډولونه وو چې خلکو د خپلو معبودانو لپاره د هغو شرطونو له مخې تخصیص کول چې په خپلو موروثي افسانو کې ولاړ وو، او خلکو ته یې په کور ډول منل. دا څه وو؟ د هغوی په اړه مقرراتو کې څوک؟ موږ د هر ډول څاروي په اړه ډیر توپیر لرونکي روایتونه لرو. موږ به یوازې د دې ډول عملونو د یوې جوړې بیان ذکر کړو ترڅو یو تصور ورکړل شي.

There were certain types of cattle people consecrated for their deities on conditions based in their inherited myths and which people accepted blindly. What were these? Who made the regulations concerning them? We have widely differing reports explaining each type of cattle. We will mention only a couple of these definitions to give an idea of such practices.

ابن شہاب الزہری سعید بن المسیب سے نقل کرتے ہیں کہ کہتے ہیں: "البحیرہ" وہ اونٹنی ہے جس کا کان چیرا گیا ہو، اور اس کا دودھ معبودوں کے نام پر وقف کیا جاتا تھا۔ [بے شک یہ دودھ لے لیا جاتا اور مندروں کے مجاور اسے استعمال کرتے تھے۔] دوسری قسم "السائبہ" ہے، جو وہ اونٹنی تھی جو معبودوں کے نام پر چھوڑ دی جاتی اور وہ جہاں چاہتی چرتی پھرتی۔ تیسری قسم "الوصیلہ" تھی، یعنی وہ اونٹنی جو پے در پے دو مادہ اونٹنیاں جنتی، تو اسے اپنے معبودوں کے لیے قربان کیا جاتا۔ چوتھی قسم "الحامی" تھی، یعنی وہ نر اونٹ جو نسل کشی کے لیے رکھا جاتا۔ جب وہ ایک مقررہ تعداد میں مادہ اونٹنیوں کو حاملہ کر دیتا تو کہا جاتا کہ اس کی پیٹھ گرم ہو گئی ہے، چنانچہ اسے آزاد کر کے چھوڑ دیا جاتا۔

Al-Zuhrī quotes Sa`īd ibn al-Musayyib who says that the baĥīrah, or “a slit-ear she- camel” was one whose milk was dedicated for deities. [Needless to say, the milk was taken and used by the custodians of the temples.] The second type, sā‘ibah, was a she- camel dedicated to deities and let loose to graze wherever it wanted. The third type, waşīlah, was a she-camel that gave birth to two she-camels consecutively. This they would sacrifice for their deities. The fourth type, hāmī, was a male camel kept for breeding. When he had ensured conception for a set number of she-camels, they said that his back had warmed and he was freed and let loose.

لغت پوهان دغه ډول تعریفونه کوي. لومړی ډول بحیره دی، یعنی هغه اوښه چې غوږ یې په پراخه توګه پرې شوی وي. کله چې یوه ماده اوښه پنځه ځله زیږون وکړي او په پنځمه زیږون کې نر بچی وزیږوي، عربانو به د تقدیس د نښې په توګه د هغې غوږ پرې کاوه، او د سپاره کیدو یا د خوړو لپاره د ذبح کولو منع به یې کوله. دا اوښه هیڅکله د مځکې او اوبو څخه نه ایستل کیده. حتی که کوم سړی د ستړیا په حال کې هغه وینېدو، نو هغه به یې هم نه سپاره کوله. دویم ډول سائبه وه، یعنی هغه ازاده شوې اوښه. کله چې یو سړی د ناروغۍ له جوړیدو، یا د اوږدې سفر له بیرته راستنیدو یا د دې په څیر د شکرانې په توګه نذر کول غوښتل، ویل به یې: «زما اوښه ازاده ده.» بیا به هغه د لومړي ډول په څیر تقدیس شوې وه.

Linguists have similar definitions. The first type, baĥīrah, is a she- camel whose ear has been widely slit. When a she-camel has given birth five times, producing in the fifth a male camel, the Arabs would slit its ear as a mark of consecration, prohibiting anyone from riding or slaughtering it for food. It would never be turned away from pasture or water. Even when a man suffering from fatigue saw it, he would not ride it. The second type, sā’ibah, was a she-camel let loose. When a person wanted to make an offering as a gesture of gratitude after his recovery from illness or return from a long journey or the like, he would say, “My she-camel is free.” It would, thus, be consecrated in the same fashion as the first type.

قرآن کریم دا ټولې ګډې موضوعات په ګوته کوي، لومړی دا چې خدای تعالیٰ د څارويو د مقدس ګرځولو دغه رواجونه نه دي مقرر کړي. نو بيا دا رواجونه د کافرانو لپاره چا مقرر کړي دي؟ «اللہ تعالیٰ نه دی مقرر کړي بحيره، سائبه، وصيله او حام، مگر کافران الله باندې دروغ تړي، او ډيرې يې عقل نه کاروي.» (سورة المائدة، ۱۰۳) هغه څوک چې د خدای تعالیٰ له لوري مقرر شوي دين او قانون پرته بل کوم دين يا قانون پيروي کوي، هغوي کافران دي او خدای تعالیٰ ته دروغ منسوبوي. دوی کېدای شي خپل قوانين جوړ کړي او داسې وښيي چې دا د خدای تعالیٰ قانون دی. يا دوی دا حق ځانله ګڼي چې خپل قوانين رامنځته کړي او د خپل نظام په دننه د خدای تعالیٰ د قانون ځای نه پرېږدي، خو په عين حال کې وايي چې موږ د خدای تعالیٰ نافرماني نه کوو. دا ټول کار د خدای تعالیٰ په نسبت د دروغو جوړولو پرته بل هېڅ نه دی. «دا کافران دي چې خدای تعالیٰ ته خپل دروغ جوړ شوي خبرې منسوبوي، او ډيرې يې عقل نه کاروي.» (سورة المائدة، ۱۰۳)

As the Qur’ān deals with these aspects, it states first of all that God has not initiated those practices of consecrating cattle. Who, then, has set those practices for the unbelievers? “It was not God who instituted [superstitions like those of] a slit-ear she- camel, or a she-camel let loose for free pasture, or idol sacrifices for twin-births in animals, or stallion-camels freed from work.” (Verse 103) Those who follow any code or doctrine other than the one God has laid down are unbelievers, making false claims against God. They may enact their own laws and claim that these are God’s law. Or they may claim for themselves the right to promulgate their own laws, allowing no room for God’s law in their system, but at the same time, they claim that they do not disobey God. All this is no more than fabricating lies against God. “It is unbelievers who attribute their own lying inventions to God. Most of them never use their reason.” (Verse 103)

د جاهلیت عربان داسې گمان کول چې دوی د ابراهیم علیه السلام دین پیروی کوي، څنګه چې الله تعالی هغه ته وحی کړی وه. دوی الله تعالی له هیڅ نه انکار نه کاوه. په حقیقت کې دوی هغه منل، د هغه قدرت او د کائناتو په اداره کولو کې د هغه واک هم منل. په دې سره سره، دوی خپل قوانین او احکام جوړول، او دا دعوی کوله چې دا ټول د خدای د قانون برخه ده. له همدې امله دوی کافران وو. همدغه تعریف هر هغه خلک شامل دی چې په کومه هم جاهلیت کې وي، کله چې خپل قوانین جوړوي، که دا دعوی وکړي چې دا د خدای د قانون برخه ده یا نه.

The pagan Arabs used to believe that they were following the faith of Abraham, as revealed to him by God. They did not deny God altogether. Indeed they acknowledged Him, His power and control over the universe. Nevertheless, they enacted their own laws and legislation, claiming that these were all part of God’s law. As such they were unbelievers. The same description applies to all people in any state of ignorance, when they make their own laws, whether they claim them to be part of God’s law or not.

د خدای قانون هغه دی چې هغه یې په خپل کتاب کې بیان کړی دی، او د هغه پیغمبر ﷺ هغه تشریح کړې ده. دا نه مبهم دی او نه تیاره. دا هغه څه نه منی چې نادانو خلکو هرچیرې وایي، یعنې دا چې څوک هم کولای شي یو څه جوړ کړي او ادعا وکړي چې دا د خدای قانون یوه برخه ده. له همدې امله خدای داسې ادعا کوونکي کافر بللي دي، او بیا یې ویلي دي چې دوی له عقل بې برخې دي. که دوی خپل عقل کارولی وای، نو به یې دروغ نه جوړولای او دا به یې خدای ته نه منسوبوله. که دوی کومه منطقي پوهه درلودله، نو به یې دا تصور نه کاوه چې د دوی دروغ به قبول شي.

کله چې د کافرانو حال بیان شو، سورت مؤمنانو ته یوه جلا ډله په توګه بیانوي، هغو دندو او مسؤلیتونو په لحاظ چې دوی ته لازم دي. دا دوی ته ټاکي چې د نورو خلکو په اړه کومه چلند باید ولري. دا دوی ته وایي چې دوی د خدای له اجر پرته بل هېڅ اجر ته تمه نه لري. دوی باید په دې دنیا کې هیڅ اجر ته لیواله نه وي. «ای مؤمنانو، تاسو یوازې د خپلو ځانونو لپاره مسؤل یاست. هغه څوک چې ګمراه شوي، کولی شي تاسو ته زیان ونه رسوي که تاسو [پخپله] په سمه لاره یاست. ټول تاسو خدای ته ستنیدونکي یاست. بیا به هغه تاسو ته هغه ټول څه درک کړي چې تاسو د ژوند په دوران کې کول.» (آیت ۱۰۵)

When the situation of the unbelievers was explained, the sūrah makes a statement showing the believers as a separate group, distinguished by the duties and obligations they have to fulfil. It defines for them what attitude they should take to other people. It tells them that they may look forward to no reward other than that of God. They should aspire to no reward in this life. “Believers, it is but for your own souls that you are accountable. Those who go astray can do you no harm if you [yourselves] are on the right path. To God you all must return. He will then make you understand all that you were doing [in life].” (Verse 105)

دا د هغو خلکو سره د دوی د مخالفو خلکو سره بشپړ بیلتون یوه پیښه ده چې د دوی د هدف سره دښمني لري. سربیره پردې، دوی باید په خپل منځ کې د متقابل ملاتړ اړیکه ولري، ځکه چې دوی یوه ټولنه جوړوي: {ای مؤمنانو، تاسو ته یوازې ستاسو د خپلو ځانونو پوښتنه کیږي. هغه څوک چې ګمراه شي، هغوی تاسو ته زیان نشي رسولی که تاسو [پخپله] په سم لار یاست.} (آیت ۱۰۵)

It is a case of a complete break between them and those who are hostile to their cause. Moreover, they should have a relationship of mutual support among themselves, since they form one community: “Believers, it is but for your own souls that you are accountable. Those who go astray can do you no harm if you [yourselves] are on the right path.” (Verse 105)

دا آیت مؤمنانو ته دا وایی چې دوی باید خپل ځان ته پام وکړي، خپل روحونه پاک وساتي، او خپل ټولنې ته په بشپړه توګه ځان وسپاري، او د هغو خبرو یا کړنو ته پام ونه کړي چې نور یې کوي، که څه هم دوی ډېر لارې ورک شي. د مؤمنانو په توګه، دوی یوه جلا واحد دی، د ټولو نورو څخه خپلواک. په دې واحد کې، دوی یو د بل پاملرنه کوي، په بشپړ متقابل همبستگۍ کې. له دې پرته، دوی د چا سره د هیڅ ډول اړیکو یا د وفادارۍ تړونونو ته اړتیا نه لري.

What this verse says to the believers is that they should take care of themselves, purifying their souls and committing themselves wholly to their community, paying no attention to what others may say or do, even though they may go far astray. As believers, they are a separate unit, independent of all others. In this unit, they take care of one another, in complete mutual solidarity. Other than this, they have no need for any bonds or ties of loyalty with anyone.

دا متن په یوه لنډ بیان سره پای ته رسیږي، چې هغه د وصیت د شاهدانو هغه احکام بیانوي چې کله وصیت کوونکی له کور او له خپل ټولنیز چاپیریال څخه لرې وي. دا د دې سورت هغه وروستي احکام دي چې په اسلامي ټولنه کې ځینې معاملو په اړه ورکړل شوي دي. دا احکام تضمینونه برابروي ترڅو خلک هغه څه ترلاسه کړي چې په حقه یې ورپورې تړلي دي.

The passage is concluded with an outline of the rulings applicable to witnesses to a will, when the testator is away from home and from his society. These are the final rulings given in this sūrah on certain transactions in Islamic society. They provide guarantees to ensure that people receive what is rightly theirs.

اے ایمان والو! کله چې ستاسو په مرګ کې د مرګ آثار راښکاره شي، او تاسو وصیت کوئ، نو ستاسو ترمنځ د شاهدي لپاره دوه عادل کسان وي، که چیرې تاسو په ځمکه کې سفر کوئ او د مرګ مصیبت درباندې راورسیږي، نو که دوه نور کسان له بل قوم څخه وي. دوی دواړه د لمانځه څخه وروسته ودرول شي، بیا که تاسو شک وکړئ، نو دوی دواړه د خدای په نوم قسم وخوري: "موږ به دا (خپله شاهدي) د هیڅ بیې په بدل کې نه پلورو، که هغه د کوم خپلوان لپاره وي، او نه به موږ د خدای لپاره شاهدي پټوو، که نه نو موږ به له ګناهګارانو څخه وي۔" پس که وروسته معلومه شي چې دوی دواړه د ګناه مرتکب شوي دي، نو د هغو کسانو څخه چې د دوی پر ځای ټاکل شوي وي، دوه نور کسان ودریږي، او دواړه د خدای په نوم قسم وخوري: "زموږ شاهدي له دوی دواړو د شاهدۍ څخه ډیره رښتیا ده، او موږ له حد څخه تېری نه دی کړی، که نه نو موږ به له ظالمانو څخه وي۔"

Believers, let there be witnesses to what you do when death approaches you and you are about to make bequests: two persons of probity from among your own people, or two others from outside, if the pangs of death come to you when you are travelling through the land. Detain them both after prayer, and if you have any doubt in mind, let them swear by God, “We shall not sell this [our word] for any price, even though it were for a near kinsman; and neither shall we conceal anything of what we have witnessed before God; for then we should be among the sinful.” But if afterwards it should come to light that the two [witnesses] have been guilty of [this very] sin, then two others should replace them from among those immediately concerned. Both shall swear by God, “Our testimony is indeed truer than that of these two. We have not transgressed the bounds of what is right; for then we should be among the evil-doers.

دا به دې ته نږدې وي چې خلک په سموه توګه شاهدي ورکړي، یا دې ته ویره ولري چې د دوی له قسمونو وروسته د نورو قسمونه ومنل شي. د خدای څخه ووېرېږئ او د هغه خبرې واورئ. خدای بې انصافه خلک هدایت نه کوي. (آیتونه ۱۰۶-۱۰۸)

“Thus it will be more likely that people will offer testimony in accordance with the truth; or else they will fear that the oaths of others may be taken after their oaths. Have fear of God and hearken to Him. God does not guide those who are iniquitous. (Verses 106-108)