ئەم سورت دا ډیر لوی حقیقتونه، منظرونه، انځورونه، ځانګړي اغیزې، لحنونه او نرمې ټکۍ راغلي دي، چې هیڅ پام کوونکی زړه په اسانۍ نشي زغملای او نه له دې څخه ځان ژغورلای شي. سربیره پردې، د دې ځانګړی طرز او موسیقي ترنګ هم سره یوځای کیږي ترڅو اغیزه پیاوړې کړي او دا داسې کچې ته ورسوي چې بیا هم مقاومت یا له ځانه لرې کول ستونزمن وي. دا سورت د قیامت ورځې او ملامتوونکي نفس په اړه د دوو لنډو آیتونو سره پیلیږي، چې ځانګړي لحن لري: ‹زه د قیامت په ورځ قسم نه کوم، او نه زه د ملامتوونکي نفس قسم کوم!› (آیتونه ۱–۲). بیا سورت داسې خبرې ته دوام ورکوي چې له پیل تر پایه د انساني نفس او د قیامت ورځې دواړو سره تړاو لري او ډیرځله دواړه سره یوځای ذکر کیږي. داسې ښکاري چې دا پیلامه دوه آیتونه د ټول سورت موضوع لنډه کوي، یا داسې چې دوی هغه لحن ټاکي چې د سورت نورې ټکۍ په ښه او ښکلي ډول اغیزمنوي.

This surah puts forward such a great number of truths, scenes, images, special effects, tones and touches that no attentive heart can easily handle or escape from them. Furthermore, its distinctive style and musical cadence also combine to enhance its effect and bring it to a level that is again difficult to resist or to shed. It starts with two short verses with distinctive notes about the Day of Resurrection and the self-reproaching soul: ‘7 need not swear by the Day of Resurrection and I need not swear by the self reproaching soul!” (Verses 1—2) The surah then continues with a discourse that from start to finish relates to both the human soul and the Day of Resurrection, often coupling them together. It is as if the opening two verses sum up the subject matter of the whole surah, or that they set the tone influencing its notes in a fine and beautiful way.

یو له هغو لویو حقیقتونو څخه چې سورت یې بیانوي، مرګ دی. دا هغه حقیقت دی چې هر ژوی ته پیښیږي، او هیڅوک له هغې نشي تښتیدلی او نه کولی شي چې خپل ګران له هغې وژغوري. دا ستره حقیقت دی. مرګ هر شیبه پیښیږي او د ځوانانو او زړو، شتمنو او غریبانو، پیاوړو او کمزورو ټولو لپاره یو شان دی. ټول په یوه حالت کې ولاړ دي: نه تښتښت شته، نه ډډه کول شته، نه مقاومت شته، نه شفاعت شته او نه وروسته غورځول شته. دا په دې دلالت کوي چې مرګ له یوې لوړې سرچینې راځي، چې انسان په هیڅ ډول پرې اغیزه نشي کولی. کله چې مرګ راشي، انسان یوازې له دې لوړې سرچینې ته تسلیم کیږي.

One of the great truths the surah speaks about is death. The reality of how death applies to every living creature, and from which none can escape or divert it from a loved one is a hard truth. It occurs at every moment, and is applicable to young and old, rich and poor, strong and weak alike. All stand in the same position: there is no escape, no evasion, no resistance, no intercession and no deferment. This suggests that death comes from a higher source, one mankind cannot influence in any way. When it occurs, man simply submits to this higher source.

په قرآن کریم کې د سورت سیوري دا هغه یادونه ده چې سورت زموږ زړونه نیسي: {هلته چې روح ګلو ته ورسیږي، او ویل کیږي: "ایا څوک افسون کوونکی شته [چې اوس یې څه وکړي]؟" ۹ او هغه پوهیږي چې دا وروستی جلا کېدل دي، او یوه پښه د بلې سره یوځای کیږي، په هغه ورځ ستا رب ته به یوړل کیږي.} (آیتونه ۲۶-۳۰)

In the Shade of the Qur’an This is the note with which the surah takes hold of our hearts: “Yet when the departing soul comes up to the throat, when it is said, 'Can any charmer [do something now]?9 When he knows it is the final parting, and one leg will be joined with another, to your Lord he will on that day be driven." (Verses 26-30)

په سورت کې بله لویه حقیقت هغه ده چې انسان څنګه لومړی ځل وجود ته راځي، او دا چې دا پیدایښت د قیامت د حق د تایید لپاره څومره اهمیت لري. په دې ډول موږ ګورو چې د انسان پیدایښت د دقیقې پلان له مخې پیښیږي. الله تعالی خلکو ته د دوی د وجود ته د راتګ لطیف پړاوونه بیانوي، او دا چې دا پړاوونه په داسې یوه حیرانوونکي تسلسل سره یو له بل پسې راځي چې یوازې هغه ذات کولای شي داسې ډیزاین کړي. په حقیقت کې، حتی هغه کسان چې قیامت انکار کوي، د دې پروسې لپاره بل سرچینه نه ادعا کوي. دا پخپله د یوه واحد خدای د شتون په اړه نه منل کیدونکی دلیل وړاندې کوي، هغه ذات چې مرګ ورکوي او د هغه وخت ټاکي. سربیره پردې، مرګ دا څرګندوي چې قیامت اسانه دی، او همدارنګه دا هم ښیي چې دا ضروري دی. نو دا د هغه پلان سره سمون لري چې په کې انسان یو واضح هدف لري، او دا چې د هغه ژوند پرته له دې نه پای نه ومومي چې هغه د خپلو عملونو حساب ورکړي. دا هغه نغمه ده چې د سورت په پیل کې زړونه لمسوي: «آیا انسان فکر کوي چې موږ به هڅکه د هغه هډوکي بیا سره نه راټولوو؟» (آیت ۳) او په پای کې سورت وایي: «آیا انسان فکر کوي چې بې هدفه به پریښودل شي؟ ایا هغه د توی شوي نطفې یو ساده څاڅکی نه و؟ بیا هغه یو ځړیدونکی وینه ډله شو، بیا الله هغه پیدا کړ او بشپړ یې کړ، او له هغې نه یې دوه جنسونه نر او ښځه جوړ کړل. ایا هغه، نو، نه شي کولی چې مړې بیا ژوندي کړي؟» (آیتونه ۳۶-۴۰)

Another great truth highlighted in the surah is how man comes into existence in the first place, and its significance in confirming the truth of resurrection. In this way we see how mans creation occurs according to careful planning. God informs people of the fine stages of their coming into existence, and how these stages succeed one another in such a marvellous procession that only He could have designed. Indeed, even those who deny the resurrection do not claim a different origin for this process. This, in itself, provides irrefutable evidence of the presence of the One God, who deals death and determines its timing. Moreover, death provides clear evidence that resurrection is easy, and also implies that it is necessary. It is, thus, seen as being consistent with the planning whereby man has a clear purpose, and that his life does not end without him accounting for his deeds. This is the note that touches hearts at the beginning of the surah-. “Does man think that We will not put his bones together again?9' (Verse 3) As it draws to its end, the surah says: “Does man think that he will be left without purpose? Was he not a mere drop of emitted sperm? It then became a clinging cell mass, and then God created and shaped it, fashioning out of it the two sexes, male and female. Is He not, then, able to bring the dead back to life?" (Verses 36-40)

د سورت یوه صحنه د قیامت ورځ او په هغه ورځ کې پیښیدونکي لوی آسماني پیښې دي. په دې کې موږ هغه رواني ډګرګونه وینو چې انسان حیران پریږدي او نه پوهیږي چې د دې پیښو سره څنګه مخ شي. په دې ډول، لويه ځغاسته د کائنات په منځ کې او د انسان د روح په ژورو کې دواړو کې واقع کیږي، او انسان داسې پریږدي لکه په دام کې پروت موږک. دا هغه ځواب دی چې انسان ته ورکول کیږي، کله چې هغه له ډېر شک سره فکر کوي چې ایا د قیامت ورځ به هیڅکله راشي. په دې توګه، هغه له بې پروايۍ سره ورسره چلند کوي او په خپلو غلطو لارو کې ټینګ پاتې کیږي. د خدای ځواب د دې ټولو لپاره په چټک ریتم سره راځي، هغه ریتم چې د انځورونو او لیدنو یوه چټکه لړۍ انځوروي: «خو انسان غواړي هغه څه انکار کړي چې د هغه په وړاندې دی. هغه پوښتنه کوي: دا د قیامت ورځ به کله وي؟ کله چې ستر په حیرانتیا اخته شي او سپوږمۍ تیاره شي، کله چې لمر او سپوږمۍ سره یوځای شي، په هغې ورځ انسان به ووايي: ځکه چیرته وتښتم؟ خو نه! هیڅ پناه نشته. په هغې ورځ ټول به ستاسو رب ته بیرته راګرځول شي. په هغې ورځ انسان ته به ویل کیږي هغه ټول څه چې هغه مخکې لیږلي او هغه څه چې هغه شاته پریښي. انسان به پخپله د خپل ځان په وړاندې شاهد وي، که څه هم هغه خپل عذرونه وړاندې کړي.» (آیتونه ۵-۱۵)

One of the scenes the surah paints is that of the Day of Resurrection and the great celestial events that take place on that day. In this, we see the psychological upheaval that leaves man at a loss, unable to decide how to face these events. Thus, the great upheaval occurs in the centre of the universe, as well as in the very depths of the human soul, leaving man like a mouse in a trap. This comes in response to man as he wonders, with much doubt, about whether the Day of Resurrection will ever come. In so doing, he treats it with carelessness, persisting in his erring ways. Gods response to all this is delivered with a quick rhythm, one that paints a fast succession of images and glimpses: “ Yet man wants to deny what lies ahead of him. He asks: 'When will this Day of Resurrection be?9 When the sight is dazzled and the moon eclipsed, when the sun and the moon are brought together, on that day man will say: 'Where to flee?* But no! There is no refuge. On that day to your Lord all shall return. Man will be told on that day all that he put forward and all that he put back. Man will be a witness against himself even though he may put up his excuses.” (Verses 5-15)

دا انځورونه یو له بله جلا دي: یو انځور د مؤمنانو دی، چې په خپل پروردګار باندې کامل بروسه لري او د دې ټول وحشت په مینځ کې د هغه د مهربانه مخ ته ګوري. بل انځور د هغو کسانو دی چې په بل اړخ کې دي، چې د خپل پروردګار سره هیڅ اړیکه نه لري او د هغه له فضل څخه هیله نه لري. دا کسان هغه څه تمه کوي چې د دوی پخوانی انکار، کفر او نافرماني یې غوښتنه کوي. دا انځور ډېر په زور سره بیان شوی دی، لکه دا چې همدا اوس، د سورت د تلاوت په وخت کې رامینځته کېږي. دا د دې نړۍ سره د انسانانو د مینې او د اخروي ژوند د بې پروايي ځواب دی: ﴿بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا﴾ ۝ ﴿وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ﴾ یعنی «بلکې تاسو دنیاوي ژوند ته لومړيتوب ورکوئ» ۝ «او آخرت غوره او پاتې کېدونکی دی».

One of these images is that of the believers, with full trust in their Lord, looking up to His benevolent face in the midst of all this horror. Another image is of those on the other side, who have no bond with their Lord and no hope of His grace. These expect to receive what their earlier denials, disbelief and disobedience entail. This image is presented forcefully, as if it is taking place at the very moment the surah is being recited. It responds to peoples love of this present world and their disregard of the life to come: “ Yet you love this fleeting life, and give no thought to the life to come.

په هغه ورځ به ځینې مخونه د خوښۍ له امله ځلیدونکي وي، چې خپل رب ته ګوري؛ او په هغه ورځ به ځینې مخونه تیاره او د نا هیلۍ اخته وي، پوهیږي چې یوه لویه مصیبت به ورباندې راشي۔ (آیتونه ۲۰-۲۵)

Some faces will on that day be radiant with happiness, looking towards their Lord; and some faces will on that day be overcast with despair, realizing that a great calamity is about to befall them.” (Verses 20-25)

دا څلور آیتونه د حقایقو په دې تسلسل کې یو ځانګړی لارښوونه د پیغمبر ﷺ لپاره راوړي، د هغه طریقې په اړه چې هغه د قرآني وحي اخیستل کوي. داسې بریښي چې دا لارښوونه د دې سورت د یو ځانګړي شي پورې اړه لري. پیغمبر ﷺ ویره درلوده چې شاید د هغه څه څخه چې هغ ته نازلیږي یو څه هیر کړي، نو د دې لپاره چې هیر نه کړي، د هغه آیتونه به یو یو کړي تکرارول، لکه څنګه چې هغ ته لوستل کیدل. هغه به خپلو خولو ته الفاظ ویل تر څو ډاډه شي چې د زړه څخه یې زده کړي. نو هغه ته دا لارښوونه وشوه: "ژبه خپله د دې لپاره په چټکۍ سره مه حرکت کوه چې دا (قرآن) ژر زده کړې. په یقین سره د هغه راټولول او لوستل زموږ دندې دي. کله چې موږ هغه لولو، نو د هغه لوستل تعقیب کړه."

Four verses interrupt this sequence of truths to deliver a special directive to the Prophet concerning the way he receives Quranic revelations. It would also appear that this directive relates to something in particular about this surah. The Prophet had feared that he might forget something of what was being revealed to him, and in his eagerness to ensure that he did not forget, he used to repeat its verses, one by one, as they were recited to him. He would vocalize the words to make sure that he learnt them by heart. Therefore, he was given the following instruction: “Do not move your tongue repeating its words in haste. We shall see to its collection and recitation. When We recite it, follow its recitation.

بیا دا به زموږ دی چې هغې ته معنا ورکړو.» (آیتونه ۱۶-۱۹) دا حکم پیغمبر ﷺ ته ورکول شوی ترڅو هغه ډاډمن کړي چې د قرآن نازلول، ساتل، راټولول او د هغې د پیغام تشریح د ټولواکه خدای پورې اړه لري، هغه چې د قرآن لیکوال دی. د پیغمبر ﷺ خپل رول دا دی چې پیغام ترلاسه کړي او هغسې یې ورسوي لکه څنګه چې یې ترلاسه کړی. نو هغه اندیښمن نه کیږي. هغه باید وحي په بشپړ ډول ترلاسه کړي او بیا به دا وحي په زړه کې بې له بدلون څخه کښل شوې وي. دا ریښتیا هم همداسې وشول. خو دا حکم د هغه ځای په دقیق ډول ساتل شوی چیرې چې راغلی. ایا دا د خدای د خپلو خبرو په توګه نه دی؟ د خدای خبره به هرو مرو په خپل ځای پاتې وي، د هرې موخې لپاره چې وي. دا څلور آیتونه، نو، هغه خبرې دي چې هغه ویلې دي، او له همدې امله دوی د سورت په نورو برخو سره په دې کتاب کې پاتې دي. په حقیقت کې، دا څلور آیتونه د سورت په منځ کې ساتل د خدای ټولو خبرو په اړه یو الهام بخښونکی حقیقت ښيي، څه هم د هغو موخه څه وي. دا موږ ته ښيي چې هر هغه خبره چې خدای خپل پیغمبر محمد ﷺ ته ویلې، ثبت شوې ده؛ حتی یو توری هم له لاسه ورنه شوی.

Then it will be for Us to make its meaning clear.” (Verses 16-19) This instruction is given to the Prophet to reassure him that the revelation of the Qur’an, its preservation, collection and explanation of its message are left to the Almighty, the Author of the Qur’an. The Prophet’s own role is to receive the message and deliver it as he receives it. Therefore, he need not worry. He should receive the revelation in full and then he will find it engraved in his heart without change. This was exactly what happened. This instruction, however, has been retained at the precise point where it occurred. Is it not given in God’s own words? God’s word is sure to stay in place, whatever purpose it addresses. These four verses, therefore, represent words He said, and therefore, they stay in His book like the rest of it. In fact, retaining these four verses in the middle of the surah points to an inspiring truth concerning all God’s words, whatever their purpose happens to be. It tells us that every word God said to His Messenger, Muhammad (peace be upon him), has been recorded; not a single letter has been lost.

کله چې انساني زړه دې سورت ته غوږ نیسي، نو دا حقیقت وینې چې له تېښتې نشته. انسان به خپلو عملونو ته حساب ورکړي، او هېڅوک به نه لري چې له خدای څخه د هغه ساتنه وکړي. د هغه وجود، په دې دنیا او په راتلونکې ژوند دواړو کې، د خدای له لوري، د هغه د علم او پلان له مخې ټاکل شوی دی.

As it listens to this surah, the human heart realizes that there is no escape. Man will have to account for his deeds, with no one to protect him from God. His existence, in both this life and the life to come, is determined by God, according to His knowledge and planning.

پدې وخت کې انسان لوبې کوي او خپل ځان ډیر مهم ګڼي: «هغه نه ایمان راوړ او نه لمونځ یې وکړ، بلکې حق یې ردّ کړ او مخ یې واړاوه، بیا خپلو کسانو ته د غرور په حال کې ستون شو». (آیتونه ۳۱-۳۳) انسان چې دومره ډیر حقایق، انځورونه او ځانګړي اغیزې ګوري، ته یې یو پټ خو ډیر اغیزمن خبرداری ورکول کیږي: «ستا هلاکت، ای انسانه، نږدې او نږدې راځي، او نږدې او نږدې راځي». (آیتونه ۳۴-۳۵)

Meanwhile, man plays around and thinks himself too important: “He neither believed nor prayed, but denied the truth and turned away, then he went back to his people full of arrogance” (Verses 31-33) As he faces this large number of truths, images and special effects, man is given an implicit but highly effective warning: “ Your doom, man, comes nearer and nearer, and ever nearer and nearer” (Verses 34-35)

موږ ګورو چې دا سورت څنګه د انسان د ضد او سرښندنې سره معامله کوي چې د خدای پیغام رد کوي، او هغه ته په ډېر واضح ډول احساسوي چې د قیامت، د انسان د روح او د ژوند د دقیقو اندازو په اړه د دې خبرو جدیت څومره لوی دی. دا سورت هغه ته وایي چې قرآن هم یو ډېر جدي حقیقت دی: د هغه یو توری هم هېڅکله ضایع نه کېږي، ځکه دا ټول د خدای خپل وینا دی.

We see how the surah deals with mans obstinate rejection of the divine message, making him feel, in all clarity, the seriousness of its discourse about resurrection, the human soul and the accurate measure of life. It tells him that the Qur’an is also a very serious matter: not a single letter of it will ever be lost because it is all God’s own words.

مونږ په انفرادي ډول د سورت حقایق او انځورونه بیان کړل، مګر کله چې دا په خپل سورت کې او په ټوله کې ولوستل شي، نو دوی یو بل ډول اغیز ورکوي. د دې انځورونو ترتیب، د دوی یو بل سره تړل شوی والی، او یو وخت د حقیقت یو اړخ ښودل او یو څه وروسته بل اړخ ښودل، دا ټول د قرآن هغه الهام بخښونکی سبک ته ځانګړتیاوې دي چې انساني زړه سره خطاب کوي. هیڅ بل سبک یا میتود نشي کولی داسې ورته اغیز ترلاسه کړي.

We have thus outlined the truths and images presented in the surah individually, but when these are read in the surah itself and as a whole they give a totally different effect. The sequence of these images, the way they are intertwined, and their presentation of an aspect of the truth at one time and then giving another aspect of it a little later are all characteristics of the Qur’an’s inspiring style as it addresses the human heart. No other style or method could possibly achieve a similar effect.