اگرچې دا سورت یوه آرامه ترنم او نرمه تال لري، تر دې سره سره د خپل پراخ چوکاټ په دننه کې یو شمېر اساسي موضوعات بیانوي. دا د اغېز د زیاتولو لپاره یو شمېر غږیز اغېزې او ټینګې معنا لرونکي څرګندونې کاروي. لکه د مکې مبارکې ټولې سورتونه، دا هم د ایمان اساسي موضوعات، لکه د خدای وحدانیت، وحي او قیامت بیانوي. خو دا یو شمېر فرعي موضوعات هم یادوي، لکه د ابراهیم او محمد ﷺ د ایمان ترمنځ اساسي یووالی، چې د دواړو باندې د خدای سلام وي. دا د خدای د ارادې حقیقي ماهیت بیانوي، او د انسان د ارادې یادونه کوي چې د حق دین په منلو یا رد کولو، د خدای د لارښوونې پیروۍ یا ګمراهۍ کې څرګندېږي. دا د خدای د پیغمبرانو مأموریت او د هغه قانون بیانوي چې د هغو منکرانو او د هغوی د پیغامونو باندې پلی کیږي. دا دا پوښتنه بحثوي چې څوک کولی شي شیان حرام یا حلال وګرځوي، او په دې اړه د بت پرستو د غلطو نظریاتو بحث کوي. دا د خدای د رضا لپاره د خپلې ټولنې پرېښودلو، هجرت کولو، د کافرانو له خوا د مسلمانانو د ځورونې او د هغو د ایمان د منلو وروسته د هغه د رد کولو، او د دې ټولو حالتونو د سزا څرک کوي. بیا د انساني معاملاتو په اړه بحث کوي، لکه د انصاف ساتل، د نرمۍ سره چلند، د ښو موخو لپاره د مال ورکول، د وعدو او ژمنو پوره کول، او نور هغه کارونه چې د ایمان اصولو ته ژمن وي. په دې ډول موږ وینو چې سورت څنګه خپل یو بل پورې تړلي موضوعات یو ځای ګډوي۔

Although this sūrah enjoys a calm rhythm with a quiet, soft beat, it nonetheless tackles several main topics within its broad framework. It makes use of several sound effects and emphatic connotations to heighten its impact. Like all sūrahs revealed in Makkah, it discusses the main topics of faith, such as God’s oneness, revelation and resurrection. But it also refers to a number of secondary topics, such as the essential unity between Abraham’s faith and the faith preached by Muĥammad (peace be upon them both). It outlines the true nature of God’s will, and mentions the human will with regard to accepting or denying the true faith, following divine guidance or going astray. It explains the mission of God’s messengers and His law that applies to those who deny them and their messages. It discusses the question of who may forbid things or leave them lawful, and the false concepts of pagan ideologies in this regard. It speaks of leaving one’s community to migrate for God’s sake, the persecution Muslims may suffer at the hands of unbelievers, the rejection of faith after having accepted it and what punishment any of these situations may incur. It then adds some discussion on human dealings, such as maintaining justice, ensuring kindly treatment, giving money for good purposes and the fulfilment of promises and pledges, as well as other practices that observe the principles of faith. Thus we see how the sūrah weaves together its interrelated subject matter.

دا موضوعات د یوې پراخې چوکاټ دننه پیښ کیږي چې ټول واقعات پکې رامینځ ته کیږي. دا آسمانونه او ځمکه، د باران تویدل، د ونو وده، ورځ او شپه، لمر، سپوږمۍ او ستوري، سمندرونه، غرونه او سیندونه هم پکې شامل دي. په حقیقت کې دا ټوله نړۍ د هغه ټولو شیانو سره چې پکې پیښیږي، او همداراز راتلونکی ژوند د خپلو ټولو منظرونو سره، او د خدای د مخلوقاتو د بیلابیلو ډلو برخلیکونه هم پکې شامل دي. دا چوکاټ هغه ځای هم شامل کوي چې زموږ د ادراک له رسا څخه بهر دی، او هغه احساسات هم چې دا ځای زموږ په دننه کې راپاروي.

These topics are presented within an expansive framework in which all the events take place. It includes the heavens and the earth, with the rain pouring down, the trees springing up, the day and night, the sun, the moon and the stars, the seas, the mountains and the rivers. It is indeed this whole world with all that takes place in it as well as the life to come with all its scenery and the fates of different categories of God’s creatures. It also includes the realm that lies beyond the reach of our perception, and the feelings it inspires within us.

په دې پراخ شالید کې سورت داسې ښکاري لکه د زړونو او ذهنونو د ژور اغیزمنولو لپاره یوه لویه تبلیغي هڅه. دا هڅه یو منځنی ریتم کاروي چې په څو سره منسجمو غږونو سره ملګری دی. په سورت ۶ او ۱۳ کې، یعنې سورت الانعام او سورت الرعد کې چې موږ پیاوړي غږونه اوریدو، دلته هغه ډول ځواکمن ټکي نشته. خو په خپل آرام ریتم کې دا د انسان روح ټول احساسات او جذبې، او همدارنګه عقل او وجدان مخاطبوي. دا زموږ سترګې د کتلو، غوږونه د اورېدو، لاسونه د لمس او احساس کولو، وجدانونه د بیدارۍ او ذهنونه د فکر کولو ته هڅوي. دا د ټول کائنات هر اړخ انځوري، اوسني ژوند او راتلونکي ژوند ته ګوري، همدارنګه د کائنات رازونه او هغه شیان چې زموږ د ادراک له توان بهر دي، هم بیانوي. دا ټول د دې لپاره کارول کېږي چې زموږ په حواسو، زړونو او ذهنونو باندې اغیز زیات شي. پایله داده چې دا یو داسې لوی پانوراما ده چې یوازې یو تړلی ذهن او مړه زړه یې له پامه غورځولی شي.

Against such a broad backdrop the sūrah sounds like a massive campaign aimed at profoundly influencing people’s hearts and minds. It is a campaign that uses a moderate rhythm with several coherent sounds. It has nothing of the very strong beats we hear in Sūrahs 6 and 13, Cattle and Thunder respectively. Yet in its quiet rhythm it addresses every sense and feeling in the human soul, as well as both reason and conscience. It alerts our eyes to see, our ears to hear, our hands to touch and feel, our consciences to be alert and our minds to reflect. It portrays every aspect of the whole universe, looks at the present life and the life to come, as well as secrets of the universe and what is beyond the reach of our faculties of perception. All these are used to heighten the effect on our senses, hearts and minds. The result is a massive panorama which only a closed mind and a dead heart can ignore.

موږ ته لارښوونه شوې چې هغه نښې او پیغامونه وګورو چې خدای په کائنات کې ایښي دي، او هغه لوی احسانونه او نعمتونه چې خدای انسانانو ته ورکړي دي، او د قیامت د ورځې منظرونه، د مرګ انځورونه، او هغه انجام وګورو چې پخوانۍ ټولنو ته ورسیده. دې ته د زړه ژورو ته ننوتونکي احساساتي لاسونه هم ملګري دي، کوم چې د انسان د ژوند مختلف پړاوونو ته اشاره کوي؛ له نطفې او رحم کې د ماشوم څخه تر ځوانۍ، منځنۍ عمر او بڼځو پورې، همداراز د ځواک او کمزورۍ په حالاتو کې، د خدای په نعمتونو کې ژوند کولو یا سختیو ته د صبر په حالت کې. دا کتاب مختلف سبکونه او د بیان طریقې کاروي، د مثالونو په ورکولو، انځورونو په رسمولو، خبرو اترو په نقلولو او کیسو په وړاندې کولو سره، ترڅو خپل پیغام واضح کړي او اغیز یې زیات کړي.

We are directed to look at the signs and messages that God has placed throughout the universe, and the great bounties and blessings He has given to mankind, and to reflect on the scenes of the Day of Judgement, the images of death, and the fate suffered by former communities. Coupled with this is a series of emotional touches that penetrate the depths of our hearts, and which refer to the different stages of human life from unborn embryos, to people in the full vigour of youth, in mid-life and in old age, as also in situations of strength and weakness, enjoying God’s blessings or enduring hardship. It uses different styles and modes of expression, giving examples, drawing images, relating dialogue and presenting stories in order to make its message clear and enhance its effect.

د دې سورت په ټول فضا باندې رنګونه اچوونکي ښکلي رنګونه، په ځانګړې توګه د طبیعت ډېر لوی پدیدې څرګندوي، چې د مخلوق عظمت، د خدای فضل، د هغه علم او د هغه دقیق تنظیم او پلان ښيي. دا ټول سره یوځای شوي دي. دا لوی کائنات چې خدای پیدا کړی، د خدای کامل علم او د هغه دقیق ډیزاین او پلان لاندې دی. سره له دې، دا د انسانانو لپاره د برکت په توګه ټاکل شوی دی، چې نه یوازې د هغوی اړتیاوې پوره کوي، بلکې د هغوی خواښې او تمې هم پوره کوي.

The splendid colours that impart their shades to the whole atmosphere of the sūrah also highlight a number of great natural phenomena, reflecting the greatness of creation, God’s bounty, His knowledge and elaborate planning. These are all intermingled. The great universe created by God is subject to God’s perfect knowledge and His meticulous design and planning. Yet it is meant to be a blessing for mankind, meeting not only their needs but also their wishes and expectations.

دې ترڅنګ ټولې اړتیاوې او ضرورتونه پوره کیږي، ژوندون ته زیبا ورکول کیږي، او بدن او روح ته آرامۍ او سکون میسر کیږي. نو په دې کې هیڅ شک نشته چې انسانانو باید د خدای شکر وباسي او د خپل مننه یې څرګنده کړي.

Thus all needs and necessities are satisfied; adornments provided; relaxation of body and soul ensured. It is then right that people should give thanks and express their gratitude to God.

په دې سورت کې په ټوله کې د خدای نعمتونه او مؤمنان د مننې اظهار کوي. د دې مننې د ښودلو د اړتیا په اړه ډېر امرونه شتون لري، ترڅنګ له بېلابېلو تبصرو سره. مثالونه او تمثیلونه ورکړل شوي دي. له دې ټولو څخه ترټولو ښکاره مثال د ابراهيم عليه السلام دی، چې د هغه په اړه داسې ویل شوي دي چې هغه د "هغه خدای د نعمتونو مننه کوله چې هغه يې غوره کړ او هغه يې سم لار ته لارښود کړ." (آیت ۱۲۱)

Thus throughout the sūrah we see God’s blessings and believers expressing gratitude. There are several directives on the need to show such gratitude, coupled with various comments. Parables are given, as well as examples. The most vivid of these is that of the Prophet Abraham who is described as showing “his gratitude for the blessings bestowed by Him who had chosen him and guided him to a straight path.” (Verse 121)

دا ټول د انځور، مفهوم، څرګندونې، ږغ آهنګ، موضوع او مضمون په کامله ورته والي کې راغلي دي. اوس هیله لرو چې د سورت په تفصیلي بحث کې د دې ځینې ځانګړتیاوې بیان کړو.

All this is given in a perfect harmony of image, connotation, expression, rhythm, issue and subject matter. We now hope to outline some of these as we discuss the sūrah in detail.