څوک له هغه چا څخه ډیر ظالم دی چې د خدای په اړه دروغ تړي یا د هغه آیتونه ردوي؟ ظالمان هیڅکله بریالي نه شي. هغه ورځ چې موږ ټوله دوی راټولوو، بیا به موږ هغو کسانو ته ووایو چې له خدای سره شریکان نیسي:
Who is more wicked than one who invents a falsehood about God or denies His revelations? The wrongdoers shall never achieve success. One day We shall gather them all together, then We shall say to those who associate partners with God:
«هلته اوس هغه شریکان چیرې دي چې تاسو به مو دعوه کوله؟» نو دوی به بیا هیڅ جواب نه لري، مګر دا چې وایي: «د خدای په قسم، زموږ رب! موږ هیڅکله هم له هغه سره شریک نه دی نیولی.» وګورئ، دوی څنګه پخپلو ځانونو باندې دروغ وویل، او هغه شیان یې څنګه له لاسه ورکړل چې دوی یې جوړ کړي وو.
“Where, now, are those partners which you have been claiming?” They will have no contention then other than to say, `By God, our Lord, we have never associated partners with Him. “Behold how they have lied to themselves and how they have been forsaken by whatever they have fabricated. (Verses 21-4)
دا آیتونه د مشرکانو د چلند او عملونو حقیقت د هغو په سترګو کې ږدي، لکه څنګه چې الله تعالیٰ هغه ګوري. دا د یوې پوښتنې سره پیلیږي چې د دې حقیقت د ثابتولو لپاره ده چې دوی ظلم کوي، ځکه دوی د خدای په اړه دروغونه جوړوي. دوی ځان د هغه دین پیروان ښيي چې ابراهیم علیه السلام تبلیغ کړی و. دوی نور هم ادعا کوي چې هغه څه چې دوی د غوښې، خوړو او عبادتي دودونو په اړه حلال یا حرام ګرځوي، چې تفصیل یې په آیتونو ۱۳۶ تر ۱۴۰ کې راځي، د خدای له خوا حکم شوي دي، حال دا چې داسې نه دي.
همدارنګه، ځینې هغه کسان چې نن ځانونه مسلمانان بولي هم په دروغ ادعا کوي چې د هغه الهي دین پیروي کوي چې النبي محمد ﷺ تبلیغ کړی. حقیقت دا دی چې دوی داسې قواعد او قوانین جوړوي، داسې حالات رامنځته کوي او داسې ارزښتونه قايموي چې په هغو سره دوی د خدای د واک ځان ته ټاکي. دوی ادعا کوي چې دا ټول نوښتونه د الهي دین څخه پرته بل څه نه دي.
ځینې خلک چې خپل دین د دوزخ د یوه استوګنځي په بدل کې پلورلی دی، دوی هم د دوی دروغجنو ادعاګانو تأیید کوي. دوی هغه الهي وحیانې هم رد کوي چې پیغمبر ﷺ د دوی لپاره راوړې، د هغو د حقانیت انکار کوي او ادعا کوي چې دا د پورتنۍ خوا څخه نه دي نازل شوي. برعکس، دوی ادعا کوي چې د جاهلیت په دودونو کې ډوب شوي خپل کړنې د خدای له خوا تأیید شوي دي. دا ټول نن هم په ډیرو ټولنو کې پیښیږي.
These verses place in front of the idolaters’ eyes the truth of their attitudes and practices, as they are viewed by God Almighty. It begins with a rhetorical question to establish the fact of their wrongdoing as they fabricate lies against God. They profess to follow His faith, as preached by the Prophet Abraham. They further allege that what they make lawful or forbidden of meat, food and worship rituals, which will be detailed in Verses 136-40, have been ordered by God, when they have not. Similarly, some of those who describe themselves as Muslims today falsely claim to follow the Divine faith preached by the Prophet Muĥammad (peace be upon him). The fact is that they enact rules and laws, bring about situations and establish values by which they claim for themselves God’s authority. They allege that all these inventions are nothing other than the divine faith. Some people who have bartered away their faith for a dwelling in hell also endorse their false claims. They also reject the divine revelations which the Prophet brought them, deny their truth, claiming that they have not been bestowed from on high. Conversely, they claim that their own practices, immersed in jāhiliyyah, have been sanctioned by God. All this still happens today in many societies.
خدای ﷻ دا ټول ردوي او دغه کار د تر ټولو لويه ظلم په توګه بیانوي: «هغه څوک چې د خدای په اړه دروغ تړي یا د هغه آیتونه ردوي، تر هغه ظالم څوک دی؟ ظالمان هیڅکله بریالي نه شي.» (آیت ۲۱) دلته بت پرستۍ ته د ظلم په نوم اشاره شوې ده ترڅو د هغې ډیر بد انځور وښودل شي. په حقیقت کې قرآن کریم د بت پرستۍ د بیان لپاره ډیرې ځلې همدا توصیف کاروي. او دا توصیف سم دی، ځکه بت پرستي د حق، د ځان او په عمومي ډول د انسانانو پر وړاندې ظلم دی. دا د خدای د حق پر وړاندې تیری دی چې یوازې او پرته له شریکه عبادت شي، او د ځان پر وړاندې تیری دی ځکه چې بت پرست خپل ځان په هلاکت کې اچوي. دا د انسانانو پر وړاندې هم تیری دی، ځکه دوی د خدای یوازې تسلیم کیدو له لارې ګمراه کیږي ترڅو داسې نظامونه او حالات رامنځته کړي چې د انساني ژوند بالکل ویجاړ کړي. په همدې دلیل بت پرستي یو لوی ظلم دی، لکه څنګه چې د ټولو عالمونو رب یې بیان کړی دی. خو نه بت پرستي او نه بت پرستان بریالي کیږي: «ظالمان هیڅکله بریالي نه شي.» (آیت ۲۱) دلته خدای د بت پرستۍ او بت پرستانو، یا د ظلم او ظالمانو بشپړ حقیقت او پای پایله بیانوي. هغه څه چې لنډ نظره خلک د ځینو کسانو هغه شتمني ګوري چې لنډ مهاله یې خوند اخلي، نو دا د بریا یا سوکالۍ په نوم نه شي یادیدای، ځکه دا یوازې یوه لنډه مهاله حالت دی چې په پای کې هلاکت ته رسیږي. او خدای څخه ډیر ریښتونی څوک کیدای شي؟
God denounces all this and describes it as the worst injustice: “Who is more wicked than one who invents a falsehood about God or denies His revelations? The wrongdoers shall never achieve success.” (Verse 21) Reference is made here to idolatry as injustice in order to enhance its most horrible image. Indeed, it is the most frequent description of idolatry in the Qur’ān. Moreover, it is accurate since idolatry is an act of injustice perpetrated against the truth, against oneself and against mankind in general. It is an offence against God’s own right to be worshipped alone, without partners, and against oneself as it leads the perpetrator to ruin. It is also an offence against mankind who are thus led away from the path of submission to God alone in order to establish regimes and conditions that ruin human life altogether. As such, idolatry is a great injustice, as it is described by the Lord of all the worlds. Neither idolatry nor the idolaters will, however, achieve any success: “The wrongdoers shall never achieve success.” (Verse 21) Here God states the full facts and the end result of idolatry and the idolaters, or injustice and the wrongdoers. What short-sighted people may see of the affluence that some enjoy in the short run cannot be described as success or prosperity because it is no more than a short-lived situation which leads to eventual ruin. Who can be more truthful than God?
د دوی د زیان یوه بېلګه داچې د قیامت په ورځ د دوی حالت ډېر ژوندی بیان شوی دی: ﴿وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا أَيْنَ شُرَكَاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ﴾
As an example of their loss, their situation on the Day of Resurrection is described very vividly: “One day We shall gather them all together, then We shall say to those who associate partners with God: ‘Where, now, are those partners which you have been claiming.?
بیا دوی به د دوی هیڅ حجت پاتې نشي، مګر دا چې وایي: «د خدای، زموږ د رب په قسم، موږ هیڅکله شریکان د هغه سره نه دي نیولي.» وګورئ، دوی څنګه په خپلو ځانونو دروغ وویل، او هغه شیان یې څنګه له لاسه ورک شول چې دوی یې جوړ کړي وو.
They will have no contention then other than to say, ‘By God, our Lord, we have never associated partners with Him.’ Behold how they have lied to themselves and how they have been forsaken by whatever they have fabricated.” (Verses 22-4)
د شرک او مشرکانو ډیرې بڼې او ډولونه دي، او هغه شریکان چې دوی د خدای سره شریکوي هم ډیر دي. د شرک یوازینی ډول دا نه دی چې خلک د بتانو، ډبرو، ونو او نورو شیانو عبادت وکړي، دا یو ساده او سطحي تصور دی. په حقیقت کې، د خدای سره شریک ګرځول دا دي چې د خدای یوازې ځانګړي صفتونه چې یوازې هغه ته تعلق لري، د بل چا لپاره هم ومنل شي، که دا صفت د هغه د چلند او د پېښو او تقدیرونو پر کنټرول پورې اړه ولري، که د عبادت د رسمونو په وړاندې کولو پورې، او که د انسان جوړ شوو قوانینو د جوړولو او پلي کولو پورې. دا ټول د شرک بڼې دي چې د کافرو مختلفو ډلو له خوا عملي کېږي، کوم چې د خدای سره مختلف ډولونه شریکان ګرځوي.
There are numerous forms and types of idolatry and idolaters and the partners they associate with God. A naïve image of people worshipping statues, stones, trees, etc. is by no means the only form j of idolatry. In essence, associating partners with God is to acknowledge any one of the qualities attributable to God alone as belonging to others as well, whether such quality relates to His conduct or control of events, destinies, or to the offering of worship rituals, or to the enactment and implementation of man-made laws. All these are forms of idolatry practised by different groups of unbelievers who associate different forms of partners with God.
قرآن کریم ټول دغه ډولونه شرک یا بت پرستي بولي۔ هغه د قیامت د ورځې ځینې منظرونه بیانوي چې دغه ډولونه ښيي، او ښيي چې د شرک د مختلفو ډولونو انجام او سزا په دې دنیا کې او په آخرت کې یوه شان ده۔
The Qur’ān describes all these forms as polytheism or idolatry. It portrays scenes from the Day of Judgement which depict many of these and show that the destiny and punishment of different types of idolatry are the same in this life and in the life to come.
مشرک عربان د هر ډول بت پرستۍ تمرین کاوه. دوی داسې عقیده لرله چې د خدای ځینې مخلوقات د پېښو په چلند او د تقدیرونو په ټاکلو کې نفوذ لري، د داسې شفاعت له لارې چې خدای ته پابندي لري. دا ملایکې وې.
The pagan Arabs used to practise all types of idolatry. They believed that some types of God’s creation have a say in the conduct of events and the determination of destinies, through intercession which is binding on God. These were the angels.
نور نورونه، دا هغوی باور درلودی چې جنات هم کولی شي چې دوی ته زیان ورسوي، که دا کار د دوی په خپل اختیار وي یا جادوګرو او فال ګرو په لاسوکې وي. همدارنګه دوی د خپلو پلرونو او نیکونو روحونو ته هم ځانګړې وړتیاوې منسوبولې. بتان د دې ټولو مخلوقاتو نښې وې. دوی فال ګرو ته داسې وړتیا منسوبوله چې ګویا دا بتان سره خبرې کولی شي، او بیا بتان دې ته حکم کوي چې فلان شي حرام دی یا حلال دی. حقیقت دا و چې همدا فال ګر د هغو شریکانو په توګه وو چې دوی یې د خدای سره شریکول.
Others, like the jinn, they claimed, had the ability to harm them, whether they acted on their own initiative or were manipulated by sorcerers and fortune-tellers. They also assigned abilities to the spirits of their forefathers. Idols were symbols of all these creatures. They attributed to fortune-tellers the ability to talk to these idols which would then issue their decrees of prohibition or permissibility. The truth, then, was that the fortune-tellers themselves were the partners they associated with God.
بُتپرستی دا شکل هم اختیار شوی و هغه دا وه چې دې بتانو ته د عبادت رسمونه ادا کیدل او د هغوی په نوم نذرانې وړاندې کیدې، چې حقیقت کې دا نذرانې د راهبانو او فالګیرانو ته رسیدې. ځینو کسانو د فارسیانو څخه دا عقیده اخیستې وه چې ستوري د پیښو په جریان کې اغیز لری، نو دوی به خپل عبادتونه هم ستورو ته وړاندې کول. دریم ډول بتپرستی دا وه چې دوی د خپلو راهبانو او مشرانو له لارې داسې قوانین جوړ کړل چې خدای ﷻ یې نه خوښوي. دوی به ادعا کوله چې دا قوانین د خدای د شریعت استازیتوب کوي، لکه څنګه چې نن ځینې خلک همداسې کوي۔
Idolatry was practised in the form of addressing worshipful rituals to those idols and presenting offerings to them, which actually went to the monks and fortune- tellers themselves. Some borrowed from the Persians the belief that planets have a say in the running of events and, therefore, they addressed their rituals to them. They also practised a third type of idolatry by enacting for themselves, through their monks and notables, laws of which God does not approve. They used to claim that these represented God’s law in the same way as some people do today.
په دې منظر کې چې ټول خلک راټولیږي او پوښتنه کیږي، ټول ډول مشرکان د هغو شریکانو په اړه پوښتنې ته کښېنول کیږي چې دوی د خدای سره شریکوي. دغه نور معبودان نه لیدل کیږي، او نه دي کولی شي چې خپلو عبادت کوونکو ته هیڅ ګټه ورسوي: «او د هغې ورځې یادونه وکړه چې موږ به دوی ټول راټول کړو، بیا به موږ هغو کسانو ته چې شریکان یې د خدای سره ګرځولي وو، وایو: هغه شریکان مو چې تاسو ګومان کاوه، اوس چیرې دي؟» (آیت ۲۲). ګویا موږ دغه منظر په خپلو سترګو وینو: د ټولو مخلوقاتو راټولیدل او هغه پوښتنه چې ځواب ورنکړل کیږي.
In this scene of gathering and confrontation, all types of idolaters are questioned about the partners they associate with God. These other deities are nowhere to be seen, nor can they avail their worshippers of anything: “One day We shall gather them all together, then We shall say to those who associate partners with God: ‘Where, now, are those partners which you have been claiming.’“ (Verse 22) We almost behold the scene with our own eyes: the gathering of all creatures and the question to which no answer is given.
دا هیبت ناک منظره خپل اغیزه لري: د انسان فطرت له هغو ټولو شیانو څخه پاکیږي چې هغې ته یې ستر ګي تړلي وې، او پوهیږي چې د خدای سره هیڅکله هیڅ شریکان نه ؤ شتون لري. دوی باید خپل امتحان ته مخ واړوي او حقیقت د ټولو په وړاندې ښکاره کړي. په هغې هیبت ناکه حالت کې به دوی هیڅ بل دلیل ونلري پرته له دې چې ووایي: «قسم په خدای، زموږ رب، موږ هیڅکله هغه ته شریکان نه دي نیولي.» (آیت ۲۳) لکه څنګه چې دوی حقیقت درک کوي، خپل تیر ژوند په بشپړه توګه پرېږدي او یوازې د خدای د ربوبیت اقرار کوي. دوی د بتپرستۍ څخه بیزاري ښیي، خو هغه وخت چې دا کار ګټه نه لري. د حقیقت اقرار یې نشي کولی وژغوري، ځکه اوس د عمل وخت نه دی، بلکې د ثواب یا عذاب وخت دی. دوی نشي کولی بیرته ژوند ته ستانه شي؛ بلکې له هغه څه سره مخ کیږي چې په دنیا کې یې کول. پیغمبر ﷺ ته امر کیږي چې د دوی په حالت حیران شي، ځکه خدای ښیي چې دوی د خدای سره شریکان جوړول کې پخپله ځانونو ته دروغ ویلي، په داسې حال کې چې هغه هیڅ شریک نه لري. د قیامت په ورځ، د دوی دروغ دوی پریږدي او دوی ته بل لار نه پاتې کیږي پرته له دې چې حقیقت ومني: «وګوره، دوی څنګه پخپلو ځانونو دروغ وویل او هغه شیان یې له لاسه ورکړل چې دوی یې جوړ کړي وو.» (آیت ۲۴)
The awesome scene has its effect: human nature is rid of all that has blinded it and it realises that no partners with God have ever existed. They have to face up to their test and to make the truth appear before all. In that awesome situation, they will have no contention other than to say: “By God, our Lord, we have never associated partners with Him.” (Verse 23) As they realise the truth, they abandon their past in total and acknowledge the Lordship of God alone. They disown their idolatry when it is too late. Their acknowledgement of the truth cannot save them because it is time for reward or punishment, not for action. They cannot go back to life, rather they are faced with what they used to do during their life on earth. The Prophet is invited to wonder at their situation as God states that they have lied to themselves when they associated partners with God, for He has no partners. On the Day of Judgement, their falsehood fails them and they have no option but to acknowledge the truth: “Behold how they have lied to themselves and how they have been forsaken by whatever they have fabricated.” (Verse 24)
زما په نظر دا تفسیر ډیر منطقي دی چې د قیامت په ورځ د هغوئ هغه قسمونه اړوند دي چې د خدای په حضور کې یې کړي وي چې هیڅ شریک نه یې نیولی. په هغه ورځ دوی د خدای په اړه هیڅ دروغ ویلای نشي او په قصد سره دروغجن قسم نشي کولای. په هغه ورځ دوی د خدای څخه هیڅ شی نه پټوي. بلکې دا خبره ده چې د دوی فطرت حقیقت په ښه ډول ویني او دروغ د دوی په حواسو کې هیڅ نښه نه پریږدي. له همدې امله، خدای د دوی د خپلو ځانونو په اړه د دروغو په اړه د حیرانتیا دعوت ورکوي، کوم چې د قیامت په ورځ د دوی په زړونو او حواسو باندې هیڅ نښه نه پریږدي. خدای د خپلو خبرو معنی غوره پوهیږي. دلته موږ یوازې یو ممکن تفسیر وړاندې کوو.
This is the interpretation I find most logical concerning their oaths on the Day of Judgement, made in the presence of God, that they did not associate partners with Him. On that Day they dare not utter any falsehood against God and cannot make a false oath deliberately. On that Day, they hide nothing from God. It is simply that their nature sees the truth for what it is and falsehood leaves no trace whatsoever in their senses. Hence, the invitation by God to wonder at their lies to themselves which, on the Day of Judgement, leave no mark on their minds or senses. God knows best the meaning of His words. Here, we only present a possible interpretation.
سورت دا بیان کوي چې ځینې منکرین د قرآن اوریدو پر mom وخت خپل زړونه سخت کوي او خپل ذهنونه بند کوي۔ دوي د قرآن د ردولو پرېکړه کړې وي، او د پیغمبر ﷺ سره داسې بحث کوي چې قرآن یوازې د پخوانیو خلکو افسانې دي۔
The sūrah goes on to describe how some of the unbelievers stubbornly block their minds as they listen to the Qur’ān. Having resolved to reject it altogether, they argue with the Prophet alleging that the Qur’ān is nothing but fables told by the ancients.
دوی له دې څخه مخ اړوي او نورو ته هم منع کوي چې دې ته غوږ ونیسي. قرآن کریم، د دوی هغه طرز عمل بیانولو وروسته چې دوی په دې دنیا کې غوره کوي، د دوی د بدبختۍ حالت بیانوي کله چې دوی د اور د دروازې مخې ته د ودریدو لپاره وړل کیږي، د خپل پای د وحشت سره مخ، بې وسه او بې مرسته. یوازې هغه څه چې دوی کولی شي دا دی چې د ژوند ته د بیرته ستنیدو آرزو وکړي، ترڅو هغه نظرونه او عملونه بدل کړي چې دوی دې ښکلي پای ته رسولي. خو د دوی غوښتنې د وړو او ماشومانه څیزونو په توګه رد کیږي.
They turn away from it and they forbid others to listen to it. Having depicted the attitude they adopt in this life, the Qur’ān describes their miserable state as they are made to stand before the fire of hell, facing the horror of their destiny, powerless, and without support. The only thing they can do is wish to go back to life in order to change those views and practices which led them to this horrible end. Their wishes, however, are rejected as petty and childish.
ځینې کسان ستا خبرې اوري، مګر موږ د دوی په زړونو باندې پردې اچولي دي چې دا خبرې نه پوهیږي، او په غوږونو کې یې کړۍ دي. که دوی هر نښه هم وویني، بیا به هم په دې نه ایمان راوړي. کله چې دوی ستا سره د جګړې لپاره درځي، نو کافران وایي: «دا خو یوازې د پخوانیو خلکو افسانې دي.» دوی نورو ته منع کوي چې دا خبرې واوري، او پخپله هم له دې څخه لیرې کیږي. دوی یوازې خپل ځانونه تباهوي، مګر دوی دا نه پوهیږي. که ته هغه وخت وویني چې دوی به د اور په وړاندې ودروي! هغوي به وایي: «ای کاشکې موږ بیرته واستول شو! نو موږ به د خپل رب د ایتونو تکذیب ونه کړو، بلکې د مؤمنانو له ډلې به وو.» بلکې هغه څه چې دوی پخوا پټول، اوس به دوی ته ښکاره شي؛ او که دوی بیرته ژوندي شي، نو بیا به هغه کارونو ته ستنیږي چې ترې منع شوي دي. دوی په حقیقت کې درواغجن دي.
“Some of them listen to you. But over their hearts We have laid veils which prevent them from understanding what you say, and into their ears, deafness. Were they to see every sign, they would still not believe in it. When they come to you to contend with you, the unbelievers say: “This is nothing but fables of the ancients.” They forbid [others] to listen to it and go far away from it. They ruin none but themselves, though they do not perceive it. If you could but see them when they will be made to stand before the Fire! They will say: “Would that we could return! Then we would not deny our Lord’s revelations, but would be among the believers”. Indeed, that which in the past they used to conceal will manifest itself to them; and if they were to return to life they would go back to that which they have been forbidden. They are indeed liars.
(آیتونه ۲۵-۸)
(Verses 25-8)
دلته، موږ دوه سره توپیر لرونکې منظرونه لرو: یو هغه چې په دې ژوند کې د ضد او سرښندنې ردولو په ځانګړتیا سره دی، او بل هغه چې په آخرت کې د ژور پښېمانۍ حالت دی.
Here, we have two contrasting scenes: the one in this life is characterized by stubborn rejection, while the other, in the hereafter, is a situation of profound regret.
دوی داسې انځور شوي دي چې د انساني فطرت د ویښولو سبب شي، هغه فطرت چې ډیر وخت راهیسې زنګ وهلی پاتې دی. که یوازې انساني فطرت د قرآن کریم ته خلاص شي او د هغه د پیغام په اړه فکر وکړي، نو دا به ترې د یوې ډارونکې پایلې څخه د ساتل کیدو فرصت ومومي.
They are portrayed in such a way so as to help awaken human nature that has been left to rust for a long time. If only human nature would open up to the Qur’ān and reflect on its message, it would gain the chance to be spared a fearful destiny.
یو شمیر خلک تاسو ته غوږ نیسي، مګر مونږ د دوی په زړونو باندې پردې اچولي دي چې دا نه پوهیږي، او د دوی په غوږونو کې غږ (کړنګ) دی. که دوی هر ډول نښه وویني، بیا هم په هغې باور نه کوي۔
{وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ۚ وَجَعَلْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا ۚ وَإِن يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَّا يُؤْمِنُوا بِهَا}ﷺ...
(دا د یوې ځانګړې ډلې خلکو بیان دی چې اوري خو نه پوهیږي، لکه دوی چې د پوهیدو لپاره نه زړه لري او نه د اوریدو لپاره غوږ. دا ډول خلک هر وخت او هر ځای کې شتون لري. د هغه خبرو اوریدل چې ویل کیږي هیڅ اغیزه نه لري. د دوی غوږونه کار نه کوي، او پوهه یې تړل شوې ده، نو د اوریدل شوي خبرو معنا د دوی په زړه کې نه ځای کیږي۔)
“Some of them listen to you. But over their hearts We have laid veils which prevent them from understanding what you say, and into their ears, deafness. Were they to see every sign, they would still not believe in it.” (Verse 25) This is a description of a particular type of people who listen but do not understand as if they do not have minds to help them comprehend, or ears to help them hear. This type of person may exist any time, anywhere. Their listening to what is being said has no effect whatsoever. Their ears do not function and their comprehension is sealed, so that the meaning of what they hear does not register with them.
دوی که هر معجزه وګوري، باز به هم پرې ایمان رانه وړي. کله چې دوی تا ته راځي چې له تا سره جګړه وکړي، کافران وايي: دا په حقیقت کې د پخوانیو خلکو افسانې دي.
(دا آیت د سورۍ الانعام دی، آیت ۲۵.)
“Were they to see every sign, they would still not believe in it. When they come to you to contend with you, the unbelievers say: This is nothing but fables of the ancients.” (Verse 25)
د دوی سترګې خلاصې دي، خو داسې بریښي چې نه ویني، یا هغه څه چې ویني د دوی ذهنونو ته هیڅ پیغام نه رسوي.
Their eyes are open, but they do not seem to see, or what they see delivers no message to their minds.
دوی ته څه شوي دي؟ څه شی دوی ته مانع کیږي چې کله چې دوی غوږونه، سترګې او عقلونه لري، ځواب ورنکړي؟ خدای موږ ته فرمایي: «موږ د دوی په زړونو باندې پردې ایښې دي چې هغه څه نه پوهیږي چې ته یې وایې، او په غوږونو کې یې بهیرې دي. که دوی هر نښه وویني، پر هغې به بیا هم ایمان رانه وړي.» (آیت ۲۵) دا خدای دی چې اراده یې کړې ده چې د دوی د پوهیدو وسیله د حق په درک کولو ناتوانه پاتې شي، او د دوی اوریدل هم کار ونه کړي. نو باید هڅه وکړو چې د خدای د ارادې پشان حکمت پوه شو.
What has happened to them, then? What prevents them from responding when they have ears, eyes, and minds? God tells us: “Over their hearts We have laid veils which prevent them from understanding what you say, and into their ears, deafness. Were they to see every sign, they would still not believe in it.” (Verse 25) It is God who has willed that their faculty of comprehension remains unable to grasp the truth and that their hearing does not function. We should try, then, to understand the wisdom behind God’s will.
خدای، چې د هغه جلال بېپایه دی، فرمایي: «هغه کسان چې زموږ د لاري لپاره جهد کوي، موږ به خامخا هغوی ته خپلې لارې ښودلې وي.» (۲۹: ۶۹) هغه بل ځای فرمایي: «په نفس او په هغه ذات قسم چې هغه یې جوړ کړ، او هغه ته یې د بدۍ او تقوا الهام وکړ. بریالی هغه دی چې خپل نفس پاک کړي، او تباه هغه څوک دی چې هغه ککړ کړي.» (۹۱: ۷-۱۰) د خدای ارادې دا ده چې هغه هغو کسانو ته لاره ښيي چې د هغه د لارښوونې د تعقیب لپاره کوښښ کوي، او دا چې هر هغه څوک چې خپل نفس له ککړتیا پاکوي بریالی به وي. دغه خلک نه لارښوونه غوښتې ده، نه یې د خپلو طبیعي احساساتو د کارولو هڅه کړې ده. دا هغه دوه شیان دي چې انسانان یې باید وکړي ترڅو خدای دوی ته لارښوونه وکړي او دوی ته سم ځوابونه د ورکولو مرسته وکړي. دوی په دې پیل وکړ چې خپل طبیعت یې له کاره وغورځاوه، او په پایله کې خدای د دوی او د هغه د لارښوونې تر منځ پرده کېښوده. نو د خدای ارادې دا ده چې خلک د خپل لومړني دریځ او عمل پایلې وګالي. ټول شیان د خدای د ارادې له مخې پیښیږي. د هغه اراده دا ده چې لارښوونه غواړونکي ته لاره ښودلې شي او د ځان پاکولو لپاره کار کوونکو ته بریا ورکړل شي. همدارنګه دا د هغه اراده ده چې د هغو کسانو زړونو او ذهنونو ته پردې کېښودل شي چې د هغه له پیغام اړوي وي، او هغوی د لیدل شویو نښو په وړاندې کږه او بېغبرګونه وګرځوي. هغه کسان چې د خپلو ګناهونو او کفر ملامتي د خدای د ارادې په غاړه اچوي، یقیناً یو درواغ ادعا کوي. خدای هغوی له حق سره مخ کوي، لکه څنګه چې هغه د دوی ادعاوې بیانوي او ریښتیا کوي: «هغه کسان چې له خدای سره شریکان نیسي وایي: "که خدای غوښتای، نه به موږ او نه زموږ پلرونه له هغه پرته بل څه عبادت کړي وای، او نه به موږ د هغه له حکم پرته هیڅ څیز حرام ګرځولی وای." د دوی له مخکې خلکو هم همداسې ویلي وو. ایا پیغمبرانو باندې بل څه لازم دي، پرته له دې چې په ښکاره توګه پیغام ورسوي؟ په حقیقت کې موږ په هرې ټولنې کې یو پیغمبر راولېږلی، [چې ورته یې ویلي دي]: "خدای عبادت کړئ او له طاغوت څخه ډډه وکړئ." له دوی څخه ځیني هغه وو چې خدای د خپلې لارښوونې نعمت ورکړ، او ځیني نور د خپلې ګمراهۍ له امله په حتمي توګه هلاک شول.» ځمکې ته وګورئ او وګورئ چې د هغو خلکو پای څه شو چې حق یې دروغ ګاڼه.» (۱۶:۳۵-۳۶)
له دې آیتونو څخه څرګنده ده چې خدای د دوی دعوې ردې کوي: دا حتمي وه چې دوی به د سخت ګمراهۍ قرباني شي، وروسته له هغې چې دوی ته د خپلو لارو د اصلاح لپاره کافي خبرداری ورکړل شوی و.
God, limitless is He in His glory, says: “Those who strive hard for Our cause, We shall most certainly guide onto paths that lead to Us.” (29: 69) He also says: “By the Soul and its moulding, and inspiration with wickedness and piety. Successful is the one who keeps it pure and ruined is the one who corrupts it.” (91: 7-10) It is God’s will that He guides those who strive to follow His guidance, and that anyone who purges his soul from corruption will be successful. Those people have neither sought guidance nor tried to make use of their natural responses. These are the two things people need to do to ensure that God will guide them and help them give the proper responses. They started by knocking their nature out of action and, in consequence, God has placed a veil between them and His guidance. It is God’s will, then, that people should bear the consequences of their initial attitude and action. Everything occurs according to God’s will. It is His will to guide those who seek guidance and to grant success to those who work to purify themselves. It is also His will to place veils over the hearts and minds of those who turn away from His message and to make them deaf and unresponsive to the signs they see. Those who try to put the blame for their sins and their disbelief on God’s will surely make a fraudulent claim. God confronts them with the truth as He reports and derides their claims: “Those who associate partners with God say, ‘Had God so wished, neither we nor our forefathers would have worshipped any other than Him, nor would we have declared anything forbidden without a commandment from Him.’ Those before them said the same. Do the Messengers have to do anything other than to clearly deliver the Message? Indeed, We have raised a Messenger in every community, [who said to them]: ‘Worship God and shun the Evil One.’ Among them were some whom God graced with His guidance, while others were inevitably doomed by their error. Go, then, about the earth and observe what was the end of those who gave the lie to the truth.” (16: 35-6) It is clear from these verses that God rejects their claims: it was inevitable that they should fall prey to grievous error after they had been given sufficient warnings to mend their ways.
خلک په تل تل د تقدیر، جبر او اختیار، د انسان د ارادې او نورو موضوعاتو په اړه پوښتنې کړې دي. دوی دا موضوعات د یوې علمي بحث په بڼه راوړي دي او په خپلو شخصي فرضیو باندې یې څېړي. د دوی دا طرز د دې موضوعاتو په اړه د قرآن کریم د ساده او سرېښې بیان خلاف دی. قرآن ښیي چې هر څه د خدای د مشیت له مخې پېښېږي، او انسان هغه لاره ټاکي چې تعقیبوي، او د هغه انتخاب د فطرت برخه ده چې خدای ورته درکړی دی. هغه لوری چې انسان یې ټاکي، په دې ژوند او د آخرت په ژوند کې ځینې پایلې لري.
People have often raised questions about predestination, compulsion and free choice, man’s will, etc. They have made of these topics an academic debate which they tackle on the basis of their own assumptions. Their approach is contrary to the simple and straightforward Qur’ānic exposition of these questions. The Qur’ān states that everything takes place by God’s will, and that man chooses the line he follows and that his choice is part of his nature, endowed to him by God. The direction he chooses to follow will entail certain consequences in this life and in the life to come.
دا پایلې د خدای د ارادې برخه دي. له همدې کبله، د هرڅه ترشا ترټولو لوی واک د خدای ارادې دی، کومه چې د هغه انتخاب د ازادۍ پایلې ټاکي، کومه ازادي چې خدای انسان ته ورکړې ده. د دې ساده خبرې څخه هرڅه چې زیات وي، غلط دي.
These consequences are part of God’s will. Hence, the ultimate power behind everything is God’s will which dictates the consequences of the freedom of choice God has given to man. Anything that goes beyond this simple statement is false.
ټول هغه نښې او لارښوونې چې حق ته رهنمايي کوي او ايمان ته لاره ښيي، د مشرکانو په وړاندې ښکاره شوې وې. قرآن کریم په بار بار د دوی توجه په بې شمېره نښو او اشاراتو ته اړولې وه، هغه نښې چې دوی پخپله خپل وجود کې او د شاوخوا په نړۍ کې پېژندل. که دوی په بې طرفه توګه دې ته فکر کړی وای، نو حق ته به ويښ شوي وای او ورته به ځواب ويلی وای. مګر دوی د رهنمايي د ترلاسه کولو لپاره هيڅ هڅه نه کوله. برعکس، دوی خپل طبيعت پټ کړ، او په پايله کې خدای د دوی او سمې لارښوونې ترمنځ پرده اچوله. دوی د اوريدو، ليدو او فکر کولو لپاره د پيغمبر ﷺ په لور په خلاص زړه، غوږ او سترګو سره نه تلل. دوی د بحث او جګړې لپاره تلل: «کله چې کافران تا ته د جګړې لپاره راځي، وايي:
All indicators to the truth and pointers to the right way and to faith were displayed in front of the idolaters. The Qur’ān repeatedly drew their attention to countless signs and indications which they recognise within themselves and in the world around them. Had they only thought objectively about these, they would have awakened to the truth and responded to it. But they have made no effort to receive guidance. On the contrary, they suppressed their own nature, and in consequence, God placed a veil between them and proper guidance. They did not go to the Prophet with open hearts, ears and eyes in order to listen, see and reflect. They went to argue and dispute: “When they come to you to contend with you, the unbelievers say:
"دا هیڅ نه دي، مګر د پخوانیو خلکو افسانې."، (آیت ۲۵)
‘This is nothing but fables of the ancients.’“ (Verse 25)
هغوی ښه پوهیدل چې قرآن د داسې افسانو یا کیسو سره هیڅ ورته والی نه لري چې په کې د قهرمانانو او معبودانو سره پیښې شوي معجزې یا فوقالعاده واقعات بیان شوي وي، او دا کیسې د بتپرستو ټولنو د عقیدو یوه برخه ده. د پیغمبر محمد ﷺ د پیغام د رد کولو د توجیه په هڅه کې دوی هر ډول غلط دلیلونه وړاندې کول. ځکه چې هغه قرآن چې پیغمبر ﷺ پر دوی تلاوت کاوه، د پخوانیو پیغمبرانو او د هغوی د امتونو کیسې، همدارنګه د هغو کسانو د پای ژوند چې پخوا د خدای پیغامونه رد کړي وو، پکې شاملې دي، نو کافرانو ادعا وکړه چې قرآن د پخوانیو خلکو له افسانو پرته بل هیڅ نه دی. څومره بېبنسټه ادعا ده، چې د ډېرو کمزورو دلیلونو پر بنسټ ولاړه ده.
They were well aware that the Qur’ān bears no resemblance to such fables or legends which speak of supernatural events that happen to heroes and deities and which constitute a part of the beliefs of idolatrous communities. In their attempts to justify their rejection of the message of Prophet Muĥammad (peace be upon him), they give all types of false arguments. Since the Qur’ān recited to them by the Prophet contains stories about former prophets and their nations, as well as the fate of those who, in the past, denied God’s messages, the unbelievers claimed that the Qur’ān was no more than the fables of the ancients. What a futile claim based on the least convincing of arguments.