سورت د قرآن په بحث سره پیل شو، او دا واضحه کړه چې د پيغمبر محمد ﷺ ته د دې نازلولو مقصد دا نه و چې هغه پرې مشقت وګالي۔ د قرآن یوه برخه د موسیٰ علیه السلام قصه بیانوي، او دا ښيي چې څنګه خدای د موسیٰ، د هغه ورور هارون او د دوی د قوم پاملرنه وکړه۔ اوس چې قصه بیان شوه، سورت بیا د قرآن خبرو ته راګرځي، هغه رول چې دا قرآن باید ولوبوي، او هغه انجام چې هغه کسان به یې ومومي څوک چې له دې څخه مخ اړوي۔ دا انجام د قیامت د ورځې په یوه منظر کې ښودل شوی، په کوم کې چې د دې ژوند ورځې ډیرې کمې ښکاري، ځمکه خپل غرونه له لاسه ورکوي او صاف او بې حاصله ښکاري؛ غږونه د خدای رحمان په وړاندې چوپ کېږي؛ او مخونه د خدای ژوندي او تل پاتې په وړاندې ټیټ کېږي۔ دا منظر او هغه خبرداری چې په قرآن کې ورکړل شوی، د خدای د یادولو احساس راویښول غواړي، او خلکو ته یادونه کوي چې د خدای سره د دوی اړیکه څه ده۔ دا برخه د پيغمبر ﷺ ته هغه نوې تسلي ورکوي چې د قرآن په اړه ده کوم چې هغ ته نازلېده۔ هغه باید د دې الفاظو د تکرار لپاره په چټکۍ ونه کړي د نازلېدو په وخت کې، لکه څنګه چې هغه دې ته عادت درلود، د دې ویرې له امله چې ښايي د قرآن ځینې برخې هېرې کړي۔ هغه باید داسې کومه ویره ونه لري، ځکه خدای د قرآن د ساتلو او د لوستلو او زده کړې د اسانه کولو مسوولیت پخپله اخیستی دی۔ په دې سیاق کې، پيغمبر ﷺ ته امر کېږي چې د خدای څخه دعا وغواړي چې هغه ته زیات علم راکړي۔

The sūrah started with a discussion on the Qur’ān, making it clear that the purpose of its revelation to the Prophet Muĥammad (peace be upon him) was not that he might be afflicted by it. Part of the Qur’ān covers the story of Moses and how it reflects the care God took of Moses, his brother Aaron and their people. Now that the story has been told, the sūrah resumes speaking about the Qur’ān, the role it is intended to play and the fate which is bound to be suffered by those who turn their backs to it. This fate is shown in a scene of the Day of Judgement in which the days of this present life are seen to be infinitesimal, the earth loses its mountains and is seen flat and bare; sounds are hushed before God the Most Merciful; and faces are humbled before God, the Ever-Living. This scene, and the warnings made in the Qur’ān, are intended to arouse feelings of God- consciousness, reminding people of their relationship with God. This passage concludes by giving the Prophet renewed comfort with respect to the Qur’ān which was being revealed to him. He must not hasten to repeat its words during the process of receiving it as he used to do fearing that he might forget some parts of it. He need not entertain any such fear, because God has taken it upon Himself to preserve the Qur’ān and make it easy for recitation and study. In this context, the Prophet is instructed to pray to God to give him more knowledge.

له دې امله چې پیغمبر ﷺ د قرآن وحیې داسې ټینګې کولې لکه څنګه چې نازلې شوې وې، د هیرېدو له ویرې، سورت د آدم علیه السلام د هیرولو خبره کوي چې د خدای عهد یې هیر کړ. په پایله کې د هغه او شیطان ترمنځ د دښمنۍ اعلان راځي، او داسې بیانېږي چې هغه خلک چې د خدای سره خپل عهد یادوي او هغه خلک چې یې هیروي، دواړه پای یې توپیر لري. دا دوه مختلف پایلې د قیامت د ورځې په یوه صحنه کې ښودل شوي چې قرآن یې انځوروي، گویا ورځ د هغه سفر پای دی چې په جنت کې پیل شوی او غواړي بېرته هلته ورشي.

اِسې مو د تیرو پېښو یوه برخه تاسو ته بیانوو، او همدارنګه مو له خپلې مهربانۍ څخه تاسو ته یوه یادونه درکړې ده. هر هغه څوک چې له دې څخه مخ واړوي، هغه به د قیامت په ورځ یو سخت بار ځان سره وړي. دوی به په دغه (بار) کې تل پاتې وي، او د قیامت په ورځ به د دوی لپاره دا بار ډېر سخت وي، هغه ورځ چې صور وهل کېږي. په هغې ورځ به مو ټول مجرمان راټول کړل، داسې حال کې چې سترګې یې د ویرې له امله ځوړې وي، او یو له بل سره به په ښکته غږ خبرې کوي: "تاسو په دنیا کې یوازې لس ورځې تېرې کړې دي." موږ ښه پوهیږو هغه څه چې به دوی وايي، کله چې ترټولو په پوهه یې ووايي: "تاسو هلته یوازې یوه ورځ تېره کړې ده!"

Thus do We relate to you some of the history of past events; and thus have We given you, out of Our grace, a reminder. All who shall turn away from it will certainly bear a heavy burden on the Day of Resurrection. For ever shall they bear it; and grievous for them will be its weight on the Day of Resurrection, the day when the Trumpet is blown. For on that day We shall assemble all the guilty ones, their eyes dimmed [by terror], whispering to one another, ‘You have spent but ten days on earth.’ We know best what they will be saying when the most perceptive of them shall say: ‘You have spent there but one day!’ (Verses 99-104)

همدا رنګه لکه څنګه چې د موسیٰ تاریخ په قرآن کې بیان شوی، همداسې مونږ نور تیر شوي واقعات هم بیانوو۔ قرآن دلته "یاددښت" سره یادیږي، ځکه دا موږ ته د خدای، د هغه د نښو او پیغامونو، او همدارنګه د پخوانیو خلکو ته ورکړل شوي نورو نښو یادونه کوي۔

Just as Moses’ history is related in the Qur’ān, so do We also relate other past events. The Qur’ān is described here as ‘a reminder’, because it reminds us of God, His signs and messages, as well as other signs given to people of old.

هغه کسان چې له دې یادونې څخه مخ اړوي، دلته د مجرمانو په توګه بیان شوي دي، او د قیامت د ورځې په یوه منظر کې ښودل شوي دي. موږ ګورو چې دوی خپل بوجونه داسې اوچتوي لکه یو مسافر چې خپل سامان اوچتوي، خو د دوی بوجونه ناوړه او ستونزمن بوجونه دي.

Those who turn away from this reminder are described here as guilty, and they are shown in a scene from the Day of Judgement. We see them carrying their burdens like a traveller carries his luggage, but theirs are foul, troublesome burdens.

کله چې صور وهل کیږي او ټولې مخلوقات راټولولو لپاره، ګنهګار خلک نیلي مخونو سره راپورته کیږي چې خپل غم او اندیښنه ښيي. په ډار کې دوی سره په پټه خبرې کوي:

When the trumpet is blown to gather all creatures, the guilty come forward with blue faces showing their grief and worry. Terrified, they speak to one another in whispers:

دوی نشي کولی خپلې غږې لوړې کړي. دا ټول د هغه ویره بیانوي چې په هغه وخت کې ورباندې راځي کله چې ټول مړي راپورته کیږي. خو د دوی د پټو خبرو موضوع څه ده؟

دا شاندار منظره نور هم هغه پوښتنې ته د ستنیدو په واسطه زیاتیږي چې دوی د دې دنیا په ژوند کې د غرونو او دې په اړه یې کړې وه چې څه به پیښ شي. ځواب د هغه وحشت حالت په ډاګه کوي چې دوی پکې موندل کیږي.

This awesome scene is further enhanced by returning to a question they had asked during their life on earth about the mountains and what would happen to them. The answer vividly describes the state of fear in which they find themselves:

دوی تاسو تە د غرونو په اړه پوښتنه کوي. ووایه: «زما رب به دوی ډېر په زوره وشړي، او ځمکه به یې هواره او ټکه پرېږدي، چې په کې نه کوږوالی وي او نه لوړوالی. په هغه ورځ به ټول د هغه ږغ تعقیب کوي چې له هغه څخه هیڅ ځای نه شته. په هغه ورځ به ټول غږونه د رحمان په وړاندې خاموش شي، نو ته به له یوه خفیف غږ پرته بل څه ونه اوري. په هغه ورځ شفاعت به هیچا ته فایده ونه کړي، پرته له هغه چا څخه چې رحمان ورته اجازه ورکړې وي او د هغه خبره یې منلې وي. هغه ټول هغه څه پوهیږي چې د دوی په وړاندې دي او هغه څه چې د دوی شاته دي، او دوی د هغه په علم باندې احاطه نشي کولی. ټول مخونه د ژوندي او ځان ټاکونکي رب په وړاندې ټیټ شي، او هغه څوک به ناکام شي چې د ظلم بار یې اخیستی وي. مګر هغه څوک چې ایمان لري او نیک عمل کوي، له هغه ته به نه ظلم کیږي او نه حق تلفیږي.» [سورة طه، آیات ۱۰۵-۱۱۲]

They ask you about the mountains. Say: ‘My Lord will scatter them far and wide, and leave the earth level and bare, with no curves or ruggedness to be seen. On that day, all will follow the summoning voice from which there will be no escape. All sounds will be hushed before the Most Merciful, and you will hear nothing but a faint sough in the air. On that day, intercession will be of no avail to any except a person in whose case the Most Merciful will have granted permission, and whose word He will have accepted. He knows all that lies open before them and all that is hidden from them, whereas they cannot have thorough knowledge of Him. All faces shall be humbled before the Ever-Living, the Self-Subsisting Lord; and undone shall be he who is burdened with evildoing; but anyone who will have done righteous deeds, being a believer, need have no fear of being wronged or deprived.’ (Verses 105-112)

دا انځورونه زموږ په سترګو کې روښانه راښکاره کیږي، او موږ هغه لوی غرونه ګورو چې موږ یې د ټینګ او ثابت په توګه پیژندلي دي، څنګه چې دوی لیرې کیږي او خپریږي. دوی نور نه پورته کیږي؛ بلکه دوی هواره دي، په کچه، نه کوم څنډې لري او نه کومه ناڅاپي سطحه. ټوله ځمکه هواره ده، په کچه، نه غرونه لري او نه دره.

These images come clearly to our eyes, and we see the great mountains, which we have known to be firmly rooted and stable, being blown and scattered. They are raised no more; indeed they are flat, level with no curves or any rugged surface. The whole earth is flat, level, having neither hills nor valleys.

لیکن پہاڑوں کے اُڑا دیے جانے کے بعد طوفان تھم جاتا ہے اور جمع ہونے والے انسانوں کے ہجوم کان لگا کر سنتے ہیں۔ ہر حرکت اور ہر چھوٹی سی آواز خاموش ہو جاتی ہے۔ وہ سب اُس آواز کو سنتے ہیں جو انہیں ایک جگہ جمع ہونے کے لیے پکارتی ہے، اور اُس کے احکام کی فرماں برداری کرتے ہیں، فوراً عمل کرتے ہیں، نہ اِدھر مڑتے ہیں نہ اُدھر۔ یہ اُس ردِعمل سے بالکل مختلف ہے جو انہوں نے اس دنیا میں دکھایا تھا، جب انہیں الٰہی ہدایت کی پیروی کرنے کے لیے بلایا گیا تو انہوں نے منہ موڑا اور انکار کیا۔ ہم دیکھتے ہیں کہ جب پکارنے والی آواز کا جواب مکمل ہوتا ہے، کوئی بچ نکلنے کی راہ نہیں ہوتی، تو اظہار میں کیسی کامل ہم آہنگی ہوتی ہے، جبکہ قدیم پہاڑ اب اُس ہموار اور سپاٹ زمین کا حصہ بن چکے ہیں جس میں نہ کوئی موڑ ہے نہ کوئی بلندی۔

دا سورت د آدم د کیسې یو لنډ بیان ورکوي، کله چې هغه هغه عهد هېر کړ چې هغه د خدای سره کړی و. کله چې هغه د تل ژوند د هیلې له امله وسوسه شو، نو هغه د شیطان او د هغه د وسوسو خبرې ومنلې. دا یو داسې امتحان و چې خدای غوښتل آدم پرې تېر شي، مخکې له دې چې هغه د ځمکې په سرپرستۍ وګمارل شي. دا د شیطان د کړو وړو یوه بېلگه هم وه، ترڅو د آدم اولاد دې درس زده کړي. کله چې امتحان پای ته ورسید، خدای خپل رحم آدم ته وکړ، هغه ته یې خپل رول وټاکه، او هدایت یې ورته برابر کړ۔

The sūrah gives a brief account of Adam’s story, when he forgot the commitment he made to God. When he was tempted by the prospect of immortality, he yielded, listening to Satan and his promptings. This was a test which God wanted him to go through before he was placed in charge of the earth. It also provided an example of what Satan can do, so that Adam’s offspring would learn the lesson. When the test was completed, God bestowed His mercy on Adam, assigning his role to him, and providing him with guidance.

هر هغه قصه چې په قرآن کریم کې راغلې، د هغې په هغه سیاق سره سمون لري چې په کې ذکر شوې. په دې سورت کې، د آدم علیه السلام قصه د هغه خبرې وروسته راځي چې د نبي ﷺ د وحي د ځانګړو آیتونو په ګړندي تکرار کولو په اړه ده، د دې ویره سره چې هېر به یې کړي. له همدې امله، د آدم علیه السلام د خپل عهد هېرولو یادونه په پيل کې شوې ده. سربیره پردې، دا قصه په داسې سورت کې راغلې چې د خدای ﷻ هغه ډیرې مهربانۍ بیانوي چې هغه خپلو ټاکلو بندګانو ته ورکوي، کوم چې خدای ﷻ د خپلې ساتنې لاندې ږدي. له همدې امله، پدې قصه کې دا ټکی ګوښه شوی چې خدای ﷻ آدم علیه السلام وټاکه، د هغه توبه یې ومنله او هغه ته یې لارښوونه وبښله.

Every story related in the Qur’ān is made to fit with the context in which it is given. In this sūrah, Adam’s story follows soon after the reference to the Prophet’s hasty repetition of Qur’ānic revelations, for fear of forgetting them. Hence, Adam’s forgetting of his commitment is referred to at the outset. Moreover, the story is given in a sūrah which reveals many aspects of God’s grace bestowed on those chosen servants whom He places under His care. Therefore, in this story the point is made that God chose Adam, accepted his repentance and provided him with guidance.

په دې کې د قیامت د ورځې یوه منظره راځي چې د الله تعالی د فرمانبردارو بندګانو او په نافرمانۍ باندې د ټینګ دریدونکو دواړو د دوو مختلفو انجامونو انځور کوي. دا داسې ده لکه د ځمکې څخه بیرته لومړنی کور ته د سفر په شان چې هرچا ته خپل حقداره اجر ورکول کیږي. اوس راځو هغه کیسې ته لکه څنګه چې دا سورت یې بیانوي.

This is followed by a scene of the Day of Resurrection portraying the two different ends of God’s obedient servants on the one hand and, on the other, those who persist in disobedience. This is shown like a journey back from earth to the first abode where everyone is given their rightful reward. Let us now look at the story as it is related in this sūrah.

پس دوه ګونو جګړه کونکو ته امر وشو چې د ځمکې ته راښکته شي، کومه چې د دې اوږدې جګړې میدان به وي: "ښکته شئ، تاسو دواړه، او له دې ځایه ووځئ؛ ستاسو هر یو به د بل دښمن وي." (آیت 123) په دې ډول، دښمني په ټوله نړۍ کې اعلان شوه. دا دې ته اشاره کوي چې د آدم او د هغه د اولاد لپاره هیڅ عذر نشته.

The order was then given to the two combatants to descend to earth, which would be the battleground in this long-lasting war: “Get down, both of you, and be out of it; each of you shall be an enemy to the other.” (Verse 123) Thus, the enmity was declared the whole world over. This means that there is no excuse for Adam and his progeny.

هیڅ څوک دا دعوه نشي کولی چې ناڅاپه پرې راغلي دي. هرڅوک د دې حالت او پرله‌پسې دښمنۍ په اړه پوهیږي. ټول کائنات دې ته پوهیږي: «ستاسو ځینې د ځینو دښمنان دي.» ({سورة الأعراف: ۱۲۳} نه، دا یوه بله آیت دی)

None can claim to have been taken unawares. Everyone knows the score and the unabating hostility. The whole universe is aware of it: “Each of you shall be an enemy to the other.” (Verse 123)

دې اعلان سره چې آسمانونو او ځمکې ته یې غږ ورساوه، او ټولو فرښتو یې په دې شاهدي ورکړه، الله تعالیٰ په خپل فضل سره اراده وکړه چې خپل پیغمبران د لارښوونې لپاره انسانانو ته ولېږي، مخکې لدې چې دوی د خپلو ګناهونو په سزا ونیسي. په همدې وخت کې چې ده خپل بندګان د آدم او شیطان ترمنځ دې دښمنۍ څخه خبر کړل، دوی ته یې اعلان وکړ چې هغه به دوی ته لارښوونه درکوي.

Along with this declaration which resounded throughout the heavens and the earth, and which was witnessed by all the angels, God has willed, out of His grace, to send His messengers bringing guidance to mankind, before He punishes them for their sins. Thus, at the same time He alerts His servants to this enmity between Adam and Satan, He announces to them that He will provide them with guidance.

پس هغه به دوی ته د دوی اجر ورکړي، د دې له مخې چې دوی د هغه د هدایت پیروي کوي یا یې رد کوي۔

He will then give them their reward according to whether they follow His guidance or reject it:

{ژې وایي: کله چې زما له خوا لارښوونه درته راشي، نو هر هغه څوک چې زما لارښوونه پیروي نه گمراه کیږي او نه په بدبختۍ اخته کیږي. او څوک چې زما له یادونې څخه مخ واړوي، نو د هغه ژوند به تنګ وي او قیامت په ورځ به مو هغه ړوند راپورته کړو. هغه به وايي: ای زما ربه! ولې ما ړوند راپورته کړی، حال دا چې زه ښه لیدونکی وم؟ هغه به وفرمایي: همداسې ده، زموږ آیتونه تا ته راغلل خو ته یې هیر کړل، نو نن به هم ته هیر شې. او همدا شان موږ هغه چاته سزا ورکوو څوک چې سرغړونه کوي او د خپل رب آیتونو ته ایمان نه راوړي. او یقیناً د آخرت عذاب ډیر سخت او دوامداره دی.} [د القرآن الکریم: طه 123-127]

When guidance shall come to you from Me, he who follows My guidance will not go astray, nor will he suffer misery; but he who turns away from My message shall have a straitened lift and We shall raise him up blind on the Day of Resurrection. ‘Lord,’ he will say, ‘why have You raised me up blind, while I was endowed with sight?’ He will reply: ‘Thus it is: Our revelations were brought to you, but you were oblivious to them. So today shall you be consigned to oblivion. ‘For thus shall We reward him who transgresses and does not believe in his Lord’s revelations. Indeed the suffering in the life to come shall be most severe and most enduring. (Verses 123-127)

سورت اب ہمیں پہلی امتوں کے انجام پر غور کرنے کی طرف لے جاتی ہے، اور وہ قیامت کے دن سے ہمارے کہیں زیادہ قریب ہے۔ مزید یہ کہ ہم ان کی ہلاکت اور ان کے باقی ماندہ آثار کو اپنی آنکھوں سے دیکھ سکتے ہیں، جبکہ ہم قیامت کو نہیں دیکھ سکتے۔

The sūrah now moves us along to look at how earlier communities met their fate, which is much closer to us than the Day of Judgement. Moreover, we can see their destruction and what is left of them with our own eyes, while we cannot see resurrection.

ایا دوی ته د دې خبرې څرګندونه نه کیږي چې مونږ د دوی د مخکې څو نسلونه هلاک کړي دي؟ دوي د هغو ځایونو په منځ کې ګرځي چې دوی پکې اوسیدل. په دې کې د عقل خاوندانو لپاره نښې دي. که چېرې ستا د رب له لوري یو مقرر وخت ټاکلی حکم نه وای، نو هلاکت به یې حتمي وای. (آیتونه ۱۲۸-۱۲۹)

Can they not see how many generations We have destroyed before their time? They walk about in the very places where they dwelt. In this there are signs for men of wisdom. Now, were it not for a decree from your Lord already gone forth, setting a term, their destruction would have been inescapable. (Verses 128-129)

جب ہم پہلی امتوں کے انجام پر اپنی آنکھوں اور عقل سے نظر ڈالتے ہیں؛ جب ہم ان سرزمینوں کو غور سے دیکھتے ہیں جہاں وہ رہتی اور پھلتی پھولتی تھیں؛ جب ہم ان کے گھروں کا تصور کرتے ہیں اور یہ کہ وہ کس طرح خالی ہو گئے، ان میں کوئی باقی نہ رہا؛ جب ہم اپنے تخیل کو وسعت دیتے ہیں کہ ہم انہیں اپنی سرزمینوں میں چلتے پھرتے، ادھر ادھر آتے جاتے، سفر کرتے، آرام کرتے، اپنے مستقبل کی فکر کرتے اور اپنی پریشانیوں سے نبردآزما ہوتے دیکھیں، پھر ہم آنکھ کھولتے ہیں تو سوائے ویرانی کے کچھ نظر نہیں آتا، تو ہم جان لیتے ہیں کہ ہم ایک ایسے کنارے پر کھڑے ہیں جو ہمیں بھی اسی طرح نگل لینے کی دھمکی دے رہا ہے جس طرح پہلی قوموں کو نگل گیا تھا۔ ہم جانتے ہیں کہ وہ عظیم قوت جس نے پچھلی نسلوں کو مغلوب کیا، موجودہ نسلوں کو بھی مغلوب کرنے پر قادر ہے۔ تب ہم اس تنبیہ کا مطلب سمجھتے ہیں جو ہمیں دی گئی، کیونکہ سبق ہمارے سامنے موجود ہے۔ پھر یہ کیسے ہے کہ لوگ الٰہی ہدایت کو نہیں پہچانتے، جب کہ پچھلی نسلوں کا انجام ہر اس شخص کے لیے ہر رہنمائی کا اشارہ فراہم کرتا ہے جو عقل کو استعمال کرنا چاہے: ﴿إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّأُولِي النُّهَىٰ﴾ (سورۃ طٰہٰ، آیت 128)

When we look with our eyes and minds at the fate of earlier communities; when we look closely at the lands were they lived and prospered; when we imagine their dwellings and how they became empty with no one living in them; when we stretch our imagination to see them walking through their lands, going here and there, moving along, taking rest, looking to their futures, dealing with their worries, and then open our eyes to see nothing but emptiness, we realize that we are at the edge of a precipice that threatens to engulf us like it did earlier communities. We know that the great power that overwhelmed earlier generations is able to overwhelm the present ones as well. We understand then the meaning of the warning given to us, because the lesson is there for us to see. How come, then, that people do not recognize divine guidance when the fate of earlier generations provides every guiding indication to anyone who has a mind to use: “In this there are signs for people of wisdom.” (Verse 128)

هغه څه چې مو وویل، چې کافرانو ته مهلت ورکړل شوی، دوی به خپله مقرره مهلت ولري، خو دوی په هیڅ ډول له پامه نه دي غورځول شوي. پیغمبر ﷺ ته امر کیږي چې دوی ته او په دې دنیا کې هغو عیشونو او آرامیو ته، چې دوی ته ورکړل شوي دي، ډېر پام ونه کړي. دا ټول د دوی لپاره یوه ازموینه ده. هغه نعمتونه چې خدای هغه ته د خپلو برکتونو په توګه ورکړي دي، له دوی څخه ډېر غوره او لوی دي. هغه باید صبر وکړي او په خپل دریځ ثابت پاتې شي:

We mentioned that the unbelievers had been given respite. They will have their term, but they have definitely not been abandoned. The Prophet is told not to pay much attention to them or to the luxuries and comforts they have been given in this life. All this is a test for them. What God has given him of His blessings is much better and greater. He is to remain patient and steadfast:

{فَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَىٰ * وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ۚ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ * وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا ۖ لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا ۖ نَّحْنُ نَرْزُقُكَ ۗ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَىٰ} (آیات ۱۳۰-۱۳۲)

Hence, bear with patience whatever they may say, and extol your Lord’s limitless glory and praise Him before the rising of the sun and before its setting; and extol His glory, too, during the hours of the night as well as during the hours of the day, so that you may attain a state of contentment. Do not turn your eyes covetously towards whatever splendour of this world’s life We have allowed many of them to enjoy in order that We may test them thereby. Whatever provisions your Lord may give are indeed better and longer lasting. Enjoin prayer on your people, and be diligent in its observance. We do not ask you for any provisions. It is We who provide for you. The future belongs to the God-fearing. (Verses 130-132)

پیغمبر ﷺ ته دا حکم ورکړل شوی چې د منکرانو هرې خبرې ته په صبر سره زغم وکړي. هغه باید د دوی د کفر، رد کولو او ٹھټھا کولو ته ځواب ونه وایي۔ هغه باید نه د دوی د خبرو له امله غمژن شي، او نه د هغه څه له امله خپه شي چې دوی ته ممکن راتلونکی وي۔ هغه باید خپل رب ته مخه واړوي، د لمر له ختلو دمخه او د لمر له غروب دمخه د هغه پاکي بیانوي۔ سهار وختي د هغه پاکي د ورځې د ژوند د پیل په وخت کې، د سهار د تازه هوا سره بیانوي، او ماښام وختي هغه وخت چې ټول شیان سړیږي، لمر غروب ته نژدې وي او ټوله کائنات داسې ښکاري لکه سترګې چې پټوي او د ویده کیدو لپاره تیار وي۔ هغه باید د ورځې او شپې په لړ کې په وقفو سره د خدای پاکي بیان او حمد وکړي، ترڅو د ټولې ورځې په اوږدو کې خپله اړیکه د هغه سره ساتلې وي۔

The Prophet is instructed to bear with patience whatever the unbelievers say. He is not to answer their blasphemy, rejection or ridicule. He should be neither distressed by what they say, nor grieved at what may await them. He is to turn to his Lord, glorifying Him before sunrise and sunset: early with the fresh breath of dawn as life awakens, and late as everything begins to cool down when the sun is about to set and the whole universe seems to close its eyes, ready to sleep. He is to glorify God and praise Him intermittently through the day and the night, so as to keep his link with Him throughout.