خو زه غواړم د دې متن مرکزي پوښتنه، یعنې د ایمان او د هغې بنسټیز اصل پر اړه، بحث وکړم: د خدای وحدانیت او د کافرانو څخه بیزاري.
However, I wish to discuss the central question in this passage, namely that of faith and its fundamental principle: God’s oneness and the break with unbelievers.
مسلمان ټولنې پورې تړلو موږ نن ورځ باید دې آیت او دې مسئلې ته چې دا آیت یې په ډاډ سره حل کوي، ژور فکر وکړو۔ نن د حقیقي مؤمنانو کوچنۍ ټولنه په ټوله نړۍ کې په ژور ریښه شوي جاهلیت سره مخ ده، ښه ورته ډول لکه څنګه چې د لومړۍ نسل مسلمانان هغه وخت وو کله چې دا آیتونه نازل شوي۔
Those of us today who belong to the Muslim community should reflect very deeply on this passage and the way it tackles this central issue. The small community of true believers today are faced with well entrenched jāhiliyyah throughout the world, in the same way as the first generation of Muslims were when these verses were revealed.
د دې آیتونو په رڼا کې، مسلمان ټولنې ته پکار دی چې هغه طرز چې اوس باید تعریف شي، همغه ډول تعریف شي لکه څنګه چې پخوا تعریف شوی و.
In the light of these verses, the proper attitude to be adopted by the Muslim community must be defined now as it was defined then.
د نن ورځې د انسانانو حالت په ډیرو اړخونو کې هماغسې دی لکه څنګه چې هغه وخت و کله چې قرآن کریم د محمد ﷺ باندې نازل شو.
The situation of mankind today is in many ways identical to what it was at the time when the Qur’ān was revealed to the Prophet Muĥammad (peace be upon him).
په هغه وخت کې اسلام، د یو عقیدې او د ژوند د یوه نظام په توګه، په یو مرکزي اصل ولاړ و، کوم چې خلکو ته دا لازم کړی و چې د دې اعلان وکړي چې «له خدای پرته بل معبود نشته». دا داسې یو اعلان دی چې ځانګړی معنا لري، لکه څنګه چې د ربعي بن عامر له خوا بیان شوې، هغه استازی چې یوه مسلمان لښکر قوماندان د فارس قوماندان رستم ته لیږلی و، مخکې له دې چې دواړه لښکرې د یوې پرېکنده جګړې په لړ کې سره مخامخ شي. رستم له هغه پوښتنه وکړه چې څه شی مسلمانان خپل ځمکې څخه بهر راویستل؟ هغه ځواب ورکړ: «دا خدای دی چې موږ ته یې امر کړی چې راووځو، ترڅو هغو کسانو ته مرسته وکړو چې غواړي له مخلوقاتو د عبادت څخه خلاص شي او یوازې خدای ته عبادت وکړي، او له دې فاني ژوند د تنګیو څخه د هغه ژوند د پراخوالي ته چې د راتلونکي ژوند سره تړلی دی، او له نورو ادیانو د ظلم څخه د اسلام د عدالت ته.» دغه مسلمان استازی ښه پوهیده چې رستم او د هغه خلک خپل پاچا خسرو ته د کائنات د پیدا کونکي رب په توګه نه کتل، او نه یې هغ ته د عبادت مراسم وړاندې کول. دوی هغه یوازې د هغه پاچا په توګه منل چې د دوی لپاره قوانین وضع کوي. په همدې ډول دوی ځانونه هغه ته د داسې محکومیت په حالت کې ورکړي و چې په ځانګړي مفهوم کې د اسلام سره بشپړ ضد دی. نو مسلمان استازي فارس قوماندان ته وویل چې مسلمانان د خدای امر پوره کوي، ترڅو خلک هغو حالاتو څخه خلاص کړي چېرې چې یوه ډله یې بله ډله عبادت کوي. دوی دا کار داسې کوي چې واکمنانو ته د خدایي یوه اساسي صفت، یعنې حاکمیت او هغه قانون جوړولو واک چې د دې سره راځي، منسوبوي او د دوی قوانین په عمل کې پلي کوي، او دا د دین یوه بڼه ده. د مسلمان لښکرو موخه داده چې خلک آزاد کړي، ترڅو دوی یوازې خدای ته عبادت وکړي او د اسلام له عدالت څخه برخمن شي.
At that time, Islam, as a faith and a code of living was established on a central principle which required people to declare their acceptance that `there is no deity other than God’. It is a declaration which has a special meaning as outlined by Rab`ī ibn `Āmir, a messenger sent by a Muslim army commander to Rustom, the Persian commander, before the two armies fought a decisive battle. The latter asked him what brought the Muslims out of their land. He answered: “It is God who ordered us to march out so that we may help to free those who are willing to be freed from the worship of creatures to the worship of God alone, and from the restrictions of this present life to the expanse of its universal link with the life to come, and from the oppression exercised by other religions to the justice of Islam.” That Muslim messenger was keenly aware that Rustom and his people did not consider their emperor, Khusraw, as the lord who created the universe, nor did they offer worship rituals to him. They simply acknowledged him as the sovereign who enacted laws for them. As such, they made themselves subservient to him in the particular sense that is diametrically opposed to Islam. Thus, the Muslim messenger informed the Persian commander that the Muslims were fulfilling God’s orders to help free people from situations where one group of them worship another. They do so by attributing to rulers an essential quality of Godhead, i.e. sovereignty and what it imparts of authority to legislate, and implementing their legislation in practice, which is a form of religion. The mission of the Muslim armies was to free people so that they would worship God alone and enjoy the justice of Islam.
آج هم داسې حالت کې یو چې ورته حالت کې لکه څنګه چې هغه وخت موجود و کله چې د اسلام دین بشریت ته اعلان وکړ چې «د الله تعالیٰ پرته بل معبود نشته». انسانان بیرته د نورو مخلوقاتو عبادت ته راګرځیدلي، د مختلفو ډولونو دینونو ظلم یې منلی دی او د الله تعالیٰ د یووالي اصل یې د خپل حقیقي مفهوم سره پریښی دی. دا رښتیا ده چې ځینې ډلې لا هم د جامعو په مناره ګانو کې دا اعلان کوي چې «د الله تعالیٰ پرته بل معبود نشته»، خو دوی د دې حقیقي مفهوم لږ پوهیږي، او په همدې سبب دوی دا نه مني. نه دوی د نورو هغو دعوو رد کوي چې د حاکمیت دعوه کوي، څوک چې د معبودیت مترادف دی. دا مهمه نده چې افراد، تقنیني شورا یا ملتونه دا واک ادعا کوي. ځکه د دې هیڅ یو هم داسې معبود نه دی چې دغه واک یې عملي کړي. دا یوازې د بشریت بیرته د جاهلیت ته راګرځیدل دي چې دې ډول مخلوقاتو ته د معبودیت صفتونه ورکوي. په دې سبب انسانیت نه د الله تعالیٰ د یووالي په ټینګ باور او نه یوازې د هغه لپاره په بشپړ ډول د ځان سپارلو ښکاره کوي.
We are today in a situation similar to that which prevailed when the religion of Islam declared to mankind that ‘there is no deity other than God’. Human beings have reverted to the worship of other creatures and accepted the oppression of different forms of religion and abandoned the principle of God’s oneness in its true sense. It is true that some groups of people still make the declaration on mosque minarets that `there is no deity other than God’, but they hardly know its true sense, and as such, they do not mean it. Nor do they reject the claims of others to sovereignty, which is synonymous with Godhead. It does not matter whether individuals, legislative councils or nations claim the authority. For none of these is a god to exercise that authority. It is only the relapse of humanity into jāhiliyyah that assigns to such creatures the attributes of Godhead. As such, humanity no longer manifests a firm belief in God’s oneness or total devotion to Him alone.
دا حکم ټول انسانانو ته شامل دی، په نړۍ کې د هر ځای هغو خلکو ته هم چې له مناروں څخه د خدای د یووالي اعلان تکرار کوي، خو د هغې حقیقي معنا نه پوهیږي او په عمل کې نه راوړي. دغه خلک لوی ګناه کوي، هغه ګناه چې د قیامت په ورځ ډیره سخته سزا لري، ځکه دوی د سم لارښوونې او حقه دین د قبلولو وروسته بیا د مخلوقاتو عبادت ته راګرځیدلي دي.
This applies to all mankind, including those everywhere in the world, who repeat the declaration of God’s oneness from minarets without giving it its true meaning or putting it into practice. These incur a bigger sin, one which is more severely punishable on the Day of Judgement, because they have sunk back into the worship of creatures after they have received proper guidance and embraced the true faith.
د اسلام داعیان باید دې آیتونو ته ژور فکر وکړي، لومړی هغه آیت چې د سرپرستۍ اړیکه بیانوي: "ووایه: ایا زه د الله پرته بل څوک سرپرست ونیسم، هغه چې د اسمانونو او ځمکې پیدا کوونکی دی، هغه چې ټولو ته خواړه ورکوي او په خپله هیڅ خواړه نه اړ دی؟ ووایه: ماته امر شوی دی چې زه د هغو کسانو مخکښ شم چې خپل ځانونه د الله تسلیم کوي، او د هغو کسانو څخه نه شم چې له هغه سره شریکان ګرځوي." (آیت ۱۴)
دې ته فکر کول دوی ته دا خبره څرګندوي چې د الله پرته بل چا ته د سرپرست یا مالک په توګه مخه کول، هغه ته تسلیمیدل او له هغه مرسته غوښتل، د اسلام خلاف دي. دا همغه ډول بت پرستي ده چې اسلام غواړي انسانیت له هغې خلاص کړي. دوی به دا هم پوه شي چې د دې اړیکې لومړنۍ ښکاره بڼه داده چې د الله پرته د بل هر مخلوق له خوا جوړ شوي قوانین ومنل شي، که هغه د عقیدې پورې اړوند وي او که د عملي ژوند پورې.
The advocates of Islam should reflect deeply on these verses, starting with the one which outlines the relationship of patronage: “Say: ‘Am I to take for my master anyone but God, the Originator of the heavens and the earth, who gives nourishment to all and Himself needs none? Say: ‘I am commanded to be the first of those who surrender themselves to God, and not to be among those who associate partners with Him.’” (Verse 14) Such reflection would bring home to them that to take anyone other than God for a patron or master, submitting to him and seeking his help, is contrary to Islam. It is, indeed, the sort of idolatry from which Islam endeavours to free mankind. They will also come to know that the first manifestation of such a relationship is to accept laws enacted by any being other than God, whether they relate to faith or practical life.
بیشکه، ټول انسانان نن ورځ همدې حالت کې دي. له همدې امله، د اسلام داعیان باید خپل هدف داسې وټاکي چې ټول انسانان د نورو مخلوقاتو غلامۍ څخه آزاد کړي، تر څو یوازې خدای ته تسلیم شي. په خپل دې عظیم کار کې دوی هماغسې جهالت سره مخ کیږي لکه هغه جهالت چې د خدای رسول ﷺ هغه وخت سره مخ شو کله چې له خدای څخه قرآن ترلاسه کړ.
Needless to say, all mankind are in this position today. Hence, the advocates of Islam must define their objective to free all mankind from subservience to other creatures so that they submit to God alone. In carrying out their noble task, they face the same sort of ignorance as that faced by God’s Messenger when he received the Qur’ān from God.
مخکې ډېر کار دا دی چې د اسلام داعیان دې دې لاندې آیتونو کې ښودل شوي بنسټیز حقایقو ته پام واړوي: «ووایه: زه ځان له هغه لوی ورځې عذاب څخه ډار کوم، که زه خپل رب ته نافرماني وکړم. څوک چې له هغې ورځې وساتل شو، هغه په رښتیا د هغه پر رحم وبښل شو. دا ښکاره بریا ده. که خدای تاسو ته تکلیف ورکړي، نو له هغه پرته یې هېڅوک لرې نشي کولی، او که هغه تاسو ته ښېګڼه ورکړي، نو هغه پر هرڅه قادر دی. هغه یوازې د خپلو ټولو مخلوقاتو واک لري، او یوازې هغه ډېر حکیم او ډېر خبردار دی.» (آیتونه ۱۵–۱۸)
Moreover, the advocates of Islam need to contemplate the basic facts outlined in the following verses: “Say: Indeed I would dread, were I to disobey my Lord, the suffering of an awesome day. He who is spared that shall have received His grace. This will be a manifest triumph. If God were to expose you to affliction, none can remove it but He. And if He were to bless you with good fortune — well, He has power over all things. He alone holds sway over all His creatures, and He alone is truly wise, all-aware.” (Verses 15-18)
هرچا چې څوک د جهالت، د هغې ظلم، زور، فریب، تکبر، فساد او بدۍ سره مخ کیږي، باید دا حقیقتونه په زړه کې وساتي او دغه احساسات وساتي، ترڅو د ګناه کولو څخه ځان وساتي او هغه سخته عذاب هم لرې کړي چې ګناهګارانو ته تمه کیږي. دا به د هغه قناعت زیات کړي چې یوازې خدای دی چې د هغه څخه ګټه یا زیان رسولی شي، هغه چې د ټولو بندګانو باندې واک لري او د هغه فیصله نه بدلیږي. د جاهلیت د لوی مخالفت په مقابل کې د اسلام بیا قائم کول ډیر سخت کار دی، چې اوږد او دوامداره جدوجهد ته اړتیا لري. دا کار هغه څوک نشي کولی چې پورتنۍ حقایق په زړه کې نه ساتي او پورتنی احساسات نه پالي.
Anyone who faces ignorance, its tyranny, might, deviousness, arrogance, corruption and wickedness needs to keep these facts in mind and preserve these feelings in his heart as a precaution against falling into sin as also to ward off the terrible punishment which awaits sinners. This will enhance his conviction that the only one who can benefit or harm him is God, who holds sway over all His servants and whose judgement cannot be overturned. The task of establishing Islam anew in the face of the overwhelming opposition posed by jāhiliyyah is hard indeed, requiring a long and enduring struggle. It cannot be undertaken by anyone who does not keep the above facts in mind and who does not nurture the aforementioned feelings.
جب د اسلام داعیان خپل موجوده دنده په ښه ډول وټاکي، نو دوی ته پکار ده چې د جاهلیت د ټولنو له شرکي عبادت څخه په قاطع ډول ځان بېل کړي، او د خپل دې دریځ لپاره سم شاهدان ولټوي. دوی باید هغه څه ووایي چې رسول الله ﷺ په دې دریځ کې د ویلو لپاره مامور شوی و، او جاهلیت سره په همغه ډول مخ شي لکه څنګه چې نبي ﷺ د خدای له لوري د ورکړل شوي حکم په پوره کولو سره وکړ: "ووایه: په شهادت کې تر ټولو لوی څه دی؟ ووایه: خدای زما او ستاسو تر منځ شاهد دی. دا قرآن ماته وحي شوی دی ترڅو تاسو او هر هغه چا ته چې دا ورسیږي، پرې وویروم. ایا تاسو په حقیقت کې شهادت ورکوئ چې د خدای سربېره نور معبودان هم شته؟ ووایه: زه داسې شهادت نه ورکوم. ووایه: هغه یو خدای دی، او زه د هغو ټولو څخه بېزاره یم چې تاسو یې د هغه سره شریکوئ." (آیت ۱۹)
When the advocates of Islam have made certain what their present task is, they need to adopt the same decisive attitude of dissociating themselves totally from the type of idolatry practised by societies that are deep in jāhiliyyah, and to seek the right witnesses for their stand. They should say what God’s Messenger was commanded to say in this position, and to confront jāhiliyyah with it in the same way as the Prophet did in fulfilment of what he was bidden by God: “Say: What is weightiest in testimony? Say: God is witness between me and you. This Qur’ān has been revealed to me that I may thereby warn you and all whom it may reach. Will you in truth bear witness that there are other deities beside God? Say: I bear no such witness. Say: He is but one God. I disown all that you associate with Him.” (Verse 19)
دا د حق وینا ده چې باید په ټينګ غږ، په پرېکړه ایز ډول او بې له کوم ابهام څخه ووایي. کله چې د اسلام داعیان دا خبره په دې ډول اعلان کړي، نو باید په دې بشپړ احساس سره خدای ته رجوع وکړي چې هغه په هر شي باندې واک لري. حتی لوی ترین ظالمان هم له ماشو خوړو څخه کمزوري دي، ځکه هغوي هغه څه نشي بېرته اخیستلای چې ماشو یې ترې وړی وي. د خپل ټول زور سره سره، هغوي نشي کولای د چا زیان یا ګټه وکړي، پرته له دې چې خدای ورته اجازه ورکړي.
This is the word of truth which must be stated loudly, decisively and without ambiguity. When the advocates of Islam have declared it in this way, they must turn to God in full realisation that He has power over all things. Even the mightiest of tyrants are weaker than flies, for they cannot retrieve anything a fly takes away from them. With all their might, they cannot harm or benefit anyone unless God lets them.
الله تعالی خپل ارادې کې ډیر غالب دی، مګر ډیری خلک دا حقیقت نه پیژني.
God always prevails in whatever be His purpose. Most people, however, do not know this fact.
د اسلام داعیانو باید دا هم یقین ولري چې دوی به د خدای د هغه وعدې نه ګټه پورته نه کړي او د هغه ډالۍ به ونه مومي، کومه چې هغه د دوی سره کړې ده چې دوی به په ځمکه واکمن کړي او په ځمکه به یې ټینګ کړي، تر هغه وخته پورې چې دوی لومړی د جاهلیت نه ځان بیل نه کړي. دوی باید لومړی ظلم او جاهلیت په ډیر واضح ډول مقابل ته ودروي.
The advocates of Islam must also be certain that they will not triumph or enjoy the fruits of God’s promise to grant them power or establish them in the land, unless they part company with jāhiliyyah at the outset. They must first confront tyranny and jāhiliyyah in the clearest of terms.
قرآن کریم د یوې یوازینۍ پیښې د ځواب لپاره د تاریخ په یوه ځانګړي وخت کې نازل نه دی شوی. دا داسې یوه لاره ده چې د وخت او ځای د محدودیتونو له امله نشي تړل کېدای. هر ځل چې د مسلمانانو ټولنه داسې حالت ته مخ شي چې د قرآن د نزول په وخت کې موجود و، نو اړ ده چې همدا لاره غوره کړي. لکه څنګه چې مخکې مو وویل، نن هم هغه حالت لرو چې د قرآن د نزول په وخت کې موجود و. له همدې امله، د دې دین د حق په اړه نه متزلزله یقین، د خدای د مطلق واک بشپړ پوهه، او د باطل او د هغه د مدافعینو قطعي رد کول باید د مسلمانې ټولنې د ځواک یوه برخه وي. ﴿اللہ ښه ساتونکی دی، او هغه د رحم کوونکو څخه ډیر رحم کوونکی دی.﴾ (یوسف: ۶۴)
The Qur’ān was not revealed to confront a single situation at a particular moment in history. It is an approach which cannot be restricted by the limitations of time and place. Whenever the Muslim community finds itself in a situation similar to that which prevailed at the time of the revelation of the Qur’ān, it must adopt this approach. As we have already said, we face today the same situation which prevailed at the time the Qur’ān was revealed. Therefore, an unshakeable certainty of the truth of this religion, a complete awareness of God’s absolute power and a categorical rejection of falsehood and its advocates must constitute part of the strength of the Muslim community. “God is the best guardian and of those who show mercy He is the most merciful.” (12: 64)