دا سورت وروستۍ برخه د هغې اصلي موضوع، د خدای وحدانیت، په دې لید سره بیانوي چې هغه خالق دی چې ټول شیان یې پیدا کړي او ټول په واک کې لري. دا د دې لپاره راغلې چې ښکاره کړي چې کافرانو چې په رسول الله ﷺ څومره عجیبه وړاندیز وکړ، چې هغه دې د دوی د بتانو عبادت وکړي او دوی به د هغه سره د خدای عبادت کوي. خدای چې ټول شیان پیدا کوونکی او کنټرول کوونکی دی، نو هغه سره د بل چا عبادت څنګه کیدای شي؟ "دوی د خدای حقیقي پوهه نه لري،" کله چې دوی د هغه سره شریکان ټاکي، په داسې حال کې چې هغه ټول شیان په واک کې لري او ټول د خپل مشیت لاندې راوستي دي: "د قیامت په ورځ ټوله ځمکه د هغه په لاس کې یوه مشت به وي، او اسمانونه به د هغه په ښیي لاس کې لپیدلي وي." (آیت ۶۷) کله چې د قیامت ورځې دا انځور راوړل کیږي، سورت د هغې ورځې یو ځانګړی منظر بیانوي، چې په پای کې فرښتې د خدای د تخت شاوخوا راټولې شي او د خپل رب د عظمت او ستاینه کوي. ټوله کائنات هم د دوی سره په ستاینه کې یو ځای کیږي: "ټوله ستاینه د خدای لپاره ده، چې د ټولو عالمونو رب دی." (آیت ۷۵) نو دا د خدای د وحدانیت په موضوع کې پریکړه کوونکی خبره ده۔

This final part of the sūrah presents its main theme, God’s oneness, from the angle of the oneness of the Creator who created and controls everything. This serves to show how singular the unbelievers’ offer to the Prophet was that he should join them in worshipping their idols in return for them joining him in worshipping God. Since God is the Creator and Controller of all, how could anyone be worshipped alongside Him? “No true understanding of God have they,” when they associate partners with Him when He has sway over all and everything, subjecting them all to His will: “on the Day of Resurrection, the whole earth will be a mere handful to Him, and the heavens will be rolled up in His right hand.” (Verse 67) As this image of the Day of Judgement is shown here, the sūrah presents a unique scene of that day, culminating with the angels surrounding God’s throne, extolling their Lord’s glory and praise. The entire universe joins them in their praises: “All praise is due to God, the Lord of all the worlds.” (Verse 75) This is, then, the decisive word on the issue of God’s oneness.

الله د ټولو شیانو پیدا کوونکی دی، او د ټولو شیانو ساتونکی هم هغه دی. د آسمانونو او ځمکې کلیدونه د هغه لاس کې دي. هغه کسان چې د الله د آیتونو انکار کوي، یقیناً زیانمن کسان دي۔ (آیات ۶۲-۶۳)

God is the Creator of everything, and of all things He is the Guardian. His are the keys of the heavens and the earth. Those who deny God’s revelations will surely be the losers. (Verses 62-63)

دا هغه حقیقت ده چې ټول کائنات یې تصدیق کوي. هیڅوک نشي کولای دا دعوه وکړي چې هغه څه پیدا کړي. هیڅ عاقل انسان نشي ویلی چې دا کائنات بې له خالقه پیدا شوی، کله چې په هر څه کې دقیق پلان او واضح موخه ښکاره ده. په دې کې هیڅ شی، له هغه کوچني څخه تر هغه لوی پورې، د تصادف په اختیار نه دی پرېښودل شوی: «هغه د ټولو شیانو ساتونکی دی». (آیت ۶۲) اسمانونه او ځمکه د هغه په واک کې دي. هغه د خپل خوښ سره سم د دوی چارې چلوي. دوی د هغه له خوا ټاکل شوي نظام سره سم کار کوي. د هغه پرته بل هیڅ اراده په هیڅ شي کې مداخله نه کوي. دا حقیقت د انساني فطرت له خوا منل شوی، په عملي واقعیت تائید شوی او د عقل او وجدان له خوا تصدیق شوی دی.

This is the truth that everything in the universe confirms. No one can ever claim to create anything. No rational being can claim that this universe came into existence without a creator, when everything in it testifies to elaborate planning and a clear purpose behind creation. Nothing in it, from the very small to the very large, is left to chance: “Of all things He is the Guardian.” (Verse 62) Into His control the heavens and the earth are placed. He conducts their affairs the way He chooses. They operate in accordance with the system He put in place for them. No will other than His interferes with anything. This is acknowledged by human nature, confirmed by practical fact and endorsed by reason and conscience.

«هغه کسان چې د خدائ ﷻ ژمنو (آیتونو) انکار کوي، یقیناً تاوان اخیستونکي دي.» (آیت ۶۳) دوی د هغه پوهې له لاسه ورکړې ده چې د دوی د ژوند د ځمکې پر مخ د ژوند او د کائنات د ژوند ترمنځ ارتباط او هم آهنګي ساتي. دوی د الهي لارښوونې راحت، د ایمان ښکلا، د عقیدې ډاډ او د یقین خوند له لاسه ورکړی دی. د قیامت په ورځ به دوی خپل ځانونه او خپل کورنۍ له لاسه ورکړي. له همدې امله، «تاوان اخیستونکي» د دې ټولو رنګونو او مفهومونو سره دوی ته تطبیقیږي.

“Those who deny God’s revelations will surely be the losers.” (Verse 63) They have lost the understanding that makes their lives on earth consistent and harmonious with the life of the universe. They have lost the comfort of divine guidance, the beauty of faith, the reassurance of belief and the sweetness of certainty. On the Day of Judgement they will lose their own souls and their families. Hence, the term ‘losers’ applies to them in all its shades and connotations.

د دې حقیقت په رڼا کې، چې آسمانونه، ځمکه او د کائنات هره مخلوق یې تصدیق کوي، پیغمبر ﷺ ته لارښوونه کیږي چې د مشرکانو هغه وړاندیز ته څه ځواب ووایي چې دواړه خواوې په ورته وخت کې د خپلو بتانو او د خدای تعالی عبادت یوځای وکړي۔ داسې ښکاري لکه دا ټوله خبره د سازش له لارې د یوې معاملې په توګه وي: «ووایه: ای نادانانو! آیا زه ته امر کوئ چې د خدای پرته بل چا عبادت وکړم؟» (آیت ۶۴)۔ دا د داسې یوه احمقانه وړاندیز په وړاندې طبیعي ځواب دی چې له جهالت پرته بل څه نه ښیي۔

د قیامت د ورځې یوه منظره اوس موږ ته راځي، چې د لومړي ځل د صور له پوکولو پیل کیږي او هغه وخت پای ته رسیږي چې فیصله صادره شي او خلک خپلو ځایونو ته، یا جنت ته یا دوزخ ته، بوتلل کیږي. الله ﷻ خپلې لویې څپې کې ولاړ دی، په داسې حال کې چې ټول کائنات د هغه تسبیح او حمد تکرار کوي. دا یوه ځانګړې منظره ده، چې پیل کې ژوند او حرکت لري، مګر بیا ورو ورو سست کیږي، تر دې چې ټولې حرکتونه ختم شي او ټول ځای پر ځای ودرېږي. په دې ډول، هغه ځای چې ټول د حساب لپاره راوستل کیږي، بشپړ سکون پوښي، او ټول د ځان ټیټولو سره د الله ﷻ په وړاندې ولاړ وي.

We now have a scene of the Day of Judgement that begins with the first blowing of the trumpet and ends when the judgement is passed and people are being led to their respective places, either heaven or hell. God Almighty stands in His greatness while the entire universe repeats His glorification and praise. It is a unique scene which is, as it starts, full of life and movement, but one which then slows down until every movement ceases and all stand still. Thus, complete stillness covers the place where all are brought for judgement, standing humbly before God Almighty.

د بوق لومړی ټکور وشو، او هغه ټول مخلوقات چې تر هغه وخته پورې په ځمکه او په آسمانونو کې ژوندي پاتې وو، بې هوښه پریوځي، پرته له هغو کسانو څخه چې خدای یې ژغورلي وي۔

The first blow on the trumpet is made, and all creatures who until that moment remained alive on earth and in the heavens fall senseless, except those God spares.

دوهمه ګوزار څومره وخت وروسته وي، دا موږ نه پوهیږو. د ځانګړي صور دوهم ګوزار په اړه قرآن داسې فرمایي: «او صور ته پف وهل کیږي، نو هر هغه څه چې په اسمانونو او ځمکه کې دي، بې‌هوښه کیږي، مګر هغه څوک چې خدای یې وغواړي. بیا یو ځل بل پف وهل کیږي، نو هغوی ناببره ولاړ شي او ګوري.» (آیت ۶۸) دلته د راټولولو دریم ګوزار یادونه نه ده شوې. همدارنګه د ډیر شور او ګډوډۍ یادونه هم نه ده شوې، ځکه چې دا منظره یوه آرامه منظره ده، چیرې چې ټول ډیر په تدریج سره حرکت کوي.

We do not know how much time elapses before the second blow is sounded on the trumpet: “The trumpet will be sounded, and all creatures that are in the heavens and the earth will fall down senseless, except those God wills to be spared. It will then be sounded a second time, and they will rise and look around them.” (Verse 68) The third blow of gathering them all is not mentioned here. Nor is there mention of the bustling and the crowding, because the scene here is a quiet one, where all move very gradually.

د ځمکه به د خپل رب د نور په رڼا کې ځلیږي. (آیت ۶۹) دا هغه ځمکه ده چېرې چې ټول عمل به ترسره کېږي. د دې ویلو اړتیا نشته چې د خپل لوی رب له نور پرته بل هیڅ نور نشته. «د اعمالو کتاب به خلاص کېښودل شي.» دا هغه کتاب دی چېرې چې د ټولو مخلوقاتو ټول اعمال ثبتېږي. «ټول پیغمبران او شاهدان به راوستل شي.» دوی به هغه حق ګواهي ورکړي چې پوهیږي. دلته نه استدلال یادېږي او نه جګړه، ځکه د دې ټول منظر پر هغه عظمت او عاجزۍ باندې ساتل کېږي چې د خدای په وړاندې دی. «پر دوی ټولو به په انصاف سره فیصله وشي، او دوی ته به ظلم نه کېږي؛ ځکه هر انسان ته به د هغه څه بدله په بشپړه توګه ورکول کېږي چې هغه یې کړي دي. هغه د دوی ټول کارونه ښه پوهیږي.» (آیتونه ۶۹-۷۰) دلته نه د کوم خبرې کولو اړتیا ده او نه د غږ لوړولو. د حساب ټول انځور، د پوښتنو کولو او ځوابونو ورکولو سره، د ذکر پرته پټ پاتې شوی دی، ځکه چې دا د بیان شوي عظمت له فضا سره سمون نه خوري.

کافران به دسته‌دسته دوزخ ته وړل کیږي. کله چې هغه ته ورسیږي، نو د هغې دروازې به پرانستل شي. (آیت ۷۱) هلته ساتونکي فرښتې به دوی ته داسې خبره وایي چې دوی د خپل حال مستحق دي، او دوی ته به د هغه سببونو یادونه هم کوي چې ولې دوی دلته راورسیدل: ‏{دوزخ ساتونکي به ویږي: ایا تاسو ته ستاسو له ځانونو څخه رسولان نه دي راغلي، چې ستاسو رب ستاسو په وړاندې آیتونه تلاوت کول او تاسو یې د دې ورځې په اړه خبرداری ورکاوه؟ دوی به وایي: هو، ولې...‏} خو د عذاب حکم به د کافرانو په اړه پخوا ثابت شوی وي. (آیت ۷۱) دوی دلته د تسلیم په حالت کې وي، پرته له کومې بحث او جګړې. دوی خپل حال منې او خپل تقدیر ته غاړه ږدي: ‏{ویل به کیږي: د دوزخ دروازو ته ننوځئ، په هغې کې به تاسو تل پاتې کیږئ. د متکبرانو لپاره دا څومره بد ځای دی!‏} (آیت ۷۲)

“The unbelievers will be led to hell in throngs. When they reach it, its gates will be opened.” (Verse 71) The angels keeping guard will receive them there with a statement that they deserve their lot, reminding them of the reasons why they have ended up there: “its keepers will ask them: ‘Did there not come to you messengers from among yourselves, who recited to you your Lord’s revelations and forewarned you of this day? They will answer: ‘Yes, indeed.’ But the sentence of suffering will have already been passed against the unbelievers.” (Verse 71) The position is one of submission, without any argument or dispute. They accept their lot and submit to their fate: “They will be told: ‘Enter the gates of hell; there you will abide.’ How vile an abode for the arrogant!” (Verse 72)

همدا د متکبرو ډلې پای دی، چې دوزخ ته به ځي. او بل ډلې ته څه، یعنی د متقیانو ډلې، چې جنت ته به ځي؟

Such is the fate of the arrogant party, destined for hell. How about the other party, the God-fearing who are destined for heaven?

او مؤمنان به ډلو ډلو جنت ته بوتلل کیږي. کله چې هغوی هلته ورسیږي، نو وګوري چې د هغه دروازې پرانستې دي، او د هغې ساتونکي به ورته ووایي: تاسو ته سلامتیا وي! تاسو ښه کړي دي؛ نو داخل شئ، تاسو به دلته همیشه اوسئ. (آیت ۷۳)

And the believers will be led to paradise in throngs. When they reach it, they shall find its gates wide open; and its keepers will say to them: Peace be to you! Well have you done. Come in: you are here to stay. (Verse 73)

دا یو ښه هرکلی دی، چې د هغو کسانو ستاینه او د هغه سبب بیانول هم پکې دي چې دوی د اجر مستحق شوي: «ښه مو وکړل. تاسو خپل ځانونه له ګناهونو پاک کړل، پاک ژوند مو تېر کړ او په داسې پاکۍ سره دلته راغلاست. جنت ته یوازې پاک کسان ننوځي. له همدې امله تاسو به دلته تل پاتې یاست.»

It is a warm welcome, coupled with pleasant praise of the recipients and an outline of the reasons for which they deserved their reward: Well have you done.” You purified yourselves of sin, lived a pure life and came here with such purity. None but the pure enter heaven. Therefore, you are to remain here forever.