دا سورت د تیرو پیښو څخه ځینې انځورونه ښيي او هغه د اوسني حالت سره پرتله کوي. دا داسې یو منظر راښکاره کوي چې د تیر او اوس تر منځ لوی فرق ښيي، ترڅو هغه مسلمانان چې جګړه یې وکړه او لویه بریا یې ترلاسه کړه، د دې لپاره ښه پوه شي. په دې ډول مسلمانان د خدای د هغه فضل قدر کولای شي چې په هغه څه کې ښکاره شوی چې هغه د دوی لپاره پلان کړی و. د دې په پرتله، د جګړې ټول غنایم وړه ښکاري او ټول قربانۍ کم ارزښت لري.

The sūrah continues its address showing glimpses from the past and compares them with the present. It paints a scene showing a great gulf between the two situations for the benefit of the Muslim community which fought the battle and achieved a great victory. Thus Muslims are able to appreciate God’s grace as manifested in what He had planned for them. Compared to that, all the spoils of war appear trivial and all sacrifices of little consequence.

پہلې برخې کې د مکې او هم د جنګ دمخه د مدینې د مسلمانانو عمومي حالت بیان شوی و. دوی شمېر کې لږ وو، وسلې او سامان یې دومره لږ و چې تل دا ویره وه چې دښمنان به یرغل وکړي. په دې ټولو حالتونو کې د خدای په فضل سمدستي بدلون راغی او دوی د قوت، امنیت او ښې رزق او روزي حالت ته ورسېدل. په دې برخه کې سورت د کافرانو هغه رویه بیانوي چې هغوي د خدای د رسول په وړاندې توطئې کولې، دا هم د هغه وخت پورې چې محمد ﷺ مدینې ته تلو ته چمتو و. دوي د خدای له آیتونو مخ اړوي او ویې ویل چې که غوښتل شي نو دې ته ورته کلام هم جوړولی شو. د دوی دومره ځانغوښتنه وه چې وې ویل: که محمد ﷺ د خدای له لوري ریښتیانی دی، نو د خدای عذاب دې ژر راشي. دوي دا ترې غوره ګڼله چې د هغه لارښوونې ومني او پرې عمل وکړي. په دې برخه کې دا هم یادونه شوې چې دوی خپل مال او وسایل داسې ځای ته لګوي چې خلک د خدای له لارښوونې واړوي، او خپل پیسې یوځای کوي ترڅو د خدای د رسول پر ضد یرغل وکړي. دوی خبردارې شوي چې ټول هڅې به یې په دې ژوند کې بشپړه ناکامي ته ورسیږي، او بیا به په آخرت کې دوزخ ته وړل شي. د دوی توطئې او چل به دواړو نړیو کې تاوان راوړي.

The first passage described the general situation of the Muslims in Makkah, and also in Madinah before the battle. They were small in number, poor in equipment to the extent that they always feared their enemies could launch an onslaught against them. However, by God’s grace all that was changed to a situation of strength, security and good provision. In the present passage, the sūrah describes the attitude of the unbelievers as they scheme against God’s Messenger shortly before his departure to Madinah. They turn away from God’s revelations, claiming that they could produce something similar if they so wished. Their attitude is so stubborn that they appeal for God’s punishment to come sooner if Muĥammad’s message from God is true. They prefer this to accepting it and following its guidance. The passage also includes a reference to the fact that they allocate their resources so as to turn people away from God’s guidance and pool their money in order to launch an onslaught on God’s Messenger. They are warned that all their efforts will end in total failure in this life, and then they will be driven to hell in the life to come. Loss in both worlds will be the result of their scheming and plotting.

«او هغه وخت یاد کړه کله چې کافرانو ستا په اړه چل او توطئې جوړولې، ترڅو تا بند کړي، یا وژني، یا وشړي. دوی چل کوي او خدای هم چل کوي، او خدای له ټولو چل کوونکو غوره دی۔» (آیت ۳۰) دا یادونه د هغه حالت یادونه ده چې په مکه کې وو، مخکې له دې چې ټول حالات بدل شي۔ دا یادونه د راتلونکي په اړه یو ډاډ هم دی، او د خدای د ارادې د کار کولو پشан حکمت ته هم توجه اړوي۔ هغه مسلمانان چې لومړی د قرآن مخاطبین وو، دواړه حالتونه ښه پوهیدل، ځکه چې دواړه یې تجربه کړي وو۔ د دوی تېر حال یادول، او په هغو ورځو کې د دوی ویره او اندېښنه، دا د دې لپاره کافي وه چې اوس کې د امن او خوندیتوب قدر وپیژني۔ دوی د کافرانو په چل او توطئو پوهیدل، او دا چې دوی د پیغمبر ﷺ په اړه څه پلان جوړ کړی وو۔

“Remember how the unbelievers were scheming against you, seeking to keep you in chains or have you slain or banished. Thus they plot and plan, but God also plans. God is above all schemers.” (Verse 30) This is a reminder of the situation in Makkah before things underwent a total transformation. This reminder serves also as a reassurance concerning the future, and draws attention to the wisdom behind the operation of God’s will. Those Muslims who were the first to be addressed by the Qur’ān were fully aware of both situations, having experienced both. A reminder of their immediate past, as well as the fear and worry they experienced in those days, was sufficient to make them appreciate the safety and security of the present. They were aware of the unbelievers’ scheming and what they planned to do with the Prophet.

مگر نه یوازې د دوی چالونه په بشپړه توګه ناکام شول، بلکې کافرانو ته د سپکاوي وړ ماتې هم ورسیده.

But not only their schemes were totally foiled; the unbelievers also suffered a humiliating defeat.

کافرانو د نورو اختیارونو په اړه غور کاوه: دوی فکر وکړ چې د خدای د رسول ﷺ نیول کیږي او تر هغه چې مړ شي پورې په زنځیرونو کې ساتل کیږي، او دوی دا هم غوښتل چې هغه ووژني، ترڅو په بشپړه توګه له هغه څخه خلاص شي. دوی دا هم فکر وکړ چې هغه وشړي او جلاوطن کړي. د دې هرې یوې اختیار ګټې او زیانونه له پامه تېر کولو وروسته، دوی د هغه د وژلو پرېکړه وکړه، او دا دنده د ځوانانو یوې ډلې ته وسپارل شوه، چې هر یو یې د بیلې قبیلې څخه و، ترڅو ټولې قبیلې د هغه په وژلو کې شریکې وي. په دې ډول د هغه خپله ډله بنو هاشم به ټول عربانو سره په یو ځل جګړه نشي کولای. بیا به دوی د وینې د بیې وړاندیز منلی و، او ټوله مسئله به په همدې ټکي پای ته رسیدلې وه۔

The unbelievers were considering alternatives: they thought of arresting God’s Messenger and putting him in chains until he died, and they also considered killing him so that they could get rid of him once and for all. They also thought of driving him away, sending him into exile. Having considered the pros and cons of each of these alternatives, they chose to kill him, entrusting the task to a number of young men, each belonging to a different tribe, so that all tribes would share in his assassination. His own clan, Hāshim, would thus be unable to fight all the Arabs at once. They would then accept an offer of blood money and the whole matter would finish at that.

په خپل علمي تفسیر کې ابن کثیر یادونه کوي چې دا خبره کوونکی النضر بن الحارث و.

In his scholarly commentary on the Qur’ān, Ibn Kathīr mentions that the person who said this was al-Nađr ibn al-Ĥārith:

النضر کله د فارس امپراتورۍ ته تللی و، چیرې چې هغه د فارس تاریخ زده کړ او د پخوانیو فارسي پاچایانو، لکه رستم او اسفندیار، کیسې ولوستلې. کله چې هغه کور ته راستون شو، نو د خدای د پیغمبر محمد ﷺ هغه وخت ولید چې هغه ته د خدای پیغام سپارل شوی و، او هغه د خلکو ته د قرآن لوستل اورېدل. کله چې پیغمبر ﷺ د خلکو د کومې ډلې سره خبرې پای ته رسولې، نو النضر به له هغوي سره کېناست او د هغو پخوانیو پاچایانو کیسې به یې ورته کولې. بیا به یې له هغوي پوښتنه کوله: «ووایاست، د خدای په نوم، څوک ښې کیسې کوي: زه، که محمد ﷺ؟» له همدې امله، کله چې د بدر د غزا په ورځ هغه اسیر شو، پیغمبر ﷺ امر وکړ چې هغه باید اعدام شي. د هغه امر پلی شو، خدای ته شکر دی.34

Al-Nađr had been to the Persian Empire where he learnt Persian history and read accounts of past Persian kings, such as Rustam and Isfandayar. When he returned home, he saw God’s Messenger (peace be upon him) after he had been entrusted with God’s message, and he listened to him reciting the Qur’ān to people. When the Prophet finished talking to any group of people, al-Nađr would sit with them and tell them stories of those ancient kings. He would then ask them: ‘Tell me, by God, who tells better stories: I or Muĥammad?’ Hence, when he fell captive on the day of the Battle of Badr, the Prophet ordered that he should be executed. His order was carried out, thank God.34

د نبي ﷺ هغه صحابي چې هغه يې نیولی و، المقداد بن الأسود و، لکه څنګه چې ابن جریر الطبري روایت کوي:

The Prophet’s Companion who had taken him prisoner was al- Miqdād ibn al- Aswad, as Ibn Jarīr al-Ţabarī reports:

پیغمبر ﷺ د عقبة بن ابي معيط، طعيمة بن عدي او النضر بن الحارث د اعدام حکم وکړ. کله چې د النضر د وژلو حکم وشو، المقداد، د پیغمبر ﷺ هغه صحابي چې هغه يې اسير نيولی و، وويل:

The Prophet ordered the execution of `Uqbah ibn Abī Mu`ayţ, Tu`aymah ibn `Adiy and al-Nađr ibn al-Ĥārith. When he ordered the killing of al-Nadr, al- Miqdād, the Prophet’s Companion who had taken him prisoner, said:

«د خدای رسول، دا زما بندی دی!»۳۵ پیغمبر ﷺ وفرمایل: «دا به د خدای د کتاب په اړه خبرې کولې.» پیغمبر ﷺ بیا د النضر د اعدام امر وکړ.

‘Messenger of God, he is my prisoner!’35 The Prophet said: ‘He used to say things against God’s book.’ The Prophet again ordered al-Nadr’s execution.

المقداد بیا وویل: "د خدای رسول، دا زما بندی دی!" پیغمبر ﷺ وفرمایل: "ای زما رب، المقداد د خپل فضل سره بډاین کړه." المقداد وویل چې هغه یوازې دا غوښتل چې د پیغمبر ﷺ څخه داسې دعا ترلاسه کړي.

یوه افسانه یوه پخوانۍ کیسه ده چې ځینې خرافاتي باورونه په معبودانو او ماورایي شیانو باندې، او د افسانوي ښځو او مېړو د غیر معمولي زړورتیا په اړه لري. دا تخیلي پېښو ته اشاره کوي چې ډېر خرافات پکې شامل وي.

A fable is an old tale that includes some superstitious beliefs about deities and the supernatural courage of legendary heroes. It speaks of imaginary events that involve so much superstition.

هغه د قریشو مشران د قرآن کریم له هغو تاریخي کیسو او ټولنو سره تړلي بیانونو یادونه کوله چې په قرآن کې راغلي وې، هغه معجزې چې هغوی ته ښودل شوې وې، او د هغو کیسو بیانونه چې څنګه خدای دښمنان هلاک کړل او مؤمنان یې وژغورل. دوی خلکو ته ویل چې دا کیسې د پخوانیو خلکو افسانې دي. دوی دا تور لګاوه چې محمد ﷺ دا ټولې کیسې لیکلې دي، څو هغه په مکه کې عربو ته بیان کړي، او ادعا یې کوله چې دا خبرې خدای هغه ته وحي کړي دي۔ نضر بن حارث به د پیغمبر ﷺ له خبرو وروسته د خلکو ترمنځ ولاړ شو او هغو افسانو او کیسو ته به یې چې په سفرونو کې یې په فارس کې زده کړې وې، خلکو ته بیانولې. ځیني وختونه به نضر داسې حلقه جوړوله چې د پیغمبر ﷺ د خبرو ډلې ته نږدې ناست وې، او بیا به یې خپلو اورېدونکو ته ویل: «دا کیسې د محمد ﷺ د بیان شوو کیسو په شان دي، مګر زه نه ادعا کوم چې پیغمبر یم یا وحي ترلاسه کوم. د هغه ټولې کیسې هم د همدې ډول افسانې دي.» دا ډول خبرو پرته له شکه په خلکو کې یو ډول اړtopکې پیدا کړې، په ځانگړې توګه په پیل کې، تر هغه چې دا کیسې په څرګنده د قرآن کریم له بشپړ توپیر سره وپیژندل شوې. له همدې امله موږ پوهیږو چې ولې پیغمبر ﷺ د بدر له جګړې دمخه اعلان وکړ چې نضر بن حارث باید ووژل شي۔

Those Quraysh elders referred to the accounts given in the Qur’ān of earlier nations and communities, the miracles shown to them and to the Qur’ānic descriptions of how God destroyed the unbelievers and saved the believers and said to the masses that such accounts were only fables of ancient people. They alleged that Muĥammad had it all written down in order to relate the same to the Arabs in Makkah, claiming that they had been revealed to him by God. Al-Nađr ibn al-Ĥārith would take the Prophet’s place after he had finished speaking to people, and would relate to them fables and legends which he had learnt on his travels in Persia. At times, al-Nađr would even have a group of people in a circle sitting next to the group addressed by the Prophet. He would then say to his audience: “These legends are similar to the fables related by Muĥammad, but I do not claim to be a Prophet or to receive any revelations. His are all fables and legends of the same type.” Such claims must, no doubt, have created some confusion among people, particularly at the beginning, before those legends were clearly seen as totally different from the Qur’ān. Hence, we appreciate why the Prophet issued an announcement before the Battle of Badr that al-Nađr ibn al-Ĥārith should be killed.

بیا هغه وخت، کله چې هغه نیول شو، پیغمبر ﷺ د هغه د اعدام امر وکړ، ځینو نورو بندیانو سره یوځای، هغو کسانو لپاره چې پیغمبر ﷺ د فدیې د منلو لپاره تیار نه و.

دا سورت د کافرانو د ډیر حیرانوونکي ضد رویې بیانوي. دوی له حق سره جنګ کوي، خو په پای کې ماتیږي. مګر تکبر دوی ته دا توان نه ورکوي چې حق او د هغه واک ومني یا ورته تسلیم شي.

The sūrah goes on to describe an attitude of most amazing stubbornness by the unbelievers. They try to wrestle with the truth and they are defeated. Pride, however, prevents them from acknowledging the truth and its authority or submitting to it.

له همدې کبله دوی د خدای څخه غوښتنه کوي چې که چېرې قرآن د هغه له خوا نازل شوی حق وي، نو په دوی باندې له آسمانه ډبرې وشړي یا دوی ته دردناک عذاب ورکړي۔ د دې پر ځای چې دوی د خدای څخه وغواړي چې دوی حق ته لارښوونه وکړي او دا چې دوی ته د پیروي توفیق ورکړي، دوی خپله هلاکت غواړي: «او دوی وویل: ‹ای خدایه، که دا ستا له خوا نازل شوی حق وي، نو له آسمانه په موږ ډبرې وشړه یا موږ ته دردناک عذاب ورکړه!›» (آیت ۳۲)

Hence, they appeal to God to rain down stones over them or to smite them with grievous suffering, if the Qur’ān were the truth revealed by Him. Instead of praying to God to guide them to the truth and enable them to follow it, they pray for their own undoing: “They would also say: ‘God, if this be indeed Your revealed truth, then rain down upon us stones from the skies, or inflict grievous suffering on us.’“ (Verse 32)

دا یو ډیر عجیب غوښتنه ده چې د ناتړلې ژبړۍ یوه داسې حالت ښیي چې حق ته له ځانه تسلیم کیدو پر ځای، ټول تباهي ته ترجیح ورکوي، حتی کله چې دا مطلق حق وي. کله چې سالمه انساني فطرت شک تجربه کوي، نو د خدای څخه دعا کوي چې ورته حق وښيي او هغې ته یې لاره وښيي. سالمه انساني فطرت دا هیڅ ټیټوالی نه بولي. مګر کله چې دا د بې مهاره غرور له امله خرابه شي، تکبر دا په ګناه کې داسې اړ باسي چې دوی د تباهۍ او رنځ ترجیح ورکوي، پرځای دې چې هغه حق ومني چې ښکاره او نه رد کیدونکی شي. د دې ډول ژبړتیا سره مکې کفارو د پیغمبر ﷺ پیغام مخالفت وکړ. مګر دا پیغام د دې دوام لرونکې ژبړتیا سره سره په پای کې بریالۍ شو.

This is certainly a very strange appeal which betrays a state of unwavering stubbornness that prefers total ruin to yielding to the truth, even when it is the absolute truth. When sound human nature experiences doubt, it prays to God to show it the truth and guide it to it. Sound human nature does not find that at all demeaning. But when it is corrupted by uncontrolled pride, arrogance drives it into sin to the extent that it prefers suffering and ruin to acknowledging the truth when it becomes clear, irrefutable. It is with this type of obstinacy that the unbelievers in Makkah resisted the Prophet’s message. But this message was victorious in the end, despite such persistent obstinacy.

دې سورت دا څرګنده کوي چې دوی په حقیقت کې دا مستحق وو چې له آسمانه باران په شان د ډبرو ورېدل پر دوی وشي، یا دوی ته دردونکی عذاب ورسول شي، لکه څنګه چې دوی خپله دعا کړې وه. په دې سره سره، خدای غوښتل چې دوی ته هغه ډول هلاکت ونه رسوي چې یې له دې نه مخکې پر تېرو ټولنو راوست. دا ځکه چې د خدای رسول ﷺ لا تر اوسه د دوی په منځ کې وو او دوی ته د خدای لارښوونې ته د رابلنې کار یې کاوه. او خدای به دوی په هغو ګناهونو نه نیسي چې کړي یې دي، که دوی د ګناهونو له کولو وروسته هم د بخښنې غوښتنه کوي.

دکافرانو یوه عام خصوصیت دا ده چې دوی خپل مال داسې مصرفوي چې خلک د خدای له لارې د اړولو لپاره یو بل سره همکاري وکړي. دا کار دوی د بدر د جنګ په ورځ هم وکړ. دوی بیا د بدر څخه وروسته هم همدا کار وکړ، ترڅو د راتلونکي جنګ لپاره چمتو شي.

It is a common characteristic of unbelievers that they spend their money to cooperate in turning people away from God’s path. This they did on the day of the Battle of Badr. They did the same thing again after Badr to prepare for the next battle.

الله تعالیٰ دوی ته خبرداری ورکوي چې د دوی هدف به ناکام شي او دوی به د خپل مال په ضایع کېدو پښیمانه شي. هغه دوی ته په دې دنیا کې د ماتې او په آخرت کې د دوزخ د عذاب وعده ورکوي: ﴿بې شکه، کافران خپل مالونه خرچ کوي ترڅو خلک د خدای د لاري څخه وګرځوي. دوی به یې تل خرچ کوي، بیا به دا د دوی لپاره سخته پښېمانۍ وګرځي؛ بیا به ماتې شي. کافران به دوزخ ته وشړل شي. خدای به ناکاره له ښو څخه جلا کړي. ناکاره به یې په یو بل باندې کېږدي، ترڅو ټول یې په ګډه سره راټول کړي او بیا به یې دوزخ ته واچوي. همدا خلک زیانکاران دي.﴾ (آیتونه ۳۶-۳۷)

God warns them that their purpose will be foiled and that they will come to rue the loss of their money. He promises them defeat in this life and the punishment of hell in the life to come: “The unbelievers spend their riches in order to turn people away from the path of God. They will go on spending them, and then this will become a source of intense regret for them; and then they shall be defeated. The unbelievers shall into hell be driven. God will separate the bad from the good. The bad He will place one upon another, so He may heap them all up together, and then cast them into hell. Those indeed are the losers.” (Verses 36- 37)

محمد بن اسحاق او نور راویان دا روایت کوي:

Muĥammad ibn Isĥāq and others report:

کله چې قریشو د بدر په جنګ کې لوی ماتی وخوړه، او د دوی ماتې شوی لښکر مکې ته راستون شو، نو ابوسفیان او د هغه تجارتي کاروان دمخه هلته راستون شوي وو۔ عبدالله بن ربیعه، عکرمه بن ابي جهل، صفوان بن امیه او د قریشو نور څو کسان چې د بدر په جنګ کې خپل پلرونه، ورونه یا زامن له لاسه ورکړي وو، ابوسفیان او د هغه هغه تجارو ملګرو ته لاړل چې په هغه تجارتي کاروان کې یې لوې برخې درلودې۔

When the Quraysh suffered their major setback at the Battle of Badr, and their defeated army arrived back in Makkah, Abū Sufyān and his trade caravan had already returned there. ‘Abdullāh ibn Rabī`ah, `Ikrimah ibn Abī Jahl, Şafwān ibn Umayyah and a number of other people from the Quraysh who suffered the loss of their fathers, brothers or sons at Badr went to Abū Sufyān and his fellow merchants who had major shares in that trade caravan.

هغوی هغوی ته وویل: «د قریشو مشرانو! محمد ﷺ تاسو باندې سخت ضربه وکړه او ستاسو د ډیرو غوره خلکو وژلو سبب شو. موږ سره د جنګ په کار کې د دې پیسو په ورکولو سره مرسته وکړئ. دا به موږ ته وکړای شي چې له هغه څخه بدله واخلو.» ټولو هغوی دې خبرې ته غاړه کیښوده. د دوی د دې عمل په اړه خدای دا قرآني آیت نازل کړ: {کافران خپل مال د دې لپاره لګوي چې خلک د خدای له لارې واړوي. دوی به یې لا هم لګوي، بیا دا د دوی لپاره د سخت افسوس سبب به شي؛ بیا به مات شي.} (آیت ۳۶)

سورت اب مؤمنانو ته خطاب کوي: «هغوی سره جګړه وکړئ تر دې چې فتنه (ظلم) پای ته ورسیږي، او ټول دین یوازې د خدای لپاره وي. که دوی ودریږي، نو یقیناً خدای د هغو کارونو ښه خبریدونکی دی چې دوی یې کوي.»

The sūrah now addresses the believers: “Fight them until there is no more oppression, and all submission is made to God alone. If they desist, God is certainly aware of all they do.

او که دوی مخ واړوي، نو پوه شه چې الله ستاسو مولا دی. څومره ښه مولا دی او څومره ښه مرستندوی دی.» (آیتونه ۳۹-۴۰)

But if they turn away, know that God is your Lord Supreme. How splendid is this Lord Supreme, and how splendid is this giver of support.” (Verses 39-40)

دا د جهاد هدف او حد دی، د خدای د لاری لپاره د کوښښ کولو، نه یوازې په یوه ځانګړي وخت کې، بلکې په ټولو وختونو کې. په دې سورت کې د جهاد او د جګړې او سولې د احکامو په اړه بیانونه وروستی نه دي. وروستی بڼه هغه ده چې د سورت ۹، التوبه یا براءت کې شامله ده. له بلې خوا، اسلام یو مثبت حرکت دی چې د انساني حالتونو سره معامله کوي او د مختلفو حالتونو لپاره مناسب وسایل کاروي. سربیره پردې، دا یو ښه جوړ شوی حرکت دی چې د هرې مرحلې لپاره مناسب وسایل او لارې کاروي. بیا هم، دلته داسې یو بیان شتون لري چې یو دایمي اصول ټاکي، کوم چې د اسلام او غیر اسلامي ټولنیزو جوړښتونو ترمنځ د ټکر موخې څرګندوي. دا په هغه آیت کې څرګنده شوې ده چې وایي: «له دوی سره جګړه وکړئ تر هغه چې ظلم پاتې نه شي، او ټول تسلیم یوازې د خدای لپاره وي.» (آیت ۳۹)

This is the purpose and the limit of jihād, or struggle for God’s cause, not only at a particular period in time, but at all times. The statements related to jihād and the laws of war and peace in this sūrah are not the final ones. The final version is that included in Sūrah 9, Repentance, or al-Tawbah. On the other hand, Islam is a positive movement which deals with human situations employing means that are suitable for different situations. Moreover, it is a well structured movement that uses fitting means and methods for every stage. Nevertheless, we have here a statement that lays down a permanent principle that defines the objectives of the confrontation between Islam and un-Islamic social set-ups. This is embodied in the verse which says: “Fight them until there is no more oppression, and all submission is made to God alone.” (Verse 39)

په دې سورت باندې زموږ د سرېزې (پیش‌لفظ) کې موږ یادونه کړې وه چې اسلام د انسان د آزادۍ عمومي اعلان دی، د ځمکې پر مخ د نورو مخلوقاتو تابعیت څخه، په دې کې د خپلو نفساني خواهشاتو تابعیت هم شامل دی، د دې لپاره چې د کائنات او ټولو مخلوقاتو د ربوبیت (رب کېدو) په اقرار سره. موږ دا هم ښودلې وه چې دا اعلان د انسانانو ته د حاکمیت ورکولو په هر ډول، هر نظام او هر حالت کې د یوې بشپړې انقلابي مخالفت معنا لري. د دې لوی مقصد د ترلاسه کولو لپاره دوه اساسي شرطونه دي. لومړی دا چې د هغو ټولو ظلم او ځورونې پای ته ورسول شي چې د دې دین پیروان په نښه کوي، هغه پیروان چې د انساني حاکمیت څخه د خپلې آزادۍ اعلان کوي او یوازې خدای ته غاړه ږدي. دا هغه وخت ممکن کېږي چې د مؤمنانو یوه ټولنه خپله څپېره او خپله رهبري جوړه کړي چې دا عمومي اعلان په عمل کې راولي. دا څپېره به د هر هغه ظالم سره د مبارزې لپاره تیاره وي چې د دې دین پیروان ځوروي یا د ځواک، فشار او ظلم په کارولو سره خلک له دې دین څخه اړوي.