دا متن یوازې درې آیتونه لري او د ژوند او مرګ موضوع څیړي، د اسلامي عقیدې یوه مهمه برخه بیانوي، ترڅو د مخکینۍ برخې هغه اصول بشپړ کړي چې ټاکل شوي وو. دا د آیت الکرسي، یا "د تخت آیت" سره، چې د خدای څو بنسټیز صفتونه بیانوي، 255مه آیت دی، مستقیمه اړیکه لري.

This passage, composed of only three verses deals with the subject of life and death, presenting an important aspect of Islamic belief, to complement the principles established in the preceding passage, with an obvious direct relationship to Verse 255, known as the ‘Verse of the Throne’, or āyat al-kursī, which outlines a number of fundamental attributes of God.

دا درې آيتونه هغه مسلسل او نه ستړي کيدونکي هڅه برخه ده چې قرآن کريم د دې لپاره کوي چې د مسلمانانو په ذهن، زړونو او شعور کې د ژوند او نړۍ د اسلامي کتنې سمه او دقيقه پوهه قائمه کړي. دا پوهه ضروري ده، ترڅو انسان د ژوند سره په بشپړ علم او روښانه ليد سره مخ شي، هغه ليد چې په باور او نه ټکيدونکي ايمان ولاړ وي.

These three verses form part of the consistent and relentless drive that the Qur’ān pursues to establish in Muslim minds, hearts and consciousness a true and accurate understanding of the Islamic view of life and the world. This understanding is essential in order to approach life with full knowledge and an enlightened perception, built on confidence and an unshakeable faith.

د انسان عملونه، د ژوند طریقې او اخلاقي ارزښتونه له عقیدې څخه جلا نه دي، بلکې په حقیقت کې په هغې ټینګ ولاړ دي. ژوند نشي کولای په ښه او په امن ډول منظم شي، تر هغه وخته پورې چې له ایمان او د نړۍ له یوې ښه بشپړې او منسجمې کتنې سره، او د هغې د هغه اړیکې سره چې نړۍ د هغه څخه لري، چې هغه یې پیدا کړې، وتړل نشي.

Actions, modes of behaviour and moral values are not divorced from people’s beliefs, but are in fact firmly based upon them. Life cannot be well and securely organized unless it is linked to faith and a comprehensive and cohesive view of the world and the relationship it has with its originator who brought it into existence.

دا د قرآن کریم په هغه لوی تاکید رڼا اچوي چې د اسلامي عقیدې په بنسټیزو مفهومونو باندې شوی دی. په حقیقت کې، د قرآن هغه ټوله برخه چې د مکې په دیرش کلنو کې محمد ﷺ ته نازله شوه، په همدې موضوع وقف ده. دا مفهومونه د قرآن په هغو برخو کې هم ښه او پرله پسې پام ترلاسه کوي چې په مدینه کې نازل شوې، په هر نوي قانون کې چې دا برخې بیانوي او په هر لارښوونې کې چې د ژوند د کومې برخې سره اړه لري.

This explains the great emphasis in the Qur’ān on the fundamental concepts of Islamic belief. Indeed, the entire part of the Qur’ān revealed to the Prophet Muĥammad over thirteen years in Makkah is devoted to this subject. These concepts continue to receive ample and frequent attention in the parts of the Qur’ān revealed in Madinah, with every new legislation these parts outline and with every directive dealing with any aspect of life affairs.

دا سورت د پیغمبر ابراهیم ﷺ او د هغه د وخت د یو پاچا ترمنځ د بحث یوه پیښه بیانوي، څوک چې د خدای په وجود کې شک کاوه. سورت د پاچا نوم نه دی ذکر کړی، ځکه چې د نوم یادول به د کیسې د اخلاقي درس پر ارزښت هیڅ اضافه نه کړي. دا بحث د پیغمبر او مسلمانې ټولنې سره داسې تړلی دی چې د هغه سړي پر حیرانتیا رابولي چې د خدای د حقیقت خلاف استدلال کوي. موږ داسې اورو لکه دا بحث چې اوس د مخ په وړاندې روان وي: "ایا تا هغه څوک نه دی لیدلی چې د ابراهیم ﷺ سره یې د هغه د رب په اړه بحث وکړ، ځکه چې خدای هغه ته پاچاهي ورکړې وه؟ ابراهیم ﷺ وویل: زما رب هغه دی چې ژوندی کوي او مري کوي. هغه وویل: زه هم ژوندی کوم او مرم. ابراهیم ﷺ وویل: ښه، خدای لمر له ختيځ څخه راپاڅوي، نو ته يې له لویدیځ څخه راپاڅوه. په دې ډول کافر حیران پاتې شو. خدای ظالمانو ته هدایت نه ورکوي."(آیت ۲۵۸)

The first verse in this passage relates an argument between the Prophet Abraham and a contemporary king who disputed his belief in God. The sūrah does not mention the king’s name, because mentioning it will not add to the moral of the story. This argument is related to the Prophet and the Muslim community in a way that invites amazement at this person who disputes the truth of God. We listen as though the argument is taking place now, before our eyes: “Are you not aware of him who argued with Abraham about his Lord simply because God had given him kingship? Abraham said, My Lord gives life and causes death.’ I, too,’ said he, give life and cause death.’ Abraham said, ‘Well, God causes the sun to rise in the east; cause it, then, to rise in the west.’ Thus the unbeliever was dumbfounded. God does not guide the wrongdoers.” (Verse 258)

موږ له متن څخه دا زده کوو چې هغه پاچا چې له ابراهیم سره یې استدلال وکړ، په حقیقت کې د خدای د شتون انکار نه کاوه، بلکې هغه منکر و چې خدای یوازینی معبود دی یا دا چې د انسانانو د کارونو په اختیار او واک کې یوازې هغه شریک دی. دا عقیده د جاهلیت، یعنې د عربو د تیاره دور، په دوران کې ډیره عام وه. دوی لوی خدایان د خدای شریکان ګرځولي وو او داسې انکار کاوه چې خدای د دنیوي او ورځنیو انسانی کارونو سره کومه علاقه یا واک لري.

We learn from the text that the king who argued with Abraham did not, in fact, deny God’s existence, but he denied that He was the only God or that He had sole sovereignty and control over mankind’s affairs. This belief was prevalent among the Arabs during their Dark Ages, or Jāhiliyyah. They assigned lesser gods as partners to God and denied that God had any concern with, or authority over, worldly and daily human affairs.

هغه متکبر او ضدي بادشاه د هماغه سبب له امله خدای انکار کوي چې باید هغه یې منلی وای، ځکه چې دا خدای و چې له لومړي نه یې د بادشاهۍ او واکمنۍ دا امکان هغه ته برابر کړی و. هغه قدرت چې د هغو کسانو په لاس کې وي چې خدای او د هغه فضل او سخاوت نه مني او نه یې ارزښت ورکوي، فساد پیدا کوي او ظلم او استبداد ته لاره هواروي.

The arrogant, stubborn king denies God for the very reason that he should acknowledge Him, as it was God who had made it possible for him to become king and ruler, in the first place. Power in the hands of those who do not believe or appreciate God’s grace and generosity corrupts and leads to tyranny and despotism.

د ژوند او مرګ د معجزوي طبیعت په اړه خبرو ته دوام ورکوي، سورت یوه بله لنډه کیسه بیانوي: "یا (ایا ته نه پوهیږې) د هغه سړي (حال) په شان چې یوه کلي ته تېر شو چې له ټولو خرابیو ډک و، او وې ویل: «الله دا کلی د مړینې څخه بیا څنګه ژوندی کولی شي؟» نو الله هغه سړی د سل کاله لپاره مړ کړ، بیا یې ژوندی کړ، او وې فرمایل: «تا به دې حال کې څومره وخت تېر کړی وي؟» هغه وویل: «زه یوه ورځ یا د ورځې یوه برخه پاتې شوی یم.» الله وفرمایل: نه، بلکې ته سل کاله په دې حال کې پاتې شوی یې. د خپل خوراک او څښاک ته وګوره: هیڅ یې نه دی خراب شوی. او خپل خر ته وګوره. موږ به تا د خلکو لپاره یوه نښه وګرځوو. او هډوکو ته وګوره، چې موږ څنګه یې پورته کوو، بیا یې په غوښه جامه اغوندو.» کله چې دا ټول ده ته ښکاره شو، نو ویې ویل: «زه اوس پوهیږم چې الله په هرڅه باندې قادر دی.»" (آیت ۲۵۹)

Still on the subject of the miraculous nature of life and death, the sūrah relates another brief tale: “Or, [are you not aware) of him who, passing by a township which had fallen into utter ruin, exclaimed: “How can God bring this town back to life now that it is dead?’ Thereupon God caused him to be dead for a hundred years, then brought him back to life, and said, ‘How long have you remained thus?’ He said, ‘I have remained thus a day or part of a day.’ God said, No. You have remained thus for a hundred years. Just look at your food and drink: none of it has rotted. And look at your ass. We will make you a sign for mankind. Look you at the bones, how We put them up and then clothe them with flesh.’ When it had all become clear to him, he said, I know now that God has power over all things.’“ (Verse 259)

په دې کې شک نشته چې قرآن کریم د هغه سړي یا د هغه ویجاړ شوي ښار د پیژندګلوۍ تفصیلات نه دي ذکر کړي، ځکه دا تفصیلات د کیسې د معنا او اغیز لپاره لږ اهمیت لري.

Again, the Qur’ān does not give details of the identity of the man or the ruined township because such details add little to the significance and impact of the story.

که دا اړین وای، نو په قرآن کریم کې به یې نه پریښودل کېدل. د تفصیل نشتوالي سره سره، منظره ژوندۍ کیږي او په ډېره روښانه او پیاوړې توګه تخیل ویښوي. دا د مرګ، ویراني او تباهۍ منظره ده؛ داسې یو ښار چې په ویجاړۍ اخته دی، دیوالونه او ستنې له بنسټونو څخه ښکته راغلي دي، او د دې حالت اغیز د هغه سړي په حیرانتیا کې ښکاره کېږي چې وایي: «الله دا ښار د مړینې وروسته بیا څنګه ژوندی کولی شي؟» (آیت ۲۵۹)

Were these necessary, they would not have been omitted in the Qur’ān. Despite the absence of detail, however, the scene comes to life and stirs the imagination with great clarity and power. It is a scene of death, desolation and destruction; a town in ruins, with walls and columns caved in on their foundations, the effect of which is eloquently expressed in the man’s incredulity as he exclaims: “How can God bring this town back to life now that it is dead?” (Verse 259)

بیا یوه بله پیښه راځي چې د پیغمبر ابراهیم علیه السلام او د ژوند او مرګ د پدیدو پورې اړه لري. «کله چې ابراهیم وویل: زما ربه! ما ته وښایه چې ته مړو ته څنګه ژوند ورکوې، هغه وفرمایل: ایا ته ایمان نه لرې؟ ابراهیم وویل: هو، زه ایمان لرم، خو زه غواړم چې زما زړه بشپړ اطمینان ومومي. خدای وفرمایل: څلور مرغان واخله او هغوي ځان ته نږدې کړه، بیا د هغوی یوه برخه په هر غر کېښږده».

Then follows another episode, involving the Prophet Abraham and the phenomena of life and death. “When Abraham said, My Lord, show me how You give life to the dead,’ He replied, ‘Have you, then, no faith?’ ‘Indeed, I have’, said Abraham, ‘but I only wish to set my heart fully at rest to be fully reassured.’ God said, ‘Take four birds and draw them close to you, then [having cut them into pieces] place a part of them on each mountain.

بيا يې هغوي ته ووايه، نو هغه به ژر ستاسو په لور راشي. پوه شئ چې خدای ډېر زورور، ډېر حکمت والا دی.‘‘ (آیت ۲۶۰)

Then call them back and they will come to you in haste. Know that God is Almighty, Wise.’’’ (Verse 260)

دا د ژوند او تخلیق د لوی راز په اړه د تجسس یوه عامه کیسه ده. کله چې دا تجسس د یو داسې مؤمن او پرهیزګار شخص لکه حضرت ابراهیم علیہ السلام له خوا څرګند شي، دا ثابتوي چې ځینې وخت د خدای تر ټولو زیات خوښ او مؤمن بندګان هم د تخلیق د رازونو د کشف لپاره یو ژوروړی احساس او هیله لري.

It is the usual tale of curiosity about the great mystery of life and creation. When this curiosity is expressed by a devoted and pious person like the Prophet Abraham, it proves that there are times when even the most favoured and believing of God’s servants experience a passionate urge and ambition to discover the secrets of creation.

دلته تجسس د ایمان د نه لرلو یا د خپل ایمان د تاییدولو لپاره د ثبوت د غوښتلو له امله نه، بلکه یو بل خوند لري؛ د یوه روحاني تمنا له امله راپارېږي چې د خدای یو له ډېرو زړه راښکونکو رازونو ته وګوري او په هغه کې شریک شي. دا افتخار، حتی د ابراهیم علیه السلام په شان یو څوک لپاره هم، ځانګړی عزت او خپل خوند لري، چې حتی د ایمان له خوند څخه هم بېل دی. دا د الهي اراده د کار کولو د پیژندلو او زده کولو یوه طبیعي او خپل سري تمنا ده؛ نه د دې لپاره چې باور وکړي یا ثبوت ترلاسه کړي، بلکه د بشپړ سکون د تجربې او د ډاډ د ترلاسه کولو لپاره.

Here curiosity is not motivated by lack of conviction or the demand for proof to confirm one’s faith, but has a different flavour, excited by a spiritual yearning to see and share one of God’s most fascinating secrets. This privilege, even for someone like Abraham, has a unique honour and a flavour of its own, different even to that of faith itself. It is a natural and spontaneous desire to know and learn how the divine will operates, not in order to believe or obtain proof, but to experience total peace and gain reassurance.