سورت د خپلې پای ته رسیدو په حال کې ټولې انسانانو ته یو عمومي بلنه ورکوي، ورته هغه بلنه چې د یهودو سره له مخامخ کیدو وروسته په سورت کې راغلې وه. دا وایي چې دا وروستی پیغام خپل دلیل له خدایه راوړي او دا یوه لوی رڼا ده چې ټول شک لرې کوي. هغه څوک چې د هغې لارښوونې ومني، د خدای رحمت او د هغه فضل به ترلاسه کړي. دوی به د دې رڼا په مرسته په یوه سمه لاره روان شي.
As the sūrah moves to its conclusion, it makes a general call to all mankind, similar to the one that followed the confrontation with the Jews earlier in the sūrah. It tells people that this final message brings its own proof from God and that it is a glorious light which removes all doubt. Those who accept its guidance will receive God’s mercy and His grace. They will find themselves guided by this light along a straight path.
اې انسانانو! تاسو ته ستاسو د رب له لوري یو روښانه دلیل راغلی دی، او موږ تاسو ته یوه ځلیدونکې رڼا نازل کړې ده۔ هغه کسان چې په خدای ایمان راوړي او د هغه کلک ونیسي، هغوی به خامخا خپل رحمت او فضل ته داخل کړي، او هغوی به په یوه سیده لاره خپل ځان ته لاره ښیي۔
Mankind, a clear proof has now come to you from your Lord, and We have sent down to you a glorious light. Those who believe in God and hold fast to Him, will He surely admit to His mercy and grace, and will guide them to Himself along a straight path.
(آیات ۱۷۴-۱۷۵) قرآن کریم بیا د انسانانو لپاره د دوی د رب له جانبه یو بل دلیل راوړی: «اې انسانانو! تاسو ته ستاسو د رب له جانبه یو واضح دلیل راغلی دی۔» (آیت ۱۷۴) قرآن کې د الهي نښه ښکاره ده چې هغه د انسانانو له خبرو یا لیکنو څخه د جوړښت او مضمون له پلوه توپیر لري۔ دا دومره ښکاره دی چې ځینې وخت هغه خلک یې هم مني چې عربي نه پوهیږي، او دا ډیره حیرانونکې خبره ده۔
(Verses 174-175) Again, the Qur’ān brings its own proof to mankind from their Lord: “Mankind, a clear proof has now come to you from your Lord.” (Verse 174) The Divine mark is apparent in the Qur’ān which distinguishes it from what human beings say or write in both construction and message. This is so clear that it is sometimes acknowledged, quite remarkably, by people who do not understand Arabic at all.
مونږ یو ځل د بحر اوقیانوس له لارې د اتلانتیک په اوبو کې د نیویارک په لور سفر کاوه. موږ شپږ مسافرین، چې له مختلفو عربي هیوادونو وو، او ډیره برخه عملې، چې د مصر له لرې سویلي سیمې نوبیا څخه راغلي وو، د جمعې لمونځ تنظیم کړ. د خطبې ورکول ماته وسپارل شو، چې په هغې کې مې د قرآن کریم څو آیتونه شامل کړل. ټول مسافرین چې په کښتۍ کې وو، زموږ په شاوخوا راټول شول چې وګوري.
We were once travelling by sea across the Atlantic towards our destination, New York. We, six passengers from different Arab countries and most of the crew who came from Nubia in the remote south of Egypt, organised Friday Prayer. It was left to me to deliver the sermon, in which I included several verses from the Qur’ān. All the passengers on board gathered around us to watch.
بعد له هغه چې موږ لمونځ پای ته ورساوه، ډیری مسافرین راغلل او د موږ د عبادت په اړه یې خپل ستاینه څرګنده کړه. له هغوی څخه یوه یوګوسلاوي ښځه وه چې د کمونیزم له ظلم څخه تښتېدلې وه او امید یې درلود چې په متحده ایالاتو کې ژوند پیل کړي. سترګو کې یې اوښکې وې او غږ یې لړزېده کله چې په ماتې شوې انګلیسي ژبه یې وویل: «زه نشم کولی د ستاسو د لمانځه د پام وړ عبادت لپاره خپله لوی ستاینه پټه کړم. خو دا هغه څه نه دي چې زه یې ویل غواړم. زه ستاسو د ژبې یوه کلمه هم نه پوهیږم، مګر احساس کوم چې دې کې یو استثنايي ریتم دی چې ما په کومه بله ژبه کې نه دی لیدلی. د خطبې ځینې پاراګرافونه تر دې هم پام وړ وو او په ما ډېر اغېز وکړ.»
څرګنده وه چې هغه د هغو قرآني آیتونو په اړه وایي چې ما په وينا کې شامل کړي وو، ځکه دوی خپل ځانګړی ریتم لري. زه نه وایم چې دا په هر هغه چا باندې صدق کوي چې عربي نه پوهیږي، خو دا په هرصورت ډېره مهمه ده.
After we finished Prayer, many passengers came to express to us their admiration for our worship. One of them was a Yugoslav lady fleeing the tyranny of Communism, hoping to settle in the United States. There were tears in her eyes and her voice was trembling as she said in broken English: “I cannot hide my great admiration of your remarkable Prayer. However, this is not what I want to say. I do not understand a single word of your language but I feel that it has an exceptional rhythm which I have not come across in any other language. There were certain paragraphs in the sermon which were even more remarkable and had a greater effect on me.” It was clear that she was referring to the Qur’ānic verses that I had included in the speech, because these have their own special rhythm. I do not say that this applies to everyone who does not speak Arabic, but it is certainly very significant.
هغه کسان چې دا ژبه پیژني، د هغې ډول او بڼه پوهیږي، او د هغې ښکلې بڼې او د جوړښت طریقې ستاینه کولی شي، د دوی حالت بل ډول و کله چې دوی ته د الله تعالیٰ رسول محمد ﷺ قرآن واوراوه. موږ د الاخنس بن شریق، ابو سفیان او ابو جهل د مشهور کیسې پیژنو، دا درې تنه د اسلام تر ټولو سخت دښمنان وو، کله چې دوی د شپې په تیاره کې پټ د قرآن اورېدو ته راغلل. دوی یوازې د قرآن اورېدو لپاره راغلل، په داسې حال کې چې د قریشو قبیلې پریکړه کړې وه چې د پیغمبر ﷺ هیڅ خبره به نه اورېدل کېږي.
As for those who know this language and understand its style and can appreciate its finer expressions and methods of construction, theirs was a special case when they were presented with the Qur’ān by Muĥammad, God’s Messenger, (peace be upon him). We know the famous story of al-Akhnas ibn Sharīq, Abū Sufyān and Abū Jahl, three of the fiercest opponents of Islam, when they sought to listen to the Qur’ān secretly under the cover of darkness. They came only to listen to the Qur’ān, when the Quraysh tribe had decided not to listen to anything the Prophet said.
لدې سره سره، د قریشو دغه مشران جلا جلا راووتل، هیڅوک نه پوهیدل چې نور دوه څه کوي، او هیڅوک نه پوهیدل چې د هغه سره همدغه کار کوونکي ملګري هم شتون لري. دوی هلته کښېنستل، د هغه ځای څنګ ته چې پیغمبر ﷺ او د هغه لږ شمېر ملګري قرآن لولل، ترڅو یې واورېي. د سهار په وخت دوی بېرته ستنیدل، په دې هیله چې له دې څخه مخکې کورته ورسېږي چې هیڅوک یې وګوري. خو په لاره کې سره ولیدل شول او هر یو بل ته یې ملامت ویل. دوی یو بل سره ژمنه وکړه چې دا کار به بیا نه کوي. په هرصورت، دریو شپو پرلهپسې دری واړو همدا کار وکړ، تر دې چې په پای کې یې په ټینګه ژمنه وکړه چې بیا به دا کار نه تکراروي. دا د ډېرو ورته کیسو څخه یوه کیسه ده. هغه کسان چې د ښې ادبي بڼې قدر پېژني، د قرآن ځانګړی ماهیت او د خلکو په زړونو باندې د هغه ښکلونکی اغیز، او د هغه د پیغام د ریښتیا ښکاره دلیل پوهېدای شي.
Nevertheless, these Quraysh leaders came out individually, none knowing anything about what the other two were doing, and none realising that he had companions doing the same thing as he. They sat there, outside the place where the Prophet and his few followers were reading the Qur’ān, to listen to it. At dawn, they went back, hoping to arrive home before anyone could see them. But they met on the road and each then blamed the others. They pledged to one another that they would never do it again. However, all three did the same thing for three consecutive nights, before they made a solemn pledge never to repeat their deed. This is only one among many similar stories. People who appreciate fine style can understand the unique nature of the Qur’ān and its captivating effect on people and the clear proof it provides of the truthfulness of its message.
موږ دلته د قرآن کریم د موضوع، هغه د ژوند تصور چې دی یې وړاندې کوي، د انسانی ژوند سره د دې چلند او هغه نظام چې دی یې ټاکي، په تفصیل سره خبرې نشو کولی. د دې هر یو کې موږ د دې د سرچینې واضح دلیل لرو او دا چې دا هېڅکله د انسان خبره نشي کېدای. دا د خپل مؤلف، یعنی د ستر خدای نښه لري.
We cannot speak in detail here on the subject matter of the Qur’ān, the concept of life it presents, its approach to human life and the system it lays down. In each of these, we have a clear proof of its origin and that it can never be the word of man. It carries the mark of its author, God, the Glorious.
قرآن کریم هم یوه رڼا ورکوي: «او موږ تاسو ته یوه روښانه رڼا نازله کړې ده.» (آیت ۱۷۴) دا داسې رڼا ده چې د شیانو حقیقت ښکاره کوي، او په انسان کې او په ټول انساني ژوند کې د حق او باطل د لارو جلاوالی څرګندوي. کله چې دا رڼا په سمه توګه درک شي، نو انسان ته دا وړتیا ورکوي چې خپل ځان او د خپل شاوخوا ټول شیان په روښانه ډول وویني، پرته لدې چې د دوی حقیقت پټ شي یا په غلط بڼه او ځای کې راڅرګند شي. نو ټول شیان روښانه او ساده کیږي، تر دې چې انسان حیرانه کیږي چې دومره ښکاره او ساده شیان مخکې ولې نه لیدل، مخکې له دې چې د قرآن کریم د رڼا څخه ګټه پورته کړي.
The Qur’ān also provides light: “And We have sent down to you a glorious light.” (Verse 174) It is a light which lays bare the very nature of things, and defines the parting of the ways of truth and falsehood within man himself and in human life altogether. When it is properly appreciated, this light gives man the ability to see himself and everything around him clearly, without anything covering its nature or presenting itself in a false light or position. Everything then becomes clear and simple so that man wonders how he could not see it so clearly and simply before he was able to benefit by the light of the Qur’ān.
جب انسان اپنی روح کو قرآن کی رہنمائی میں دے دیتا ہے اور اس سے اس کی اقدار اور معیارات حاصل کرتا ہے، تو وہ محسوس کرتا ہے کہ اس نے ایک نیا عنصر پا لیا ہے، جو اسے ہر معاملے کو مکمل آسانی اور وضاحت کے ساتھ دیکھنے کا موقع دیتا ہے۔ وہ بہت سی باتیں جو پہلے اسے پریشان کرتی تھیں اب اپنی جگہ پر آ جاتی ہیں، اور سب ایک عمومی نظام کا حصہ دکھائی دیتی ہیں، جو سادہ، فطری اور واضح ہے۔
When man allows his soul to be guided by the Qur’ān and receives from it its values and standards, he feels that he has acquired a new element, one which allows him to see all matters with perfect ease and clarity. Many things that used to worry him now fall into place, all appearing as part of a general system, which is simple, natural and clear.
که مونږ ددې ټکي د مفهوم په اړه ډیر اوږد خبرې وکړو: «او مونږ تاسو ته یوه روښانه رڼا نازل کړه»۔ مګر هرڅه چې ووایو، د هغې پیغام به هیڅکله په خپلو الفاظو کې بیان نشو کړای، او د هغې اهمیت به هغه چا ته نشو لیږدولی چې دا تجربه یې نه وي کړې۔ داسې مفاهیم یوازې د شخصي تجربې په ذریعه سمه درک کیدای شي۔
We can dwell at great length on this expression: “and We have sent down to you a glorious light”. But whatever we say, we will never be able to describe its message in our own words and we cannot impart its significance to anyone who has not experienced it. Such concepts can only be appreciated by personal experience.
د هغو کسانو لپاره چې په خدای ایمان لري او د هغه سره ټینګ پاتې کیږي، هغه به خامخا خپل رحمت او فضل ته داخل کړي، او په یوه سم لاره به یې خپل ځان ته لارښوونه وکړي. (آیت ۱۷۵) د خدای سره ټینګ پاتې کېدل د ایمان یوه ضروري صفت دی، کله چې په سمه توګه درک او ساتل شي. کله چې انسان د خدای حقیقي ماهیت او دا حقیقت پیژني چې ټوله مخلوقات د هغه بندګان دي، نو پوهیږي چې د هغه خپل انتخاب یوازې د هغه خدای سره ټینګ پاتې کېدل دي چې د ټولو شیانو باندې ټول واک لري. هغه کسان چې د خدای سره ټینګ پاتې کیږي، هغه به خپل رحمت او فضل ته داخلوي. دا ابعاد په دې ژوند کې هم ورته ښودل کیږي، ځکه دوی د ایمان د ډاډ څخه ګټه پورته کوي او د هغو ټولو اندیښنو څخه ځان ژغورلي، کومې چې هغه کسان تجربه کوي چې ایمان نه لري. سربیره پر دې، دا هغه بنسټ برابروي چې پر هغه د ټولنې ژوند او نظام تأسیس کیږي، پاک، آزاد، صادق او با عزته. هر چا ته معلومه ده چې خپل سم ځای څه دی. هغه د خدای بنده دی او د نورو ټولو په پرتله د لوی عزت خاوند دی. دا د ایمان د نظام یو ځانګړی شی دی، لکه څنګه چې اسلام وړاندې کړی، هغه نظام چې خلک د نورو مخلوقاتو د خدمت څخه ازادوي، او دوی یوازې خدای ته تسلیموي.
“Those who believe in God and hold fast to Him, will He surely admit to His mercy and grace, and will guide them to Himself along a straight path.” (Verse 175) Holding fast to God is an essential quality of faith, when it is properly understood and held. When man appreciates the true nature of God and the fact that all creation are His servants, he realises that his own choice is to hold fast to God alone who has all power over all things. He admits to His mercy and grace those who hold fast to Him. These aspects are shown them in this life as they benefit by the reassurance of faith and spare themselves all the worry experienced by those who have no faith. Moreover, it provides the basis upon which the life of the community and its system is established, clean, free, honest and dignified. Everyone knows his proper place. He is a servant of God and a person of great honour in relation to everyone else. This is something unique to the system of faith as provided by Islam, the system that frees people from service to other creatures, and which makes them submit to God alone.
دا د دوی مطلقه برابري یقیني کوي، ځکه چې ټول حاکمیت یوازې خدای ته ورکوي.
It ensures their absolute equality as it gives all sovereignty to God alone.
مومنان پس د دې دنیا او د راتلونکې آخرت په ژوند کې د خدای رحمت او فضل څخه برخمن کېږي. هغه دوی «په یوه سیدھ لاره کې خپل ځان ته لارښوونه کوي». د «خپل ځان ته» دا ټکی دې څرګندوتنې ته یو ځانګړی ژوندی والی ورکوي، ځکه چې دا مومنان داسې انځوروي چې خدای دوی د هغې سیدھې لارې پر مخ، ګام په ګام، هغه ته لارښوونه کوي. هغه څوک چې په خدای په پوره زړه ایمان لري او په ټینګه له هغه سره تړلی وي، دې څرګندوتنې ته ارزښت ورکوي، ځکه هغه په خپل ژوند کې په هر دم او د هر ګام مخکې ځان ته د لارښوونې احساس کوي. هغه پوهیږي چې ده د یوې سیدھې لارې پر مخ خدای ته نږدې کېږي. خو دا حقیقت د هغو کسانو څخه پرته بل څوک په سمه توګه نشي درک کولی چې دې تجربې ته ځان رسولی وي.
The believers, then, enjoy God’s mercy and grace in this life as well as in the life to come. He “will guide them to Himself along a straight path.” The phrase, “to Himself”, adds an exceptional measure of vividness to this expression, as it portrays the believers being guided by God along the path which is straight and which leads them to Him, step by step. Anyone who consciously believes in God and confidently holds fast to Him will appreciate this expression for he feels himself being guided at every moment in his life and before every step. He or she realises that they are drawing closer to God along a straight path. But this cannot be properly appreciated except by those who experience it.