دا سورت بیا د یهودو او عیسویانو هغه عمومي دعوې راښيي، چې دوی وايي موږ یوازې هغه صالح خلک یو چې د آخرت په ژوند کې جنت ته د ننوتلو ډاډ لري. په ورته وخت کې دوی یو بل ملامتوي او یو پر بل تورونه لګوي. بیا دا سورت د دې موضوع په اړه د خدای وروستۍ خبره بیانوي: «دوی وایي، چې هېڅوک به جنت ته نه ننوځي، مګر هغه چې یهودي یا عیسوي وي. دا د دوی خوښې خیالونه دي. ووایه: خپل دلیل راوړئ، که چېرې تاسو رښتیني یاست.» بې شکه، هر هغه څوک چې خپل ځان خدای ته تسلیم کړي او ښې عملونه کوي، د هغوی اجر د دوی د رب سره دی؛ نه به ویره ولري او نه به خپه کیږي. یهودان وایي چې عیسویان د خپل دین لپاره هېڅ بنسټ نه لري، او عیسویان وایي چې یهودان د خپل دین لپاره هېڅ بنسټ نه لري، حال دا چې دواړه کتاب لولي. هغه کسان چې پوهه نه لري هم همداسې وايي، او د قیامت په ورځ خدای به د دوی تر منځ د ټولو اختلافونو په اړه فیصله وکړي. {د (۱۱۱-۱۱۳) آیتونه}
The sūrah then deals with some general claims made by Jews and Christians, to the effect that they are the only righteous people who are assured of being admitted to heaven in the life to come. At the same time they continue to denounce and throw charges at each other. It then goes on to give God’s final word on the matter. “They declare, ‘None shall enter Paradise unless he is a Jew or a Christian.’ Such are their wishful fancies. Say, ‘Produce your proof, if what you say is true.’ Indeed, whoever surrender themselves to God, while doing good works, shall have their reward with their Lord; they shall have nothing to fear nor shall they grieve. The Jews say the Christians have no basis for their faith and the Christians say the Jews have no basis for their faith. Yet they both recite the Scriptures. Those devoid of knowledge say likewise, and on the Day of Judgement God shall judge between them on all their disputes.” (Verses 111-113)
اگرچه د قرآن کریم د نازلیدو په وخت کې په مدینه کې د یهودو په پرتله عیسویانو کوم قوي شتون نه درلود، خو متن دواړه ډلې او همدارنګه مشرکین یادوي، د دوی ادعاوې بې بنسټه بولي او دوی ته ننګونه کوي چې د خپلې خبرې د تایید لپاره دلیل وړاندې کړي. ﴿وَقَالُوا لَن یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَن کَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَىٰ﴾ دا د هغو دواړو ډلو د ویل شوي خبرو دوه اړخیزه بیان دی.
Although, when the Qur’ān was being revealed, there was no strong Christian presence in Madinah, as compared to that of the Jews, the text refers to both groups as well as to the polytheists, dismissing their claims as baseless and challenging them to provide evidence to support their argument. “They declare: None shall enter Paradise unless he is a Jew or a Christian.” This is a dual report of what both groups argued.
بل یہودو وئیل کول چې یوازې دوی د جنت لپاره مقرر دي، او عیسائیانو همدا ډول د ځان لپاره دا دعوه کوله. دا دواړه خبرې د ځان ستاینه ده، چې د دې لپاره هیڅ ثبوت نشته. له همدې امله، خدای پیغمبر ته امر کوي چې د دوی دې دعوو ته ځواب ورکړي.
Otherwise, the Jews used to claim that only they were destined for heaven, and the Christians claimed that for themselves. Both statements are boastful, without supporting evidence. Hence, God instructs the Prophet to challenge their claims:
ووایہ: "ووایه چې: 'که تاسو رښتیا وایاست، نو خپل دلیل راوړئ.'" (آیت ۱۱۱)
“Say: ‘Produce your proof if what you say is true.’“ (Verse 111)
دې سورت بله بنسټیزه اسلامي اصل ثابتوي: هغه دا چې اجر د عمل سره سم دی، او له کومې ډلې، ټولنې یا کسه څخه د بل په مقابل کې کوم امتیاز نشته. په دې اړه ټاکونکی عامل ایمان او د خدای ته ځان تسلیمول دي، نه لقب، نسب یا نوم؛ او «هر هغه څوک چې خپل ځان خدای ته تسلیم کړي، په داسې حال کې چې نېک عمل کوي، نو د هغه اجر د هغه په رب کې دی؛ نه به په هغوی باندې کوم وېره وي او نه به خپه کېږي.» (آیت ۱۱۲)
The sūrah then establishes another fundamental Islamic principle: that reward is commensurate with deed, without any preference for one nation, group or individual over another. Faith and submission to God, rather than title, ancestry or name, is the determining factor in this regard, and “whoever surrender themselves to God, while doing good works, shall have their reward with their Lord; they shall have nothing to fear nor shall they grieve.” (Verse 112)
دا د مخکینی اصل سره یو ځای کیږي، هغه چې د عذاب په اړه و، کله چې دوی ویل چې د دوزخ اور به یوازې یو لنډ وخت له دوی سره تماس وکړي. دوی ته وویل شو: «هغه څوک چې بدي کوي او خپل ګناه یې په ټول وجود کې راګیره کړې، هغه د اور خلک دي، په هغې کې به تل پاتې وي۔» (آیت ۸۱) په دې ترتیب سره د ثواب او عذاب مکمل اسلامي تصور څرګندیږي۔
This complements the earlier principle concerning punishment, when they claimed that the fire of hell would only touch them for a very brief period. They were told: “Those who earn evil and become engulfed by their sin are destined for the fire, where they shall abide.” (Verse 81) Thus, the complete Islamic concept of reward and punishment emerges.
دلته د اسلام دین تر ټولو مهم ځانګړتیا بیا موندل کیږي: خدای ته بېشرطه، بشپړه، ذهني او فزیکي سپارنه۔ خو دا داسې سپارنه ده چې باید په عملي بڼه کې ښکاره شي، هغه څه چې د شرط په ټکي کې راغلي دي، یعنې «او نیک عمل کوونکی وي»، ځکه اسلام د مجرد عقیدې او ورځنيو چلندونو، د ایمان او عمل، د زړه قناعتونو او ظاهري کړنو ترمنځ مستقیم او عملي اړیکه جوړوه۔ په دې ډول دینی ایمان یو بشپړ ژوند طریقه کیږي، او د انسان کردار او عمل په یوه واحد وجود کې یوځای کیږي۔ له همدې امله خدای ﷻ په پرلهپسې توګه مؤمنانو ته، پرته له دې چې کوم ډله د بلې په پرتله امتیاز ولري یا توپیر ورسره وشي، پراخ اجر ورکوي۔ هغه کسان چې په خپله خوښه او بشپړه توګه خپل ځانونه خدای ته سپاري، «د دوی لپاره د دوی د رب په نزد اجر دی، نه دوی ته ویره ده او نه غمجن کیږي۔» (آیت ۱۱۲)
Here again we find the most important feature of the Islamic faith: total, unconditional, mental and physical surrender to God. It is, however, a surrender that must be manifested in a practical form, expressed in the verse in the proviso, ‘while doing good works,’ because Islam makes a direct functional link between abstract belief and everyday behaviour, between faith and action, inner convictions and outward deeds. In this way, religious faith becomes a complete way of life, and man’s character and actions merge into a single entity — hence the generous reward granted by God Almighty to believers without discrimination or preference of one group over another. Those who willingly and completely surrender themselves to God “shall have their reward with their Lord; they shall have nothing to fear no shall they grieve.” (Verse 112)
پداسې حال کې چې یهودو او عیسویانو دا ځان ستاینه کوونکې او ځان ته لوړ ادعاوې کولې، دوی یو بل ته دا تور لګوو چې د دوی د عقیدو لپاره هیڅ بنسټ نشته، او همدا خبره وه چې "علم نه لرونکي" عربانو دواړو رد کړل او همدا تور یې بیرته دواړو ته واړاوه.
While the Jews and the Christians were making those inflated and self-righteous claims, they were accusing each other of having no basis for their respective beliefs, which caused the Arabs “devoid of knowledge” to refuse both of them and throw the same charge back at them both.
دا وروستی جمله په ښکاره ډول هغه ناپوهه بتپرستان یادوي چې د عرب په ځمکه کې ژوند کاوه، او د یهودو او عیسویانو ترمنځ د مذهبي جدلي بحثونو او د یو بل پر وړاندې د تورونو او متقابل تورونو تر ناورین وروسته حیران پاتې کیدل.
This last phrase clearly refers to the illiterate idolaters of Arabia, who observed with bewilderment the polemical religious arguments and the incessant barrage of accusations and counter-accusations hurled at each other by Jews and Christians.
دوی دواړو مذهبي ډلو ته په سپکه سترګه کتل، په ځانګړې توګه ځکه چې په یهودي او عیسوي عقیدو کې افسانې او خرافات راننوتي وو، چې د عربو له خپلو مشرکانه عقیدو سره ډیر توپیر نه درلود، لکه دې عقیدې ته چې خدای ته اولاد منسوب کړي. په همدې سبب، نه یهودیت او نه عیسویت د عربستان د خلکو لپاره ډیره ځغاسته لرله.
They viewed both religious groups with disdain, not least because of the myths and superstitions that had crept into Jewish and Christian theology, which did not greatly differ from the Arabs’ own polytheistic beliefs, such as ascribing offspring to God. Accordingly, neither Judaism nor Christianity had much appeal for the people of Arabia.
سورت دغه تورې او شخړې ذکر کوي، خو وروستی فیصله خدای ته پرېږدي، هغه چې «د قیامت په ورځ به د دوی ترمنځ د ټولو هغو شخړو په اړه فیصله وکړي چې دوی یې کولې». ټول کارونه په پای کې هم هغه ته راجع کېږي. دا د دغو بې دلیله او بې ګټې بحثونو سره په ښه او قانع کوونکي ډول معامله کول دي، هغه بحثونه چې هغو خلکو کړي وو چې د نجات او هدایت خپل انحصاري ادعا له مخې لا دمخه رد شوې ده.
The sūrah notes those accusations and controversies but leaves the final judgement to God, who “on the Day of Judgement shall judge between them on all their disputes”. It is to Him that all matters are ultimately referred. This is the fairest and most satisfactory way of dealing with these irrational and futile arguments, which were made by people whose exclusive claim to salvation and guidance has already been refuted.
پس د یهودو او نصرانیانو هغه هڅې بیانیږي چې د مسلمانانو په زړونو کې د پیغمبر ﷺ د تعلیماتو او لارښوونو د سمون په اړه شکونه پیدا کړي، په ځانګړې توګه هغه لارښوونې چې د لمانځه د ټاکلې لوری یا قبلې د بدلون پورې اړه لري. دا هڅې داسې ګڼل کیږي لکه د عبادت ځایونو مخه نیول او خلک له هغو ځایونو نه بندول، یا حتا د هغو ځایونو د ړنګولو هڅه کول. «هغه څوک ډیر ظالم دی چې د خدای نوم په هغه عبادت ځایونو کې د یادولو مخه نیسي او د هغو د ړنګولو هڅه کوي؟ داسې خلک په هغو ځایونو کې د ننوتلو حق نه لري، پرته له دې چې زړونه یې په وېره ډک وي. دوی به په دې دنیا کې ذلت وګوري او په آخرت کې به یې لوی عذاب انتظار باسي. د ختیځ او لویدیځ مالک یوازې خدای دی؛ نو چیرې چې هم مخ واړوئ، هلته د خدای مخ دی.»
There follow further denunciations of the Jews’ and Christians’ attempts to raise doubts in Muslim minds about the veracity of the Prophet’s teachings and instructions, especially those concerned with the change of the direction of prayer, or the qiblah. These attempts are considered tantamount to obstructing places of worship and keeping people out of them, or even seeking to destroy them. “Who is more unjust than he who forbids God’s name to be mentioned in His places of worship, and seeks to destroy them? Such people have no right to enter them except with fear in their hearts. They shall suffer ignominy in this world and awesome suffering awaits them in the life to come. To God belong the east and the west: wherever you turn there will be the face of God.
بیشکه، خدای (ج) پراخه فضل والا دی او ډیر عالم دی۔" (آیتونه ۱۱۴-۱۱۵)
Truly, God is limitless in His bounty and He knows all.” (Verses 114-115)
دې دوو آیتونو څخه لومړی تاثر دا پیدا کیږي چې دوی د قبلې په موضوع او د یهودو هڅو پورې اړه لري، چې مسلمانان د مکې المکرمې کعبې ته د لمانځه په وخت کې له مخ اړولو منع کړي. خو نور روایتونه د دې آیتونو د نازلیدو بل حالات بیانوي.
The immediate impression one gets from these two verses is that they relate to the qiblah issue and to Jewish efforts to dissuade the Muslims from turning in prayer towards the Ka`bah, in Makkah. Other accounts, however, speak of different circumstances for their revelation.
دا آیتونه په عام الفاظو کې راغلي دي او له همدې امله په عام ډول تفسیر کیدای شي. همدا حکم د هغو کسانو په اړه هم دی چې د خدای د عبادت ځایونو د کارول مخه نیسي یا یې ړنګوي. داسې کسان مستحق دي چې پرته له وقفې تعقیب شي او په سختۍ سره ځورول شي، مګر دا چې د عبادت ځایونو د پناه ځای ته پناه یوسي. په همدې روحیه کې، د ۶۳۰ میلادي کال د اګست په میاشت کې، هغه ورځ چې مسلمانانو مکه فتح کړه، د پیغمبر محمد ﷺ دا حکم وکړ چې عمومي بښنه اعلان شي او ویې ویل چې هر څوک چې مقدسه مسجد ته داخل شي، امن به ولري. د اسلام ډیری عرب دښمنانو همداسې وکړل. دا هغه خلک وو چې پیغمبر ﷺ او د هغه ملګرو ته یې د مکې مقدسې مسجد ته د ننوتلو مخه نیولې وه، او دا یې روښانه کړې وه چې که اړتیا وي نو د مسلمانانو د ننوتلو د مخنیوي لپاره به جګړه هم کوي. سربیره پردې، اوس دوه ګونې سزا دوی ته خبرداری ورکول شوي دي: «دوی به په دې دنیا کې ذلت وویني او په آخرت کې به دوی ته لوی عذاب انتظار کوي.» (آیت ۱۱۴)
The verses are phrased in general terms and may therefore be interpreted generally. The same applies to the consequences of hindering the use of God’s places of worship or destroying them. Those who perpetrate such acts deserve to be unceasingly pursued and relentlessly harassed, unless they seek refuge in the sanctuary of places of worship. It was in this spirit that on the day the Muslims conquered Makkah in August 630 CE, the Prophet Muĥammad ordered a general amnesty declaring that anyone who entered the sacred mosque would be safe. Many of the Arab enemies of Islam did exactly that. These were the very people who prevented the Prophet and his followers from entering the sacred mosque in Makkah, making it clear that they would go to war, if necessary, to stop the Muslims from entering. Furthermore, they are now warned of a double punishment: “They shall suffer ignominy in this world and awesome suffering awaits them in the life to come.” (Verse 114)
په دې سره، د "دا خلک یوازې په داسې حال کې د دې ځایونو د ننوتلو حق لري چې په زړونو کې یې ویره وي" د بلې تفسیر له مخې، دا خبره ټینګار کوي چې هغه کسان چې د عبادت ځایونو له کارونې مخه نیسي یا خنډ ګرځي، باید پخپله هم یوازې د خدای له ویرې او د هغه په مکمل تسلیم کې دې ځایونو ته ننوځي. دا به د دې ځایونو د درناوي او د خدای د واک او عظمت د منلو تر ټولو مناسب لاره وي.
However, another interpretation of the statement “Such people have no right to enter them except with fear in their hearts” emphasizes the fact that those who hinder or impede the use of places of worship should themselves only enter such places in fear of God and in total submission to Him. That would be the most appropriate way for them to show respect for these places and to acknowledge God’s power and glory.
مګر هغه څه چې موږ ته دا نظر منلو ته اړ باسي چې دواړه آیتونه د قبلې د مسئلې په اړه نازل شوي، هغه هغه آیت دی چې د دوی سمدستي وروسته راځي، او وایي: { مشرق او مغرب د الله دي؛ نو چېرته چې هم مخ واړوئ، هلته د الله مخ دی. بېشکه الله ښه پراخه (ضیافت ورکوونکی) او ښه پوه دی۔ } (آیت ۱۱۵). څرګنده ده چې دا آیت د یهودو د دروغو او باطلو دعوو په ځواب کې راغلی چې هغه وایي: هغه لمونځونه چې مسلمانان د بیت المقدس په لور کوي بې ارزښته او بېکاره دي. دا آیت وایي چې په پای کې لمونځ هر لوري ته مخ کولو سره سم دی، ځکه د الله مخ هلته موجود دی. د یوې ځانګړې لوري ټاکل یوازې د ډسپلین یوه خبره ده۔
But what makes us favour the view that the two verses were revealed in connection with the qiblah issue is the verse that comes immediately after them, stating: “To God belong the east and the west; wherever you turn there will be the face of God. Truly, God is limitless in His bounty, and He knows all.” (Verse 115) Clearly this verse comes as a response to Jewish lies and false contentions that prayers offered by Muslims facing Jerusalem were worthless and in vain. It is saying that in the final analysis prayer is valid whatever direction a worshipper faces, because God’s face will be there. To specify a particular direction is no more than a matter of discipline.
دا دا معنا نه لري چې د خدای مخ په یوه لوری کې موندل کیږي نه په بل لوری کې. له دې ځایه، خدای نه غواړي چې خلکو ته ستونزې پیدا کړي، او نه غواړي چې د دوی اجر له منځه یوسي یا یې کم ارزښته کړي: «بې شکه، خدای د خپل فضل څخه پراخ دی او هغه ټول څه پیژني.» (البقرہ: ۱۱۵)
It does not mean that God’s face is found in one direction rather than another. After all, God does not wish to make things difficult for people, nor would He want to take away their reward or devalue it: “Truly, God is limitless in His bounty and He knows all.” (Verse 1 15)