دا لنډه سورت داسې ډیرې حقیقتونه بیانوي چې د انساني ژوند لپاره مرکزي اهمیت لري. د هغه سبک د ځواکمنو اشارو په واسطه ځانګړی دی. د دې ډول ډیرې حقیقتونه په هیڅ لنډ لیکنه کې، پرته له قرآن کریم څخه، په اسانۍ سره یو ځای نشي کیدای، هغه قرآن چې د ډیر چټک او ژور وارونو په واسطه د سم تارونو په غږولو ځانګړی توان لري.

This short sūrah touches on a great many facts which are of central importance to human life. Its style is characterized by powerful allusions. Numerous facts of this nature are not easily combined in any form of concise writing except that of the Qur’ān, with its unique ability to hit the right chords with such swift and penetrating strokes.

دا سورت د یوې ټینګې قسم سره پیل کیږي چې د انساني ژوند یوه ذاتي حقیقت بیانوي: «زه د دې ښار قسم کوم، دا ښار چې ته پکې اوسیږې، او د پلار او اولاد قسم: بېشکه مونږ انسان په مشقت کې پیدا کړی دی۔» (آیتونه ۱-۴) دا ښار مکه ده، چې پکې د خدای مقدس کور کعبه ده، هغه لومړی معبد چې په دې ځمکه جوړ شو، د سولې ځای چې خلک پکې خپلې وسلې ږدي او خپلې شخړې هېروي. دوی هلته په سوله کې راغونډېږي؛ هر یو د ټولو لپاره مقدس دی. حتی هغه بوټي، مرغان او ټول مخلوقات چې په دې ښار کې وي، بشپړ او کامل امنیت ځنې خوند اخلي. دا هغه کور دی چې ابراهيم، د اسماعیل پلار جوړ کړی، چې هغه د ټولو عربو او مسلمانانو نیکه دی۔

The sūrah opens with an emphatic oath asserting an inherent fact of human life: “I swear by this city, this city in which you are a dweller, by parent and offspring: indeed, We have created man in affliction.” (Verses 1-4) The city is Makkah, which houses the Ka`bah, the sacred house of God that was the first temple ever to be erected on this earth as a place of peace where people put down their weapons and forget their quarrels. They meet there in peace; each is sacred to all. Even the plants, the birds and all creatures that happen to be in this city enjoy full and complete security. It is the House built by Abraham, the father of Ishmael, who is the grandfather of all Arabs and Muslims.

خدای تعالیٰ بیا خپل پیغمبر محمد ﷺ ته د هغه یادونه کوي او د مکې په ښار کې د هغه د اوسیدو ذکر کوي، او په دې سره د دې ښار تقدس، عزت او لوی والی زیاتیږي. دا په دې سیاق کې یو ډیر مهم نکته ده؛ ځکه چې کافرانو د پیغمبر ﷺ او مسلمانانو ځوروي او په دې توګه د کعبې تقدس پامال کاوه. خو کور مقدس دی، او د پیغمبر ﷺ د هغې د ګاونډ کې اوسیدل د دې تقدس نور هم زیاتوي.

God then honours His Prophet, Muĥammad, by mentioning him and his residence in Makkah, a fact which adds to the sanctity of the city, its honour and glory. This is a point of great significance in this context; for the unbelievers were violating the sanctity of the House by harassing the Prophet and the Muslims in it. But the House is sacred and the Prophet’s dwelling in its neighbourhood makes it even more so.

خدای ج سوګند چې دا ښار او دې کې د پیغمبر ﷺ د اوسیدو ځای یادونه، د دې ښار تقدس او شان لا زیات کوي، او په همدې اساس د کافرانو دا چلند ډیر بې ادبه او ناوړه دی. د دوی دا رویه لا ځانګړې ښکاري، په داسې حال کې چې دوی ځانونه د کعبې ساتونکي، د اسماعیل ؑ اولاد او د ابراهیم ؑ پیروان بولي.

God’s oath by this city and by the Prophet’s residence in it adds even more to its sacredness and glory, which consequently makes the unbelievers’ attitude grossly impertinent and objectionable. Their attitude becomes even more singular, considering their claims to be the custodians of the House, Ishmael’s descendants and Abraham’s followers.

دا وروستی حواله دا رجحان ملاتړ کوي چې بل آیت، «د پلار او اولاد په قسم»، د ابراهیم او اسماعیل علیهما السلام په اړه واخیستل شي. دا لوستل په قسم کې پیغمبر ﷺ، هغه ښار چې هغه پکې ژوند کوي، د کعبې بنیاد ایښودونکی او د هغه اولاد شامل کوي.

د دې حقیقت د بیانولو وروسته چې انسان او انساني ژوند څنګه دی، سورت د انسان د ځینو دعوو او هغو مفکورو په اړه خبرې کوي چې د هغه په چلند کې پروت دي. «آیا هغه گمان کوي چې هېڅوک په هغه باندې واک نه لري؟ هغه وایي: ‹ما ډېر مال ولګاوه.› آیا هغه گمان کوي چې هېڅوک هغه نه ویني؟» (آیتونه ۵-۷)

Having established this fact concerning human nature and human life, the sūrah goes on to discuss some of the claims that man makes and some of the concepts underlying his behaviour. “Does he think that no one has power over him? He says: ‘I have spent abundant wealth.’ Does he think that none observes him?” (Verses 5-7)

دا مخلوق، انسان، چې د هغه رنج او جدوجهد هیڅکله پای ته نه رسیږي، خپله اصلي فطرت هیروي او د هغه قدرت، توان، مهارت او خوشحالۍ په سبب چې خدای ورکړی دی، دومره مغروره کیږي چې داسې چلند کوي لکه چې د خپلو کړو په اړه مسؤول نه وي. هغه ظلم، جبر، نورو ته زیان رسولو او استحصال ته لاس اچوي، او بې‌اندازه دولت د ترلاسه کولو هڅه کوي. هغه خپل ځان او نور د هرې ارزښتمنې شې په نه پام کولو سره فاسدوي. داسې دی د هغه سړي کردار چې زړه یې له ایمانه خالي وي.

This creature, man, whose suffering and struggling never come to an end, forgets his real nature and becomes so conceited with what God has given him of power, ability, skill and prosperity that he behaves as if he is not accountable for what he does. He indulges in oppression, tyranny, victimization and exploitation, trying to acquire enormous wealth. He corrupts himself and others in total disregard of anything of value. Such is the character of a man whose heart is stripped of faith.

کله چې هغه ته د ښو کارونو لپاره د مال خرچ کولو ته بلنه ورکول کیږي، هغه وایي: «ما ډیر مال خرچ کړی دی»، او ډیر ورکړل شوی دی. «آیا هغه گمان کوي چې هیڅوک هغه نه ویني؟» (آیت ۷)

When he is called upon to spend for good causes, he says, “I have spent abundant wealth,” and given more than enough. “Does he think that none observes him?” (Verse 7)

ایا هغه هیر کړی چې خدای ورباندې څارونکی دی؟ هغه ګوري چې څومره یې لګولي دي او د څه لپاره یې لګولي دي. مګر انسان بیا هم دا نه مني او فکر کوي چې خدای د هغه څه څخه خبر نه دی چې هغه کړي دي.

Has he forgotten that God is watching over him? He sees what he has spent and for what purposes. But man still ignores this, thinking that God is unaware of what he has done.

د انسان په غرور کې چې هغه ځان نه ماتیدونکی بولي، او د هغه په کنجوسۍ او د ډېر مال لګولو په دعوو کې، قرآن کریم هغه نعمتونه ورته یادوي چې خدای ورته درلودي دي او د هغه په طبیعي وړتیاوو کې څرګندېږي، سره له دې چې انسان دا وړتیاوې کمې ارزښت ورکوي: «ایا موږ هغه ته دوه سترګې، یوه ژبه او دوه شونډې نه دي ورکړي، او هغه ته مو دواړه لارې نه دي ښودلي؟» (آیتونه ۸-۱۰)

In view of man’s arrogance, which makes him believe that he is invincible, and in view of his meanness and claims of having spent abundantly, the Qur’ān puts before him the bounties God has bestowed on him which are manifested in his inherent abilities, although he has depreciated them: “Have We not given him two eyes, a tongue and two lips, and shown him the two paths?” (Verses 8-10)

دا هغه نعمتونه دي چې انسان ته د سمې لارې د تعقیب لپاره ورکړل شوي دي: سترګې، چې په هغو سره انسان د خدای د قدرت دلیلونه او د کायنات هغه نښې پیژني چې باید هغه د دین د منلو ته وهڅوي، او ژبه او شونډې، چې د خبرو کولو او څرګندولو وسیله ده. یوه کلمه ځینې وختونه د توره یا شاټګن دندې ترسره کوي او له هغو دواړو څخه هم اغیزمنه کیدای شي. له بلې خوا، دا کلمه کیدای شي یو سړی د دوزخ اور ته وغورځوي. معاذ بن جبل ویلي: "زه د پیغمبر ﷺ سره په یوه سفر کې وم. یوه ورځ زه د هغه څنګ ته روان وم چې ومې ویل: ‘ای د خدای پیغمبره! ما ته یو داسې کار وښایه چې ما جنت ته ورسوي او له دوزخه مې لیرې وساتي.’ هغه وفرمایل: ‘ته په حقیقت کې یو لوی شی پوښتلی دی، خو دا هغه چا لپاره اسانه دی چې خدای یې اسانه کړی وي. یوازې خدای عبادت کړه، هیڅ شریک ورته مه ټاکه، منظم لمونځ وکړه، زکات ورکړه ﴿یعنې هغه حق چې د بشپړو غریبانو لپاره د مال څخه ورکول کیږي﴾، د رمضان میاشت روژه ونیسه او حج وکړه.’ بیا پیغمبر ﷺ وفرمایل: ‘ایا تاسو ته د نیکۍ دروازې ونه بیيم؟’ ما وویل: ‘هو، ای د خدای پیغمبره، مهرباني وکړئ.’ هغه وفرمایل: ‘روژه یو ساتنه او د ځان ساتلو وسیله ده؛ خیرات ستاسو غلطۍ داسې له منځه وړي لکه څنګه چې اوبه سوځیدونکې اور مړ کوي؛ او ستاسو د شپې په ناوخته برخه کې لمونځ کول د تقوا نښه ده.’ بیا هغه دا آیت ولوست: ﴿هغوی چې د خپلو بستره ګانو څخه لرې کیږي او په ویره او امید سره خپل رب ته دعا کوي؛ او له هغه څه څخه چې موږ ورته ورکړي ده، خیرات کوي. هیڅ نفس نه پوهیږي چې د دوی د کړنو په بدل کې څه خوشحالي او آرامي ورته پټه شوې ده.﴾ (۳۲: ۱۶-۱۷). پیغمبر ﷺ بیا وفرمایل: ‘ایا تاسو ته ونه وایم چې د موضوع اصل څه دی، د هغې ستنه او لوړه درجه څه ده؟’ ما وویل: ‘هو، ای د خدای پیغمبره، مهرباني وکړئ.’ هغه وفرمایل: ‘زړه اسلام دی، یعنې...’

These are the favours bestowed on man to help him follow right guidance: his eyes with which he recognizes the evidence of God’s might and the signs throughout the universe which should prompt him to adopt the faith, and his tongue and lips which are his means of speech and expression. One word sometimes does the job of a sword or a shotgun and can be even more effective than either. It may, on the other hand, plunge a man into the fire of hell. Mu ‘ādh ibn Jabal said: “I was with the Prophet on a journey. One day I was walking beside him when I said, ‘Messenger of God! Point out to me something I may do to take me to paradise and keep me away from hell.’ He said, ‘You have indeed asked about something great, yet it is quite attainable by those for whom God has made it easy. Worship God alone, assigning to Him no partner, offer your prayers regularly, pay out your zakāt [i.e. what is due to the poor of one’s money], fast in the month of Ramadān and offer the pilgrimage.’ The Prophet then said, ‘Shall I point out to you the gates of goodness?’ I said, ‘Yes, Messenger of God, please do.’ He said, ‘Fasting is a safeguard and a means of protecting yourself; charity erases your errors just as water extinguishes a burning fire; and your praying in the late hours of the night is the sign of piety.’ He then recited the verse, “[those] who forsake their beds as they call on their Lord in fear and in hope; and who give in charity of what We have bestowed on them. No soul knows what bliss and comfort is in store for these as reward for their labours.” (32: 16-17) The Prophet then added: ‘Shall I tell you what the heart of the matter is, its backbone and its highest grade?’ I said, ‘Yes, Messenger of God, please do.’ He said, ‘The heart is Islam, i.e.

دا سورت د مکې په هغه وخت کې نازل شوه چې اسلام د زورورو دښمنانو په منځ کې محاصر وو، او داسې هیڅ دولت نه و چې د هغه قوانین پلی کړي. په عربستان او نړۍ کې په پراخه کچه غلامي شتون درلود. غلامانو سره کیدونکی چلند ډیر ظالمانه و. کله چې ځینو غلامانو یا پخوانیو غلامانو، لکه عمار بن یاسر او د هغه کورنۍ، بلال بن رباح او نورو، اسلام ومانه، نو د دوی حالت نور هم خراب شو، او د دوی ظالم مالکانو دوی د نه زغمل کیدونکي شکنجو سره مخ کړل. نو دا څرګنده شوه چې د دوی د ژغورلو یوازینۍ لاره دا وه چې دوی د دوی له مالکانو واخیستل شي. ابوبکر، د پیغمبر ﷺ صحابي، لکه همیشه، لومړی هغه څوک و چې د دې وضعیت د اړتیا په وخت کې راپورته شو، د هغه ټول زړورتیا او مټ او مردانګي سره چې دا یې غوښتل.

This sūrah sas revealed in Iakkah when IslaM was surrounded powerful enemies and the state that would implement its laws s non-existent. Slavery was widespread in Arabia and the world large. The treatment meted out to slaves was brutal. When some the slaves or former slaves, like `Ammār ibn Yāsir and his family, Bilāl ibn Rabah, and others, accepted Islam their plight became worse, and their cruel masters subjected them to unbearable torture. then became clear that the only way to save them was to buy them from their masters. Abū Bakr, the Prophet’s Companion, was, as usual, the first to rise to the occasion, with all the boldness and gallantry it required.

ابن اسحاق روایت کوي:

Ibn Isĥāq relates:

بلال، د ابوبکر خادم، د جمح د قبیلې یو سړي ملکیت و، ځکه چې هغه په غلامۍ کې زیږیدلی و. په هرصورت، هغه یو ریښتینی مسلمان او پاک زړه لرونکی و. د جمح مشر امیہ بن خلف به بلال له کورڅخه بهر وپړاوه کله چې ګرمي ناخوښه کچې ته رسیده، او امر به یې کاوه چې هغه په شا پر د مکې پر ګرم ریګ وپروت شي، او یو لوی ډبره یې د سینې پر سر کیښودل کیده. بیا به یې بلال ته ویل چې هغه باید په همدې حالت کې پاتې شي تر دې چې مړ شي یا د محمد ﷺ څخه انکار وکړي او د بتانو لات او عزی، د بت پرستو عربو د الهګانو، منلو ته غاړه کیږدي. د دې ټولو فشارونو لاندې بلال یوازې ویل: «احد، احد»، یعنې چې یوازې یو خدای شتون لري.

Bilāl, Abū Bakr’s servant, was owned by some individual of the clan of Jumaĥ as he was born a slave. He was, however, a genuine Muslim and clean- hearted. Umayyah ibn Khalaf, the Jumaĥ master, used to take Bilāl out when it became unbearably hot and order him to be laid down on his back on the hot sand of Makkah and cause a massive rock to be placed on his chest. Then, he would say to Bilāl that he was to stay like that until he died or renounced Muĥammad and accepted as deities the idols called al-Lat and al-‘Uzzā, the goddesses of the pagan Arabs. Under all such pressure, Bilāl would simply say, ‘One, One,’ meaning that there is only one God.

یوه ورځ ابوبکر له هغه ځایه تیریده او بلال یې په هغه حال کې وليد. هغه امیه ته وویل: «ایا ته د خدای څخه نه وېریږې چې دا بې وسې روح عذاب کوې؟ دا به تر کومه وخته دوام ورکړې؟» امیه ځواب ورکړ: «ته دی خراب کړی دی، نو ته یې خلاص کړه.» ابوبکر وویل: «زه به یې خلاص کړم. زما سره یو تور غلام دی چې ستا دین تعقیبوي، خو هغه له بلال څخه ځواکمن او زوړ دی. ستا څه وایې د تبادلې په معامله؟» امیه وویل: «زه منم.» ابوبکر وویل: «نو هغه ستا دی.» بیا ابوبکر بلال واخست او آزاد یې کړ.