دا عبارت د اسلامي ټولنې د مالي معاملو د یوې ځانګړې برخې د تنظیم په موخه ده، ترڅو دا معاملې په پاکۍ او ښه نیت سره ترسره شي.

This passage aims at the organisation of a certain aspect of financial dealings in Islamic society, in order that such dealings be conducted with purity and good-will.

دا خبره ښځو ته د کسب او ملکیت حق په برابره توګه د نارینه وو سره سم، د هغوی د خپلو حقونو مطابق ورکوي. دا د تړون یا د بیعت قراردادونو لپاره قانون وضع کوي، چې دا کار د اسلام له راتګ مخکې هم او د اسلام په لومړیو کلونو کې هم عمل کیده. دلته موخه دا ده چې دا سیستم له منځه یوړل شي او د میراث یوازینۍ حقدارې د وینې خپلوان وګرځي.

It goes on to establish the rights of earning and ownership to women on an equal footing with men, according to their respective dues. It legislates for pledges or contracts of allegiance, which were observed in pre-Islamic days as well as in the early years of Islam. The aim here is to liquidate this system and make blood relations the only claimants to inheritance.

دا متن د اسلامي کردار د پاکولو لپاره بله درس دی، او په همدې وخت کې نوي قانوني احکام هم بیانوي. دواړه موخې سره یوځای او یو د بل تکمیل کوونکې دي. هغه قانون چې خدای د اسلامي ټولنې لپاره وضع کړی، د اسلامي کردار پاکوي او د ژوند ټول عملي اړخونه تنظیموي. قانوني احکام د هغو لارښوونو سره یو ځای ګډ دي چې وجدانونه روزي او دا ریښتینی احساس پیدا کوي چې د اسلامي قانون جدیت د ټولنې ګټو ته ډېره پاملرنه کوي. دا چارې د دې باعث کیږي چې احکام په سمه توګه پلي شي. سربېره پر دې، قانوني احکام او اخلاقي لارښوونې دا پوهه زیاتوي چې دا نظام متوازن او بشپړ دی. دا د عملي ژوند هغو ستونزو ته حل وړاندې کوي، او په همدې وخت کې د انساني وجدان رول هم پیاوړی کوي.

The passage is yet another lesson aiming at the refinement of Islamic character. At the same time it lays down new legal provisions. The two purposes go hand in hand, complementing each other. What God legislates for Islamic society refines the Islamic character and organises all practical aspects of life. Legal provisions are intertwined with instructions which cultivate consciences and create a genuine feeling that the seriousness of Islamic law takes every care of the interests of the community. This ensures that they are properly implemented. Moreover, both the legal provisions and moral instructions enhance awareness that this system is well-balanced and complete. It provides solutions to problems encountered in practical life, while enhancing at the same time the role of human conscience.

ای مؤمنانو، یو بل مال په ناحقه مه خورئ، مگر دا چې هغه د سوداګرۍ له لارې وي چې تاسو د خپلې خوښې سره ترسره کوئ. او خپل ځانونه مه وژنئ، ځکه الله ستاسو په حال باندې مهربان دی.

Believers, do not devour each other’s wealth illegally, unless it be through trade which you conduct by mutual consent. Do not kill yourselves, for God is merciful to you.

(آیت ۲۹)

(Verse 29)

اس عبارت کی ابتدا ناجائز طریقے سے دوسروں کے مال کو کھانے کی ممانعت سے ہوتی ہے، اور وضاحت کی گئی ہے کہ لوگ ایک دوسرے سے مال حاصل کر سکتے ہیں تو صرف تجارت کے ذریعے۔ ناجائز کمائی کو اپنے آپ کو ہلاک کرنے اور کھلے نقصان کے مترادف بیان کیا گیا ہے۔ اس کے ساتھ آخرت میں سزا پانے سے خبردار کیا گیا ہے، اور دلجوئی کے طور پر مغفرت اور یقینی مدد کا وعدہ بھی شامل ہے۔ یہ عبارت اس بات پر بھی زور دیتی ہے کہ لوگوں کو دوسروں کے پاس موجود چیزوں کی لالچ نہیں کرنی چاہیے، بلکہ انہیں چاہیے کہ جو کچھ وہ چاہتے ہیں اس کے لیے خدا سے مانگیں، کیونکہ وہی ہے جو کثرت سے عطا کرتا ہے۔ یہ ہدایات مرد اور عورت دونوں کے کمانے اور مالکیت کے حقوق کے قیام کے ساتھ ساتھ آتی ہیں۔ اس موقع پر قرآن اس بات پر زور دیتا ہے کہ خدا ہر چیز سے باخبر ہے۔ وفاداری کے معاہدوں کے بارے میں دی گئی ہدایات، جن میں ان معاہدوں اور عہدوں کو پورا کرنے کے فرض پر زور دیا گیا ہے، اس بیان پر ختم ہوتی ہیں کہ خدا ہر چیز کا گواہ ہے۔ خدا کے علم سے متعلق دونوں بیانات ہم پر بہت گہرا اثر چھوڑتے ہیں، کیونکہ وہ خدا کی طرف سے آتے ہیں، جو انسان کی ساخت اور ان چیزوں سے بخوبی واقف ہے جو اس کے رویے پر اثر انداز ہوتی ہیں۔

This passage begins with a prohibition against illegally devouring other people’s money, explaining that it is only through trade that people may gain money from one another. Illegal gains are described as killing oneself and as utter loss. This is coupled with a warning against incurring punishment in the hereafter as well as a comforting touch in the form of a promise of forgiveness and assured help. The passage also emphasises that people must not covet what others may have. They should instead ask God to give them what they wish, for He is the One who gives in abundance. These directives come side by side with the establishment of the rights of earning and ownership to both man and woman. At this point, the Qur’ān stresses that God is aware of all things. Instructions given with regard to contracts of allegiance stressing the duty to fulfil these contracts and pledges are followed with a statement that God witnesses everything. Both statements of God’s knowledge leave very strong impressions on us. They come, after all, from God, who is well aware of man’s constitution and what influences his attitude.

دا خبره په مؤمنانو خطاب سره پیل کیږي او هر ډول ناروا ګټې او ناحقه ګټه اخیستل منع کوي. دا پدې معنا ده چې راتلونکې خبرې موخه د اسلامي ټولنې څخه د جاهلیت د پخوانۍ ژوند پاتې نښې له منځه وړل دي. کله چې الله تعالیٰ مسلمانان د "مؤمنانو" په نوم خطاب کوي، دا خطاب دوی ته د ایمان د مطالبو یادونه ده.

{څوک چې دا کار د بد نیت او ظالمانه سرکشۍ له مخې وکړي، موږ به هغه اور ته اچوو. دا د خدای لپاره خورا اسانه ده۔ (آیت ۳۰) که تاسو د هغه لويو ګناهونو څخه ډډه وکړئ چې تاسو ته منع شوي دي، موږ به ستاسو کوچني ګناهونه له منځه یوسو، او تاسو به د عزت په کور کې داخل کړو۔ (آیت ۳۱)}

Whoever does this with malicious intent and by way of willful wrongdoing, We shall make to suffer the Fire. That is very easy for God. (Verse 30) If you avoid the most serious of what you are forbidden, We will erase your bad deeds, and shall cause you to enter an abode of glory. (Verse 31)

دا لومړۍ آیت هغو کسانو ته خبردار ورکوي چې په ناحقه او ناجائزه توګه د یو بل مال خوري، چې دوی به د دې دنیا د ژوند له ځانمرګۍ وروسته د آخرت عذاب ګالي. دا حکم ټولو ته شامل دی، ځکه چې په دې ډول مسایلو کې مسؤولیت اجتماعي دی. هره ټولنه چې دې ډول ظلم ته اجازه ورکړي، هم په دې دنیا کې او هم په راتلونکي ژوند کې هلاکت ته سپارل کیږي: ﴿وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا﴾ (آیت ۳۰)

This first of these two verses warns those who unjustly and illegally devour each other’s money that they will suffer the punishment of the hereafter after having destroyed themselves in this life. This applies to them all, since responsibility in such matters is a collective one. Any community which allows such injustice to spread is doomed in this life as well as in the life to come: “Whoever does this with malicious intent and by way of willful wrongdoing, We shall make to suffer the Fire. That is very easy for God.” (Verse 30)

کله چې اسلام خپل احکام خلکو ته بیانوي، نو هر چا ته د دې احکامو د پلي کیدو لپاره یو ساتونکی (څارونکی) مقرر کوي. همدارنګه ټوله ټولنه یو بل باندې څارونکې کوي، ځکه چې د دې شرعي احکامو د پلي کولو او د هغه تباهۍ مسؤولیت چې د پلي نه کولو په صورت کې راځي، ټولې ټولنې ته تعلق لري. داسې تباهي به خامخا ټوله ټولنه ونیسي. د هغې آخرت سزا چې د ظلم د خپریدو اجازه ورکولو په سبب وي، د ټولنې هر فرد ته به ورسیږي. بیشکه دا د خدای ﷻ لپاره اسانه ده، ځکه چې هیڅ شی د هغه په لاره کې خنډ نه دی. د هغه قانون هیڅکله ناکام نه کیږي کله چې د هغې د عمل کولو شرطونه موجود وي.

As Islam makes its legislation known to people, it appoints everyone a watchful guard to ensure its implementation. It also makes the whole community watchful over one another, since the whole community shares in the responsibility to implement these legal provisions and the destruction which attends upon its failure to do so. Such destruction is bound to engulf the whole community. The punishment in the hereafter for allowing injustice to spread will apply to everyone in the community. That is certainly easy for God since nothing stands in His way. His law never fails when the conditions for its operation exist.

خدائے تعالیٰ مؤمنانو ته داسې وعده ورکوي چې که دوی لوی ګناهونه پرېږدي نو هغه به د دوی رحمت وکړي او د دوی ګناهونه به وبښي. هغه د دوی ضعفونه په پام کې نیسي او د دوی سرنوشت ته یې دا ډاډ ورکوي چې کله دوی د ترټولو لوی ګناهونو څخه ځان وساتي: {که تاسو د هغو لویو ګناهونو څخه ځان وساتئ چې تاسو ته منع شوي دي، نو مونږ به ستاسو بد عملونه له منځه یوسو او تاسو به په یوه داسې ځای کې ځای په ځای کړو چې عزت لري.} (آیت ۳۱)

د هغو نعمتونو په هیله مه کیږئ چې خدای په تاسو کې د ځینو لوړ کړي دي د نورو په پرتله. نارینه به د هغه څه برخه ولري چې دوی یې کړي، او ښځې به د هغه څه برخه ولري چې دوی یې کړي. نو د خدای نه د هغه د فضل غوښتنه وکړئ. بیشکه خدای د هرڅه پوه دی.

Do not covet the bounties God has bestowed more abundantly on some of you than on others. Men shall have a benefit of what they earn and women shall have a benefit of what they earn. Therefore, ask God to give you out of His bounty. God is a witness of everything. (Verse 32)

دا آیت، او هغه چې دې نه وروسته راځي، د هغو اړیکو او معاملو خبرې دوام ورکوي چې د نارينو او ښځو ترمنځ شتون لري. دا دواړه آیتونه د وفاداري هغه تړونونه هم یادوي او د هغو اړوندتيا د هغه میراث سیستم سره بیانوي چې دې سورت په مخکې برخه کې بیان شوی دی.

This verse, together with the one that follows, continue the discussion of the ties and transactions which exist between men and women. They also speak of the covenants of loyalty and their relevance to the system of inheritance that this sūrah discusses earlier.

اول، د هغو نعمتونو د غوښتلو څخه منع شوي دي چې الله تعالیٰ ځینو مؤمنانو ته ورکړي دي. دا یو عمومي حکم دی چې د ټولو ډولونو احسانونو او امتیازاتو په اړه تطبیقیږي، چې دندې، مقامونه، توانایۍ، استعدادونه، شتمني او نور ژوند خوښي هم پکې شامل دي. مؤمن باید الله ته مخه واړوي، د هغه څخه د خپل فضل غوښتنه وکړي او دعا وکړي. هغه باید د ځان په اړه د غمجنۍ په خیال وخت ضایع نه کړي، نه داسې رویه ځان ته جوړه کړي چې د هغې له امله کینه، حرص، ځان محرومول، غوسه یا دا احساس پیدا شي چې په ناحقه ظلم شوی دی. دا احساسات کیدای شي د الله تعالیٰ او د هغه د عادلانه ویش په اړه بد ګمانۍ ته لاره هواره کړي. داسې احساس ساتل ډیر زیانمن دي، ځکه چې دا د قناعت او ځان باوري پر ځای اندېښنه او بدمرغي راولي. داسې بد خیالات انسان ته د انرژۍ ضیاع رسوي. د الله تعالیٰ په لوري مستقیماً راجع کېدل او د هغه څخه د فضل غوښتل د ټولو فضلونو سرچینې ته مراجعه کول دي؛ دا فضل هېڅکله ختمېږي نه، او هېڅوک ته ردّ نه کیږي. سربیره پردې، ټولې هيلې يوازې الله تعالیٰ ته سپارل کېږي، او انسان باید د خپل ژوند په بهیر کې یوازې هغه ته مخه واړوي، د هغه د فضل څخه خپله برخه غوښتل.

First, we have a general prohibition against coveting the gifts God has favoured some believers with. This is a general statement that applies to all sorts of favours and privileges, which may include functions, positions, abilities, talents, wealth and other luxuries. A believer should appeal to God and pray to Him to grant him of His grace. He should not waste time feeling sorry for himself nor with all that such an attitude generates of harbouring grudges and greed, of feeling angry, deprived, or unjustly treated. Such feelings may give rise to thinking ill of God and His fair distribution. To harbour such a feeling is disastrous because it substitutes worry and misery for content and self confidence. Entertaining such evil thoughts wastes one’s energy. To turn to God directly and to pray to Him for His grace is to turn to the source of all grace; it can never be exhausted and does not repel anyone. Moreover, it is in God that all hopes are placed and to Him alone that one should turn as one goes about, seeking one’s share of God’s grace.

اوس دې د جهاد او شهادت مسئله، او د دې په ټولو برخو کې د ښځو ونډه وڅېړو. دا هغه پوښتنه وه چې د مسلمانانو په پاکه لومړۍ دوره کې د خدای ویرېدونکو ښځو اندېښنه وه، هغه دوره چې د ورځنیو چارو په پالنې سره د اخرت سره د ژورې مینې لپاره مشهوره وه. همدارنګه به د میراث مسئله او هغه ونډې وڅېړو چې اسلام نارينه او ښځو ته ټاکلې دي. دا پوښتنه نه یوازې په تېر وخت کې ځینې نارينه او ښځې بوخته کړې وه، بلکې تر اوسه هم مطرح کېږي.

Let us now consider the question of jihād and martyrdom, and women’s share in all that. This was a question of concern to God- fearing women in the noble first generation of Muslims, which was distinguished by its dedication to the hereafter as it looked after its daily affairs. We will also consider the question of inheritance and the shares assigned by Islam to men and women. This question not only preoccupied some men and women in the past but continues to be raised even today.

الله تعالیٰ د ښځو په سر د جهاد فرض نه دی کړی، او نه یې د هغوی لپاره منع کړی کله چې د مردانو سره په جهاد کې د دوی ونډې ته اړتیا وي. د اسلامي جنګونو په ترڅ کې یو شمیر انفرادي ښځو په جګړه کې فعاله ونډه اخیستې، پدې ډول دوی یوازې د مرستې دندو پورې ځانونه محدود نه کړل. مګر د دوی شمیر ډیر لږ و، او یوازې هغه وخت یې ګډون کړی چې اړتیا وه. دا په هیڅ ډول عام دود نه و؛ دا استثنا وه، نه قاعده، ځکه الله تعالیٰ په خپل حکمت سره د ښځو په سر جګړه فرض نه ده کړې.

God has not imposed the duty to fight on women. Nor has He forbidden them to fight when there is need for their participation in jihād alongside men. In Islamic wars a number of individual women took an active part in the fighting, thus not confining themselves to support duties alone. Their numbers, however, were very few, taking part only when needed. This was by no means the normal practice. It was the exception, not the rule, because God, in His wisdom, has not made fighting obligatory for women.

عورتوں پر جنگ میں لڑنا فرض نہیں کیا گیا، کیونکہ وہ ان مردوں کو جنم دیتی ہیں جو لڑائی لڑتے ہیں۔ اپنی جسمانی اور نفسیاتی ساخت کے اعتبار سے عورت کو مردوں کو جنم دینے اور ان کی پرورش کرنے کے لیے بنایا گیا ہے، تاکہ وہ زندگی کا سامنا کر سکیں اور ضرورت پڑنے پر جہاد میں حصہ لے سکیں۔ اس خاص میدان میں عورت کی صلاحیت اور افادیت مرد سے بڑھ کر ہے۔ اس کے جسم کا ہر ایک خلیہ اسی مقصد کے لیے جسمانی اور نفسیاتی طور پر موزوں بنایا گیا ہے۔ یہ محض جسمانی ساخت کا معاملہ نہیں۔ یہ ہر ایک خلیے پر لاگو ہوتا ہے، حمل ٹھہرنے کے لمحے سے، اور اس فیصلے سے جو خالق، جو پاک اور بلند ہے، اس حمل کی جنس کے بارے میں کرتا ہے۔ جسمانی، عضوی اور نفسیاتی عوامل ثانوی اہمیت رکھتے ہیں۔

Women have not been required to fight in war because they give birth to men who do the fighting. By her physical and psychological constitution, a woman is made to give birth to men and to bring them up so that they can face life and participate in jihād when necessary. In this particular domain, her ability and usefulness is greater than that of man. Every single cell in her body is made physically and psychologically suitable for this purpose. This is not merely a question of physical constitution. It applies to every single cell, from the moment of conception and the decision made by the Creator, praised be He, which determines the sex of that pregnancy. Physical, organic, and psychological factors take secondary importance.

دغه سورت بیا هغه د وفاداریو تړونونه تنظیموي چې هغه وخت شتون درلود، کله چې د میراث نظام کې راغلي احکام نازل شوي نه وو چې د میراث حق یوازې نږدې خپلوانو پورې محدود کړي. د وفاداریو تړونونه به د میراث برخې نورو کسانو ته هم ورکولې.

The sūrah then regulates those covenants of loyalty that existed before the provisions contained within the system of inheritance were revealed to limit the right of inheritance to close relatives only. Pledges of loyalty used to give shares of inheritance to others as well.

او موږ د هر چا لپاره چې مور و پلار او خپلوان یې میراث پریږدي، وارثان ټاکلي دي. او هغه کسان چې تاسو له هغوی سره د قول و قرار تړلی دی، نو هغوی ته خپله ونډه ورکړئ. په حقیقت کې خدای د هرې شیې شاهد دی.

To everyone have We appointed heirs to property left by parents and relatives. As for those with whom you have made covenants give them their share. God is indeed witness to all things. (Verse 33)

قرآن کریم کې دا ذکر شوي، چې مرد او ښځه دواړه د هغه چې دوی کمائي د ګټې حق لري، او دمخه د مرد او ښځې د میراث ونډې بیان شوې، اوس سورت دا ذکر کوي چې خدای د هرچا لپاره د هغه خپلوانو کې وارثان ټاکلي دي، چې د هغه مال کې وارث کیږي چې د هغه د والدینو او خپلوانو له لوري هغه ته راغلی وي. د میراث د نظام له مخې نو مال له یوې نسل څخه بلې نسل ته ګرځي. وارثان خپلې ونډې میراثوي او هغه څه چې پخپله کمائي پرې زیاتوي، مخکې له دې چې دوی خپلو نږدې خپلوانو ته هغه پریږدي. پدې ډول، مال د یوې نسل، کورنۍ یا یوه شخص په واک کې نه پاتې کیږي. دا په دوامداره توګه له یوې نسل څخه بلې نسل ته ګرځي او میراثیږي، او د حالت له مخې مختلفو وارثانو ته مختلفې ونډې ورکول کیږي.

Having stated that both men and women have the benefit of what they earn, and having already outlined the shares of inheritance of both males and females, the sūrah now mentions that God has appointed to everyone heirs from among his kinsfolk who will inherit what has come into his possession of the property of his parents and relatives. Through the inheritance system, then, money circulates from one generation to another. Heirs inherit their shares and add to them what they earn before they themselves leave that to their own close relatives. Thus, wealth is not monopolised by a single generation, family or individual. It is continuously circulated and inherited by one generation after another with different shares being given to different heirs, according to the situation.

دا د هغو تړونونو په اړه یو حوالې پسې راځي چې اسلام په پیل کې یې تائید کړی و۔

This is followed by a reference to covenants which Islam initially approved of.

دا عهدونه یا د وفادارۍ بیعتونه ځینې وختونه داسې اجازه ورکول چې مال د نږدې خپلوانو پرته نورو کسانو ته میراث پاتې شي. د اسلام په لومړني دوره کې دې ډول عهدونو ډیرې ډولونه وو. په لومړي سر کې د هغه وفادارۍ عهد وو چې د غلام د آزادولو سره راځي. کله چې یو غلام آزاد شي، هغه د خپل مالک د کورنۍ یو غړی ګرځي، ګویا. که هغه داسې جرم وکړي چې د وینې بها ورکول پکې ضروري وي، د هغه پخوانی مالک د هغه په استازیتوب دا ورکوي، لکه څنګه چې کله یو نږدې خپلوان داسې جرم وکړي. هغه هم، کله چې مړ شي او تر ځان وروسته فوري خپلوان پاتې نه وي، د هغه وارث کېږي.

د دې پیراگراف وروستۍ موضوع د کورنۍ تنظیم او په هغې کې د دندو او مسؤلیتونو ویش پورې اړه لري. دغه سورت هغه تدبیرونه هم بیانوي چې د دې ټولنیز نهاد د ساتنې لپاره باید ونیول شي، ترڅو د جګړو او شخړو له اغیزو وژغورل شي او د هغو منفي اغیزې، تر تمه پورې، له منځه یوړل شي چې کورنۍ ته زیان رسولای شي.

The last topic in this passage concerns the regulation of the family and the allocation of duties and responsibilities within it. The sūrah also outlines the measures to be taken in order to protect this social institution against the effects of quarrels and disputes so as to eliminate, as far as possible, any negative effects that could destroy it.

په نارینه‌وو باندې دا فرض دی چې د ښځو پاملرنه وکړي، په هغه نعمتونو سره چې خدای ځينې يې په ځينو باندې زیات کړي دي، او په هغه مال سره چې دوی یې له خپل ځانه خرچ کوي. نیک ښځې عبادت‌ګزاري دي، هغه پټ ساتونکې دي، د هغه شیانو چې خدای د ساتلو امر کړی دی.

Men shall take full care of women with the bounties with which God has favoured some of them more abundantly than others, and with what they may spend of their own wealth. The righteous women are devout, guarding the intimacy which God has ordained to be guarded. (Verse 34)

مخکې له دې چې موږ په دې آیتونو تبصره وکړو او د دوی ارواني او ټولنیز موخې بیان کړو، باید لنډه خبره وکړو د کورنۍ د نهاد په اړه د اسلامي نظر او د هغې د جوړولو، ساتنې او وده کولو د لارې په اړه. خو موږ نشو کولی دا خبره په بشپړ تفصیل سره وکړو، ځکه چې دا کار یو بشپړ ټوک ته اړتیا لري.

Before we comment on these verses and outline their psychological and social objectives we need to speak briefly about the Islamic view of the institution of the family and its method of building, protecting and promoting it. However, we cannot speak about this in full detail because to do so would require a whole volume.

خدای ‌ج، چې انسانان یې پیدا کړي، هغه ذات دی چې دوه‌والی یې د انسان د طبیعت برخه ګرځولې ده، لکه چې دا په ټول مخلوق کې ځای پر ځای شوې ده: «او له هرې شې څخه مو جوړه‌ جوړه پیدا کړې ده، ترڅو تاسو په زړه کې وساتئ [چې یوازې خدای یو دی].» (۵۱: ۴۹) بیا یې وغوښتل چې د انسان جوړه د یوې نفس دوه نیمي ګرځوي: «ای انسانانو، له خپل رب څخه ووېرېږئ، څوک چې تاسو یوه نفس څخه پیدا کړي او له هغې څخه یې جوړه یې پیدا کړه.» (آیت ۱) د دوو نیمو د یوې نفس د ملاقات یوه برخه هدف دا دی چې دا د سوکالۍ ژوند ته لاره هواروي او د بدن او روح لپاره آرامي ګرځي. همدارنګه دا د پاکدامنۍ او عفت د ساتلو وسیله ده او د انساني تولید لپاره امن او پاک لاره برابروي، او د والدینو د ساتنې لاندې د انساني ژوند دوام او وده تضمینوي.

God, who has created mankind, is the One who has made duality part of man’s nature, as it is indeed ingrained in all creation: “And of everything We have created pairs, so that you may bear in mind [that God alone is One].” (51: 49) He then willed to make the human pair two halves of the same soul: “Mankind, fear your Lord, who has created you from a single soul, and from it created its mate.” (Verse 1) Part of His purpose behind the meeting between the two halves of the same soul is that it should lead to peaceful existence and be a comfort to body and soul. It is also a means to protect purity and chastity and provides a secure, clean way for human reproduction and the continuity and promotion of human life, under the watchful care of parents.

الرجال د قوامان دي د ښځو باندې، په دې سبب چې الله (ج) ځینې یې د ځینو په پرتله زیات فضیلت ورکړی دی، او په دې سبب چې دوی د خپل مال څخه خرڅ کوي. (د سورې النساء، آیت ۳۴)

Men shall take full care of women with the bounties with which God has favoured some of them more abundantly than others, and with what they may spend of their own wealth. (Verse 34)

مونږ دا مخکې ویلي دي چې کورنۍ د انساني ژوند لومړۍ ادارہ ده، په دې مانا چې د هغې اغیز د انساني ژوند په هر پړاو کې محسوسېږي. سربیره پردې، دا د هغه اهمیت له هغې ځایه اخلي چې په کورنۍ کې ده، ځکه چې انسان، چې د اسلامي تصور له مخې د ټولو مخلوقاتو تر ټولو شریف دی، هم په کورنۍ کې روزل کېږي. ډېرې کمې درجې ادارې، لکه هغې ادارو چې د مالي، صنعتي او سوداګریزو چارو سره مشغولې دي، چلول او اداره عموماً هغو کسانو ته سپارل کېږي چې د خپلې زده کړې، روزنې او طبعي وړتیاوو له مخې ترټولو وړ وي. دا منطقي ده چې همدې قاعدې ته د کورنۍ په برخه کې هم ځای ورکړل شي، هغه ادارې ته چې د کائنات تر ټولو شریف مخلوق، یعنې انسان، روزنه ترسره کوي.

We have already said that the family is the first institution in human life in the sense that its influence is felt at every stage of human life. Moreover, it derives its importance from the fact that it is within the family that man, the most noble of all creatures according to the Islamic concept of life, is brought up. The running and administration of much inferior institutions, such as those engaged in financial, industrial and commercial affairs is normally assigned to those who are most qualified for the job by their education, training and natural abilities. It is only logical that the same rule be applied to the family, the institution that looks after the upbringing of the noblest creature in the universe, namely, man.

د الهي د ژوند قانون د انسان په طبیعت هم پام کوي، او همدا راز هغو طبیعي وړتیاوو ته هم، چې الله تعالى نارينه او ښځې ته ورکړې ترڅو هغه دندې ترسره کړي چې هر یو ته سپارل شوي دي. دا قانون د دندو په ویشلو کې عدالت ساتي، او هر یو ته یوازې هغه ډول دندې ورکوي چې د هغه سره مناسبت لري.

The Divine code of living takes human nature into consideration, as well as the natural abilities given to both man and woman to enable them to discharge the duties assigned to each of them. It maintains justice in the distribution of duties, giving to each of them only the type of duties to which they are suited.

بې له شکه، انسان، چې نارینه وی یا ښځه، دواړه د خدای پیدا کړي دي، هغه خدای چې نه غواړي د خپلو مخلوقاتو په هیڅ یو هم ظلم وکړي. په حقیقت کې، هغه هر یو مخلوق ته هغه وړتیاوې او استعداد ورکوي چې د هغه ته سپارل شوو دندو سره سمون لري.

Needless to say, both man and woman are the creation of God, who does not wish to do injustice to anyone He has created. Indeed, He gives each of His creatures the abilities and talents that befit the duties assigned to them.

په نارینه‌وو باندې دا فرض دی چې د ښځو پاملرنه وکړي، په هغه نعمتونو سره چې خدای ځينې يې په ځينو باندې زیات کړي دي، او په هغه مال سره چې دوی یې له خپل ځانه خرچ کوي. نیک ښځې عبادت‌ګزاري دي، هغه پټ ساتونکې دي، د هغه شیانو چې خدای د ساتلو امر کړی دی.

Men shall take full care of women with the bounties with which God has favoured some of them more abundantly than others, and with what they may spend of their own wealth. The righteous women are devout, guarding the intimacy which God has ordained to be guarded. (Verse 34)

آیت د نیکو ښځو خصوصیات، د دوی چال‌چلند او د کورنۍ کې د دوی دندې بیانوي. ‏{نیکې ښځې عبادت‌ګزارې دي، د هغه څه ساتونکې دي چې خدای د ساتلو حکم کړی دی} (آیت ۳۴)۔ نو د نیک، مؤمنې ښځې په طبیعت او د هغې په بنسټیزو صفاتو کې دا خبره شامله ده چې هغه مینه‌وال او تابعدار وي۔ تابعداري له ځانه خوښ‌وونکې او د مینې له لارې پیدا شوې اطاعت ته وایي، نه هغه اطاعت ته چې په زور او د زړه پر خلاف ومنل شي۔ له همدې امله، قرآن کریم د "قانتات" (تابعدارې) اصطلاح کاروي تر څو د هغې ارومنډې (روانشناختي) خوندور مفهوم ټینګ کړي، کوم چې د هغه مینې‌وال او مهربانه اړیکو سره سمون لري چې د نارینه او ښځې ترمنځ شتون لري، دواړه د هغه یوې نفس دوه برخې دي چې ټول انسانان له هغې څخه پیدا شوي دي۔ اسلام ټینګار کوي چې دا اړیکه د کور په مرکز کې، چیرې چې ماشومان روزل کیږي، بنسټیزه ده۔

The verse moves on to explain the qualities of righteous women, their behaviour and duties within the family. “The righteous women are devout, guarding the intimacy which God has ordained to be guarded” (Verse 34) It is, then, in the nature of the righteous, believing woman and part of her essential characteristics to be devoted and obedient. Devotion means willing obedience, motivated by love, not the sort of obedience enforced against one’s will. Hence, the Qur’ān uses the term “devout”, or qānitāt to stress its pleasant psychological connotations, which fit perfectly with the sort of affectionate and compassionate relationship which exists between man and woman, the two parts of the single soul from which all mankind descend. Islam stresses that this relationship is essential in the family home where young ones are reared.

دا هم د یوې مؤمنې، باوفا ښځې د طبیعت او اساسي صفاتو برخه ده چې د خپل میړه سره د خپلې اړیکې تقدس وساتي. دا تقدس هغه د میړه په حضور کې هم ساتي او د هغه په غیاب کې هم. هغه هغه څه افشا نه کوي چې یوازې د میړه پورې اړوند دي، ځکه هغه او میړه د یوې واحدې روح دوه نیمایي دي، حتی د یوې تیره نظر په اندازه هم، چې بیا د یوې بشپړې ناوړې اړیکې خو خبره نه ده. د دې څه افشا کول منع دي هغه نه میړه پریکړه کوي او نه هغه پخپله. دا د خدای لخوا ټاکل شوي دي. دا هغه "حیا" ده چې خدای د ساتلو حکم کړی دی. دا د میړه د خوښولو یا هغه څه د ښکاره کولو اجازه ورکولو خبره نه ده چې میړه ته یې پروا نه وي، یا هغه څه چې ټولنه یې د افشا کولو غوښتنه کوي، که چیرې میړه یا ټولنه د خدای د ژوند د قانون څخه اوښتې وي.

It is also part of the nature and essential characteristics of a devoted, believing woman to guard the sanctity of her relationship with her husband. This she maintains in his presence as well as in his absence. She does not reveal what belongs only to him, as one half of the single soul which combines both of them, even inasmuch as a passing look, let alone a full dishonourable relationship. What is forbidden to reveal is decided neither by him nor by her. It is determined by God. It is “the intimacy which God has ordained to be guarded”. It is not a matter of pleasing a husband or allowing what he does not mind to be revealed or what society requires to be exposed, should the husband or society deviate from the Divine code of living.

هغه ښځې چې تاسو ته د سرغړونې ویره وي، نو هغوی ته نصیحت وکړئ؛ بیا هغوی له ځانه جلا په خوب کې پریږدئ؛ بیا یې وواهئ. بیا که هغوی ستاسو خبرې ومنې، نو د هغوی د زیان رسولو لپاره هیڅ بهانه مه لټوئ. بې شکه الله ډېر لوړ، ډېر لوی دی۔

As for those women from whom you have reason to fear rebellion, admonish them [first]; then leave them alone in bed; then beat them. Then, if they pay you heed, do not seek any pretext to harm them. God is indeed Most High, Great. (Verse 34)

اس سے پہلے کہ ہم ان اقدامات اور ان کے ایک مرحلے سے دوسرے مرحلے تک ترقی کو زیر بحث لائیں، ہمیں وہ بات یاد رکھنی ہوگی جو ہم پہلے بیان کر چکے ہیں، یعنی وہ عزت جو خدا نے مرد اور عورت دونوں کو عطا کی ہے، اور اس نے عورت کو وہ حقوق دیے ہیں جن کی وہ محض انسان ہونے کی بنا پر حقدار ہے۔ ہمیں یہ بھی یاد رکھنا چاہیے کہ مسلمان عورت اپنی آزاد شہری حیثیت برقرار رکھتی ہے۔ مرد کو خاندان کا سربراہ بنائے جانے کا مطلب یہ نہیں کہ عورت سے اپنا شریکِ حیات چننے کا حق اور اپنے ذاتی و مالی معاملات چلانے کا اختیار چھین لیا گیا ہے۔ یہ بات، اور وہ اہمیت جو اسلام خاندان کو دیتا ہے، ہمیں واضح طور پر سمجھاتی ہے کہ یہ تادیبی اقدامات کیوں روا رکھے گئے ہیں اور ان کے اطلاق کی نوعیت کیا ہے۔

Before we consider these measures and how they progress from one stage to another, we need to remember what we have already said about the honour God gives to both men and women, giving women their rights for which they are qualified by being human. We should also remember that a Muslim woman retains her independent civil status. The fact that the man is placed in charge of the family does not deprive the woman of her right to choose her partner and to administer her personal and financial affairs. This, as also the great importance Islam attaches to the family, helps us to understand clearly why these disciplinary measures have been allowed and the nature of their application.

دا واقعاً د پیشگیرۍ اقدامات دي چې هدف يې د بغاوت د ویرې په وخت کې ژر پخلاینه تر لاسه کول دي. دا خبره نشته چې وضعیت خراب یا نفرت زیات شي. د سړي او ښځې ترمنځ هیڅ جګړه نشته. دا اقدامات داسې نه دي چې د بغاوت پیل کولو په وخت کې ښځه وویشتل شي او بیرته خپل زندان ته واچول شي. اسلام هیڅکله داسې افکار نه تاییدوي.

They are indeed pre-emptive measures aimed at achieving an early reconciliation when rebellion is feared. There is no question of trying to aggravate the situation or increase hatred. There is no battle between the man and the woman. These measures are not aimed at knocking the woman on the head when she begins to rebel and confining her again to her prison cell. No such thoughts are ever condoned by Islam.

دا ممکن ده چې دا ځینې دودونه د ځینو ټولنو په دودونو کې د ځینو مرحلو په اوږدو کې ځای نیولی وي. مګر دا ډول اقدامات دا ښیي چې انسانیت، نه یوازې یو جنس، ډیر ژور ټیټ ځای ته رسیدلی دی. په اسلام کې حالت د بڼې، ماهیت او هدف له مخې ډیر توپیر لري.

دا ټول اقدامات چې په دې بحث کې راغلي، هغه هغه وخت پلي کیږي چې بغاوت لا نه وي شروع شوی. دا اقدامات د هغې د لومړنیو نښو د مخنیوي لپاره دي. کله چې بغاوت له پټو څخه ښکاره شي، نو دا اقدامات بې فایدې کیږي. په هغه مرحله کې دوه دښمن اړخونه یو له بل سره جګړه کوي، او هر یو غواړي بل ړنګ کړي. همدارنګه، دا اقدامات هغه وخت هم نه باید وکارول شي چې احساس شي چې دوی به بې اغیزې یا حتی زیانمن وي. په دې ټولو حالتونو کې اسلام د دې لوی ادارې، کورنۍ، د ړنګیدو څخه د ژغورلو لپاره بله لاره وړاندیز کوي: «که تاسو د میړه او ښځې ترمنځ د جلا کیدو ویره لرئ، نو د میړه له خوا یو حکم او د ښځې له خوا یو حکم وټاکئ. که دوی دواړه اصلاح غواړي، الله به د دوی ترمنځ پخلی راولي. بې شکه الله ښه پوهیدونکی، ښه خبردار دی.» (آیت ۳۵)

All the measures so discussed apply in a situation where rebellion has not yet taken place. These measures are meant to deal with its early signs. When rebellion is brought out into the open, these measures are useless. At that stage there is a war between two hostile parties, each of them going out to smash the other. Similarly, these measures should not be used if it is felt that they will be ineffective or even counterproductive. In all such situations, Islam recommends a different process of saving this great institution, the family, from collapse: “If you have reason to fear that a breach may occur between a (married) couple, appoint an arbiter from among his people and an arbiter from among her people. If they both want to set things aright, God will bring about their reconciliation. God is indeed All-Knowing, Aware of all things.” (Verse 35)

اسلامي طريقه داسې نه ده چې د بغاوت او دښمنۍ د نښو د ښکاره کیدو په وخت کې ژر جلاوالی وغواړي. همدارنګه دا هم نه منې چې دا ادارې (ټولنیز نهاد) د خپلو نورو غړو په سر ړنګه شي، هغو غړو ته چې ممکن داسې حالت کې ونیول شي چې په هغه باندې د دوی واک نه وي. دا نهاد د اسلام لپاره ډیر ارزښتناک دی، ځکه چې ټولنې ته نوي غړي برابروي، هغه غړي چې ټولنې ته د خپل دوام او پرمختګ لپاره اړتیا لري. اسلام سپارښتنه کوي چې دا وروستی تدبیر هغه وخت وکارول شي کله چې د جلا کیدو ویره وي، نه دا چې د جلا کیدو وروسته. د ميرمن او میړه دواړو کورنیو څخه یو-یو حکم (منډل) داسې دوستانه فضا کې سره راټول شي چې د هغو اغیزو څخه لیرې وي چې د میړه او ميرمن تر منځ اړیکې یې ستونزمنې کړې دي، او هغه ټولو پیچلتیاو څخه خالي وي چې د کورنۍ ژوند سازنده برخې پټوي. دغه حکمان باید د دواړو کورنیو د حیثیت ساتلو ته ډېر ژوره پام ولري. دوی د ماشومانو د بهیر (ښېګڼې) پاملرنه کوي. دوی هېڅکله دا فکر نه کوي چې بل لوری ته د تسلیمیدو لپاره فشار واچوي. دوی باید هڅه وکړي چې د میړه، ميرمن او د دوی د ماشومانو لپاره غوره شی ترلاسه کړي.

The Islamic method, then, does not favour an early split when signs of rebellion and hostility begin to appear. Nor does it approve that this institution be left to collapse over the heads of its other members who may be caught in a situation over which they have no control. This institution is very dear to Islam because it supplies the society with its new members whom it needs for its continued development and progress. Islam recommends that this last measure be resorted to when a breach is feared, not after it takes place. An arbiter from each of the two families of the husband and the wife meet in a friendly atmosphere, away from the influences which have caused the relationship between the husband and the wife to be strained and free from all the complications which overshadow the constructive elements in the life of the family. These arbiters must be keen to protect the reputation of both families. They care for the welfare of the children. Neither of them may entertain thoughts of forcing a submission by the other party. They must try to achieve what is best for the husband, the wife and their children.