اسلام یو بشپړ ژوند لاره ده، چې د انسان د ژوند ټولو حالتونو د تنظیم لپاره یو داسې نظام ټاکي. دا هغه ارزښتونه ټاکي چې ټولې انساني اړیکې او ټولنیز عمل اداره کوي.

Islam is a complete way of life, setting a code that organizes human life in all situations. It lays down values that govern all human relations and social actions.

اسلام هغه ارزښتونه تاسیس کوي چې د ورځنۍ ژوند په وړو وړو حالاتو او چلند پورې اړه لري، په همدې ډول هغه ارزښتونه او اصول هم ټاکي چې جدي او لوی مسائل اداره کوي. دا دواړه سره هم آهنګ کوي، او د انسان ټول فعالیتونه داسې ترتیبوي چې د خدای منلو او د هغه د رضا ترلاسه کولو هدف ولري.

Islam establishes values that are relevant to points of detail in daily situations and behaviour, in the same way as it lays down values and principles that govern serious and momentous matters. It ensures harmony between the two and makes acceptance by God and earning His pleasure the goal of all human activities.

دا سورت د دې ترمنځ د هماهنگۍ یوه بېلگه وړاندې کوي. دا د سختو جرمونو لپاره ځینې حتمي سزاوې ټاکي، او د نورو کورونو ته له ننوتلو مخکې د اجازې غوښتلو خبره کوي. د دې دواړو سره یوځای، دا د کائنات ځینې حیرانوونکي منظرونه هم بیانوي. بیا سورت د مسلمانانو هغه سم دریځ بیانوي چې دوی د خدای او د هغه د رسول ﷺ د حکم تابع کېږي، او دا د منافقانو له سرکښۍ سره توپیر کوي.

The present sūrah provides an example of such harmony. It specifies certain mandatory punishments for serious offences, and it speaks of seeking permission before entering others’ homes. Alongside the two it portrays spectacular scenes from the universe. The sūrah then speaks of the Muslims’ proper attitude as they submit to the rule of God and His Messenger, contrasting this with the hypocrites’ insolence.

ان سره، د الله تعالیٰ هغه حقه وعده هم شامله ده چې مؤمنانو ته یې ورکړې ده، چې دوی به په ځمکه کې واکمن کیږي او په امن او سکون کې به ژوند کوي۔ په دې وروستۍ برخه کې سورت بیا د کور په دننه د ښو اخلاقو، د کورنیو د اوسیدونکو د ځانګړو خونو ته د ننوتلو څخه مخکې د اجازې غوښتلو، او د دې په اړه بحث کوي، ترڅو د نورو د شخصي ژوند ته ځوریدنه ونه شي۔ همدارنګه دا د ﷺ نبي څخه د تلو څخه مخکې د اجازې غوښتو اړتیا هم څرګندوي۔ دا د خپلوانو او ملګرو سره د لیدو کولو ښه طریقه هم بیانوي، چېرې چې انسان ممکن خواړه ومنی۔ د دې تر څنګ، دا د نبي ﷺ سره د خطاب کولو سمه لاره هم بیانوي۔ دا ټول هغه اسلامي اخلاق دي چې هر مسلمان ټولنه باید یې غوره کړي، په دې پوهیدل سره چې قرآن کریم د ژوند په ټولو حالاتو کې لارښوونه کوي، که څه هم دغه حالات ډیر جدي نه وي۔

Alongside this comes God’s true promise to the believers that they will be established on earth and live in peace and security. In this last passage, the sūrah again speaks of proper manners within the home, and when inmates need to seek permission before entering rooms, so as not to intrude on others’ privacy. It also makes clear the requirement of seeking permission before leaving the Prophet. It also outlines the proper manner of visiting relatives and friends where one may partake of food. Alongside this, it outlines the proper way of addressing the Prophet. All these form part of the Islamic manners that every Muslim community should adopt, realizing that the Qur’ān provides guidance in all life situations, even though they may not be of a serious nature.

اے ایمان والو! چاہیے کہ تمہارے مملوکہ غلام اور تم میں سے وہ بچے جو ابھی بلوغت کو نہیں پہنچے، تین وقتوں میں تم سے اجازت لے کر آیا کریں: فجر کی نماز سے پہلے، اور جب تم دوپہر کے وقت اپنے کپڑے اتارتے ہو، اور عشاء کی نماز کے بعد۔ یہ تین وقت تمہارے لیے پردے کے ہیں۔ ان اوقات کے علاوہ نہ تم پر کوئی گناہ ہے اور نہ ان پر، کہ وہ ایک دوسرے کے پاس آتے جاتے رہیں۔ اس طرح خدا تمہارے لیے اپنے احکام واضح کرتا ہے۔ خدا خوب جاننے والا، حکمت والا ہے۔ (آیت 58)

Believers! Let those whom you rightfully possess, and those of you who have not yet attained to puberty, ask leave of you at three times of day: before the prayer of daybreak, and whenever you lay aside your garments in the middle of the day, and after the prayer of nightfall. These are three occasions on which you may happen to be undressed. Beyond these occasions, neither you nor they will incur any sin if they move freely about you, attending to one another. Thus God makes clear to you His revelations. God is All-Knowing, Wise. (Verse 58)

پخوا د سورت په لومړي برخه کې د کور ته د ننوتلو په وخت کې د اجازت غوښتلو اصول بیان شوي وو. اوس سورت د کور دننه د اجازت غوښتلو د ضرورت خبره کوي. غلامان، او هغه ماشومان چې لا ځوان نه وي خو بلوغ ته نه وي رسیدلي، په کوټو کې د اجازت غوښتلو لپاره له غږولو پرته ننوځي، مګر د ورځې په دریو وختونو کې. دا د آرام وختونه دي، چې په کې بالغان د جامو له کموالي سره وي. دا درې وختونه دا دي: ۱) د فجر د لمانځه څخه لږ مخکې، کله چې خلک معمولاً لا د شپې جامې اغوستې وي، یا د وتلو لپاره د ورځنیو جامو د اغوستلو په تیاری کې وي؛ ۲) د ورځې د منځنۍ برخې په شاوخوا کې، کله چې خلک د آرام لپاره د آسانو جامو د بدلولو وروسته ویده کیږي؛ او ۳) د ماښام د لمانځه (عشا) له ادا کولو وروسته. په دې وخت کې خلک د آرام لپاره د شپې جامې اغوندي.

Earlier in the sūrah the proper manner of seeking permission before entering a house is outlined. Now the sūrah speaks of the need to seek permission within the home. Servants, who were slaves, and children who are not so young but have not yet attained puberty enter rooms without knocking to seek permission, except during three times of the day. These are periods of relaxation when adults may be undressed. These three occasions are: 1) shortly before the daybreak prayer, i.e. fajr, when people normally still wear their night garments, or they may be putting on their day clothes in readiness to go out; 2) about midday when people take a nap after changing into more comfortable garments for relaxation; and 3) after they have offered their nightfall prayer, i.e. `ishā’. At this time, people put on their night clothes for more comfort.

په دې درې وختونو کې خادمان او بلوغ ته نه رسیدلي ماشومان باید د کور په کوټو کې د داخلېدو دمخه ور وهي، ترڅو خپلو خپلوانو کې داسې څوک ونه ګوري چې بدن یې بې پوښه وي. ډېر خلک په کور کې دا ډول اخلاقي آداب نه ساتي، او د دې بې پروايي روحي او اخلاقي اغیزې ته لږ پام کوي. يا داسې فکر کوي چې خادمان د خپلو بادارانو د بې ستر بدن ته نه ګوري، يا دا چې بلوغ ته نه رسیدلي ماشومان دې ته پام نه کوي. د نن ورځې د انساني رواني علم د پرمختګ سره، متخصصان ټینګار کوي چې انسانان ډېره وخت د ماشومتوب په کې هغه څه چې ويني يا تجربه یې کوي، تر ژوند پورې اغیزمن کوي، او داسې تجربې کېدای شي داسې رواني ستونزې رامینځته کړي چې درملنه یې اسانه نه وي. هغه خدای چې هرڅه پېژني، د هغو ډېرو نازکو او ښکاره نه کېدونکو احساساتو په ګډون، دا آداب بیانوي چې غواړي د مسلمانې ټولنې لخوا وساتل شي، ترڅو دا ټولنه سالم زړونو او سالمو ذهنونو لرونکې وي، او له رواني ستونزو پاکه وي.

په دې سورت کې مخکې داسې امرونه راغلي چې ښځې باید خپل زینت او سینګار پټ کړي، ترڅو د فتنې یا د شهوت د هڅولو لپاره ډیر ځای پاتې نشي. دلته د هغو زړو ښځو لپاره یو استثنا راځي چې نور د مېړه سره د ژوند کولو خواهش نه لري، او نه له دوی څخه د نارینه وو شهوت پارېږي.

Earlier in the sūrah orders were given requiring women to cover their charms and adornments so that there is little room for temptation or exciting desire. An exception is made here in the case of older women who no longer have the desire to consort with men, and who no longer excite men’s desires:

هغه بوډۍ ښځې چې د واده کولو امید نه لري، که چیرې خپل بهرنی جامې کېږدي، پر دوی هېڅ ګناه نشته، په دې شرط چې د خپلو ښکلتیاوو ښکاره نندارې نه کوي.

Such elderly women as are past the prospect of marriage incur no sin if they lay aside their [outer] garments, provided they do not make a showy display of their charms.

مگر دا د دوی لپاره غوره ده چې حیا وکړي. خدای ټول اوری او ټول پوهیږي. (آیت ۶۰)

But it is better for them to be modest. God hears all and knows all. (Verse 60)

ایسې عمر رسیدہ میرمنې که وغواړي، کولای شي چې خپل چادرونه او پورتنۍ جامې لرې کړي، په دې شرط چې دا کار د دوی ستر بې‌پرده نه کړي، او دوی په ښودنه کې ډوب نه شي، د دوی ښکلا او سينګار ښکاره نه کړي. د دوی لپاره دا بهتره ده چې دا کار ونه کړي، او خپل پورتنی څيرې او ډېر پراخه جامې په تن کې وساتي. د دې حيا بيانولو لپاره سورت د «يَسْتَعْفِفْنَ» کلمه کاروي، چې له عربي ريښې «عِفّه» څخه اخيستل شوې، چې په معنا د پاکدامنۍ دی. نو دا رويه د پاکدامنۍ ساتلو هدف لرونکې بلل شوې، ځکه پاکدامنی او د ښځو د ښکلا پټول يو له بل سره ډېر نږدې تړلي دي، او د ښکلا ښکاره کول د وسوسې سره نږدې اړيکه لري. دا لارښوونه د اسلام هغه عمومي نظر سره سمون لري چې د خلکو د پاکدامنۍ ساتلو غوره لاره د وسوسې د فرصتونو کمول دي.

Such elder women may, if they choose, put aside their cloaks and outer garments, provided that this does not expose their nakedness, and that they do not make a show, displaying their charms or adornments. It is better for them that they should not do so, continuing to wear their outer, loose garments. In describing such modesty the sūrah uses the word yasta`fifna, which is derived from the Arabic root `iffah, meaning chastity. Thus, this attitude is described as aiming to maintain chastity because of the close link between chastity and covering women’s charms, while exposing such charms is closely linked to temptation. This instruction is in line with the general Islamic view that the best method of guarding people’s chastity is to reduce the chances for temptation.

«خدای ټول اوريږي او ټول پوهيږي.» هغه هرڅه پوهيږي، په دې کې هغه خبرې هم چې ويل کيږي او هغه خيالونه هم چې د انسان په زړه کې راځي. دلته پوښتنه د نيت او وجدان ده.

دغه سورت بیا د مسلمانانو د لویې کورنۍ او د هغوی د مشر، نبي کریم ﷺ په اړه د اړیکو تنظیم ته ځي، او دا چې مسلمانان د هغه په حضور کې باید څنګه چلند وکړي:

The sūrah then moves on to organizing relations within the larger family of the Muslim community and its leader, the Prophet, and how Muslims should behave in his presence:

یقیناً مؤمنان هغه کسان دي چې په خدای او د هغه په رسول ایمان لري، او کله چې د کومې اجتماعي کار لپاره د هغه سره وي، نو تر هغه پورې نه ځي څو چې د هغه څخه اجازه ترلاسه نکړي. بیشکه هغه کسان چې له تاسو څخه اجازه غواړي، هغوی همدا هغه خلک دي چې په خدای او د هغه په رسول ایمان لري. نو کله چې دوی له تا څخه د خپل کومې کار لپاره اجازه وغواړي، نو له هغوی څخه د هغه چا لپاره چې ته غواړې اجازه ورکړه، او د هغوی لپاره د خدای څخه بښنه وغواړه. بیشکه خدای ډیر بخښونکی، ډیر مهربان دی. د خدای د رسول خطاب داسې مه کوئ لکه څنګه چې تاسو یو بل ته خطاب کوئ. خدای یقیناً هغه کسان پیژني چې له تاسو څخه پټ ځانونه له مجلس څخه وزي. نو هغه کسان چې د هغه د امر مخالفت کوي، ویره ولري چې دوی ته دې کوم فتنه یا دردناک عذاب ونه رسیږي. د آسمانونو او ځمکې ټول څه د خدای دي. هغه ښه پوهیږي چې تاسو په کوم حال کې یاست. د هغې ورځې په ورځ چې ټول هغه ته بیرته راوستل کیږي، نو هغه به دوی ته خبر ورکړي چې دوی څه کړي دي. خدای په هرڅه ښه پوهیږي۔ (آیتونه ۶۲-۶۴)

They only are true believers who believe in God and His Messenger, and who, whenever they are with him upon a matter requiring collective action, do not depart unless they have obtained his leave. Those who ask leave of you are indeed the ones who believe in God and His Messenger. Hence, when they ask your leave to attend to some business of theirs, grant you this leave to whomever of them you choose, and pray to God to forgive them. God is indeed Much- Forgiving, Merciful. Do not address God’s Messenger in the manner you address one another. God certainly knows those of you who would slip away surreptitiously. So, let those who would go against His bidding beware, lest some affliction or grievous suffering befall them. To God belongs all that is in the heavens and on earth. Well does He know what you are intent upon. One day, all will be brought back to Him, and then He will tell them all that they have done. God has full knowledge of everything. (Verses 62-64)

ابن اسحاق د هغه موقع یادونه کوي چې کله دا آیتونه نازل شول. هغه وايي چې کله قریشو او د هغوی متحدو قبیلو د مدینې په لور حرکت وکړ او د مسلمانانو د له منځه وړلو عهد یې وکړ، نو رسول الله ﷺ د مدینې د ننوتو په لاره کې د خندق کیندلو امر وکړ. ځان ﷺ هم د کیندنې په کار کې برخه واخیست ترڅو هغو کسانو ته هڅه ورکړي چې دا کار کاوه. ټول مسلمانان په زیاتې هڅې سره کار کوله، پرته له یو شمیر منافقانو، چې د خپلې بې علاقې پټولو لپاره لږ کار کوله او بیا د رسول الله ﷺ له خبره او له اجازې پرته تښتیدل. په بل اړخ کې، حقیقي مسلمانان په زیاتې هڅې سره کار کوله. که له هغوی څخه یو چا د کومې مهمې اړتیا لپاره تلل، نو هغه د رسول الله ﷺ ته یادونه کوله او تلو دمخه اجازه غوښته. رسول الله ﷺ اجازه ورکوله، او هغه د خپلې اړتیا له پوره کولو وروسته بیرته راستون کیده. دوی ټولو احساس کاوه چې په دې کار کې برخه اخیستل به د خدای له لوري د اجر سبب شي. خدای تعالی هغه حقیقي مؤمنان په دې آیت کې بیان کړي: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ...». او د هغو منافقانو په اړه چې له اجازې پرته تښتیدل، خدای فرمایي: «لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُم بَعْضًا...». د دې آیتونو د نزول هرې پس منظرې ته چې وګورو، په کې د مسلمان ټولنې لپاره مهم احکام شامل دي، کوم چې د مشر او د ټولنې د غړو تر منځ باید وساتل شي. دا احکام باید داسې په ژوره توګه ځای پر ځای شي چې د ټولنې د دودونو، احساساتو او مقرراتو برخه شي.

سورت بیا مسلمانانو ته خبرداری ورکوي چې کله چې دوی د رسول الله ﷺ څخه اجازت غواړي او په هر حال کې باید د هغه سره درناوی وکړي. دوی باید هغه د نوم یا لقب په ذریعه ونه بولي، لکه څنګه چې یو بل ته بولي. هغه باید د هغه سړي په توګه وبلل شي چې خدای هغه ته د خپل رسول په توګه عزت ورکړی دی: «د خدای رسول ته داسې مه وایاست لکه څنګه چې تاسو یو بل ته وایاست.» (آیت ۶۳) په حقیقت کې خلک باید د خدای د رسول په توګه د هغه لپاره ډیر درناوی ولري، ترڅو د هغه هر خبرې او هر لارښوونې ته ښه پام وکړي. استادان او مشران باید لوی ګڼل شي او د درناوي سره یې خطاب وشي. دا چې پیغمبر ﷺ ډیر متواضع و او په معامله کې اسانه و، دا معنا نه لري چې د هغه اصحابو لپاره مناسب وو چې هیر کړي چې هغه د دوی مشر و، هغه څوک و چې دوی یې روزل او اخلاق یې ښه کړل، او داسې ورسره خطاب وکړي لکه څنګه چې یو بل ته خطاب کوي. د زده کونکو په زړونو کې باید خپل روزونکی ته لوړه درجه وي، ترڅو کله چې د درناوي له حدودو تیریږي نو شرمیږي.

The sūrah then alerts the Muslims to the need to address the Prophet with respect when they seek his permission, and indeed in all situations. They should not call him by his name or nickname, as they call each other. He is to be addressed as the man God has honoured by making him His Messenger: “Do not address God’s Messenger in the manner you address one another.” (Verse 63) Indeed people must be full of respect for him as God’s Messenger, so that they pay due heed to every word he says and every directive he gives. Teachers and leaders should be held in high esteem and addressed with respect. The fact that the Prophet was very modest in his approach, and easy to deal with, did not mean that it was appropriate for his Companions to forget that he was their leader who educated them and refined their manners, addressing him as they would address one another. Deep in their hearts, those who are being educated should hold their educator in high regard so that they are ashamed if they happen to overstep the requirements of respect when dealing with him.

هغه منافقان چې پټ وتښتیدل، یو بل ته پرده کوله، سخت خبرداری ورکول کیږي۔ که پیغمبر ﷺ هغوی نه شو لیدلی، خدای بې شکه هغوی ښه لیدل: «خدای بې شکه هغه کسان پیژني چې له تاسو څخه پټ ځانونه له مجلسه ایستل۔» (د سورت ۶۔۳ آیت) عربي عبارت یتسللون... لواذا په حقیقت کې د هغوی پټ حرکتونه ښیي، ځکه چې دوی د سپکو بزدلو په توګه پټکي وتښتیدل۔

The hypocrites who sneaked away, covering for one another, are given a stern warning. If the Prophet could not see them, God was certainly watching them: “God certainly knows those of you who would slip away surreptitiously.” (Verse 6.3) The Arabic wording, yatasallalūn.. liwādhā, practically shows their stealthy movements, as they left stealthily, like despicable cowards.

پس هغه کسان چې د هغه د امر خلاف کوي، باید ووېرېږي چې ممکن دوی ته یو فتنه یا دردناک عذاب ورسېږي۔ (آیت ۶۳) دلته خبرداری ډېر سخت دی۔ هغه کسان چې د پیغمبر ﷺ د امرونو مخالفت کوي، د هغه له لارې څخه بلې لارې ته میلان لري، د شخصي ګټې یا د احتمالي خطر څخه د ځان ژغورنې په موخه پټ کېږي، باید ووېرېږي۔ دوی ممکن داسې حالت ته ورسېږي چې په کې ارزښتونه او معیارونه ګډوډ شي، حق او باطل په اسانۍ سره توپیر نه شي کېدای، او ټولنه بېنظمۍ ته ورسېږي۔ داسې حالت کې هېڅوک د خپل ځان په خوندیتوب باندې ډاډمن نه وي، ځکه خلک قانون ته غاړه نه ږدي، او ښه او بد په اسانۍ سره توپیر نه شي کېدای۔ داسې حالت ټولو لپاره سخت دی: "چې ممکن دوی ته یو فتنه یا دردناک عذاب ورسېږي۔" دغه دردناک عذاب ممکن په دې دنیا یا په آخرت کې خلکو ته ورسېږي، د خدای امر ته د سرغړونې او د هغه د ټاکلې شوې ژوندانه لارې د ردولو په سزا کې۔