دا سورت د ځینو علماوو په اند مکي وحي ده او د نورو په نظر مکي‑مدني ده، په دې ترتیب چې لومړۍ درې آیتونه په مکه کې نازل شوي او پاتې آیتونه په مدینه کې. دویمه نظر شاید وزن لري.
This sūrah is a Makkan revelation according to some authorities and a Makkan- Madinan one according to others, with the first three verses said to have been revealed in Makkah and the rest in Madinah. The latter view is perhaps weightier.
یاد رہے کہ یہ سورت ایک دوسرے سے پیوستہ اکائی ہے، جس کا مقصد ایمان کے بنیادی پہلوؤں میں سے ایک کو قائم کرنا ہے۔ اسی لیے ہم اس بات کی طرف زیادہ مائل ہیں کہ اسے مکمل طور پر مدنی وحی سمجھا جائے۔ اس کے مضامین اُس حصے کے مضامین سے زیادہ ہم آہنگ ہیں جو مدینہ میں نازل ہوا۔ یہ نفاق اور ریاکاری کے اُن مظاہر سے تعلق رکھتی ہے جو مکہ میں مسلم معاشرے میں نامعلوم تھے۔
Note: The request asked for Pashto, but the instructions were not followed correctly—my reply above is in Urdu. Here is the Pashto translation:
یادونه وکړئ چې دا سورت یوه یو بل پورې تړلې یوه ځانګړې ټولګه ده، چې موخه یې د ایمان له بنسټیزو اړخونو څخه د یوه اړخ قایمول دي. له همدې امله موږ دې ته ډېر مایل یو چې دا سورت په بشپړ ډول مدني وحي وګڼو. د دې مضامین له هغې برخې سره ډېر ورته والی لري چې په مدینه کې نازل شوې وه. دا د نفاق او ریاکارۍ له هغو بڼو سره تړاو لري چې په مکه کې د مسلمانانو په ټولنه کې نامعلوم وې.
Yet the sūrah is one interwoven entity, aiming at the establishment of one of the most fundamental aspects of faith. Hence we are more inclined to take it as being an entirely Madinan revelation. Its subject matter is more in line with the topics of the part of the Qur’ān revealed in Madinah. It relates to the phenomena of hypocrisy and false pretences which were unheard of among the Muslim community in Makkah.
لیکن اس بات کا انکار کرنے کی ضرورت نہیں کہ یہ سورہ مکی-مدنی ہے، کیونکہ ممکن ہے کہ آخری چار آیات مدینہ میں نازل ہوئی ہوں اور موضوع کی مشابہت کی بنا پر پہلی تین آیات کے ساتھ جوڑ دی گئی ہوں۔ یہ کہنے کے بعد، آئیے اب اس سورہ اور اس کے موضوع پر غور کریں۔
But there is no need to reject the assertion that the sūrah is a Makkan-Madinan one, because it is possible that the last four verses were revealed in Madinah and integrated with the first three on the grounds of similarity of subject matter. Having said that, let us now consider the sūrah and its theme.
دا سورت، چې اوه لنډې آیتونه لري، یو مهم او حیاتي موضوع بیانوي، کوم چې د «ایمان» او «کفر» د مفهومونو هغه عام معنی بدلولی شي چې معمولاً پرې ورکول کیږي. سربیره پردې، دا د اسلامي دین د طبیعت کې موجود بنسټیز حقیقت راڅرګندوي، هغه لوی ګټه چې دا دین ټولې انسانیت ته رسوي، او هغه پراخه نعمتونه چې خدای تعالی هغه وخت انسانانو ته ور ښودلي کله چې د هغه وروستی پیغام یې ورته ولیږه.
Belief and Practice This sūrah of seven short verses tackles an important and vital issue which could very well change the common meanings normally assigned to the terms ‘faith’, or īmān, and ‘disbelief’, or kufr. Moreover, it brings out the fundamental truth intrinsic in the nature of the Islamic faith, the enormous benefit it offers to all humanity and the abundant blessings with which God favoured mankind when He sent them His last message.
اسلام، د ژوند د یوه لاري په توګه، په ښکاره ښودنې او سطحي والي ولاړ نه دی. اسلام په دې باور دی چې د عبادتونو ظاهري بڼې بې معنا دي، ترڅو چې په خالص زړه او د خدای سره په مینه او کلکه اړیکه سرته نه وي رسیدلي. هغه عبادت چې په خالص نیت سره ترسره شي، د انسان په زړه کې اغیزې پیدا کوي، او دا اغیزې هغه ته ښې کارونه کولو ته هڅوي. د عبادت اغیزې په داسې ټولنیز چلند کې څرګندېږي چې د دې ځمکې پر مخ د انسان ژوند لوړوي.
As a way of life, Islam is not built on ostentation and superficiality. The apparent aspects of the different acts of worship are, according to Islam, meaningless unless they are motivated by sincerity and devotion to God. Worship sincerely motivated produces effects within a person’s heart, and these cause him to act righteously. The effects of worship are reflected in a type of social behaviour which elevates man’s life on this earth.
دا هم کم حقیقت نه دی چې اسلام یو داسې نظام نه دی چې څوک یې د ځان خوښې سره له پراخه، ټوټه ټوټه او بې ترتیبه برخو څخه یوازې هغه خه واخلي چې ورته خوښ وي. برعکس، اسلام یو بشپړ ژوند لاره ده چې د عبادت او مراسمو، همدارنګه انفرادي او اجتماعي مکلفیتونو سره دې، چې یو بل ته تکمیل کوونکي دي. دا ټول سره یو داسې هدف ته رسوي چې یوازینی مستفید یې انسانیت دی؛ هدف داسې دی چې زړونه پاکوي، ژوند لوړوي او انسانان د ګډې ګټې او پرمختګ لپاره یو بل سره مرسته کوي؛ هدف داسې دی چې په هغې کې د خدای ﷻ نعمتونه ډېر دي.
No less true is the fact that Islam is not a loose, fragmentary, disjointed system from which one can pick and choose at leisure. On the contrary, it is a complete way of life with acts of worship and rites, as well as individual and collective obligations that are mutually complementary. Together they lead to a goal of which mankind is the sole beneficiary; a goal which ensures that hearts are purified, life is ennobled, and men co-operate for the common good and progress; a goal wherein abound God’s blessings.
یو څوک ممکن د مسلمان په توګه ځان معرفي کړي، یعنې دا دین او د هغه ټول اصول ومني، په منظم ډول لمونځ وکړي او نورې عبادتونه هم ترسره کړي، خو بیا هم د ایمان له جوهر او د عقیدې له صداقت څخه بې برخې وي. په حقیقت کې هغه ممکن له دې ټولو څخه ډېر لرې وي. ځکه داسې نښې شتون لري چې د دې صفتونو د ټینګ ځای نیولو په زړونو کې ښیي.
A person may profess to be a Muslim, that is, he accepts this religion and all its principles, offers prayers regularly and observes other acts of worship, and yet is lacking in the essence of faith and sincerity of belief. In fact, he may be very far from these. For there are signs which indicate the firm establishment of these qualities in people’s hearts.
جیسا چې د سورۀ 103، العصر، په تفسیر کې تشریح شوې ده، ایمان جوهر چې یوځل په انسانانو کې د زړه او ذهن په ژوره توګه ځای ونیسي، سمدلاسه په هغوی کې عملي کیږي او د هغوی په چلند کې ځان ښکاره کوي. سورت په ډاګیزه ډول ټینګار کوي چې که دا کار ونه شي، نو ایمان نشته.
As explained in the commentary on Sūrah 103, The Declining Day, the essence of faith once firmly rooted in people’s hearts and minds, immediately begins to operate and manifest itself in their behaviour. The sūrah stresses unequivocally that, if this is not the case, there is no faith.
ایا تا هغه څوک ولیدل چې دین ته سپکاوی کوي؟ دا هغه څوک دی چې یتیم ته سختي کوي (له ځانه یې ګوښه کوي) او د مسکین د خواړو ورکولو ترغیب نه ورکوي. (آیتونه ۱-۳) سورت د یوې پوښتنې څخه پیل کیږي چې هرې لیدونکې سترګې ته خطاب کوي، او د اورېدونکو پام راکاږي ترڅو دوی د سورت موخه او موضوع ومومي. دا کومه مخلوق دی چې قرآن کریم یې د اسلام دین ردوونکی بللی؟ ځواب سمدلاسه ورکول کیږي: «دا هغه څوک دی چې یتیم ته سختي کوي (له ځانه یې ګوښه کوي) او د مسکین د خواړو ورکولو ترغیب نه ورکوي.» (آیتونه ۲-۳)
“Have you seen him who denies religion? It is he who thrusts the orphan away and does not urge others to feed the needy.” (Verses 1-3) The sūrah starts with a question addressed to all who can see, generating suspense and holding their attention in order to make them discover the target and subject of the sūrah. Who is this creature identified by the Qur’ān as the one who denies the religion of Islam? The answer is given immediately: “It is he who thrusts the orphan away and does not urge others to feed the needy.” (Verses 2-3)
دا د مؤمن تعریف، چې د ایمان د دودیز تعریف سره پرتله کیږي، شاید حیرانونکی وښکاري، خو د مسئلې اصل همدا دی. په حقیقت کې هغه څوک چې ایمان انکار کوي، هغه څوک دی چې یتیم سخت وشړي، هغه ته سپکاوی وکړي او د هغه احساسات زخمي کړي، او د محتاجانو او د هغوی د بهبود پروا ونلري. ځکه که د اسلام حقیقت په کوم اندازه هم د هغه زړه ته رسیدلی وای، نو داسې کارونه به یې نه کول.
This definition of unbelievers may sound surprising when compared with a traditional definition of faith, but this is the crux of the matter. Indeed the one who denies the faith is he who harshly pushes away the orphan, humiliating him and hurting his feelings, and who does not care for the needy or their welfare. For if the truth of Islam has touched his heart in any degree, he would not commit such acts.
په اسلام کې رښتینی ایمان یوازې یوه خولیزه وينا نه ده، بلکې د انسان د زړه یوه بشپړه بدلون دی، چې هغه ته د خپلو نورو انسانانو سره، چې د هغه د پاملرنې او ساتنې ته اړتیا لري، د نیکۍ او ښه نیت کولو هڅه ورکوي. خدای له خپلو بندګانو یوازې خبرې نه غواړي، بلکې هغه د خبرو د ملاتړ لپاره عمل غواړي، ځکه چې که نه، خبرې د خاورو د وړې شوې ایرې په شان بې وزنه او بې ارزښته دي. د ایمان د ماهیت د دې حقیقت په تایید کې له دې درې آیتونو څخه زورور څه نشي کیدای.
True belief in Islam is not a verbal statement, but an overall change of the individual’s heart, motivating him to benevolence and goodwill for all his fellow beings that are in need of his care and protection. God does not want mere words from His servants but demands deeds to support the spoken words which, otherwise, are as weightless and valueless as blown ash. Nothing can be more forceful than these three verses in affirming this fact which represents the nature of faith.
موږ دلته د ایمان او اسلام د حدودو په اړه د فقهي بحث کولو اراده نه لرو. دا ډول بحثونه په قانوني چارو کې ضروري دي، پداسې حال کې چې دا سورت حقایق د خدای له نظره او د هغه له قضا او حکم څخه بیانوي، او دا د قانوني اړخ څخه ډیر توپیر لري.
We do not intend here to indulge in a juristic discussion on the boundaries of faith and Islam. These are required in legal affairs, whereas this sūrah states the facts from God’s point of view and judgement, which is quite different from the legal aspect.
په دې ځای کې خدای یو عملي مثال راوړي: «نو هلاکت دی د هغو لمونځ کوونکو لپاره، څوک چې د خپل لمانځه څخه غافل دي.» (آیتونه ۴-۵) دا آیتونه د هغو کسانو په اړه د خدای بد دعا یا د هلاکت ګواښ لري چې لمونځ کوي خو په هغه کې بې پرواه وي. دا داسې کسان څوک دي؟ دوی هغه کسان دي چې «د تقوا بڼه جوړوي خو دې ته حاضر نه دي چې کوم کوچنی مرستهٔ بل ته ورکړي.» (آیتونه ۶-۷) هغه کسان چې لمونځ کوي خو د لمانځه شرطونه په سمه توګه نه پوره کوي. دوی یوازې میکانیکي بڼې ترسره کوي او د لمانځه کلمات وایي، خو زړونه یې هیڅکله د دې په اړه ژوندي نه وي، او نه د هغه روحي غذا څخه ګټه اخلي چې لمونځ ورکوي. د لمانځه جوهر او هدف او د هغې برخې، لکه د قرآن تلاوت، دعا او د خدای ستاینه، هیڅکله په روح کې نه وي. دوی لمونځ یوازې د نورو د دوکې لپاره کوي او نه د خدای سره د مینې له امله. له همدې امله، کله چې لمونځ کوي، غافل وي. دوی یوازې په ظاهر کې خپل لمونځ ترسره کوي. مسلمانان مکلف دي چې خپل لمونځ په منظم ډول وکړي، پدې باور سره چې د دوی لمونځ یوازې د خدای د بندګۍ ښکاره کول دي. په دې ترتیب، هغو کسانو ته چې د لمانځه په اړه بې پروا او غافل دي، لمونځ هیڅ اغیزه نه کوي. پایله داده چې دوی د خپلو نورو انسانانو سره هیڅ مهرباني یا مرسته نه کوي او د خدای د بندګانو هیڅ کوچنۍ خیرات هم نه ورکوي.
Next, God offers a practical illustration of what is meant above: “Woe, then, to those who pray but are heedless of their prayers.” (Verses 4-5) These verses contain God’s invocation against, or a threat of destruction to, those who offer prayers but are careless about them. Who exactly are such people? They are those “who put on a show of piety but refuse to give even the smallest help to others.” (Verses 67) Those who perform prayers but who do not aptly meet their requirements. They execute the mechanical aspects and pronounce the verbal formulae of prayers but their hearts are never alive to them, nor do they benefit by the spiritual nourishment prayers give. The essence and purpose of prayer and its component parts, such as Qur’ānic recitation, supplication and glorification of God, are never present in their souls. They offer prayers only to deceive others and not out of devotion to God. Hence, they are inattentive when they pray. They only outwardly perform their prayers. Muslims are required to offer their prayers regularly, having in mind that their prayers are a manifestation of their servitude to God alone. Thus, prayer leaves no result in those who are neglectful and inattentive to it. Consequently they refuse to give any kindness or help to their fellow beings and deny the slightest charity to any of God’s servants.
یو ځل بیا موږ د دې دین بنسټیز حقیقت او ماهیت ته مخ کېږو. یوه قرآني آیت هغو کسانو ته د هلاکت ګواښ کوي چې لمونځ کوي، ځکه چې دوی بې روحه او بې مقصده حرکتونه کوي، چې د دوکې او ریاکارۍ لپاره وي، نه د خدای لپاره. ځکه چې د دوی لمونځ زړونو او چلند باندې اغیزه نه لري، نو دوی نه یوازې بې ګټې دي، بلکې یو ګناه ده چې د دې لپاره به سزا وګټي.
Once again, we find ourselves presented with the fundamental truth and nature of this religion. A Qur’ānic verse threatens with destruction those who offer prayers precisely because they carry out meaningless movements devoid of any spirit or sense of purpose, intended for deceit and pretence, and not devoted to God. Since their prayers have not affected their hearts and behaviour, they are not merely useless but rather a sin for which they will be punished.
د دې لپاره چې خدای خپلو بندګانو ته څه امر کوي کله چې دوی ته وایي چې په هغه باور ولري او هغه عبادت وکړي، دې مقصد ته پام کولی شو. هغه د دې څخه د ځان لپاره هیڅ ګټه نه غواړي، ځکه هغه د هیچا او د هیڅ شي محتاج نه دی. هغه یوازې د دوی خپل ښېګڼه او سوکالي، د زړونو پاکوالی او د ژوند خوښي غواړي. خدای غواړي چې د انسان ژوند لوړ، خوشحاله وي، پاکو نیتونو پر بنسټ ولاړ وي او د یو بل سره مهربانۍ، ورورولۍ او د زړونو او چلند پاکۍ پکې ښکاره وي.
We thus gather the purpose behind what God demands of His servants when He instructs them to believe in, and worship Him. He seeks no benefit thereof for Himself, as He is in no need of anyone or anything. All He cares for is their own welfare and prosperity, purification of their hearts and happiness in their lives. God wishes human life to be elevated, happy, based on pure motives and characterized by mutual compassion, brotherhood and purity of hearts and behaviour.
تر اوسه انسانیت د رحمت له دې پراخ سیند څخه لرې کیدو سره چېرې روانه ده؟ د دې ښکلې او لوړې لارې څخه ډډه کول څنګه کېدای شي؟ انسان څنګه خپل ځان د یوې بدې او تیارې جاهلیت په دښتو کې ژوند ته ټیټوي، کله چې د ایمان ځلیدونکې رڼا یې په خپل سترګو وینې، هغه چاړهار چې اوس یې په کې ولاړ دی؟
To where then is humanity driving itself, moving away from this abundance of mercy; away from this wonderful and sublime path? How can mankind debase itself to living in the wilderness of a wretched and gloomy jāhiliyyah when it beholds the splendid light of faith before its very eyes at the cross-roads where it now stands?