او کله چې کافران تا ولیدې، نو تا یې د مسخرې نښه ګرځوي او یو بل ته وایي: ایا دا هغه دی چې ستاسو د معبودانو په اړه بد وایي؟ حال دا چې دوی پخپله د رحمان په یادولو سره ډیر ژر انکار کوي۔
When the unbelievers see you, they make you the target of their mockery, saying [to one another], Is this the one who speaks against your gods?’ Yet they are the ones who, at the mention of the Most Merciful, are quick to deny Him. (Verse 36)
کافران د خدای، رحمان، وجود هم انکار کوي، هغه خدای چې کائنات یې پیدا کړي او په هغه کې یې قوانین ټاکلي چې د هغه د بقا ضامن دي. دوی دا خوښ نه کوي چې د خدای رسول محمد ﷺ د دوی د معبودانو پر ضد خبرې کوي او بې ژونده بتان بې فایدې ښيي. مګر پخپله دوی د خدای، رحمان، په اړه سپکه انکار کوي. څومره عجیبه ده! دوی د خدای د رسول ﷺ پر وړاندې سپکي خبرې او ټوکې کوي، وایي چې دا نه منل کیږي چې هغه زموږ د بت پرستۍ نیوکه وکړي. دوی یو بل ته وایي: «آیا دا هغه څوک دی چې ستاسو د معبودانو په اړه خبرې کوي؟» (آیت ۳۶) خو دوی، چې د خدای مخلوق دي، د هغه غرور کې هیڅ بد نه ويني چې دوی د خدای د شتون انکار او هغه قرآن ردوي چې هغه دوی ته نازل کړی دی. د دوی د دې طرز عمل تضاد په بشپړه توګه څرګندوي هغه پراخه فساد چې د دوی په طبیعت اغیزه کړې او د دوی قضاوت یې خراب کړی دی.
The unbelievers deny the very existence of God, the Most Merciful, who has created the universe and set the rules that operate in it and sustain its existence. They object to the fact that God’s Messenger, Muhammad (peace be upon him), speaks out against their deities, showing such inanimate idols to be useless. Yet they themselves rudely deny God, the Most Merciful. How singular! They hurl abuse and mockery at God’s Messenger, saying that it is unacceptable that he should criticize their idol worship. They say to one another: “Is this the one who speaks against your gods?” (Verse 36) Yet they, creatures of God as they are, find nothing wrong with the arrogance that leads them to deny God’s existence and reject the Qur’ān He has revealed to them. The irony of their attitude exposes to the full the far- reaching corruption that affects their nature and impairs their judgement.
مهمه دا چې دوی هغه عذاب ته د ګړندي کېدو هڅه کوي چې پیغمبر ﷺ یې له خبرداری ورکوي. ځکه انسان په طبیعت کې ګړندی دی: "انسان د ګړندتیا له مخلوق څخه دی. زه به خپل نښې تاسو ته وښیم."
What is more, they try to hasten the punishment against which the Prophet warns them. For, by nature, man is hasty: “Man is a creature of haste. I shall show you My signs:
ځکه نو زما څخه د دوی د ژر راتګ غوښتنه مه کوه. دوی وایي: ”که ته رښتیا وایې نو دا وعده کله پوره کیږي؟“ (آیتونه ۳۷-۳۸)
do not, then, ask Me to hurry them on. They say: ‘When is this promise to be fulfilled, if what you say be true?’” (Verses 37-38)
"انسان د جلدۍ پیدا شوی مخلوق دی." جلدي پن د انسان په طبیعت او جوړښت کې شتون لري.
“Man is a creature of haste.” Haste is present in man’s very nature and constitution.
هغه تل خپل سترګې هغه څه ته پراخوي چې د اوسني وخت له ورایه دی، او غواړي چې خپل لاس ورته ور رسوي. هغه غواړي چې هغه ټول څه ترلاسه کړي چې ښکلي ښکاري، هغه وخت چې دا په خپل ذهن کې ښکاره کیږي. هغه غواړي هغه ټول څه وویني چې ده ته ژمنه شوي دي، که څه هم دا د هغه په زیان وي. انسان داسې دی، تر هغه چې د خدای سره یو محکم اړیکه جوړه نه کړي چې هغه ته ځواک او ډاډ ورکوي. بیا به هغه د خدای په حکمت باور کوي، او د هغه ارادې ته اجازه ورکوي چې خپله لاره ووهي، پیښو ته په بې صبری سره لاس نه اچوي. ځکه ایمان باور، صبر او ډاډ سره یو ځای کوي.
He always stretches his eyes to what lies ahead, beyond the present moment, aiming to grasp it with his own hand. He wants to achieve, the moment it flashes in his mind, all that seems desirable. He wants to see all that is promised to him, even though it may be to his detriment. Such is man’s nature, unless he establishes a firm relationship with God which gives him strength and reassurance. He will then trust to God’s wisdom, leaving His will to run its course without hastening events. For faith combines trust with patience and reassurance.
دا کافران د خدای عذاب په چلکۍ غوښتونکي وو، او پوښتنه یې کوله چې هغه وعده چې د آخرت او دې دنیا عذاب دی کله به پوره کیږي. قرآن دلته د دوی لپاره د آخرت د عذاب یوه منظره رسموي، او په همدې وخت کې دوی د هغه عذاب څخه خبرداری ورکوي چې د هغو ټولنو پر سر راغلی و چې ایمان یې رد کړی و: «که چېرې کافرانو پوهیدای [چې] داسې وخت به راشي کله چې دوی به نه شي کولای خپل مخونه او شاته خواوې له اور څخه وساتي؛ داسې وخت چې دوی به هیڅ مرسته ونه مومي. بې شکه هغه به په ناڅاپه توګه پر دوی راشي او حیران به یې کړي. دوی به نه شي کولای هغه لرې کړي، او نه به ورته مهلت ورکړل شي. ستا له وخت نه مخکې هم پیغمبران ټوکې شوي دي؛ خو هغه څه چې دوی یې ټوکې کولې، په پای کې هغه څیز دوی ته ورسېد.» (آیتونه ۳۹-۴۱)
Those unbelievers hastened God’s punishment, wondering when the promise of punishment in the hereafter, as well as in this life, would be fulfilled. The Qur’ān paints here for them a scene of the suffering in the hereafter, while also warning them against a similar punishment to that which befell earlier communities which rejected the faith: “If only the unbelievers knew [that there will come] a time when they will not be able to shield their faces and their backs from the fire; a time when they will find no support. Indeed, it will come upon them of a sudden, and will stupefy them. They will be unable to avert it, nor will they be allowed any respite. Other messengers were derided before your time; but those who scoffed at them were [in the end] overwhelmed by the very thing that they derided.” (Verses 39-41)
که کافرانو یوازې هغه څه پوهیدل چې راتلونکی کې به پېښ شي، نو دوی به خپل دریځ بالکل بدل کړی وای. دوی به خپل ټوکې کول او د هغه څه چټکول چې یقیني راتلونکی دی، پرېښودلی وای.
If the unbelievers only knew what will happen, they would change their attitude completely. They would stop their mockery and hastening of what is bound to come.
پس دعه ورته وګوري چې څه پېښېږي. دوی دلته له هرې خوا اور راګېر کړی دی. موږ د دوی هغه وحشتزده حرکتونه تصور کوو، چې په آیت کې په ضمني ډول بیان شوي دي، چې دوی خپل مخونه او شاوې له اور څخه ساتي، خو هڅه یې بې ګټې ده. داسې ده لکه اور چې له هرې خوا دوی پوښلي وي. نه شي کولای دا اور له ځانه لرې وساتي، او نه شي کولای د ساتنې لپاره شاته تښته وکړي. او نه هم د دې لږ وخت لپاره راحت ممکن دی.
Let them, then, see what is bound to come. There they are surrounded by the fire on all sides. We visualize their frantic movements, described implicitly in the verse, to protect their faces and their backs against the fire, but their attempt is futile. It is as if the fire engulfs them on all sides. They can neither keep it away from themselves, nor retreat to seek protection. Nor is even a short respite from it possible.
دا چې عذاب ناڅاپه راځي، دا یوازې د هغوی د هغه عجلې (بې صبرۍ) ځواب دی چې دوی یې کوي.
That the punishment comes suddenly is only the response for their hastening it.
دوی به بار بار وایہ: "کله به دا وعده پوره کیږي، که تاسو ریښتیني یاست؟" (آیت ۳۸) ځواب دا دی چې دا وعده ناڅاپه راځي، د دوی ذهنونه حیران کوي او د دوی ارادې فلج کوي. په دې توګه دوی نه شي کولی فکر وکړي یا عمل وکړي، چې څه ووایو، د دې لپاره چې د توبې او خپلې چال چلند د درستولو مهلت ترلاسه کړي.
They used to say time after time: “When is this promise to be fulfilled, if what you say be true?” (Verse 38) The answer is that it comes suddenly, perplexing their minds and paralysing their will. Thus they are unable to think or act, let alone enjoy a period of grace to mend their ways.
دا د آخرت د عذاب په اړه دی. هغه څه چې د دنیا عذاب دی، نو یقیناً هغو امتونو ته رسیدلی دی چې له دوی مخکې وو او د خدای پیغمبرانو سره یې ټوکې کړې وې. لکه څنګه چې هغه امتونه د داسې عذاب څخه نه وو کولای شوي وژغورل شوي چې دوی یې په بشپړه توګه له منځه یووړل، همداسې دا منکرین هم نه شي کولی د خپل ماتې او اسارت څخه ځان وساتي. نو دوی ته خبرداری ورکړل شوی دی چې د خدای د رسول ﷺ سره ټوکې ونه کړي، ترڅو هغه عذاب ونه ګالي چې پیغمبرانو ته د ټوکو کوونکو باندې راځي. داسې برخلیک او عذاب حتماً راتلونکی دی، ځکه چې دا د خدای د قانون یوه برخه ده چې په یقیني ډول به عملي شي، لکه څنګه چې مخکنیو امتونو هلاکت چې همدې جرم کې ګرفتار وو، دا ثابتوي.
This applies to the punishment in the hereafter. As for this world’s punishment, it certainly befell communities before them which ridiculed God’s messengers. Just like those communities were unable to ward off a punishment that wiped them out altogether, so these unbelievers are unable to avert their defeat and captivity. They are thus warned not to deride God’s Messenger, so as to avoid the punishment that befalls those who ridicule prophets. Such fate and punishment is bound to come, because it is part of God’s law which will inevitably take effect, just as the destruction of earlier communities, guilty of the same offence, proves.
ایا دوی بل کوم شی لري چې د خدای پرته دوی ساتي، شپه او ورځ دوی د عذاب څخه وساتي، او په دې دنیا او په آخرت کې هیڅ عذاب ونه ویني؟ «ووایه: ‹څوک کولی شي شپه او ورځ تاسو د رحمان له عذابه وساتي؟› خو دوی د خپل رب له یادونې څخه مخ اړوي. ایا دوی بل داسې معبودان لري چې زموږ پرته دوی وساتي؟ دا (معبودان) نه پخپله خپل ځان مرستې کولی شي، او نه زموږ له لوري دوی ته مرسته ورکول کیږي.» (آیتونه ۴۲-۴۳)
Or is it that they have someone other than God who protects them by night and day, ensuring that they will suffer no punishment either in this life or in the life to come? “Say: ‘Who could protect you, by night or by day, from the Most Merciful?’ Yet, from the remembrance of their Lord do they stubbornly turn away. Do they have gods other than Us to protect them? Those [alleged deities] are not even able to succour themselves, nor can they be given company by Us.” (Verses 42-43)
دی هغه خدای دی چې د شپې او ورځې په اوږدو کې د هرې نفس څارنه کوي. هغه ډیر مهربان دی.
It is God who watches over every soul by night and day. He is the Most Merciful.
بې شکه، لامحدود رحمت د هغه یوه لویه صفت دی. د هغه پرته بل داسې څوک نشته چې چا ته ساتنه او حفاظت وکړي. ایا کافران د هغه پرته بل داسې چا ته پوهیږي چې دوی ته ساتنه ورکولی شي؟
Indeed, infinite mercy is His great attribute. Other than Him there is no one to watch over or protect anyone. Do the unbelievers know anyone else who can protect them?
دا یو استفهام انکاری دی، چې هغوی ته ملامت ورکوي د دې لپاره چې دوی له خدای څخه مخ اړوي، حال دا چې هغه خدای دی چې هر وخت د دوی ساتنه کوي: ﴿بَلْ هُمْ عَن ذِكْرِ رَبِّهِم مُّعْرِضُونَ﴾ (سورۃ الانبیاء، آیت ۴۲)
It is a rhetorical question, one which rebukes them for their turning away from God when it is He who watches over them at all times: “Yet, from the remembrance of their Lord do they stubbornly turn away.” (Verse 42)
同 دې ته ورته پوښتنه بل ډول سره بیا له دوی څخه کېږي: «ایا دوی لپاره له موږ پرته نور معبودان دي چې دوی ته ساتنه وکړي؟» (آیت ۴۳) ایا دا معبودان هغه دي چې دوی ساتي او دوی ته ساتنه کوي؟ دا نشي کېدای، ځکه دغه ګومان شوي معبودان «پخپله هم د ځان مرستې توان نه لري»، چې نور خو په بل هېڅوک د مرستې او ساتنې څه کوي. «او نه به دوی زموږ له لوري ملګري کېږي» چې د پروردګار په لوري د ځواک ترلاسه کولو سبب شي. دا هغه ډول ځواک دی چې موسی او هارون علیهما السلام ترلاسه کړ، کله چې د دوی رب ورته وفرمایل: {مه ویرېږئ، زه له تاسو سره یم، اوریدل او لیدل کوم.} (طه: ۴۶)
The same question is put to them again in a different form: “Do they have gods other than Us to protect them?” (Verse 43) Could these gods be the ones who watch over, and protect, them? This cannot be, because such alleged deities “are not even able to succour themselves,” let alone support and protect anyone else. “Nor can they be given company by Us,” to derive strength from being on God Almighty’s side. This is the sort of strength Moses and Aaron derived when their Lord said to them: “Have no fear. I shall be with you: I hear all and see all.” (20: 46)
داسې باطل معبودانو ته خپل هېڅ ځواک نشته. دوی د خدای د ځواک تر لاسه کولو توان نه لري. په همدې سبب دوی بالکل بې وسه دي.
Such false deities do not have power of their own. They do not have access to God’s power. As such, they are utterly helpless.
دا تنديآمیزه استدلال د منکرانو د عقیدو بېمعنی والی ښکاره کوي۔ له همدې امله سورت له دوی سره بحث پریږدي، مګر یوه زړهراښکونکې اشاره ورکوي چې دوی یې په زړونو کې احساسوي۔ دوی ته امر کوي چې د خدای قدرت پر غور وکړي، څنګه چې هغه ځمکه د بریالیو لښکرو لاندې تاوي کوي۔ په دې ډول ځمکه کمیږي، تر دې چې دوی په یوې محدودې ساحې کې بندي کیږي، وروسته له هغه چې ډېر زور او واک یې کارولی وي۔ «موږ دغو خلکو او د دوی پلرونو ته د ژوند ډېر ښه شیان په اوږد وخت کې برخمن کړي وو۔ ایا دوی نه ویني چې موږ ځمکه د هغې له پولو څخه په تدریج سره کموو؟ آیا بیا هم دوی بریالي کیدونکي دي؟» (آیت ۴۴)
This sarcastic argument exposes the absurdity of the unbelievers’ beliefs. Hence, the sūrah stops arguing with them, but adds a moving touch which they feel in their hearts. It directs them to reflect on God’s might as He folds the earth underneath triumphant armies. Thus the earth shrinks so that they are confined to a limited space, after they have wielded much power and authority. “We have allowed these, and their fathers, to enjoy the good things of life for a great length of time. Can they not see that We gradually reduce the land from its outlying borders? Is it they, then, who will triumph?” (Verse 44)
هغه شی چې د دوی فطرت یې خراب کړی دی، نو هغه اوږده خوند اخیستل دی چې د ژوند له ښو شیانو څخه کیږي. دا عیش او تنعم دی چې زړه خرابوي او حواس بندوي. دا د دې سبب کیږي چې د خدای پیژندنه کمزورې شي او هغه نښې چې خدای په کائنات کې ایښې دي، او په هغو کې د خدای لوري ته اشاره ده، د فکر کولو وړتیا له منځه ځي. دا د خدای د انسانانو د ازموینې یوه بله ډول ده، چې مالداري یې پخپله د دې ازموینې وسیله ګرځولې ده. که یو سړی ځان له خدای څخه لرې کړي، او هیر کړي چې هغه ټول نعمتونه چې دی یې خوړي د خدای له لوري دي، نو هرومرو په دې ازموینه کې ناکام کیږي.
What has corrupted their nature, then, is that long enjoyment of the good things of life. It is luxury which corrupts the heart and stifles the senses. It leads to a weakening in their awareness of God and an inability to contemplate the signs He has placed in the universe, pointing to Him. This is a different kind of test God sets for human beings, making affluence the very means of this test. If a person allows himself to drift away from God, and forgets that He is the source of all the blessings he enjoys, then he is bound to fail this test.
دغه سورت د دوی زړونو باندې اغیزه کوي، ځکه چې دا هغه انځور ښیي چې هره ورځ د ځمکې په یوه نه یوه برخه کې پېښېږي. هغه دولتونه چې یوځل واک لرلو، د خپل قدرت له لاسه ورکولو او کمزورېدو پیل کوي. د دوی ځمکه ژر کمېږي، ځکه دوی په کوچنیو دولتونو ویشل کېږي، هغه ځای چې یوځل لوی امپراتورۍ جوړوي. دوی یوځل ځواکمن او بریالي وو؛ اوس کمزوري او ماتې خوړلي دي. دوی لوی لښکرې او پراخ سرچینې درلودې؛ اوس د دوی لښکرې کمزورې دي او سرچینې یې لږې دي.
Thus, the sūrah works on their hearts as it shows them the imagery of what occurs every day somewhere on earth. States that have had power begin to lose their grip and weaken. Their land soon shrinks as they are split into small states where once they formed great empires. They were once strong and triumphant; now they are weak and defeated. They had great armies and vast resources; now their armies are weak and their resources meagre.
د قرآن کریم په ځانګړی سبک کې د خدای لاس ښکاره کیږي، ځکه چې هغه یوه وخت پراخه ځمکه لنډوي، سرحدونه ړنګوي، او لرې فاصلې کموي، داسې یو ښکلی منظر چې ښه حرکت او لوی احساسات سره یوځای کوي. بیا دا پوښتنه کوي: «آيا دوی دي چې بریالي شي؟» (آیت ۴۴) ایا دا داسې ده چې هغه څه چې نورو ته پېښیږي، دوی ته نه پېښیږي؟
In its inimitable style, the Qur’ān shows God’s hand as it folds up the once vast space, making borders cave in, and reducing huge distances, in a splendid scene that combines fine movement and awesome feelings. It then asks rhetorically: “Is it they, then, who will triumph?” (Verse 44) Is it that what happens to others does not then apply to them?