په دې پېښې او د هغې په پايلو یوه ځل فکر کول زموږ د هغه هدف څخه بهر نه دي چې موږ وګورو چې قرآن څنګه پېښې د مسلمان ټولنې د روزلو لپاره کاروي او د پيغمبر ﷺ د لارښوونو او د قرآني تفسیرونو له لارې د هغې چلند پاکوي.
To reflect a little on this event and its consequences does not go beyond our purpose of looking at how the Qur’an uses events to cultivate the Muslim community and refine its attitudes through both the Prophet and Quranic instructions and commentaries.
لومړی هغه عمل دی چې باید وڅیړل شي، هغه کار دی چې حاطب کړی و، هغه یو لومړنی مسلمان و چې د مهاجرینو له مشرانو څخه و او له هغو لږو کسانو څخه و چې پيغمبر ﷺ د هغه ارادې په موخه خبر کړی و چې ده لرله. دا پیښه موږ ته ښيي چې انساني روح ممکن د ضعف شیبې تجربه کړي، که څه هم د ایمان له پلوه څومره قوي وي. یوازې خدای کولی شي موږ د داسې شیبو څخه وساتي.
The first thing to look at is the deed itself done by Hatib, an early Muslim who belonged to the elite of the Muhajirin and one of the few who were informed by the Prophet of the objective behind his intended campaign. The event shows us how the human soul may experience moments of weakness, no matter how strong it may be in its faith. Only God can protect us from such moments.
پس موږ د پیغمبر ﷺ عظیم اخلاق په دې ټول واقعه کې ګورو، چې هغه حقایقو ته د رسېدو لپاره صبر کوي، مخکې له دې چې کومه پایله واخلي. هغه په صبر سره له حاطب څخه د هغه د نیت په اړه پوښتنه وکړه. موږ د پیغمبر ﷺ د صحابي سره همدردي ګورو په هغه وخت کې چې هغه کمزوری شو، او دا پوهیږو چې هغه ریښتیا وویل. له همدې امله هغه د ملګرو کسان ومنع کړل چې حاطب ته سپکې خبرې وکړي، او ورته وفرمایل: «هغه څه چې هغه تاسو ته وویل یقیناً ریښتیا دي، نو د هغه په اړه له ښې خبرې پرته بل څه مه وایاست۔» په دې ترتیب هغه د حاطب سره مرسته وکړه چې له لغزش وروسته بیرته پورته شي. هغه له هېچا ته اجازه ورنه کړه چې هغه ملامته یا طعنه کړي. په مقابل کې موږ د عمر په جدیت ګورو په داسې مسئله کې، چې هغه پیغمبر ﷺ ته وویل: «هغه د خدای، د هغه د رسول او مؤمنانو سره خیانت وکړ. ما ته اجازه راکړه چې دا منافق سر پرې کړم.» عمر کار ته په خپله په کتلو وکتل، او د هغه عکس العمل د هغه له نه منونکې دریځ څخه منعکس کېږي. پیغمبر ﷺ، له بلې خوا، دې ته په پراخ منظر کې وکتل، د انساني طبیعت په ژور پوهاوي سره. د هغه همدردي د یوه مهربان روزونکي همدردي وه، چې ژور او همه اړخیز علم لري، او ټول حالات په پام کې نیسي.
Then we see the Prophet’s great attitude through it all, waiting to establish the facts before coming to any conclusion. He patiently questioned Hatib about his motives. We see the sympathy for his Companion in his moment of weakness, realizing that he told the truth. Therefore, he stopped his Companions from having a go at him, telling them: “What he has told you is certainly the truth. Therefore, say nothing but good about him.” Thus he helped him to rise after he had slipped. He did not allow anyone to taunt him. By contrast, we see 'Umars seriousness in such a matter as he said to the Prophet: “He has betrayed God, His Messenger and the believers. Allow me to behead this hypocrite.” 'Umar looked at the deed itself and his reaction reflects his uncompromising attitude. The Prophet, on the other hand, looked at it from a broader perspective, with his thorough understanding of human nature. His sympathy was that of a caring educator, with profound and comprehensive knowledge, looking at all circumstances.
ہم یو څه باید وګورو چې حاطب د خپلې ناڅاپي کمزورۍ په تشریح کې څه وویل، که څه هم د خدای د اراده او د دنیوي چارو د عواملو په اړه د هغه تصور بالکل سم و۔ هغه پیغمبر ﷺ ته وویل: «ما دا فکر کړی و چې د قریشو سره یو احسان وکړم چې په هغې سره خدای زما اولاد او کورنۍ ساتي...» پدې ترتیب هغه پوهیده چې دا خدای دی چې ساتنه کوي، نه هغه احسان چې هغه د قریشو سره کول غوښتل۔ دا خبره د هغه د تشریح پاتې برخې کې هم تایید شوې ده: «ستاسو ټول صحابه چې په مکه کې کورنۍ یا مال لري، هغوی هلته خپلوان او قبیلې لري چې خدای د هغوی ته ساتنه برابروي۔» موږ وینو چې هغه ساتل چې دا خدای دی چې ساتنه کوي، نه خپلوان یا قبیلې۔ دوی یوازې هغه وسایل دي چې په هغوی سره د خدای مقصد پوره کیږي۔
We also need to reflect a little on Hatibs own words explaining his momentary weakness, even though his concept of Gods will and the factors at play in worldly matters was perfectly sound. He said to the Prophet: “I only thought of doing the Quraysh a favour by which God would protect my children and family...” Thus, he knew that it is God who protects, not the favour he wanted to do the Quraysh. This is confirmed in the remainder of his explanation: “All your Companions who have families or property in Makkah have relatives and clans there to whom God provides protection.” We see how he maintained that it is God who protects, not relatives or clans. They are merely the tools by which Gods purpose may be done.
شاید د نبي کریم ﷺ عکسالعمل هم همدغه صحیح مفهوم په پام کې نیولی وي.
Perhaps the Prophet’s reaction took this right concept into account.
شاید هغه پوه شو چې حاطب ریښتیا وایې. له همدې امله، هغه چې د خپلو ملګرو سره یې وویل، دوی ته یوازې دا امر وو چې حاطب ته ښې خبرې وکړي.
Perhaps he realized that Hatib was telling the truth. Hence, what he said to his Companions required them only to say good words to Hatib.
دبل ټکی د پام وړ ده چې د دې پېښې په جریان کې د خدای (ج) د ارادې په اړه هم فکر وشي۔
Another point of reflection looks at God’s will as this event unfolds.
حاطب د هغو معدودو کسانو له جملې څخه و چې د پیغمبر ﷺ څخه د دې لښکرکشۍ حقیقي موخه پوهه وه، خو دلته موږ یو داسې وخت ګورو چې یوه ضعف پکې د دې ټاکلو کسانو له جملې څخه یو ته زیان ورساوه. بیا د خدای مشیت داسې وشو چې دا ضعف د مسلمانانو لپاره هیڅ منفي پایلې ونه لري. داسې ښکاري لکه ټول مقصد دا وو چې دا ضعف ښکاره شي او درملنه وشي. د پیغمبر ﷺ نورو هغو صحابهوو هیڅ یو، چې د پیغمبر ﷺ پټ مقصد ته نه و خبر شوي، دا وخت ونه کاراوه او په دې کې یې د خپل ځان د ډېر باوري وړ ګڼلو دعوې ونه کړې. دا د مسلمانانو د رهبري په اړه د دوی د رویې، د دوی د خپل تواضع، او د خپل ورور د پېښې څخه د درس زده کولو د خواهش عکسالعمل و.
Hatib was one of the few people who knew from the Prophet the true goal behind this campaign, yet here we see a moment of weakness affect one of these select few. Then, God’s will ensured that this moment of weakness had no adverse consequences for the Muslims. It is as if the whole purpose was to unravel this weakness and treat it. None of the Prophet s other Companions who had not been informed of the Prophet’s secret objective tried to exploit this moment, pressing their own claims of being more worthy of trust. This reflected the Muslims’ attitude towards their leadership, and their own humility, as well as their desire to learn the lesson of what had happened to their brother.
دا پیښه په تایید شوو او صحیحو احادیثو کې روایت شوې ده. خو دا چې دا پیښه د دې آیتونو د نازلیدو مستقیم سبب وه، دا په یوه هغه روایت کې ذکر شوې ده چې امام البخاری روایت کړی دی. موږ دا احتمال نه ردوو چې دا روایت سم وي. په هرحال، د قرآني متنونو اهمیت د دې ځانګړې پیښې څخه ډیر پراخ دی. دا قرآني آیتونه داسې یوه رواني حالت بیانوي چې هر څوک کې کیدای شي پیدا شي. دوی د قرآن هغه طریقه تعقیبوي چې یوه ځانګړې پیښه کاروي ترڅو ځینې لارښوونې او امرونه په ژوره توګه تثبیت کړي.
The event itself is related in confirmed and authentic ahadith. As for its being the direct cause of the revelation of these verses, this is mentioned in one of the versions related by al-Bukhari. We do not exclude the possibility that this report is accurate. However, the significance of the Qur’anic texts goes much further than this individual case. These Quranic verses deal with a psychological situation that could affect anyone. They follow the Qur’anic method of using a particular event to press home certain instructions and directives.
قرآن دلته نږدې خپلوان، تنګ تړاوې، او د هغو څیزونو پیروي چې پیژندل شوي دي او یوه نسل له بل نسل ته میراث پاتې شوي، په اړه خبرې کوي. دا غواړي چې مؤمنانو ته نوې اړیکې، نوي ارزښتونه او معیارونه، همدارنګه د کایناتو، ژوند، انسان، د دوی د مؤمنانو په توګه رول او د انساني شتون د هدف په اړه نوی نظر ور زده کړي. په حقیقت کې دا نوي بوټي، یعنې مؤمنان، د خدای د پاملرنې لاندې راټولوي، ترڅو هغه دوی ته د دوی د شتون او رول په اړه ښوونه وکړي او رڼا ورکړي. دا غوښتل چې د دوی سترګې د دوی شاوخوا دښمنیو او د دوی د دښمنانو د توطیو په لور خلاصې کړي. خدای غوښتل چې دوی احساس وکړي چې دوی د هغه دي، د هغه ډله جوړوي، او دا چې هغه غواړي دوی هغه څه ترسره کړي چې هغه یې اراده کړې ده. دوی باید د هغه په حیث پیژندل شوي وای، د ټولو ټولنو په منځ کې د هغه په توګه پیژندل شوي، په دې دنیا او په آخرت دواړو کې. نو دوی باید خپل ځان د هغه د هدف لپاره وقف کړي، او د هغه له پرته له کومې بلې اړیکې سره تړاو ونه لري.
The Qur’an deals here with the question of close relations, narrow affiliations, as well as adherence to what is familiar and what one generation inherits from another. It wants to instil new bonds, values and standards into believers as well as a new outlook on the universe, life, man, their role as believers and the purpose for human existence. It was, in effect, bringing together these new plants, the believers, under God’s care so that He could teach and enlighten them about their existence and role. It wanted to open their eyes to the hostilities around them and to the schemes of their enemies. God wanted them to feel that they belonged to Him, making up His party, and that He wanted them to bring about something He willed to happen. They were to be marked out as His, known among all communities as His own, both in this life and in the life to come. Let them, then, dedicate themselves to His cause, maintaining no ties other than His.
دا سورت په ټولیز ډول همدې لوری ته حرکت کوي. حتی هغه تقنیني آیتونه چې په پای کې راځي، چې د هغو مؤمنو ښځو په اړه خبرې کوي چې د مسلمانانو ټولنې ته د هجرت له لارې راځي، هغه بیعت چې هغه ښځې ورکوي چې اسلام قبلوي، د مؤمنې ښځې جلاکول له هغې خاوند څخه چې مسلمان نه دی، او د مؤمنو نارینهوو او هغو ښځو ترمنځ اړیکې چې ایمان ردوي، دا ټول داسې مقررات بیانوي چې د همدې ټولیز لوري سره سم دي.
The surah in its entirety moves in this direction. Even the legislative verses at the end, which speak about how believing women who migrate to join the Muslim community should be treated, the pledge of loyalty given by women who accept Islam, separating women believers from their husbands who are not Muslim, and relations between male believers and their wives who reject the faith, all lay down regulations in line with that general direction.
سورت هم په هماغه ډول پای ته رسيږي لکه څنګه چې پيل شوې وه، يعنې مؤمنانو ته امر کوي چې د خدای دښمنان، که هغه مشرکان وي او که يهود، خپل نږدې دوستان ونه ګرځوي. دا کار د مؤمنانو او کافرانو ترمنځ د بيلتون بشپړوالی تضمينوي، او ټولې اړيکې پرته د ايمان له اړيکې پرېږدي.
The surah concludes in the same way as it started, ordering the believers not to make God’s enemies, whether idolaters or Jews, their intimate friends. This ensures that the separation between believers and unbelievers is complete, and that all ties except that of faith, are abandoned.