دا سورت د قرآن د دې برخې د عمومي لارې سره سم روان دی، چې انسانی زړه ته د ایمان بلنه ورکوي، انسان هڅوي چې ویښ شي، فکر وکړي او د صلاح او نیکۍ لاره وتړي. دا سورت د تاکید، معنا او آهنګ مختلف ډولونه کاروي، مګر په عین حال کې یو یوپۍ، هم‌آهنګ موسیقي ده، چې غږونه یې توپیر لري خو ایقاع یې یوه ده. د دې ځینې صحنې یو ډول آرام ښکلا او سپک، خوښ‌وونکی آهنګ لري. دا په ځانګړې توګه د دې په پیل کې ښکاره ده، چې د کائنات ځینې ښکلي اړخونه بیانوي او په عین وخت کې د عبادت او دعا فضا رامنځته کوي: «سوګند دی سهار ته، سوګند دی لسو شپو ته، سوګند دی جفت او طاق ته، سوګند دی شپې ته کله چې تېریږي!» (آیتونه ۱-۴) نورې صحنې د بیان شوي شیانو او خپل آهنګ له مخې ژورې دراماتیکې او تاوتریخې دي، لکه دا وحشتناکه، ډارونکې انځور:

The present sūrah follows, in general, the line of this part of the Qur’ān, inviting the human heart to faith, urging man to awake, meditate and follow the path of righteousness. It uses different kinds of emphasis, connotation and rhythm, but constitutes, nevertheless, a single harmonious piece of music, varying in tones but maintaining the same cadence. Some of its scenes impart a touch of quiet beauty and a light, pleasant rhythm. This is particularly evident in its opening, which describes certain charming aspects of the universe and provides at the same time an aura of worship and prayer: “By the dawn, by the ten nights, by that which is even and that which is odd, by the night as it journeys on!” (Verses 1-4) Other scenes are tense and dramatic in both what they describe and in their music, like this violent, frightening picture:

نه، ہرگز نہیں! جب زمین کو پوری طرح ہموار کر دیا جائے گا، اور تمہارا رب آئے گا اور فرشتے صف در صف (حاضر ہوں گے)، اور اُس دن جہنم کو لایا جائے گا، تو انسان نصیحت پکڑے گا، مگر اُس نصیحت پکڑنے سے اُسے کیا فائدہ ہوگا؟ وہ کہے گا: "اے کاش! میں نے اپنی زندگی کے لیے (کچھ) آگے بھیجا ہوتا!" اُس دن کوئی ایسا عذاب دینے والا نہ ہوگا جیسا اللہ عذاب دیتا ہے، اور نہ کوئی ایسی زنجیروں میں جکڑنے والا ہوگا جیسا وہ جکڑتا ہے۔

“No indeed! When the earth is systematically levelled down, and your Lord comes, with the angels rank on rank, and on that day, hell is brought near, then man will remember, but how will that remembrance avail him? He shall say, ‘Oh, would that I had prepared for my life!’ On that day, none will punish as He punishes, And none will bind with chains as He binds.” (Verses 21-26)

د سورت ځینې انځورونه خوښوونکي، نرم او ډاډ ورکوونکي دي، چې د موضوع او آهنګ تر منځ بشپړ اهنګ رامینځ ته کوي. دا په ځانګړې توګه د دې سورت په پای کې ښکاري: ﴿ای مطمئنه نفسه! خپل رب ته راستون شه، په داسې حال کې چې ته له ده څخه راضي یې، او هغه له تا څخه راضي دی. نو زما د بندګانو په ډله کې داخل شه، او زما جنت ته ننوځه﴾ (آیتونه ۲۷-۳۰).

Some of the portraits drawn in the sūrah are pleasing, gentle and reassuring, striking perfect harmony between subject matter and rhythm. This is especially true of its ending: “Oh soul at peace! Return to your Lord, well pleased and well pleasing. Enter, then, together with My servants! Enter My paradise!’ (Verses 27-30)

«قسم ده سهار په وخت، قسم د لس شپو، قسم د هغه څه چې جفت دی او هغه څه چې طاق دی، قسم د هغې شپې چې روانه ده! ایا په دې کې د یو عقلمند سړي لپاره قسم نشته؟» (آیتونه ۱-۵) دا پیل ځینې داسې منظرونه او مخلوقات سره یوځای کوي چې روحونه یې خوندور، ښکلي او روښانه دي. «قسم د سهار»، هغه وخت ته اشاره کوي کله چې ژوند په آرامۍ او خوښۍ سره ساه اخلي، د تازه او دوستانه ملګرتیا وخت. دا خاموشه نړۍ د دعا په شان یوې پروسې کې په تدریج سره ویښیږي.

“By the dawn, by the ten nights, by that which is even and that which is odd, by the night as it journeys on! Is there not in that an oath for a man of sense?” (Verses 1-5) This opening groups together a few scenes and creatures who have familiar, pleasant, and transparent souls. “By the dawn,” refers to the time when life starts to breathe with ease and happiness, a time of fresh, friendly companionship. This dormant world gradually wakes up in a prayer-like process.

"په لسو شپو قسم" (دوهم آیت)۔ قرآن کریم دا نه بیانوي چې دغه لس شپې کومې دي۔ خو د دې په اړه ګڼ تفسیرونه وړاندې شوي دي۔ ځینې وایي چې دا د ذي الحجې د میاشتې لومړۍ لس شپې دي؛ ځینې وایي چې دا د محرم میاشت ده؛ او نور وایي چې دا د رمضان المبارک وروستۍ لس شپې دي۔ کله چې قرآن دا شپې نامعلومې پریږدي، نو د عربي عبارت یو اضافي او خوږ اغیز پیدا کوي۔ دا یوازې لس شپې دي چې الله ﷻ ته معلومې دي، خو دا څرګندوي چې دوی ځانګړې ځانګړنې لري، لکه څنګه چې دوی ژوندي مخلوقات وي چې روحونه لري، او د دوی او موږ ترمنځ یو ډول مینه او احساس وي، چې دا د قرآن د دې آیت له لارې لیږدول کیږي۔

“By the ten nights.” (Verse 2) The Qur’ān does not specify which these ten nights are. Several explanations, however, have been advanced. Some say they are the first of the month of Dhu’l-Hijjah; some say they are in al-Muharram; and others state that they are the last ten nights of Ramađān. As it leaves them undefined, the Arabic reference acquires an added yet amiable effect. They are merely ten nights known to God but the expression connotes that they have special character, as if they were living creatures with souls and there was mutual sympathy between them and us, transmitted through this Qur’ānic verse.

«"د جفت او طاق په قسم" (آیت ۳) دا آیت د سهار او لسو شپو سره د عبادت یوه فضا زیاتوي۔ د الترمذي په وینا، پیغمبر ﷺ فرمایلي: "ځینې لمونځونه جفت دي او ځینې طاق۔" د سورت د عمومي سیاق په کې دا تر ټولو مناسبه معنا ده۔ دا په دې اشاره کوي چې د عبادت کونکو روحونه او دغه غوره شپې او روښانه سهار یو له بل سره د ځواب ورکولو اړیکه لري۔»

“By that which is even and that which is odd.” (Verse 3) This verse adds an atmosphere of worship to that of the dawn and the ten nights. According to al- Tirmidhī, the Prophet says: “Some prayers are of even number and some are odd.” This is the most appropriate import to be attached to this verse, in the general context of the sūrah. It suggests a mutual response between the souls of the worshippers and those of the selected nights and the brightening dawn.

د قسم موضوع حذف شوی دی، خو هغه بحث چې وروسته راځي، یعنې د ظلم او فساد په اړه، هغه ښکاره کوي. د خدای له خوا د سرکښو، ظالمو او فاسدو قومونو ته ورکړل شوی سزا هغه طبیعي قانون دی چې دغه قسم یې ثابتوي. دا ثابتول د دې سورت د عمومي سپک لهجې سره سم د یوې اشارې په ب形 کې دي: «ایا ته نه یې اوریدلي چې ستا رب د عادو سره څه وکړل، د ارم سره، د ډېرو ستنو لرونکي ښار سره، چې د ټول هېواد په کې د دوی په شان کوم پیدا شوی نه و؟ او د ثمود سره، چې دوی په دره کې ډبرې کندلې؟ او د فرعون سره، د میخونو خاوند؟ دوی ټول په خپلو هېوادونو کې سرکښي کوله او هلته ډېر فساد یې خپور کړی و. نو ستا رب په دوی باندې د عذاب کوړه وشیندله. بې شکه ستا رب ټول څارل کیږي.» (آیتونه ۶-۱۴)

The subject of the oath is omitted, but it is explained by the discussion that follows on tyranny and corruption. The punishment inflicted by God on the insolent, tyrannical and corrupt communities is a law of nature asserted by this oath. The assertion takes the form of a hint befitting the generally light tone of this sūrah: “Have you not heard how your Lord dealt with the `Ād, the people of Iram, the many pillared [city], the like of whom has never been created in the whole land? And with the Thamūd, who hollowed out rocks in the valley? And with Pharaoh, of the tent pegs? They were all transgressors throughout their lands, bringing about much corruption there. Therefore, your Lord let loose on them the scourge of suffering. Your Lord surely observes all.” (Verses 6-14)

دې ډول سیاق کې پوښتنې بڼه د اوريدونکي د پام د راجلبولو لپاره ډېره اغیزمنه ده، چې په لومړي سر کې پیغمبر ﷺ دی، او بیا ټول هغه کسان چې د هغو پخوانیو ټولنو د پای په اړه فکر کوي. د پیغمبر ﷺ د نسل هغه خلک، چې لومړني کسان وو چې قرآن ورته خطاب وکړ، د دې ملتونو د پیښو په اړه خبر وو. د دوی پای هم په هغو روایتونو او کیسو کې تشریح شوی و چې یو نسل له بل نسل ته نقل کړي وو. د دې پایلو بیان د خدای د کارونو په توګه، د مؤمنانو لپاره ډاډ او سکون دی. دا په ځانګړې توګه هغو مؤمنانو ته ډېر ډاډمن و چې په مکه کې، د دې سورت د نازلېدو په وخت کې، د کافرانو له خوا بې رحمه ځورونې او سختیو سره مخ وو.

The interrogative form in such a context is more effective in drawing the attention of the addressee, who is, in the first instance, the Prophet (peace be upon him) and then all those who may ponder over the fates of those past communities. The people of the Prophet’s generation, who were the first to be addressed by the Qur’ān, were aware of what happened to these nations. Their fates were also explained in reports and stories conveyed by one generation to another. The description of these outcomes as the deeds of God is comforting and reassuring for the believers. It was particularly so to those believers in Makkah who, at the time when this sūrah was revealed, were subjected to relentless persecution and hardship by the unbelievers.

دا لنډ آیتونه په تاریخ کې د ځینو تر ټولو ځواکمنو او ظالمو ملتونو د برخلیک په اړه خبرې کوي. دوی د ارم د پخوانۍ قبیلې عاد یادونه کوي، چې د له منځه تللو عربو یوه څانګه وه. دوی په الأحقاف کې ژوند کاوه، چې د سهار شاوخوا یوه شګه لرونکې ځمکه ده، د یمن او حضرموت ترمنځ. عاد کوچیان وو او خپلې خیمې یې د ستنو او نرو په مرسته درولې. په قرآن کې دوی په بل ځای کې د ډیر ځواکمن او تیری کوونکي په توګه تشریح شوي دي. په حقیقت کې دوی د ټولو هغو عربي قبیلو له ټولو ځواکمنې او ارزښتمنې قبیلې وه: «چې د بشپړې ځمکې په ټولو کې د دوی په شان ګټل شوی نه وي.» (آیت ۸) دلته توپیر یوازې په هغه ځانګړي دوره پورې محدود دی.

«بیشک ستا رب ټول څه لیدونکی دی۔» (آیت ۱۴) هغه وینی، ثبتوي، حساب کوي او داسې یو سخت او دقیق اندازه سره بدله ورکوي چې نه غلطیږي او نه د انصاف له حدودو تیریږي. هغه هیڅکله د ظاهري بڼو له امله نه غولیږي، ځکه چې هغه د شیانو حقیقت قضاوت کوي۔ د انسان اندازې او معیارونه د هر ډول غلطیو تر اغیز لاندې دي۔ انسان د ظاهرو بڼو په هاخوا نه وینی، مګر کله چې هغه د الهي اندازې ځای ونیسي۔

“Your Lord surely observes all.” (Verse 14) He sees, records, holds to account and rewards according to a strict and accurate measure which neither errs nor exceeds the limits of justice. It is never deceived by appearances because it judges the essence of things. Human measures and standards are liable to all sorts of errors. Man sees nothing beyond appearances unless he adopts the divine measure.

دا انسان داسې دی چې کله خپل رب د خپل سخاوت او آسوده ژوند په ذریعه ده ته ازمویي، نو وایي: «زما رب ماسره احسان کړی دی.» او کله چې د هغه روزي تنګه کړي، نو وایي: «زما رب ما ته سپکاوی کړی دی.» انسان د هغو ازمېښتونو په اړه همداسې فکر کوي چې خدای ورته مقرروي، که هغه آرامي وي او که سختي، که پراخه روزي وي او که تنګي. خدای ده ته د آرامۍ، عزت، مال یا مقام په ذریعه ازمېښت ورکوي، خو انسان د هغه څه ازمېښتي حیثیت نه پوهېږي چې ورته ورکړل شوي دي. بلکې دا اشاره د دې ثبوت ګڼي چې ده خدای په عزت وړ دی، او دا چې خدای هغه ته ځانګړی عزت ورکړی دی. دا داسې فکر دی چې ازمېښت او اجر یو ګڼي، او امتحان او پایله سره ګډوي. دا فکر کوي چې د خدای په نزد عزت د دنیوي آرامیو په اندازه ټاکل کېږي۔

“As for man, whenever his Lord tries him by His generosity and with a life of ease, he says, My Lord is bountiful to me.’ But whenever He tries him by stinting his means, he says, My Lord has disgraced me.’“ (Verses 15-16) Such is man’s thinking about the various forms of trial God may set for him, be it comfort or hardship, abundance or scarcity. God may test him with comfort, honour, wealth or position but he does not realize the probationary nature of what he is given. Rather he considers the gesture as proof that he deserves to be honoured by God and as evidence that He has chosen him for a special honour. It is a line of thinking which mistakes trial for reward and test for result. It imagines honour in the sight of God to be measured by worldly comforts.

خدای تعالی انسان ته د هغه د وسایلو په کمښت هم ازموینه کولی شي، او انسان بیا ازموینه د اجر سره ګډوي او داسې ګومان کوي چې دا ازموینه یوه سزا ده. هغه احساسوي چې خدای هغه د دې لپاره غریب کړی چې ذلیل یې کړي.

God may also try man by stinting his means, and man again mistakes trial for reward and imagines the test to be a retribution. He feels that God has made him poor in order to humiliate him.

په دواړو حالتونو کې انساني تصور ناسم دی. دولت او غربت دواړه د هغه ازموینې دوه ډولونه دي چې خدای خپلو بندګانو ته ورکوي. د پراخ نعمت په ازموینه کې ښکاره کیږي چې سړی عاجز او خدای ته شکر ګزار دی که مغرور او متکبر، او د برعکس ډول ازموینه کې ښکاره کیږي چې ده صبر کوي که بې صبری او بې زړګي کوي. د سړي اجر هغه ته ورکول کیږي چې هغه د ځان په ثبوت رسوي. هغه شی چې له دنیوي آرامۍ څخه ورکول کیږي یا منع کیږي، دا د هغه اجر نه دی، او د سړي مقام د خدای په نظر کې د هغه د مال سره هیڅ تړاو نه لري، ځکه هغه دنیوي آرامۍ ورکوي او منع کوي پرته له دې چې سړی نیک دی یا بد. هغه سړی چې ایمان نلري د خدای د دې عمل حکمت، چې دنیوي آرامۍ ورکوي یا منع کوي، نشي پوهیدای.

څو چې د دوی د ناسم تصور په اړه د مال او غربت په امتحان کې بیان شي، او د دوی بدې طرزعمل ښکاره شي، نو د قیامت په ورځ په اړه سخته خبرداری راځي، کوم چې د امتحان د پایلې له پیژندلو وروسته راځي. دلته ریتم ډیر زورور دی: «نه، کله چې ځمکه په منظم ډول هواره کړل شي، او ستا رب راشي، او ملایک په صف صف، او په هغه ورځ دوزخ نږدې راوړل شي، نو انسان به یاد کړي، خو د هغه یادول به هغه ته څه ګټه ورسوي؟ هغه به ووايي: اې کاشکې ما د خپل ژوند لپاره مخکې تیاری نیولی وای! په هغه ورځ هیچا داسې سزا نه ورکوي لکه څنګه هغه سزا ورکوي، او هیچا داسې زنځیرونه نه ترړي لکه څنګه هغه ترړي.» (آیتونه ۲۱-۲۶)

Once their erroneous concept of the trial with wealth and poverty is outlined, and their vile attitude is exposed there follows a stern warning about the Day of Judgement which comes after the result of the test is known. Here the rhythm is very powerful: “No indeed! When the earth is systematically levelled down, and your Lord comes, with the angels rank on rank, and on that day, hell is brought near, then man will remember, but how will that remembrance avail him! He shall say, ‘Oh, would that I had prepared for my life!’ On that day, none will punish as He punishes, and none will bind with chains as He binds.” (Verses 21-26)

د ګوټ ګوټ ځمکې ټول شیان، ټوله ځمکه ویجاړېدل او له ځمکې ترټولو لوړ او ټیټ ټکی برابرېدل هغه تحولات دي چې د قیامت په ورځ کائنات راڼې کوي. د خدای ج له ملایکو سره راتګ ناسم څرګندونه ده، خو دا څرګندونه له احترام، ویرې او وحشت ډکه ده. همدارنګه د دوزخ نږدې کېدل هم همداسې دي. موږ دا داسې درکوو چې په هغه ورځ دوزخ د هغو کسانو سره ډېر نږدې وي چې هلته به ځي. دا چې په حقیقت کې څه کیږي او څنګه کیږي، هغه د خدای ج د علم یوه برخه ده چې هغه تر هغې ورځې پټې ساتي.

The total destruction of all that is on earth and its systematic levelling is one of the upheavals that overwhelm the universe on the Day of Resurrection. God’s coming with the angels is unexplained but the expression overflows with reverence, awe and fear. The same applies to bringing hell closer. We take it to mean that hell on that day will be very close to its prospective dwellers. What actually happens and how it happens is part of the divine knowledge God has chosen to withhold until that day.

دا آیتونه، د خپل ځانګړي ریتم او تیزو ټکو سره، بیا هم داسې یو منظره بیانوي چې د خلکو په زړونو کې ویره اچوي او په سترګو کې یې ښکاره کوي. ځمکه په منظم ډول برابرېږي؛ الله سبحانه وتعالیٰ د ټولو په اړه فیصله کوي؛ فرښتې صف په صف ولاړې دي، پداسې حال کې چې دوزخ نږدې راوړل کېږي او د تیاریو په حالت کې ایښودل کېږي.

These verses, with their captivating rhythm and sharp notes, portray nevertheless a scene which strikes fear into people’s hearts, and makes it apparent in their eyes. The earth is being systematically levelled; God Almighty judges everyone; the angels stand there rank on rank, while hell is brought near and set in readiness.

څو چې د دوی د ناسم تصور په اړه د مال او غربت په امتحان کې بیان شي، او د دوی بدې طرزعمل ښکاره شي، نو د قیامت په ورځ په اړه سخته خبرداری راځي، کوم چې د امتحان د پایلې له پیژندلو وروسته راځي. دلته ریتم ډیر زورور دی: «نه، کله چې ځمکه په منظم ډول هواره کړل شي، او ستا رب راشي، او ملایک په صف صف، او په هغه ورځ دوزخ نږدې راوړل شي، نو انسان به یاد کړي، خو د هغه یادول به هغه ته څه ګټه ورسوي؟ هغه به ووايي: اې کاشکې ما د خپل ژوند لپاره مخکې تیاری نیولی وای! په هغه ورځ هیچا داسې سزا نه ورکوي لکه څنګه هغه سزا ورکوي، او هیچا داسې زنځیرونه نه ترړي لکه څنګه هغه ترړي.» (آیتونه ۲۱-۲۶)

Once their erroneous concept of the trial with wealth and poverty is outlined, and their vile attitude is exposed there follows a stern warning about the Day of Judgement which comes after the result of the test is known. Here the rhythm is very powerful: “No indeed! When the earth is systematically levelled down, and your Lord comes, with the angels rank on rank, and on that day, hell is brought near, then man will remember, but how will that remembrance avail him! He shall say, ‘Oh, would that I had prepared for my life!’ On that day, none will punish as He punishes, and none will bind with chains as He binds.” (Verses 21-26)

د ګوټ ګوټ ځمکې ټول شیان، ټوله ځمکه ویجاړېدل او له ځمکې ترټولو لوړ او ټیټ ټکی برابرېدل هغه تحولات دي چې د قیامت په ورځ کائنات راڼې کوي. د خدای ج له ملایکو سره راتګ ناسم څرګندونه ده، خو دا څرګندونه له احترام، ویرې او وحشت ډکه ده. همدارنګه د دوزخ نږدې کېدل هم همداسې دي. موږ دا داسې درکوو چې په هغه ورځ دوزخ د هغو کسانو سره ډېر نږدې وي چې هلته به ځي. دا چې په حقیقت کې څه کیږي او څنګه کیږي، هغه د خدای ج د علم یوه برخه ده چې هغه تر هغې ورځې پټې ساتي.

The total destruction of all that is on earth and its systematic levelling is one of the upheavals that overwhelm the universe on the Day of Resurrection. God’s coming with the angels is unexplained but the expression overflows with reverence, awe and fear. The same applies to bringing hell closer. We take it to mean that hell on that day will be very close to its prospective dwellers. What actually happens and how it happens is part of the divine knowledge God has chosen to withhold until that day.

دا آیتونه، د خپل ځانګړي ریتم او تیزو ټکو سره، بیا هم داسې یو منظره بیانوي چې د خلکو په زړونو کې ویره اچوي او په سترګو کې یې ښکاره کوي. ځمکه په منظم ډول برابرېږي؛ الله سبحانه وتعالیٰ د ټولو په اړه فیصله کوي؛ فرښتې صف په صف ولاړې دي، پداسې حال کې چې دوزخ نږدې راوړل کېږي او د تیاریو په حالت کې ایښودل کېږي.

These verses, with their captivating rhythm and sharp notes, portray nevertheless a scene which strikes fear into people’s hearts, and makes it apparent in their eyes. The earth is being systematically levelled; God Almighty judges everyone; the angels stand there rank on rank, while hell is brought near and set in readiness.