هغه موږ ته ډیرې روښانه آیتونه نازل کړي دي، او الله چې څوک غواړي، هغه سمې لارې ته لارښوونه کوي۔ (آیت ۴۶)
د الله تعالیٰ وحي روښانتیا راولي، او د هغه د رڼا جلوه ښکاره کوي۔ دا وحي د هدایت سرچینې بیانوي، او ښه څه له بد څخه جلا کوي۔ دا د اسلامي ژوند لاره له هرې ابهام او شک څخه پاکه بیانوي۔ دا هغه الهي احکام ټاکي چې د انسان په ژوند کې په دې ځمکه باید پلي شي۔ کله چې خلک دا احکام په خپل ژوند کې عملي کوي او په خپلو شخړو کې د فیصلې لپاره دې ته رجوع کوي، نو یو داسې نظام عملي کوي چې ښه بیان شوی وي، د ټولو لپاره د انصاف او عدالت ټولې تضمینات چمتو کوي، او حق او باطل یا جایز او ناجایز ترمنځ هیڅ ډول ګډوډي نه پریږدي۔
“We have sent down revelations that make things manifest; and God guides onto a straight way him who wills [to be guided].” (Verse 46) God’s revelations provide clarity, allowing God’s resplendent light to be seen. They point to the sources of His guidance, making clear what is good and what is evil. They set out the Islamic way of life without ambiguity or equivocation. They define the divine rules which must be implemented in human life on earth. When people implement them in their lives and resort to them for judgement in their disputes, they implement a code that is clearly set out, providing all guarantees that ensure equity and justice for all, and which allow no confusion between true and false or permissible and forbidden.
”خدای ﷻ هغه څوک سمه لاره ته لارښوونه کوي چې هغه وغواړي [چې لارښوونه ومومي].“ (آیت ۴۶)
د عربي جملې بله لوست هم ممکن دی: „خدای ﷻ هغه څوک سمه لاره ته لارښوونه کوي چې هغه یې وغواړي.“ همدا ژباړه ډیری ژباړونکو خپله کړې ده. که موږ دا ډول ولولو، نو جمله ښیي چې د خدای ﷻ ارادې ته هیڅ ډول محدودیت نشته. په هرصورت، خدای ﷻ د لارښوونې د یقیني کولو لپاره یوه لاره ټاکلې ده. هر انسان چې دې لارې ته حرکت وکړي، هغه به یقیناً د خدای ﷻ رڼا او لارښوونه ترلاسه کړي. د خدای ﷻ په ارادې سره، د هغه لاره به تر هغه وخته هواره کیږي څو چې هدف ته ورسیږي. هغه کسان چې له دې لارې اړوي، خپله رڼا له لاسه ورکوي او په ګمراهۍ کې ډیر کلک کیږي. د بشریت ته د لارښوونې په اړه د خدای ﷻ ارادې همدا ډول ده.
“God guides onto a straight way him who wills [to be guided].” (Verse 46) The Arabic statement could also be read as “God guides whom He wills onto a straight way.” This is indeed the translation adopted by most translators. If we read it in this way then the statement makes clear that God’s will is free from all restriction. However, God has established a way to ensure guidance. Any human being who moves towards that way will definitely receive God’s light and guidance. By God’s will, their path will be made smooth until they reach their destination. Those who turn away from it will lose their guiding light and become hardened in error. Such is God’s will with regard to providing guidance to mankind.
دا سورت په ګوته کوي چې د وحیو او هغو نښو سره سره چې خدای په کائنات کې ایښي دي، یو ځانګړی ډول خلک شته چې منافقان دي، چې ځانونه مسلمانان بولي، مګر د اسلامي ارزښتونو لپاره هیڅ درناوی نه ښیي.
The sūrah points out that despite the revelations and the signs God had placed in the universe, there is a special type of people who are hypocrites, claiming to be Muslims, but showing no respect for Islamic values:
هغوی وايي: «موږ د الله او د رسول ﷺ په ځای ایمان لرو او اطاعت کوو»، خو بیا له دې دعوې وروسته ځینې کسان مخ اړوي. دا خلک په حقیقت کې مؤمنان نه دي۔
کله چې دوی ته د الله او د هغه د رسول ﷺ په لوري دعوت ورکړل شي، ترڅو هغه د دوی ترمنځ قضاوت وکړي، نو ځینې یې مخ اړوي؛ خو که حق د دوی په ګټه وي، نو په بشپړ تسلیم سره هغه ته راځي۔ آیا په زړونو کې یې ناروغي ده؟ که دوی په شک کې دي؟ یا دا ویره لري چې الله او د هغه رسول ﷺ به له دوی سره ظلم وکړي؟ نه، بلکه دوی پخپله ظالمان دي۔ (آیتونه ۴۷-۵۰)
They say: ‘We believe in God and in the Messenger, and we obey. ‘But then some of them turn away after this [assertion]. Surely these are not believers. Whenever they are summoned to God and His Messenger in order that he might judge between them, some of them turn away; but if the right is on their side, they come to him with all submission. Is there disease in their hearts? Or are they full of doubt? Or do they fear that God and His Messenger might deal unjustly with them? Nay, it is they who are the wrongdoers. (Verses 47-50)
کله چې ایمان په یوه انسان کې په رښتیا سره ځای ونیسي، نو هغه د ده په چلند کې څرګندیږي. اسلام یو فعال دین دی چې بې کاره پاتې کیدی نشي. کله چې دا د یوه شخصي عقیدې په توګه په رښتیا منل شي، نو بیا د عمل په بڼه خپل اغیزه ښکاره کوي.
When faith is genuinely established in a person’s heart, it is reflected in that person’s behaviour. Islam is a proactive faith that cannot remain idle. When it is genuinely accepted as a personal belief, it moves on to show its influence in practice.
دا باید په عمل واوړول شي. اسلامي طریقه چې خپل پیروان روزي، تل دا هڅه کوي چې د عقیدې ذهني منل په یوه عملي لاره واړوي، کومه چې ژر د عادت یا قاعدې بڼه اخلي. په ورته وخت کې دا هڅه کوي چې ذهني هڅوونکی برابر کړي، ترڅو عقیده او عمل یو بل بشپړوونکي شي.
It must be translated into action. The Islamic method of educating its followers always seeks to transform the mental acceptance of faith into a practical approach that soon becomes a habit or a rule. At the same time, it seeks to provide the mental motivation to make belief and action mutually complementary.
منافقان به دې دعوه کوله چې دوی د خدای او د هغه د رسول ﷺ په ځای باور لري او د هغوی اطاعت ته ډېر لېواله دي، خو دا د دوی یوه خالي، یوازې په خوله دعوه وه چې عملي باور پکې نه و. دوی یوازې مخ اړاوه، او خپلو عملونو د دوی دعوو تکذیب کاوه۔
The hypocrites used to claim that they believed in God and His Messenger and that they were keen to obey them, but theirs was a hollow, verbal claim that lacked practical credence. They simply turned away, making their actions belie their claims.
«یقیناً دا خلک مومنان نه دي»، ځکه مومنان خپل عمل سره هغه څه تصدیق کوي چې دوی یې د خپل ایمان په توګه ادعا کوي. ایمان یو لوبځی نه دی چې یو انسان د تفریح لپاره وکاروي او بیا یې پرېږدي. دا هغه شی دی چې د یوه انسان په زړه کې ځای نیسي، د هغه احساسات بدلوي او د هغه په عملونو اغیز کوي. سربیره پردې، کله چې دا د یو چا په ذهن او زړه کې ټینګ شي، نو بیا له هغې څخه بیرته اوښتل نشته.
“Surely these are not believers,” because believers confirm with their actions what they claim to be their faith. Faith is not a toy which a person uses for amusement before discarding it. It is something that settles in a person’s heart, reshaping his feelings and influencing his actions. Moreover, when it is firmly established in someone’s mind and heart, there is no going back on it.
هغه کسان چې د ایمان دعوه یې کوله، د دې دعوې په رد کولو کې هیڅ ځند نه کاوه، کله چې د خپلو اختلافونو د فیصلې لپاره د خدای د قانون پر بنسټ د خدای د رسول ﷺ ته بلل کیدل: «کله چې دوی ته د دې لپاره د خدای او د هغه رسول ته بلل کیږي چې هغه د دوی ترمنځ فیصله وکړي، نو د دوی یوه ډله مخ اړوي؛ او که حق د دوی په لوري وي، نو په پوره تسلیمۍ سره د هغه ﷺ ته راځي.» (آیتونه ۴۸-۴۹)
دوی ښه پوهیدل چې د خدای او د هغه د رسول ﷺ فیصله یوازې د حق د ثابتولو او عدالت د ټینګولو لپاره کیدای شي، او هیڅکله به د شخصي خوښو اغیز نه منل کیږي. خو داسې منافقان عدالت او حق ته پاملرنه نه کوله. له همدې امله، دوی د پیغمبر ﷺ فیصله غوښتل ته تیار نه وو. په حقیقت کې، دوی یوازې هغه وخت خپل اختلافات هغه ته وړل، کله چې ډاډه وو چې عدالت د دوی په ګټه دی. په داسې حالت کې، دوی د هغه ﷺ ته له تردد پرته ځي، او مخکې له مخکې د هغه د فیصلې منلو اعلان کوي، ځکه دوی ډاډه وو چې فیصله به د دوی په ګټه وي. دا به هغه فیصله وه چې د خدای د قانون پر بنسټ به هر چا ته د هغه حق ورکاوه.
Those who claimed to be believers did not hesitate to contradict that claim when they were summoned to put their disputes to God’s Messenger for judgement on the basis of His law: “Whenever they are summoned to God and His Messenger in order that he might judge between them, some of them turn away; but if the right is on their side, they come to him with all submission.” (Verses 48-49) They were well aware that a judgement made by God and His Messenger could only seek to establish what is right and ensure justice. It would never be influenced by personal likings. But such hypocrites did not care for justice and right. Hence, they were not prepared to seek the Prophet’s judgement. Indeed, they refused to put their disputes to him, except when they were sure that justice was on their side. In such a situation, they did not hesitate to go to him, declaring their prior acceptance of his judgement, because they were certain that it would be in their favour. It would be a judgement on the basis of God’s law that gave everyone their due.
دا ډول کسان هر وخت د منافقانو بېلگه وي: دوی نه جرئت کوي چې خپل کفر څرګند کړي، نو له همدې امله د مسلمانانو بڼه نیسي. خو بیا هم د خدای د قانون تابع نه کیږي. کله چې دوی ته وویل شي چې خپل قضیې د خدای او د هغه د رسول ﷺ ته د فیصلې لپاره وړاندې کړي، نو انکار کوي او هر ډول بهانې لټوي. دوی د کافرانو په نامه یادیږي، ځکه چې یو حقیقي مؤمن هیڅکله د خدای فیصله نه ردوي. د داسې فیصلې منل د ایمان عملي ثبوت دی. دا هغه رویه ده چې د پیاوړي ایمان او د خدای او د هغه د رسول ﷺ د درناوي تصدیق کوي. یوازې هغه څوک چې زړه یې د ایمان په رڼا روښانه شوی نه وي او اسلامي اخلاق یې غوره کړي نه وي، د رسول ﷺ فیصله ردوي.
Such people provide a typical example of hypocrites at all times: they dare not declare their disbelief; so they pretend to be Muslim. Yet they do not submit to God’s law. When they are called upon to put their cases to God and His Messenger for judgement they refuse, seeking any excuse. They are described as unbelievers, because a genuine believer will never reject God’s judgement. To accept such judgement is the practical evidence of belief. It is the attitude that confirms strong belief and due respect to God and His Messenger. Only a person whose heart has not been enlightened by faith and who has not adopted Islamic manners rejects God’s Messenger’s judgement.
له همدې امله، د دوی دریځ د داسې پوښتنو موضوع ده چې دا حقیقت تاییدوي چې زړونه یې ناروغ دي، او د دوی شکونو په اړه حیرانتیا ښیي: «آیا په زړونو کې یې ناروغي ده؟ که دا چې دوی شک کې ډوب دي؟ یا دوی له دې ویرې لري چې خدای او د هغه رسول به پر دوی ظلم وکړي؟» (آیت ۵۰)
Hence, their attitude is the subject of questions that confirm the fact that their hearts are diseased and wonders at their doubts: “Is there disease in their hearts? Or are they full of doubt? Or do they fear that God and His Messenger might deal unjustly with them?” (Verse 50)
پهلی پوښتنه تایید ته اړتیا نلري، ځکه زړه ناروغي داسې اغیزه حتماً راولي. هیڅ سالم انساني فطرت لرونکی څوک د حقیقت څخه دومره بد نه شي اړولی. دا زړه ناروغي ده، یوه ناروغي چې څوک نامتوازنه کوي، او هغه نه شي کولی چې حقیقي ایمان او د هغه اخلاقي ضابطې ته ارزښت ورکړي.
The first question requires no confirmation, for heart disease is sure to bring about such an effect. No one with a sound human nature could deviate so badly from the truth. It is heart disease, a disease that makes someone imbalanced, unable to appreciate true faith and its moral code.
دویمه پوښتنه په حیرانتیا سره پوښتنه کوي چې دوی د خدای د حکم په اړه شک کوي، حال دا چې دوی ځان د هغه په منلو کې ادعا کوي. آیا دوی شک کوي چې دا حکم له خدایه دی، یا دا شک کوي چې دا هغه حکم دی چې عدالت پلي کوي؟ هرڅه چې وي، د دوی دریځ د مؤمنانو له دریځ سره توپیر لري.
The second question wonders at them doubting God’s judgement when they claim to believe in Him. Do they doubt that it comes from God, or that it is the judgement that administers justice? Whatever the case, their attitude differs from that of believers.
دریم پوښتنه حیرانتیا او سپکاوی یو ځای کوي. ایا دوی ویرېږي چې الله او د هغه رسول به پر دوی ظلم وکړي؟ داسې ویره زړه ته راوړل ډېر عجیب دي. الله د ټولو خلکو پیدا کوونکی دی، او دا تصور نه کېږي چې هغه به د خپلو مخلوقاتو یوه برخه د نورو په زیان ترجیح ورکړي. «بلکې دوي خو ظالمان دي۔» (آیت ۵۰)
The third question combines wonder with denunciation. Do they fear that God and His Messenger might be unfair to them? It is most singular for anyone to entertain such a fear. God is the Creator of all people: it is inconceivable that He would favour some of His creatures at the expense of others. “Nay, it is they who are the wrongdoers.” (Verse 50)
د خدای جل جلاله فیصله یوازې هغه فیصله ده چې له هر ډول تعصب څخه پاکه ده، ځکه خدای ټولو ته عادل دی او له هېچا سره ظلم نه کوي. ټول مخلوقات د هغه په نزد یو شان دي. له همدې امله هغه د یوه مخلوق لپاره د بل په زیان څه امتیاز نه ورکوي.
God’s judgement is the only judgement that is free of all prejudice, because God is fair to all and does not deal unjustly with anyone. All of His creation are to Him in the same position. Hence, He does not favour any of them at the expense of another.
د خدای (ج) پر ځای بل هر قضاوت کې ناانصافۍ کېدای شي. کله چې خلک قانون جوړوي، نو دوی نشي کولای خپل ځانونه له هغه چا ته د ګټو د تمایل څخه په بشپړه توګه وساتي. دا حکم د ټولو انسانانو لپاره دی، که دوی افراد وي، یوه ټولنیز طبقه وي یا حکومت.
Any judgement other than God’s may be susceptible to unfairness. When people legislate, they cannot entirely free themselves of leaning towards what serves their interests. This applies to all human beings; be they individuals, a class or government.
کله چې یو فرد قانون جوړوي، نو هغه په کار ده چې هغه چاره ولټوي چې د ده خپل امنیت، خوندیتوب او ګټې یې تضمین کړي. همدغسې کله چې یوه طبقه، یو هیواد یا د هیوادونو یوه ډله د بل لپاره قانون جوړوي. خو کله چې خدای قانون جوړوي، نو د هغه په قانون کې هیڅ شخصي امنیت، خوندیتوب یا ګټه نه راځي. د هغه قانون هدف هغه مطلق عدالت دی چې د الهي قانون پرته له بل هیڅ قانون څخه نه شي ترلاسه کیدای.
When an individual legislates, he is bound to look for what ensures his own protection and serves his own interests. The same applies when a class, country or a block of countries legislates for another. But when God legislates, no personal security, protection or interest comes into play. His legislation aims to ensure absolute justice which cannot be achieved under any law other than divine law.
دې ځایه، هغه کسان چې د خدای د حکم او د هغه د رسول ﷺ د حکم څخه انکار کوي، حقیقت کې ظالمان او ناوړه کاران دي. دوی نه غواړي چې عدل ټاکل شي او حق غالب شي. په حقیقت کې، دوی په خپل زړه کې پوهیږي چې د خدای حکم یوازې د عدل د ټاکلو لپاره دی، او دوی په دې کې شک نه کوي. خبره دا ده چې «دوی پخپله ظالمان دي» (آیت ۵۰).
Hence, those who reject God’s judgement, and that of His Messenger, are indeed unjust and wrongdoers. They do not want justice to be administered or right to be supreme. In fact, deep at heart they know that they do not doubt that God’s judgement only seeks to ensure justice. The point is that “it is they who are the wrongdoers.” (Verse 50)