دا سورت په مکه کې نازل شوی، د سورت ۱۲ (یوسف) له نزول وروسته. دا وخت ډېر نازک و، ځکه چې دا د هغه "د غم کال" او هغه کال ترمنځ واقع و کله چې پيغمبر ﷺ خپله ښځه خدیجه او خپل تره ابو طالب له لاسه ورکړل، او هغه کال چې پيغمبر ﷺ مدینې ته هجرت وکړ. په دې ترتیب سورت د دې ستونزمن دورې اړتياوې او غوښتنې انعکاس کوي. د دې ډېر مهم وخت د تفصيلاتو لپاره، د جلد IX کې د سورتونو جونس او هود پیشلفظونو، او د دې جلد کې سورت یوسف ته مراجعه وکړئ.

This sūrah was revealed in Makkah, after the revelation of Sūrah 12, Joseph. The time was a very critical one, falling as it did between the ‘year of sorrow’ when the Prophet lost his wife Khadījah and his uncle Abū Ţālib and the year when the Prophet migrated to Madinah. The sūrah thus reflects the needs and requirements of this difficult period. For specifics about this crucial time please refer to the Prologues of Sūrahs Jonah and Hūd, in Volume IX, and Sūrah Joseph in this volume.

په ځانګړې توګه، دغه سورت لارښوونه کوي چې پیغمبر ﷺ او مسلمان ټولنه د خپلو عملي ستونزو سره څنګه ښه چلند وکړي، او د کافرانو د ګڼ ځړولي مخالفت په وړاندې څنګه ځان ثابت وساتي. قرآن کریم رښتیا همدا رول او دغه ماهیت لري.

In particular, the sūrah directs the Prophet and the Muslim community in how best to deal with their practical problems, and how to stand firm in the face of the unbelievers’ stubborn opposition. This then is the role and nature of the Qur’ān.

په دې نازک مرحله کې د اسلام پیغام ډېر لږ پرمختګ کاوه، ځکه چې د مکې اوسېدونکي د قریشو، د عربو هغه قبیلې، سرسختې مخالفت کاوه، او د ټول عرب د مشرۍ حیثیت یې درلود. د پیغمبر ﷺ او د هغه د ملګرو پر وړاندې د دوی ځورونه اوس خپل اوج ته رسېدلی و. له همدې کبله قرآن کریم دغو بت پرست عربو ته خبرداری ورکوي او ګواښ یې کوي، او پخوانیو هغو ټولنو حال بیانوي چې د خدای پاک پیغامونه یې نه منل او د هغه د رسولانو مخالفت یې وکړ. قرآن پیغمبر ﷺ ته د هغو حقیقي دلیلونو په اړه خبر ورکوي چې د دوی د ټينګ مخالفت پشا وې. په حقیقت کې دا مخالفت د هغه د پیغام د حقانیت سره هېڅ تعلق نه درلود، بلکه د دوی د ضد او سرښندنې سره تړاو درلود، کوم چې د خدای پاک د واضح نښو په لیدلو سره هم نه نرمېدل. له همدې کبله سورت پیغمبر ﷺ ته تسلي ورکوي. هغه ته امر کوي چې هغه حق چې لري، په کلکه ونیسي او هغه ټولو ته چې دا حق رد کوي، د همدې حق په ذریعه مخ ورشي. هغه ته دا هم حکم کېږي چې په سختیو کې صبر وکړي او خپل پیغام د ډېر ارادې سره انسانانو ته ورسوي.

At this critical juncture, the message of Islam was making little progress because of the unwavering resistance of the Quraysh, the Arabian tribe residing in Makkah, and whose leadership was recognized by the rest of Arabia. Their persecution of the Prophet and his followers was now at its zenith. Hence, the Qur’ān warns and threatens these pagan Arabs, portraying as it does the fate of earlier communities which denied God’s messages and opposed His messengers. It reveals to the Prophet the real reasons behind their determined opposition. Essentially it had nothing to do with the truth of his message and much to do with their stubbornness which could not be moderated even as a result of seeing God’s clear signs. Hence, the sūrah consoles the Prophet. It directs him to hold fast to the truth he has and to confront with it all those who reject it. He is also instructed to remain patient in adversity, conveying his message to mankind with determination.

اسی طرح یہ سورت ہم زمانہ نازل ہونے والی دوسری سورتوں کے ساتھ مضمون اور عمومی خصوصیات میں مشترک ہے۔ اسی طرح یہ اس دور کی ضروریات اور تقاضوں کو مخاطب کرتی ہے، جب اسلامی پیغام کو اس جاہلیت کا سامنا تھا جو عرب میں پھیلی ہوئی تھی۔ یہی بات تاریخ کے کسی بھی ایسے ہی دور پر لاگو ہوتی ہے۔

Thus the sūrah shares with other sūrahs revealed during the same period the same subject matter and general features. Likewise, it addresses the needs and requirements of that period when the Islamic message faced the ignorance, or jāhiliyyah, that prevailed in Arabia. The same applies to any similar period in history.

بې شکه دا حکم اوس هم پلی کیږي۔

Indeed it even applies now.

مونږ تل د قرآن کریم د عملي خصوصیت باندې ټینګار کړی دی، ځکه دا د دې کتاب د پوهېدو، د هغې د مقصدونو او اهدافو لپاره مرکزي حیثیت لري. دې معنا چې موږ باید هغه شرایط ومنو چې د یوې ځانگړې سورت یا متن د نازلېدو په وخت کې موجود وو، ترڅو د متن لارښود بهتر وپېژنو او د هغې حکمونه بهتر پوه شو. په دې ډول موږ دا ښه درک کولی شو چې دا متن څنګه د ریښتینې ژوند پېښو سره معامله کوي، او د ژوندو انسانانو سره چې یا په فعاله توګه ملاتړ کوي یا مخالفت. په همدې لاره موږ د هغې حکمونو بهتر پوهېدای شو او د هغې لارښوونو څخه هغه وخت ګټه پورته کولی شو کله چې ورته شرایط موجود وي. موږ باید په ځانګړې توګه زموږ په دې زمانه کې داسې طرز فکر ولرو.

We have always emphasized the practical nature of the Qur’ān because it is central to an understanding of this book, its goals and objectives. This means that we need to be aware of the circumstances that prevailed when a particular sūrah or text was revealed so that we can better recognize the drift of the text and understand its directives. We are thus able to appreciate how it deals with real life situations, and with living human beings who either actively support or oppose it. In this way, we can better understand its rulings and benefit by its directives whenever similar circumstances prevail. We particularly need to take such an attitude in our own times.

مګر موږ دا خبره داسې حال کې کوو چې پوهیږو، یوازې هغه کسان چې د اسلامي بیا ژوندي کولو په کار کې د دې موجودې جاهلیت سره په عملي ډول مخ دي، د قرآني متنونو په دې رڼا کې به یې وګوري. دا خلک هغو حالاتو او پیښو سره مخ دي چې د دې دین لومړي داعي محمد ﷺ او د هغه لومړنیو صحابه کرامو سره مخ شوي وو. دوی د دې لوی حق په رد کولو سره مخ دي، هغه حق چې د ژوند په ټولو اړخونو کې یعنې دیني، اخلاقي، سیاسي، اقتصادي او ټولنیز کې د خدای ﷻ په مکمل تسلیمۍ غوښتنه کوي. په ورته ډول، دوی هم هغه ډول ځورونې سره مخ دي چې د مسلمانانو لومړۍ ډله یې زغملې وه. یوازې داسې خلک کولی شي د فعال داعیگۍ اسلامي طریقه استنباط کړي، کومه چې په نظري لاره کې استنباط کیدای نشي.

But we say this knowing full well that only those who are actively facing this present state of ignorance in their work to bring about an Islamic revival will look at the Qur’ānic texts in this light. Such people are dealing with circumstances and events similar to those faced by the first advocate of this faith, Muĥammad (peace be upon him), and his early Companions. They face the same type of rejection of the great truth of this faith, which requires complete submission to God in all aspects of life: religious, moral, political, economic and social. Likewise, they face the same type of persecution which was endured by the first group of Muslims. Only such people are able to deduce the Islamic method of active advocacy which cannot be deduced in a theoretical approach.

دلته باید ووایو چې زموږ په زمانه کې هغه طریقه پوهیدل ضروري دي چې یوه وده کوونکې اسلامي نهضت یې باید د یوې بالکل غیر اسلامي حالت سره د مخامخېدو پر وخت ونیسي۔ داسې یوه نهضت موخه دا ده چې انسانان له تیارې څخه رڼا ته وباسي، او له جهالت او مختلفو مخلوقاتو ته له تسلیم کېدو څخه داسې حالت ته یې راوړي چېرې چې خلک یوازې خدای ته تسلیم شي۔ دا د لومړۍ مسلمانې نسل موخې وې، حتی هغه وخت چې په مدینه کې اسلامي حکومت جوړ شو، او حتی مخکې له دې چې اسلام په ځمکه کې چېرته هم واک ومومي۔

It should be stated here that what is required in our own time is an understanding of the method to be followed by a young Islamic movement facing a totally un- Islamic state of affairs. Such a movement aims to bring mankind out of darkness into light, and out of ignorance and submission to different beings into a state where people submit themselves to God alone. These were the objectives of the first Muslim generation, even before the Islamic state in Madinah was born, and before Islam enjoyed any authority anywhere on earth.

نن ورځ موږ داسې حالت کې یو چې که څه هم د هغه لومړني دورې سره په بشپړ ډول ورته نه دی، خو ځینې ورته والي لري. لکه څنګه چې څرګنده ده، حالات او بهرني عوامل بیل دي. بیا هم موږ د ټولې مخالفت په مقابل کې د اسلام د فعال تبلیغ او دفاع لپاره هڅه کوو. دا چې حالات توپیر لري، په دې معنا ده چې د دې تبلیغ اړتیاوې او غوښتنې هم توپیر لري. له همدې امله نن موږ ته داسې نوې بصیرت ته اړتیا ده چې اسلام د عمل کومه لار جائز بولي، هغه څرګنده کړي. داسې بصیرت به هغه سنتونه چې د لومړۍ اسلامي نهضت لخوا، چې د پیغمبر ﷺ له خوا تاسیس شو، ټاکل شوي وو، د نن دورې حالاتو او اړتیاوو سره برابر کړي.

Today we are in a position which, though not identical to that early period, has some similarities to it. Needless to say, circumstances and external factors are different. Yet we are aiming to establish an active advocacy of Islam in the face of total opposition. The fact that circumstances are different means that the needs and requirements of such advocacy are different. Hence why we need today fresh insight into the method of action that Islam approves. Such insight will fit the precedents set by the first Islamic movement, established by the Prophet, to the circumstances and requirements of the present period.

داسې بصیرت دی چې نوی زیږیدلی اسلامي تحریک یې اړتیا لري. اوس د حکومت د نظام جوړولو او د قانوني کوډ د تدوین لپاره ډیر وخت دی.

It is such insight that the newly-born Islamic movement requires. It is too early now for the development of a system of government, and the drafting of a legal code.

په نن ورځ داسې یو هیواد یا ټولنه نشته چې د انساني معاملاتو بنسټیز قاعده یې د خدای قانون او د اسلامي احکامو ډله وي. د حکومت او د قانوني نظام زېږېدونکې بصیرت خپل مناسب وخت راځي. د هغې تفصیلات باید هغې مسلمانې ټولنې سره برابر وي چې ورته اړتیا لري، هرکله چې هغه رامنځته شي او د هغې پر مخ عملي ستونزې راپورته شي. له دې مخکې، داسې نظام او قانون جوړول د هوا کې د تخمونو ایښودو او دې ته د وده امید لرلو څخه توپیر نه لري.

Today, there is not a single state or community where the basic rule of human transactions is God’s law and the Islamic code. The type of insight which gives birth to a system of government and a legal code comes at the appropriate time. Its details should fit the Muslim community that needs it, whenever it comes into existence, and begins to face the practical problems that apply to it. Prior to this, producing such a system and a code is no different from trying to plant seeds in the air and hoping they will sprout.

د سورت لومړی لوی موضوع د هغو کسانو په ماهیت رڼا اچوي چې د خدای یوازې تسلیم پر بنسټ ولاړ دا اسلام دین رد کوي، او د هغوی حقیقي انګیزې بیانوي. همدارنګه د داسې کافرانو هغه ډیر بد انجام تشریح کوي چې انتظار یې باسي. دا موضوع په څو پړاوونو کې، د مختلفو مضمونونو او تکنیکونو په کارولو سره ترسره کوي، لکه کیسې، د کائنات د منظرونو او د قیامت د ورځې د منظرونو ښودنه، او هغه لارښوونې او تبصرې چې د هغو کیسو مخکې یا وروسته راځي چې سورت یې بیانوي.

The first major topic the sūrah tackles highlights the nature of those who reject this faith of Islam, based on submission to God alone, and outlines their true motives for so doing. It also describes the terrible fate that awaits such unbelievers. The sūrah tackles this in several rounds, employing different subjects and techniques, such as narrative, an exhibition of scenes of the universe and scenes of the Day of Judgement, and directives and comments that either precede or follow the stories it relates.

جنجالی سورت ۱۳ (الرعد) د عامه فضا له مخې د سورت ۶ (الانعام) سره ورته والی لري، خو دا سورت د عامه فضا له مخې د سورت ۷ (الاعراف) یادونه کوي. دواړه په یوه جدي خبرداری پیل کیږي، او ټول سورت دا خبرداری تاییدوي. خو دا دوه سورتونه د خپل طریقې له مخې ډیر توپیر لري.

While the general atmosphere of Sūrah 13, Thunder, reminds us of Sūrah 6, Cattle, the general atmosphere of this sūrah reminds us of Sūrah 7, The Heights. Both begin with a serious warning, and the whole sūrah confirms it. The two sūrahs, however, differ greatly in their method.

د سورۀ الاعراف په پیل کې خبرداری ډیر واضح بیان شوی دی: {دا یو کتاب دی چې تاسو ته له لوړ ځایه نازل شوی دی — نو د دې په اړه هیڅ شک مه کوئ — ترڅو تاسو د هغې په پیغام سره خلکو ته خبرداری ورکړئ، او مومنانو ته نصیحت وکړئ. هغه څه پیروی وکړئ چې ستاسو له رب څخه تاسو ته نازل شوي دي، او د هغه پرته بل کوم مشر (ولي) مه پیروئ. ډیر لږ تاسو دا په یاد ساتئ. څومره ډیرې ټولنې چې مونږ هلاکې کړې دي، چې زموږ عذاب په شپه کې یا د ورځې په منځ کې د دوی پر سر راغلی دی، کله چې دوی استراحت کاوه. او کله چې زموږ عذاب دوی ته راورسید، دوی یوازې دا ویلای شول: ‹په حقیقت کې مونږ ظالمان وو.›} (۷:۲–۵)

The warning at the beginning of Sūrah 7 is stated very clearly: “This is a book that has been bestowed on you from on high — so do not entertain any doubt about it — in order that you may warn people with its message, and admonish the believers. Follow what has been sent down to you by your Lord, and follow no masters other than Him. How seldom do you keep this in mind. How many a community have We destroyed, with Our punishment falling upon them by night, or at midday while they were resting. And when Our punishment fell upon them, all they could say was: ‘We have indeed been wrongdoers.’“ (7:

۲-۵) سورت بیا د آدم او ابلیس قصه بیانوي، او دې قصې ته د انسان د ژوند د پای ته رسیدو او د خلکو د خپل رب ته د راګرځیدو تر وخته پورې دوام ورکوي، هغه وخت چې هغه ښکاره انذارونه چې ورکړل شوي، پوره کېږي. وروسته له هغې د کایناتو ځینې منظرونه بیانېږي، چې د اسمانونو او ځمکې، د شپې او ورځې، لمر، سپوږمۍ او ستورو، باد، وریځو، اوبو او میوو انځورونه پکې شامل دي. بیا د پیغمبرانو نوح، هود، صالح، لوط، شعیب او موسی علیهم السلام قصې راځي، چې ټول دې انذار تصدیق کوي.