دا کیسه د انسانی تاریخ کې بې ساری ده. دا یوه داسې کیسه ده چې یوازې همدا د دې ثبوت دی چې قرآن کریم او دا د اسلام دین حتماً د الله تعالیٰ له جانبه دی. انسانان، په هر اندازه لوړ افکار او آدرښې ولري، او د پاکۍ او اخلاقو هر لوړ معیار ته ورسیږي، پخپله د دې آیتونو په بیان شوي معیار ته نشي رسیدلای پرته له دې چې الله تعالیٰ پخپله الهام ورکړي. دا معیار داسې لوړ دی لکه هغه کرښه چې په افق کې راښکاره وي، او خلک یې یوازې د اسلام په ترڅ کې ترلاسه کولای شي. دوی به هېڅکله هم د اسلام د پلي کولو پرته دې ته ونه رسیږي.

This passage tells of a story which is unparalleled in the history of mankind. It is a story that proves, on its own, that the Qur’ān and this religion of Islam must, by necessity, originate with God. Human beings, no matter how sublime or idealistic they may be and how high the standard of purity and morality they may achieve, cannot on their own raise themselves to the standard drawn in these verses without being inspired by God Himself. The standard is as high as a line drawn over the horizon which people can only attain under Islam. They will never be able to achieve it except through the implementation of Islam.

دا باید په یاد وساتل شي چې د مدینې یهودانو خپلې ټولې ناوړې بریدونه د اسلام او مسلمانې ټولنې په وړاندې متمرکز کړې وې. دا سورت او د هغې مخکې دوه سورتونه د دې بریدونو یوازې ځینې یو او د هغو اغیزې په عامو مسلمانانو باندې بیانوي. دوی په دروغو خبرونو خپرولو لګیا وو، د مشرکانو کرکه یې د مسلمانې ټولنې په وړاندې هڅوله، منافقان یې تشویقول او د مسلمانانو د یووالي د له منځه وړلو هڅو کې یې مرسته کوله، په دې توګه خلک یې حیران کول. دوی حتی د پیغمبر ﷺ مشرۍ ته هم برید وکړ، د هغه د وحي او د اسلام د پیغام په اړه شکونه یې خپرول او د مسلمانې ټولنې دننه نفاق اچول غوښتل. د دوی موخه تل دا وه چې دې ټولنې ته دننه کمزورې کړي او په ورته وخت کې یې بهرني دښمنان هڅوي. دا ټول داسې وخت کې وشول چې اسلام لا نوی و، د جاهلیت د پخوانیو ورځو څخه پاتې ځینې دوامداره علفو ترمنځ د یوه نوي ونې ټوټه چې ځان ته لاره جوړوي. سربیره پردې، ځینې مسلمانان د خپلوۍ او ګډو ګټو له امله لا هم د ځینو مشرکانو، منافقانو او یهودانو سره تړلي وو. دا ټول د نوي مسلمانې ټولنې د یووالي او یوځای والي لپاره یوه ریښتینې ګواښ وه.

It has to be remembered that the Jews in Madinah aimed all their vicious attacks against Islam and the Muslim community. This sūrah and the preceding two sūrahs give an account of only some of these attacks and their effect on the Muslim rank and file. They spread false rumours, fed the idolators’ hatred of the Muslim community, encouraged the hypocrites and assisted their efforts to undermine the Muslims’ unity, thereby confusing people. They even attacked the Prophet’s leadership, spreading doubts about his revelations and the message of Islam, trying to sow discord within the Muslim society. Their aim has always been to weaken it internally while at the same time encouraging its external enemies. All this took place at a time when Islam was still new, a young shoot forcing itself out in the midst of persistent weeds remaining from the old days of ignorance. Moreover, bonds of kinship and common interests uniting some Muslims with some of the idolaters, hypocrites and Jews were still strong. All this represented a real danger threatening the cohesion and unity of the new Muslim community.

بې شکه مونږ دا کتاب په حق سره تا ته نازل کړی دی، ترڅو ته د هغه څه له مخې چې خدای تا ته ښودلي دي، د خلکو تر منځ قضاوت وکړې. نو د هغو کسانو په دفاع کې مه ولاړېږه چې خپلې امانتونه خیانت کوي. له خدای څخه بخښنه وغواړه، څرنګه چې خدای ډېر بخښونکی، ډېر مهربان دی. او د هغو کسانو په ملاتړ مه کوه چې پر خپلو ځانونو خیانت کوي. بېشکه خدای هغه کسان نه خوښوي چې خیانت کوي او په ګناه کې ډوب وي. دوی خپل کړنې له خلکو څخه پټوي، خو له خدای څخه نه شي پټولی، ځکه هغه د شپې په تیاره کې هغه خبرې چې هغه ته ناخوښې دي، کله چې دوی یو بل سره مشوره کوي، له دوی سره دی. بېشکه خدای د هغو کړنو احاطه کوونکی دی چې دوی کوي. تاسو د دنیا په ژوند کې د دوی په ملاتړ کولی شئ، خو د قیامت په ورځ د خدای په وړاندې د دوی د ملاتړ کوونکی څوک دی، یا د دوی وکیل به څوک وي؟ (آیتونه ۱۰۵-۱۰۹)

We have bestowed this book on you from on high, setting forth the truth, so that you may judge between people in accordance with what God has taught you. Hence, do not contend with those who betray their trust. Seek God’s forgiveness, for God is indeed Much-Forgiving, Merciful. And do not argue on behalf of those who are false to their own selves. Indeed God does not love those who betray their trust and persist in sinful action. They conceal their doings from men, but they cannot conceal them from God; for He is present with them when, in the darkness of the night, they agree all manner of sayings which displease Him. God certainly encompasses [with His knowledge] whatever they do. You may well argue on their behalf in the life of this world, but who is there to argue on their behalf with God on the Day of Resurrection, or who will be their advocate? (Verses 105-109)

دا متن په ډېر سخت لهجه لیکل شوی، چې د حق د ملاتړ لپاره د غصې احساس ورکوي. په ټول متن کې د عدالت لپاره ژور اندېښنه څرګندېږي۔ لومړی جنبه دا ده چې د خدای رسول ﷺ ته یادونه کېږي چې د خدای کتاب په حقیقت کې له لوړه ده ور نازل شوی، ترڅو هغه د هغه حق پوهې له مخې چې خدای ورته ور زده کړی، د خلکو تر منځ قضاوت وکړي۔ دې یادونې وروسته داسې امر راځي چې هغه هېڅکله د هغو کسانو دفاع ونه کړي چې امانت خیانت کوي۔ هغه نه باید د دوی لپاره جګړه وکړي او نه د دوی په ګټه بحث وکړي۔ همدارنګه هغه ته امر کېږي چې د دې ډول دفاع کولو لپاره د خدای مغفرت وغواړي: "موږ دا کتاب په حق سره تا ته له لوړه نازل کړی، ترڅو د هغه څه له مخې چې خدای تا ته زده کړي، د خلکو تر منځ قضاوت وکړې۔ نو د هغو کسانو په وړاندې دفاع مه کوه چې امانت خیانت کوي۔ د خدای څخه مغفرت وغواړه، بېشکه خدای ډېر بښونکی، مهربان دی۔" (آیتونه ۱۰۵-۱۰۶)

The style here is very firm, smacking of anger in support of the truth. Real concern for justice is felt throughout the passage. The first aspect of this is the reminder to God’s Messenger of the fact that God’s book was, in truth, bestowed on him from on high so that he may arbitrate between people in accordance with what God imparted to him of true knowledge. This reminder is followed by an order requiring him never to defend those who betray their trust. He must not contend for them or argue on their behalf. He is further directed to seek God’s forgiveness for such arguments in their defence: “We have bestowed this book on you from on high, setting forth the truth, so that you may judge between people in accordance with what God has taught you. Hence, do not contend with those who betray their trust. Seek God’s forgiveness, for God is indeed Much-Forgiving, Merciful.” (Verses 105-6)

هغه سورت چې د هغو کسانو په وړاندې یې خپل غوسه بیان کړې چې خپل امانت خیانت کوي، او هغو کسانو ته یې سخت ملامتي ورکړې چې د دوی د دفاع لپاره خبرې کوي، دې عمل، د هغه اغیزو، حساب او بدلې او د عدالت د عمومي اصل بیان کوي. الله تعالی د خپلو ټولو بندګانو سره په بشپړ عدالت معامله کوي. هغه له بندګانو غواړي چې په خپلو معاملو او لینو دینو کې ورته قاعده پلې کړي او د بشپړ عدالت دې معیارونو ته د امکان تر حده رسیدو کوښښ وکړي: «څوک چې بدي کوي یا په خپل ځان ظلم کوي، بیا الله ته بخښنه غواړي، نو هغه به الله بخښونکی او مهربان ومومي. څوک چې ګناه کوي، هغه یې په خپل ضرر کوي. بې شکه الله ښه پوهیدونکی، حکمت لرونکی دی. خو څوک چې یوه ګناه یا غلطي وکړي او بیا تور یې په یو بې ګناه کس واچوي، هغه د دروغ او ښکاره ګناه بار پر ځان اخلي.» (آیتونه ۱۱۰-۱۱۲)

Having stated its angry case against individuals who betray their trust, coupled with its strong censure of those who argue on their behalf, the sūrah states the general principles applicable to this deed, its effects, reckoning and reward, as well as the overall principle of just reward. It is with absolute justice that God deals with all His servants. He requires them to try their best to implement the same rule in their dealings and transactions. They should endeavour as hard as they can to adopt these standards of perfect justice: “He who does evil or wrongs his own soul, and then prays to God to forgive him, shall find God Much-Forgiving, Merciful. For he who commits a sin, does so to his own hurt. God is indeed All-Knowing, Wise. But he who commits a fault or a sin and then throws the blame therefore on an innocent person, burdens himself with both falsehood and a flagrant sin.” (Verses 110-112)

دا درې آیتونه هغه عمومي اصول بیانوي چې خدای تعالی د خپلو بندګانو سره په معامله کې پلي کوي۔ خلک د دې اصولو په پلي کولو کې د یو بل سره او د خدای سره په معامله کې پوره توان لري۔ که دوی دا اصول پلي کړي، نو ځانونه به ډیر زیان څخه وساتي۔

These three verses lay down the general principles that God applies in the treatment of His servants. People are well able to implement these in dealing with one another and with God. If they do, they spare themselves much harm.

پهلې آیت د توبې دروازه د هغه چا لپاره پرانیستې پریږدي چې د خدای بښنه او قبولیت غواړي. «څوک چې بد عمل وکړي یا په خپل ځان ظلم وکړي، بیا خدای ته دعا وکړي چې هغه ته وبښي، هغه به خدای بښونکی، مهربان ومومي.» (آیت ۱۱۰) خدای هلته دی، د هغه چا د بښلو او خپل پراخ فضل د ورکولو لپاره چمتو دی چې په توبه سره هغه ته راوګرځي. هر هغه څوک چې بد عمل کوي، په خپل ځان او نورو ظلم کوي. هغه یوازې په خپل ځان ظلم کولی شي که د هغه ګناه یوازې د هغه په ذات اغیزه وکړي. په هر حال، خدای، رحم کوونکی او احسان کوونکی، هغه کسان چې د هغه بښنه غواړي په هر وخت کې قبلوي، او بښنه او رحمت یې ورته پراخوي. په دوی او د هغه په منځ کې هیڅ شرط، هیڅ شفاعت او هیڅ خنډ نشته. کله چې دوی په توبه سره هغه ته راګرځي، هغه هم په قبولیت سره دوی ته راګرځي او خپل فضل ورباندې کوي.

The first verse leaves the door for repentance wide open for anyone who seeks God’s forgiveness and acceptance. “He who does evil or wrongs his own soul, and then prays to God to forgive him, shall find God Much-Forgiving, Merciful.” (Verse 110) God is there, ready to forgive and bestow His abundant grace on anyone who turns to Him in repentance. Anyone who does evil wrongs himself and others. He may wrong only himself if his sinful action affects only his own person. In any case, God, the Merciful, the Beneficent, receives those who seek His forgiveness at all times, and extends to them His forgiveness and mercy. There is simply no condition, no intercession and no barrier between them and Him. Whenever they turn to Him in repentance, He turns to them in acceptance and bestows on them His grace.

بالآخر، خدای (ج) خپل پیغمبر ته د هغه احسان یادونه کوي چې هغه یې د مکر کوونکو له دوکې څخه وساته. هغه د دوي پلان ښکاره کړ چې په هغې سره دوي غوښتل چې خپل کار پټ کړي ترڅو خلک و نه پوهیږي چې دوي څه پلان جوړ کړی دی. خو دوي ځانونه له خدای (ج) څخه نه پټوي، هغه چې د دوي د ټولو پلانونو په اړه خبر دی. خدای (ج) خپل پیغمبر ته د هغه نورو احسانونو یادونه هم کوي چې په هغې سره یې هغ ته وحی او حکمت، او د هغه څه علم چې هغه نه پوهیده ورکړ. دا د ټولې انسانیت لپاره احسان دی، چې د خدای (ج) په نزد تر ټولو لوړ او ښه احسان دی: ﴿او که د خدای فضل او رحمت ستا په شاملوي نه وای، نو له دوي څخه یوه ډله به خامخا غوښتل چې تا ګمراه کړي﴾.

Finally, God tells His Messenger of the favour He gave him when He protected him from deception by the conspirators. He, thus, exposed their plot by which they tried to conceal matters so that people would not know what they had plotted. Yet they do not hide themselves from God Who is aware of all their plotting. God also reminds His Messenger of His favours by which He gave him revelations and wisdom, as well as knowledge of what he did not know. This is a favour to all mankind represented by the noblest and most honourable one in God’s sight: “But for God’s grace to you and His mercy, some of them would indeed endeavour to lead you astray.

او دوی یوازې په خپلو ځانونو ګمراه کوي، او تاسو ته هېڅ زیان نشي رسولی. خدای ستاسو باندې دا کتاب لوړ څخه نازل کړی او تاسو ته حکمت راکړی، او هغه څه یې درښودلي چې تاسو نه پوهېدئ. د خدای فضل ستاسو په حق کې ډېر لوی دی.“ (آیت ۱۱۳)

Yet none but themselves do they lead astray. Nor can they harm you in any way. It is God who has bestowed this book on you from on high and given you wisdom, and has taught you what you did not know. God’s favour on you is great indeed.” (Verse 113)

دا هغه یوه هڅه وه چې د محمد ﷺ د دښمنانو لخوا، چې د خدای ﷺ ګرانبیه پیغمبر دی، د ډیرو او بیلابیلو هڅو له جملې څخه وه، چې هغوی هڅه کوله تر څو هغه د حق او عدالت له لارې واړوي. خو هر ځل خدای ﷺ هغه ته پراخه فضل ورکړ، او توطئه کوونکي یې پښیمانه کړل او په ګمراهۍ کې یې ډوب کړل. د محمد ﷺ تاریخ د داسې هڅو، د دښمنانو د ناکامۍ او د هغه د بریالیتوب له ډکې ده، کله چې خدای ﷺ هر ځل هغه د سمې لارې ته لارښوونه کوله۔ په دې آیت کې خدای ﷺ هغه ته د خپل فضل او احسانونو یادونه کوي، او په ورته وخت کې هغه ته ډاډ ورکوي چې دغه خلک به هغه ته لږ هم زیان ونه رسوي. دا پخپله د خدای ﷺ د فضل یوه ښکاره بڼه ده۔

This was but one of the numerous and diverse attempts which the enemies of Muĥammad, God’s noble Messenger, tried in order to divert him away from the path of truth and justice. Each time, however, God bestowed on him grace in abundance, leaving the schemers to rue their actions and sink into error. The history of the Prophet Muĥammad, (peace be upon him), is full of such attempts, the failure of his enemies and his own success when God guided him every time to the right way. In this verse, God reminds him of His grace and favours, reassuring him at the same time that such people will not harm him in the least. That in itself is an act of Divine grace.