په آسمانونو کې هرڅه او په ځمکه کې هرڅه د خدای بې‌حده پاکي بیانوي. هغه ډیر زورور، ډیر حکیم دی۔ (آیت ۱)

Everything in the heavens and everything on earth extols God's limitless glory. He is the Almighty, the Wise. (Verse 1)

یہ آیتِ آغاز یوں ایک ایسی حقیقت بیان کرتی ہے جو کائنات میں وقوع پذیر ہو رہی ہے، کہ آسمانوں اور زمین میں جو کچھ ہے، سب اللہ کی عظمت بیان کرتا ہے اور اکیلا اسی کی تعریف کرتا ہے۔ اسی طرح وہ سورت شروع ہوتی ہے جو ان واقعات کو بیان کرتی ہے جو اہلِ کتاب کے کافروں کے انخلاء کا باعث بنے، اور ان کی سرزمین ان مومنوں کو مفت عطا کر دی گئی جو اس کی عظمت بیان کرتے ہیں اور اس کی صفات کے ساتھ اس کی حمد کرتے ہیں۔ وہی غالب ہے، جو اہلِ ایمان کو فتح دینے اور اس کے دشمنوں کو نیست و نابود کرنے پر قادر ہے، اور وہی حکمت والا ہے جو ہر چیز کو ایک متعین مقصد کے مطابق تدبیر کرتا ہے۔

This opening verse states a truth that takes place in the universe, where everything in the heavens and earth extols Gods glory and praises Him alone. This is how the surah that relates the events leading to the evacuation of the unbelievers among the people of earlier revelations and giving their land as a free gain to the believers who extol His glory and praise Him with His attributes begins. It is He who is the Almighty, able to give victory to those who believe in Him and destroy His enemies, the Wise who plans everything in accordance with a definite purpose.

دې سورت بیا د هغو پیښو بیان راکوي چې د نزول سبب شوې.

The surah then gives us an account of the events leading to its revelation:

هغه ذات دی چې د کتاب والا کافرانو یې د لومړي ځل لپاره د دوی له کورونو څخه وایستل. تاسو فکر نه کاوه چې دوی به ووځي، او دوی گمان کاوه چې د دوی قلعې به د خدای له عذابه دوی وساتي. خو خدای د داسې ځای څخه ورباندې راغی چې دوی یې گمان نه کاوه، او د دوی په زړونو کې یې وېره واچوله. نو دوی خپل کورونه په خپلو لاسونو او د مؤمنانو په لاسونو ویران کړل. نو ای د بصیرت خاوندانو، عبرت واخلئ. که خدای دوی ته د جلاوطنۍ حکم نه وای کړی، نو یقیناً به یې په دې دنیا کې دوی ته سخت عذاب ورکړی وای. او په آخرت کې به دوی لره د اور عذاب دی، ځکه چې دوی د خدای او د هغه د رسول مخالفت وکړ.

It is He who drove the unbelievers among the people of earlier revelations out of their homes at the first gathering. You never thought they would go; while they thought that their fortifications would protect them against God. God came upon them from where they had not expected, casting terror into their hearts. Thus, they destroyed their homes by their own hands, as well as the hands of the believers. Learn from their example, you who are endowed with insight. Had it not been for God's having decreed exile for them, He would surely have inflicted [greater] suffering on them in this world. In the life to come they will still endure suffering through the fire because they have defied God and His Messenger.

دَ سورت دوهمه برخه هغه احکام بیانوي چې د دې جګړې او د نورو داسې جګړو په اړه دي چې په کې الله تعالیٰ مسلمانانو ته بې له دې چې جګړه وکړي بریا او غنیمتونه ورکړل. دا احکام په هغه هر ډول اختلاف کې پلي کیږي چیرې چې د خدای لاس مستقیم کار کوي، پرته له انساني پرده.

The second part of the surah lays down the rules concerning gains that were granted by God to the Muslim community in this encounter and in similar ones, where the Muslims achieved victory without having to fight. These rules apply to any conflict where Gods hand works directly, without human cover:

هغه مالونه چې الله تعالیٰ د دوی څخه خپل رسول ته راوګرځول، نو تاسو د هغې د ترلاسه کولو لپاره نه آس دوړولی، نه اوښ.

Whatever gains were taken from them God has turned over to His Messenger; you did not have to spur horse or riding-camel for its sake.

خدای تعالیٰ خپلو پیغمبرانو ته د هغو کسانو په اړه واک درکوي چې هغه یې وغواړي. او خدای په هر شي باندې قادر دی. هغه مال چې خدای د ښارونو د خلکو څخه خپل پیغمبر ته راګرځولی دی، د خدای، د رسول، د خپلوانو، د یتیمانو، د بې وزلو او د مسافرِ بې وسه سړي لپاره دی؛ ځکه دا مال ستاسو د بډاینو ترمنځ نه ګرځي. نو هغه څه چې رسول تاسو ته درکوي، واخلئ، او هغه څه چې تاسو ته منع کوي، له هغې څخه ډډه وکړئ. د خدای څخه وویریږئ؛ ځکه خدای د سزا ورکولو په وخت کې سخت دی. دا مال د هغو مهاجرو بې وزلو لپاره دی چې له خپلو کورونو او مالونو څخه وویستل شول، د خدای د فضل او د هغه د رضا غوښتنه کوي، او خدای او د هغه رسول مرسته کوي. دوی همدا رښتیني خلک دي. او هغو کسانو لپاره هم دی چې د مهاجرینو دمخه په کور (مدینه) کې او په ایمان کې ټینګ شوي وو، هغه کسان چې هغو کسانو سره مینه کوي چې دوی ته هجرت کوي، او په خپلو زړونو کې د هغو شیانو لپاره هیڅ حسد نه لري چې هغوی ته ورکړل شوي دي. دوی هغوی ته د ځانونو په پرتله مخه ورکوي، که څه هم دوی ځانونه اړتیا لري. او څوک چې د خپل ځان له حرص څخه وساتل شي، همدا کامیاب خلک دي. او هغه کسان چې له دوی وروسته راځي وایي: 'ای زموږ ربه! موږ او زموږ هغه ورونه وبخښه چې له موږ دمخه په ایمان راغلي دي، او زموږ په زړونو کې د هغو کسانو په اړه کینه مه پرېږده چې ایمان یې راوړی دی. ای زموږ ربه، ته ډیر مهربان یې، ډېر رحم کوونکی یې.' (آیتونه ۶-۱۰)

God gives His messengers mastery over whomever He wills. God has power over all things. Whatever gains God turns over to His Messenger from the people of the townships belong to God, the Messenger, kinsfolk, orphans, the needy and the traveller in need. Thus, they would not just circulate among those of you who are rich. Whatever the Messenger gives you, take it; and whatever he forbids you, abstain from it. Remain God-fearing; for God is severe in retribution. [Such gains are for] the poor migrants who have been driven out of their homes and possessions, seeking God's favour and His goodly acceptance, and who help God and His Messenger. These are the ones who are true. And to those who were already firmly established in the Home and in faith, those who love the ones that seek refuge with them and harbour no desire in their hearts for whatever the others may have been given. They give them preference over themselves, even though they are in want. Those who are saved from their own greed are truly successful. Those who come after them pray: 'Our Lord! Forgive us and forgive our brethren who preceded us in faith. Leave no malice in our hearts towards those who believe. Lord, You are compassionate, ever merciful. (Verses 6-10)

ځکه چې خدای خپل پیغمبر ته له هغو کلیو والاوو څخه چې څه ورکړي دي، هغه د خدای، د رسول ﷺ، د خپلوانو، د یتیمانو، د مسکینانو او د مسافر لپاره دي، ترڅو دا مال ستاسو له بډایانو ترمنځ یوازې نه ګرځي. او کوم شی چې رسول ﷺ درکړي، هغه واخلئ او کوم شی چې هغه منع کړي، له هغې ډډه وکړئ. او له خدای څخه وویریږئ، بې شکه خدای سخت سزا ورکوونکی دی. (آیت ۷) دا آیت د حکم تفصیل بیانوي مخکې له دې چې د مسلمانې ټولنې د اقتصادي او ټولنیز نظام یوه لویه قاعده بیان کړي: پدې ترتیب، مال “ستاسو له بډایانو ترمنځ یوازې نه ګرځي.” (آیت ۷) د دې پسې یوه لویه اساسي قاعده راځي: “کوم شی چې رسول ﷺ درکړي، هغه واخلئ، او کوم شی چې هغه منع کړي، له هغې ډډه وکړئ.” (آیت ۷) که څه هم دا دواړه قاعدې د هغو ګټو په اړه بیان شوي چې په دې پیښه کې ترلاسه شوي او د دوی د ویش طریقه، خو دواړه قاعدې له دې فوري پیښې څخه اوړي او د اسلامي ټولنیز نظام بنسټیزې اصول بیانوي.

“ Whatever gains God turns over to His Messenger from the people of the townships belong to God, the Messenger, kinsfolk, orphans, the needy and the traveller in need. Thus, they would not just circulate among those of you who are rich. Whatever the Messenger gives you, take it; and whatever he forbids you, abstain from it. Remain God-fearing; for God is severe in retribution.” (Verse 7) This verse gives the details of the ruling before stating a major rule of the Muslim community’s economic and social system: thus, money “would not just circulate among those of you who are rich.” (Verse 7) This is followed by a major constitutional rule: “ Whatever the Messenger gives you, take it; and whatever he forbids you, abstain from it.” (Verse 7) Although these two rules are stated in connection with the gains made in this encounter and how they were to be distributed, both rules go beyond the immediate event to state fundamental principles for the Islamic social system.

په اسلامي اقتصادي نظام کې دوه قاعدې لومړۍ دي چې د ټولنې د ځانګړې ملکیت منل کیږي، خو دا قاعده په داسې یوې ټاکلې قانون پورې تړلې ده چې ټولنې کې د مال یوازې د شتمنو ترمنځ ګرځیدو امکان له منځه وړي. هر هغه حالت چې د غریبانو د مال د عمومي ګرځښت څخه بهر پاتې کیدو سبب شي او مال یوازې د شتمنو په لاس کې پاتې کړي، د اسلامي اقتصادي نظام سره ټکر لري او د دې نظام د ټولنیزې تنظیم یوه لویه موخه له مینځه وړي. د مسلمانانو ټولنې کې ټول معاملې باید داسې تنظیم شي چې داسې حالت رامینځته نشي، او که دا حالت موجود وي، نو باید له مینځه یوړل شي.

The first of these two rules defines a major aspect of the Islamic economic system which approves private ownership but makes it subject to this rule that excludes the possibility of wealth being circulated only among the rich in society. Whatever situation leads to the poor being outside the general circulation of wealth, keeping it only in the hands of the rich, is contrary to the Islamic economic system and works against one of its major social organization objectives. All transactions in the Muslim community must be so organized so as not to allow such a situation to develop, and to dismantle it if it does exist.

د دویم اصول چې په آیت کې راغلی، یوازینی سرچینه ده چې پر بنسټ یې قانون جوړیږي: «هرڅه چې رسول تاسو ته درکړي، هغه واخلئ، او هرڅه چې تاسو ته منع کړي، له هغې څخه ډډه وکړئ». (آیت ۷) دا اصول د اسلامي اساسي قانون لنډیز دی. د اسلامي نظام د قانون اعتبار پر دې بنسټ والړ دی چې قانون موږ ته د پیغمبر ﷺ له لارې د قرآن یا سنت په بڼه درکول شوی دی. ټوله ټولنه، پشمول واکمن او د دولت ماشین، داسې هیڅ قانون نشي جوړولی چې د هغه خلاف وي چې پیغمبر ﷺ موږ ته راکړی دی. که داسې قانون جوړ شي، نو هغه بې اعتباره دی، ځکه د اعتبار اصلي بنسټ ته یې اړتیا نشته. دا نظام د ټولو انساني جوړ شوو نظریاتو خلاف دی، په دې کې هغه نظریات هم شامل دي چې ټولنه یا ملت د ټولو واکونو سرچینه ګڼي او ملت ته دا حق ورکوي چې هرڅه غوره کړي هغه قانون جوړ کړي. د اسلام له مخې، واک د خدای هغه قانون ته تعلق لري چې د هغه د رسول ﷺ له خوا بیان او تشریح شوی دی. د مسلمانې ټولنې دنده دا ده چې اسلامي قانون ساتلی وساتي او پلی یې کړي. واکمن او دولت دا دنده د ټولنې په استازیتوب تر سره کوي. دا د مسلمانې ټولنې حدود دي، او هغه نشي د قانون په هیڅ برخه کې د هغه خلاف عمل وکړي چې پیغمبر ﷺ یې بیان کړی دی.

The second rule laid down in the verse defines the only source of legislation: “ Whatever the Messenger gives you, take it; and whatever he forbids you, abstain from it” (Verse 7) This rule sums up the Islamic constitution. The authority of the law in the Islamic system is based on the fact that legislation is given to us by the Prophet in the form of the Qur’an or the Sunnah. The entire community, including the ruler and government machinery, cannot enact any law that is contrary to what is given to us by the Prophet. Should it enact such a law, that law is devoid of authority, because it lacks the very basis of authority. This system is contrary to all man-made theories, including those which make the community, or the nation, the source of all authorities, giving the nation the right to enact whatever legislations it chooses. Under Islam, authority belongs to Gods legislation as stated and explained by His Messenger. The Muslim community’s role is to keep Islamic law intact and to implement it. The ruler and the government undertake this task on behalf of the community. These are the limits of the Muslim community, and it cannot act contrary to what the Prophet has stated in any aspect of the law.

په هغه برخه کې چې کومه قانوني حکم نه وي بيان شوی، ټولنه کولی شي هغه حکمونه وضع کړي چې هغه يې مناسب ګڼي، په دې شرط چې د هغه اصل سره مخالف نه وي چې پيغمبر ﷺ بيان کړی وي. دا د اسلامي نظام يوه برخه ده. هر قانون چې وضع کيږي بايد د هغه څه پيروي وکړي چې پيغمبر ﷺ ښوولي دي، که په دې اړه بيان موجود وي، او بايد د هيڅ اسلامي اصل سره په ټکر کې نه وي که چيرې داسې بيان نه وي. د مسلمانو ټولنې او د هغې د حکومت واکمني په همدې حدودو کې پاتې کيږي. دا يو ځانګړی نظام دی، چې د هيڅ انساني جوړ شوي نظام په څير نه دی. دا د انساني ټولنې لپاره قانون، چې له خدايه دی، او هغه قانون، چې کائنات يې ادارهکوي او خدای يې ټاکلی دی، ترمنځ هماهنګي ټينګوي. که د انساني قانون او د کائناتو د قانون ترمنځ ټکر رامنځته شي، نو انسان به په بشپړه بدبختۍ کې پريوځي.

«[ایسی غنیمتیں] هغه غریب مهاجرینو لپاره دي چې له خپلو کورونو او مال و متاع څخه وتل شوي دي، د خدای د فضل او د هغه د رضا غوښتنه کوي، او خدای او د هغه رسول ﷺ سره مرسته کوي. دغه خلک هم هغه صادقان دي.» (آیت ۸) دا هغه ریښتیني انځور دی چې د مهاجرینو اصلي ځانګړتیاوې ښکاره کوي۔

“ [Such gains are for] the poor migrants who have been driven out of their homes and possessions, seeking God's favour and His goodly acceptance, and who help God and His Messenger. These are the ones who are true” (Verse 8) This is a true picture highlighting the main features of the Muhajirin.

یقیناً دوی د خپل اصلي ښار مکې څخه تښتیدو ته مجبور شول، د خپلو خپلوانو او قبیلې وروڼو له خوا د ډیر فشار او ځورونې لاندې.

They were certainly forced to flee their home town, Makkah, under much pressure and persecution by their own kinsfolk and tribesmen.

دوی هیڅ جرم ونه کړ پرته له دې چې یوازې خدای ته ایمان یې درلود. دوی خپل کورونه او شتمني پرېښودې، "د خدای د فضل او د هغه د ښه رضا غوښتنه کوله." (آیت ۸) دوی پوه شول چې د هغه پرته بل هیڅ مرستندوی یا ساتونکی نلري. که څه هم شمېر یې لږ و، هر ځای ته یې تعقیب کېدل، خو دوی د خپلو زړونو او تورونو سره "د خدای او د هغه د رسول مرسته کوله"، حتی د ستونزمنو او سختو شېبو په وخت کې هم. له همدې امله، دوی د قرآن کریم له خوا ورکړل شوی ښه توصیف ترلاسه کړ: "دا هغه خلک دي چې صادق دي." (آیت ۸) دوی د خپل ایمان کلمه وویله او په عمل یې تاییده کړه. دوی په دې دعوه کې صادق وو چې هغوی خپل ځان له ټولو شیانو پورته د هغه لپاره غوره کړی و، او د رسول الله ﷺ سره یې د تعقیب په ژمنه کې هم صادق وو. دوی د حق سره صادق وو، او پخپله ځان یې د حق ژوندۍ بڼه جوړه کړه.

They committed no offence other than believing in God alone. They abandoned their homes and possessions “seeking God's favour and His goodly acceptance.” (Verse 8) They realized that they had no helper or protector other than Him. Although they were few in number, chased everywhere, they “help God and His Messenger," with their hearts and swords, even at the hardest and most critical of times. Hence, they have earned the good description given to them in the Qur’an: “ These are the ones who are true.” (Verse 8) They said the word indicating their belief and confirmed it with their actions. They were true to their claim that they had chosen Him above all else, and true to their pledge to God’s Messenger that they would follow him. They were true to the truth, making of themselves a living version of it.

«او هغو کسانو ته چې دمخه د کور او ایمان په کې ټینگ شوي وو، هغه کسان چې هغو کسانو سره مینه کوي چې د دوی پناه ته راغلي دي، او په زړونو کې د هغه څه لپاره هیڅ ارمان نه لري چې ورکړل شوي دي نورو ته، او دوی ته له ځانونو باندې لومړیتوب ورکوي، که څه هم دوی پخپله اړتیا لري. هغه کسان چې د خپل ځان له حرص څخه خلاص شوي، دوی په ریښتیا کامیاب دي.» (آیت ۹) دا بیا د انصارو د ځانګړتیاوو یوه روښانه او ریښتینې انځور دی. دا یو ځانګړی ډله وه. دوی په عمل کې داسې معیارونه ترلاسه کړل چې ډیری خلک به یې ډېر آرماني وګڼي چې ریښتیا وي، او داسې لوړ مقامونو ته ورسیدل چې زموږ تصور هم ورته نه رسیږي.

سورت اب دوبارہ اُس واقعے کے بارے میں بات کرتی ہے، اور ایک اور گروہ کی تصویر کشی کرتی ہے جس نے اس میں کردار ادا کیا، یعنی منافقین۔

The surah now turns back to discuss the event itself, painting a picture of another group that played a role in it, the hypocrites:

آیا تاسو په هغو منافقانو خبر نه یاست چې خپلو هغو ورونړو ته وايي چې له اهل کتابو څخه کافران دي: که تاسو وشړل شوئ، نو موږ هم له تاسو سره ځو او ستاسو په اړه به هېڅوک ونه منو، او که تاسو ته برید وشي، نو موږ هم په تاسو مرسته کوو؟ خدای ګواهي ورکوي چې دوی يقينا دروغجن دي. که دوی وشړل شي، نو دوی به هم له دوی سره ونه ځي، او که دوی ته برید وشي، نو دوی به هم دوی سره مرسته ونه کړي. او که هم دوی سره مرسته وکړي، نو خامخا به شاته ګرځي، بيا به هيڅ مرسته ونه مومي. تاسو (مؤمنانو) په زړونو کې د دوی ويره د خدای له ويرې زياته اچوئ، ځکه دوی داسې خلک دي چې پوهه نه لري. دوی به هېڅکله د ټولو په ګډه له تاسو سره جنګ ونه کړي، مګر د کلاوو په پناه کې يا د ديوالونو تر شا. د دوی تر منځ ځواکمن دښمني ده. ته به دوی متحد ګڼي، حال دا چې زړونه يې يو له بل سره مخالف دي، ځکه دوی داسې خلک دي چې عقل نه کاروي. په شان د هغو کسانو چې لږ وخت دمخه خپلو کړنو بد پايله وچکه، او د دوی لپاره دردوونکی عذاب دی. د شيطان په شان چې انسان ته وايي: کافر شه! خو کله چې انسان کافر شي، نو شيطان وايي: زه له تا څخه بېزاره يم، زه له خدای څخه ويره لرم چې د ټولو عالمانو پالونکی دی. پای ته به دواړه په اور کې ولويږي، چېرته چې به تل پاتې کيږي. دا د ظالمانو سزا ده.

Are you not aware of those hypocrites who say to their brethren who disbelieve among the people of earlier revelations, *If you are driven out, we shall most certainly go with you, and shall never pay heed to anyone against you; and if you are attacked, we shall most certainly come to your aid? God bears witness that they are indeed liars. If they are driven out, they will not go with them; and if they are attacked, they will not help them. Even if they come to their aid, they will most certainly turn their backs in flight; and in the end they will have no help. You, [believers,] arouse in their hearts a fear more intense than their fear of God, because they are devoid of understanding. They will never fight you even in a body except from within fortified strongholds or from behind walls. Strong is their internal hostility. You may think that they are united when in fact their hearts are at odds with one another, because they are people who will not use their reason. Like those who, a short while before them, had to taste the evil that came from their own doings. Painful suffering is in store for them. Like Satan, who says to man, 'Reject the faith!" Yet when man disbelieves, Satan says, 7 here and now disown you. I fear God, the Lord of all the worlds.’ Both will end up in the fire, where they will abide. Such is the reward of the wrongdoers. (Verses 11-17)

دا سورت د منافقانو هغه خبرې بیانوي چې دوی د بنو نضیر یهودانو ته کړې وې، چې د مرستې ژمنې به ورسره کوي، خو بیا به یې ژمنې نه پوره کولې او ښودل به یې چې دوی د خپلو ژمنو پروا نه لري. د دې آیتونو هرې جملې یو حقیقت بیانوي، زړونه متاثره کوي، احساسات پاروي او د زده کړې، علم او نه ماتیدونکي ایمان یو اصل تأسیسوي.

دا د المدینې څخه د بنو النضیر د ویستل کېدو کار لومړی نه و. دا د بنو قینقاع د ویستل کېدو څخه مخکې و، چې لاندې آیت شاید پر همدغې ډلې دلالت کوي:

This evacuation of the al-Nadir from Madinah was not the first of its kind. It was preceded by the evacuation of the Qaynuqa( tribe, to which the following verse most probably refers:

هغه کسان چې د دوی له کارونو څخه چې څه بدی راغله، هغې څخه یوه لږ وخت دمخه یې خوند واخست. دوی لپاره دردناک عذاب خوښ دی۔

those who, a short while before them, had to taste the evil that came from their own doings. Painful suffering is in store for them.

(آیت ۱۵)

(Verse 15)

د بنوقینقاع د یهودو سره پیښه د بدر د جګړې څخه وروسته، مګر د احد د جګړې څخه مخکې وشوه. بنوقینقاع د پیغمبر ﷺ او مسلمانانو سره د تړون پابند وو. کله چې مسلمانانو په بدر کې کافرانو باندې لویه بریا ترلاسه کړه، یهود خفه شول او د مسلمانانو په وړاندې یې کینه په زړه کې ساتله. دوی ویریدل چې په مدینه کې به د دوی حیثیت کمزورۍ ته ورسیږي، او د مسلمانانو حیثیت به پیاوړی شي. پیغمبر ﷺ د هغو خبرو څخه خبر شو چې دوی یو بل ته په پټه کې کوي، او د دوی بد نیت یې معلوم کړ.

The encounter with the Jewish tribe of Qaynuqa( took place after the Battle of Badr, but before the Battle of Uhud. The Qaynuqa( were bound by a treaty with the Prophet and the Muslims. When the Muslims won a great victory against the unbelievers in Badr, the Jews were upset and harboured a grudge against the Muslims. They feared that their position in Madinah would be weakened while the position of the Muslims would be strengthened. The Prophet got wind of what they were whispering to one another and learnt of their ill intentions.

هغوی ته یې د هغه هوکړې یادونه وکړه چې له هغوی سره یې لاسلیک کړی و، او خبرداری یې ورکړ چې د دوی دغه چلند ممکن بد پایله ولري. هغوی په بې ادبۍ ورته ځواب ورکړ او وې ویل: «ای محمد ﷺ! د خپل ځواک په اړه ډیر لوړ فکر مه کوه. ته یوازې هغه ډله ته رسیدلی یې چې د جنګ په هنر کې ډیر کم پوهیدل، او ته په هغوی باندې د بریا ترلاسه کولو توان درلود. که ته له موږ سره جنګ ته ودرېږې، نو ډېر ښه به پوه شې چې موږ ریښتینی جنګیالي یو.» له دې وروسته هغوی د مسلمانانو په وړاندې پر پرله پسې اشتعالي کړنو ولاړ شول.

He reminded them of the treaty he had signed with them and warned them that their attitude might augur ill. They replied rudely to him, saying: “Muhammad! Do not think too highly of your power. You have only encountered a group who knew little about fighting a war and you managed to score a victory against them. Should you engage us in battle, you will certainly know that we are true fighters.” They followed this with repeated provocations against the Muslims.

اوس سورت د مؤمنانو سره خطاب کوي، هغوئ ته د هغه صفت په نوم بولي چې هغوئ ته تر ټولو خوښ دی، او دوی د نورو ټولو څخه جلا کوي او دوی ته د مثبت اوسیدو اسانه کوي. دوی ته امر کیږي چې د خدای ویره وساتي، د هغه څه حساب وکړي چې د خپل راتلونکي ژوند لپاره یې چمتو کوي، تل چوکس اوسي او ډاډ ترلاسه کړي چې د هغو پخوانیو خلکو لاره نه نیسي چې خدای یې هیر کړ. مؤمنانو دمخه هغه انجام لیدلی دی چې د هغو ځینو کسانو سره پېښ شو چې د دوزخ اور لپاره ټاکل شوي دي.

The surah now addresses the believers, calling them by the quality they love best, distinguishing them from all others and making it easy for them to be positive. They are called upon to remain God-fearing, to take stock of what they prepare for their life to come, to be always alert and make sure that they do not follow in the footsteps of those earlier people who forgot God. The believers have already seen the fate that befell some of these who are destined for the fire of hell:

ای مؤمنانو! د خدای څخه وویرېږئ، او هر نفس باید وګوري چې سبا (د قیامت) لپاره څه شی مخته لیږي. د خدای څخه وویرېږئ، بېشکه خدای د هغه څه ښه خبر دی چې تاسو یې کوئ۔ او د هغو کسانو په څېر مه کېږئ چې خدای یې هېر کړی، نو خدای هم د دوی نفسونه هېر کړل. دوی همدا فاسقان دي۔ د اور والا او د جنت والا برابر نه دي. د جنت والا په حقیقت کې هم هغه کامیاب کسان دي۔

Believers, have fear of God. Let every soul consider carefully what it sends ahead for tomorrow. Remain God fearing, for God is fully aware of all that you do. Be not like those who forget God, so God causes them to forget their own souls. They are the transgressors. Not equal are the ones destined for the fire and the ones destined for paradise. Those who are destined for paradise are indeed the ones who will triumph.

(آیتونه ۱۸-۲۰)

(Verses 18-20)

دغه د خدای ویره یوه داسې ذهني حالت دی چې الفاظ یې په بشپړه توګه نشي بیانولی. دا هغه حالت دی چې د انسان زړه یې هوښیار ساتي او هر وخت د خدای حضور احساسوي. دا انسان تل په لټه کې ساتي، په دې ویره کې چې ښایي خدای دې هغه د داسې حالت میں وګوري چې هغه ته ناخوښ وي. مؤمن پوهیږي چې د خدای سترګه هر چا او هر زړه ته په هر وخت کې ګوري. انسان به څنګه او کله داسې حالت کې وي چې خدای ونه ګوري؟

Such fear of God is a mental state that words cannot fully describe. It is a condition that makes the human heart alert, feeling Gods presence at every moment. It keeps man always on the watch, fearing that God may see him in a condition that displeases Him. A believer knows that Gods eye watches everyone and every heart at every moment. How and when can man be in a situation that God does not see?

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ} "اے ایمان والو! اللہ سے ڈرو اور ہر شخص دیکھے کہ اس نے کل کے لیے کیا آگے بھیجا ہے۔" (آیت 18) Oops, I need to correct myself: the text you gave me is in English, so here is the Pashto translation of it. دا یو داسې جمله ده چې د خپلو الفاظو څخه ډېره زیاته مانا لري. یوازې د دې تصور هم د یو انسان زړه ته د ژوند د ټولو هغو عملونو ریکارډ راولي چې هغه یې ترسره کړي دي. هغه په دقت سره هر کرښه ګوري، د هرې برخې په ليدو سره خپل ټول مجموعي حساب جوړوي. کله چې دا کار وکړي، نو پوهېږي چې د خپل راتلونکي ژوند لپاره یې څه مخکې لېږلي دي. دا هغه ته د هغه کمزورتیاوو او کموالیو خبرداری ورکوي، که څه هم هغه ډېر ښه کارونه کړي وي. که د هغه خالص حساب د نیکو عملونو لږ مقدار وښيي، نو هغه به څه احساس وکړي؟ دا خبره په یقین سره د انسان زړه تل ویښ ساتي، او تل په دې لټه کې وي چې د نیکو عملونو ریکارډ څنګه ښه کړي.

دا سورت اوس یو زوړ ځواکمن یادونه اضافه کوي چې زړونه تر ژورو لړزوي۔

The surah now adds a powerful note that shakes hearts to the core.

دا په ښکاره کوي چې که قرآن په یو داسې ډول نازل شوی وای چې سخت ډبرې یې اغیزمنې کړې وای، نو څه اغیز به یې لرلای.

It portrays what effect the Qur’an would have had on solid rocks had it been so sent down:

که دا قرآن مو په یو غر باندې نازل کړی وای، نو ته به یې وینی چې هغه ډبره ډبره کیږي او د خدای د ویري له امله ټوټه ټوټه کیږي. دا مثالونه مو خلکو ته بیانوو، ترڅو دوي فکر وکړي.

Had We brought down this Quran upon a mountain, you would have seen it humble itself and break asunder for fear of God. We put such images before people so that they may reflect. (Verse 21)

دا عکس حقیقت منعکس کوي. دا قرآن دومره وزن، ځواک او د زړه د لړزولو اغېز لري چې کله مو هغه د خپل حقیقي شکل سره ترلاسه کړي، نو په بشپړه توګه نه منل کېږي. (عمر بن الخطاب په دې تجربه کې تېر شو کله چې هغه د یوه لوستونکي څخه اوریدل چې د سورۃ الطور لومړني آیتونه لوستل: {والطور * وکتاب مسطور * في رق منشور * والبیت المعمور * والسقف المرفوع * والبحر المسجور * إن عذاب ربک لواقع * ما له من دافع} (۵۲: ۱-۸). کله چې هغه اوریدل، نږدې یوې دیوال ته تکیه وکړه. بیا کور ته راستون شو او ناروغ شو. خلک یوه میاشت د هغه د روغتیا پوښتنې لپاره ورتلل.)

This image reflects the truth. This Qur’an has such weight, power and shaking influence that is absolutely irresistible when we receive it as it truly is. (Umar ibn al-Khattab had such an experience when he overheard a reciter reading the opening of Surah 52: “By Mount Sinai; by a scripture inscribed on unrolled parchment; by the much-visited House; by the vault raised high; by the swelling sea; your Lord} punishment will indeed come to pass. Nothing can stop it..." (52: 1-8) As he listened, he leaned on a wall nearby. He then went back home and felt ill. People kept visiting him for a month, enquiring after his health.

هغه شیبه چې یو انسان د قرآن د کومې حقیقت په اړه بشپړ توګه حساس وي، په هغه کې به هغه ولړزي او وهل به کیږي. هغه به داسې بدلونونه تجربه کړي چې د فزیکي نړۍ په مثالونو کې تر ټولو ښه د مقناطیسي او برېښنا له اغیزو سره څرګندیدای شي، یا حتی له هغو هم زورور. هغه خدای چې د غرونو پیدا کوونکی دی او قرآن یې له لوړې څخه نازل کړی دی، فرمایي: «که مونږ دا قرآن په یو غر نازل کړی وای، نو ته به یې وینې چې هغه به د خدای له ویرې ډوب شی او ټوټې ټوټې به شي». (آیت ۲۱) څوک چې د قرآن د خپلو باطني روحونو لمس کولو کې کومه تجربه لري، هغه به دا حقیقت داسې درک کړي چې په بل ډول نه شي څرګندولای. «مونږ دا مثالونه انسانانو ته بیانوو ترڅو فکر وکړي». (آیت ۲۱) داسې یو مثال باید زړونه سوچ او فکر ته وهڅوي.

The moments when a person is fully receptive of some truth contained in the Qur’an will see him shake and shudder. He will experience such changes that are best represented in the physical world by the effects of magnetism and electricity or even stronger. God, the Creator of the mountains who bestowed the Qur’an from on high, says: “Had We brought down this Quran upon a mountain, you would have seen it humble itself and break asunder for fear of God." (Verse 21) Anyone who has had some experience of the Qur’an touching their inner souls will appreciate this truth in a way that cannot be otherwise expressed. “ We put such images before people so that they may reflect" (Verse 21) Such an image should keep hearts thinking and reflecting.

د سورت پاتې برخه د خدای د ډیرو نومونو او صفتونو په یادولو سره د هغه د ستاینې لپاره ځانګړې ده. دا د قرآن د اغیز یو اړخ دی چې په کائنات کې ښکاري. داسې ګڼل کیږي لکه کائنات یو داسې انسان وي چې په خوله یې دا ستاینه کوي، او یوه پراخه پاچاهي په هر کونج کې دا غږ ځوابوي. د خدای دا صفتونه د کائنات په ماهیت، د هغې پدیدو او اړیکو باندې ښکاره اغیز لري. کله چې کائنات دا ستاینه وړاندې کوي، نو د دې صفتونو او د هغو د اغیزو د رښتیا والي شاهدي ورکوي.

The rest of the surah is devoted to a long glorification of God, citing a number of His names and attributes. This serves as an aspect of the influence of the Qur’an on the universe. It is as if we see the universe as a person expressing this glorification with his mouth, and a vast kingdom echoing it in every corner. These attributes of God have clear effects on the very nature of the universe, its phenomena and interactions. As it offers this glorification, it testifies to the truth of these attributes and their effects:

هغه الله دی: د هغه پرته بل هیڅ معبود نشته. هغه هغه څه پیژني چې د هیڅ چا د ادراک څخه پورته دي، او هغه څه هم چې لیدل کیږي. هغه د مهربانۍ خاوند دی، ډیر رحم کوونکی دی. هغه الله دی:

He is God: there is no deity other than Him. It is He who knows all that is beyond the reach of anyone's perception, as well as all that which can be witnessed. He is the Lord of Grace, the Ever Merciful. He is God:

ده هغه ذات پرته بل هیڅ معبود نشته، هغه چې واکمن دی، پاک دی، د سلامتیا سرچینه دی، د ایمان ورکوونکی دی، د ټولو ساتونکی دی، زبردست دی، د هر څه اصلاح کوونکی دی، او د ټولو لويي د هغه لپاره ده. د خدای ذات له هغو شریکانو څخه پاک دی چې دوی د هغه سره شریکوي. هغه خدای دی.

there is no deity other than Him, the Sovereign, the Holy, the Source of Peace, the Giver of Faith, the Guardian over all, the Almighty, the Compeller, to whom all greatness belongs. Exalted is God in His limitless glory above anything they associate as partner with Him. He is God:

هغه پیدا کونکی دی، هغه چې هر شی ته شکل او صورت ورکوي. د هغه ښکلي نومونه دي. هر هغه څه چې په آسمانونو او ځمکه کې دي د هغه پاکي بیانوي. هغه یوازې زبردست دی، ډیر حکمت والا دی۔ (آیتونه ۲۲-۲۴)

the Creator, the Maker who gives shape and form to all. His are the most gracious names. Everything in the heavens and earth extols His limitless glory. He alone is the Almighty, the Wise. (Verses 22-24)

دا یوه پراخه ستاینه ده چې د خدای د ډیرو سترو صفتونو سره یوځای کوي. دا درې برخې لري، او هره برخه د خدای د یووالي څرګندونې سره پیل کیږي، یا په دې ډول: «هغه خدای دی: له هغه پرته بل هیڅ معبود نشته»، یا یوازې: «هغه خدای دی». د دې ډیرو مهربانو نومونو یا صفتونو هر یو په کائنات کې خپل ښکاره اغیز لري او د انساني ژوند باندې احساسیدونکی تاثیر لري. په دې توګه دوی د انسان زړه ته دا خبره رسوي چې د ژوند او ژونديو په باب دوی څه اغیز لري. دا منفي صفتونه نه دي. نه دي له کائنات، د هغه له حالاتو، پدیدو او پېښو څخه جلا.