هود (هغه وعده چې هیڅکله نه ماتیږي) ۵۰-۶۸

هود (هغه وعده چې هیڅکله نه ماتیږي) ۵۰-۶۸ - په قرآن کریم کی سیوری کې | Quran Course

نوح علیہ السلام کی قوم اب تاریخ کا حصہ بن چکی تھی: ان کی اکثریت، جنہوں نے اس کے پیغام کو جھٹلایا، غرق ہوکر بھلا دی گئی۔ وہ زمین پر زندگی سے اور اللہ کی رحمت سے بھی محروم کر دیے گئے۔ جو لوگ بچ گئے، انہیں اللہ کے وعدے کی تکمیل میں زمین پر آباد کیا گیا۔

So Noah’s people became past history: the great majority who denied his message were drowned and forgotten. They were banished from life on earth as also from God’s grace. The survivors were established on earth in fulfilment of God’s promise:

«هغه چا ته چې د خدای څخه ویره لري، وروستۍ بریا (د برلاسي کیدو وعده) د هغوی ده۔» (آیت ۴۹)۔ د نوح علیه السلام سره د خدای وعده په لاندې آیت کې لنډه شوې ده: «ویل شو: ای نوحه! د زموږ له لوري د سلامتیا او برکتونو سره ښکته شه، هم په تا باندې او هم په هغو امتونو باندې چې ستا سره دي۔ او نور امتونه به موږ ځانګړې برخه ورکړو، بیا به دوی ته زموږ له لوري دردوونکی عذاب ورسیږي۔» (آیت ۴۸)۔ لکه څنګه چې وخت تیر شو او تاریخ خپل مسیر وواهه، د خدای وعده پوره شوه۔ د عاد قوم هم د نوح علیه السلام د اولاد هغه برخه وه چې په ځمکه کې خواره شوه، لکه څنګه چې ثمود قوم هم هم همداسې وو۔ دواړه ټولنې د سزا وړ وګرځیدې:

“The future belongs to those who are God-fearing.” (Verse 49). God’s promise to Noah is summed up in the following verse: “The word was spoken: ‘Noah, disembark in peace from Us, and with Our blessings upon you as well as upon generations from those who are with you. As for other folk, We shall let them have enjoyment, and then there will befall them grievous suffering from Us.’” (Verse 48) As time passed and history took its course, God’s promise was fulfilled. The `Ād were part of Noah’s offspring who dispersed on earth, as were the Thamūd. Both of these communities deserved to be punished:

نور خلک ته به مو لږ وخت ژوند ورکړ، بیا به مو له خوا دردناک عذاب ورباندې راشي. یوه بشپړه دوره ختمه شوه او د جاهلیت ځواکونه بیرته په پوره زور راستانه شول.

“As for other folk, We shall let them have enjoyment, and then there will befall them grievous suffering from Us.” A full cycle had turned and the forces of jāhiliyyah were back in full sway.

د انسانانو پرله پسې نسلونه، چې شمېر یې یوازې خدای پوهیږي، باید ژوند کړی او تېر شوي به وي، داسې چې د خدای په سمه تابعداري سره لارښوونه شوي وو. دا پدې مانا ده چې دوی د اسلام له مخې ژوند کاوه، کوم چې د دوی د پلرونو، آدم او حوا دین و. دوی همداسې پاتې شول تر دې چې شیطان دوی د سمې لارې څخه غولاوه، چې په خپل وار سره د هغه جاهلیت سبب شو چې نوح ورسره مخ شو. خو نوح ﷺ او د هغه پیروان د خدای له خوا وژغورل شول. پاتې انسانان د سیلاب په واسطه له منځه لاړل، د نوح ﷺ د دعا په ځواب کې. بیا هم ډېر نسلونه، چې یوازې خدای پوهیږي، د خدای د تابعداري اصول د خپل ټولنیز نظم بنسټ وګرځولو. دوی همداسې دوام ورکاوه تر دې چې شیطان بیا وکولای شو دوی له لارې وګمراهوي.

Successive generations of mankind, whose number is known only to God, must have lived and passed away, having been guided by true submission to God. This means that they lived according to Islam, which was the faith of their parents, Adam and Eve. They remained so until Satan cajoled them from the straight path, which, in turn, gave rise to the kind of jāhiliyyah Noah faced. Noah (peace be upon him), however, was saved with his followers by God. The rest of mankind were destroyed in the floods, in response to Noah’s prayers. Again, numerous generations, known only to God, adopted as the basis of their social order the principle of submission to God. They continued to do so until Satan was able once again to cause them to stray.

د عاد او ثمود قومونه د جاهلیت پورې تړاو لرل۔

The peoples of `Ād and Thamūd belonged to jāhiliyyah.

عاد یوه قبیله وه چې د عربستان په جنوب کې د الأحقاف، یعنې د ریګو د غونډیو په سیمه کې اوسیدله. ثمود د الحِجر د کلیو کې اوسیدل، هغه سیمه چې د مدینې او تبوک ترمنځ د شمالي عربستان یوه برخه ده. دواړه قبیلې ډېرې زورورې او شتمنې وې. دواړو هم د سمې لارې څخه لاس واخیست او د یوازې خدای عبادت پر ځای د بتانو عبادت یې غوره کړ. دوی د خدای د پيغمبرانو پر وړاندې دروغ جوړونې تورونه ولګول.

The `Ād were a tribe living at al-Aĥqāf, or the sand dunes, in the south of the Arabian peninsula. The Thamūd lived in the townships of al-Ĥijr, an area between Madinah and Tabūk in North Arabia. Both tribes were extremely powerful and affluent. Both also deviated from the right path and chose idol worship in preference to the worship of God alone. They accused God’s messengers of fabricating lies.

له همدې کبله د دوی تاریخونه د مؤمنانو لپاره د درسونو څخه ډک دي، چې د سورې په پیل کې بیان شوي حقایق تاییدوي.

Hence, their histories are full of lessons for the believers, confirming the facts outlined in the opening passage of the sūrah.

او د عاد قوم ته مو د دوی ورور هود ولېږه. هغه وویل: ای زما قومه! یوازې د خدای عبادت وکړئ، ستاسو لپاره د هغه پرته بل معبود نشته. په حقیقت کې تاسو دروغ جوړونکي یئ. ای زما قومه! زه د دې (پیغام) لپاره له تاسو څخه هیڅ اجر نه غواړم. زما اجر هغه ذات پر ورکړي چې ما یې پیدا کړی دی. آیا تاسو نو عقل نه کاروئ؟ ای زما قومه! د خپل رب څخه بښنه وغواړئ، بیا هغه ته توبه وباسئ. هغه به تاسو ته له آسمانه باران ډېر راولي او ستاسو ځواک به نور هم زیات کړي. مجرمانو په شان مه مخ اړوئ.

To `Ād, We sent their brother Hūd. He said: My people! Worship God alone; you have no deity other than Him. You are indeed inventors of falsehood. No reward do I ask of you, my people, for this [message]. My reward rests with Him who brought me into being. Will you not, then, use your reason? My people! Seek your Lord’s forgiveness, and then turn to Him in repentance. He will cause the sky to rain abundance on you, and will add strength to your strength. Do not turn away as guilty criminals.’ (Verses 50-52)

ہود کا تعلق قبیلۂ عاد سے تھا۔ وہ اُن کا بھائی تھا، یعنی اُس خون کے رشتے میں بندھا ہوا جو تمام قبیلے والوں کو آپس میں جوڑتا ہے۔ یہ رشتہ یہاں اس لیے نمایاں کیا گیا ہے کہ اِسی سے بھائیوں کے درمیان اعتماد، ہمدردی اور خیرخواہی کے جذبات پیدا ہونے چاہئیں۔ اسی لیے عاد کا اپنے بھائی اور نبی کے ساتھ رویّہ نہایت عجیب اور انتہائی ناپسندیدہ معلوم ہوتا ہے۔ عاد اور اُن کے بھائی کے درمیان جدائی ایک نظریاتی اختلاف کی وجہ سے پیدا ہوئی۔ یوں یہ بات زور دے کر واضح کی گئی ہے کہ جب ایمان کا رشتہ موجود نہ ہو تو دوسرے تمام رشتے بے معنی ہو جاتے ہیں۔ اسلامی معاشرے میں اسی رشتے کو خاص اہمیت دی گئی ہے، اور اس سے اسلامی ایمان کی حقیقت اور اس کے طرزِ عمل کا راستہ بالکل واضح ہو جاتا ہے۔

Hūd belonged to the tribe of `Ād. He was, then, their brother, tied to them by the blood relations that bind all tribesmen. This tie is emphasized here because it should generate confidence, compassion and honest counsel between brethren. Hence, their attitude towards their brother and prophet seems very odd and exceedingly repugnant. The parting of the ways between the `Ād and their brother comes about because of an ideological conflict. Thus the concept of the invalidity of all ties when the bond of faith is non-existent is strongly emphasized. This bond is thus given prominence in Islamic society, making absolutely clear the nature of Islamic faith and its line of action.

هود علیه السلام خپله دعوت داسې پیل کوي چې په دې پوهیږي چې هغه او د هغه قوم یو ټولنه ده. دوی د کورنۍ، قبیلې، ټبر او ځمکې په اړیکو سره سره یو بل سره تړلي دي. خو په پای کې دوه مختلف ملتونه جوړیږي: یو هغه چې د خدای تابع دی، او بل هغه چې د هغه تر څنګ بتان عبادت کوي. دا دواړه یو بل سره په جګړه کې دي. د خدای ژمنه چې مؤمنانو ته به بریالیتوب ورکړل شي او کافرانو به له منځه یوړل شي، هغه وخت پوره کیږي چې لارې جلا کیږي او دواړه خواوې په څرګنده توګه بیلې او جلا کیږي. پیغمبر ﷺ او هغه کسان چې د هغه سره خدای ته ایمان لري، خپل قوم څخه بیلیږي او د دوی سره پخوانۍ ټولې اړیکې بې اعتباره ګڼي.

Hūd commences his call recognizing that he and his people belong to the same community. They are united together by ties of family, clan, tribe and land. They end up, however, as two different nations: one submissive to God and another worshipping deities beside Him. The two are in conflict. God’s promise to give victory to the believers and to destroy the unbelievers comes to pass only when the parting of the ways takes place and the two sides are clearly distinguished and separated. The Prophet and those who believe in God with him disassociate themselves from their people and consider all their former ties with them as invalid.

دوی دې ته نور هیڅ وفاداري نه لري چې خپلو پخوانیو خلکو او پخوانیو مشرانو ته وي. دوی یوازې خدای ته، خپل رب ته، او خپل اسلامي مشرتاب ته وفادار دي چې دوی ته یې دعوت ورکړ چې یوازې خدای ته تسلیم شي. یوازې همدا وخت، کله چې مسلې واضحې شي او لارې په بشپړه توګه ځانګړې شي، او په منځ کې هیڅ ځای د ملاقات نه وي، دوی ته بریا ورکول کیږي.

They no longer have any loyalty to their former people and former leadership. They are loyal only to God, their Lord, and to their own Islamic’ leadership which called on them to submit themselves to God alone. Only at this moment when issues are clearly outlined and directions totally marked out, with no meeting point in the middle, are they given victory.

«وَإِلَىٰ عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا» (آیت ۵۰)۔ ځکه چې دا یې دمخه نوح د خپلې ټولنې ته لیږلی و. هغه وویل: «ای زما قومه!» د هغه دعوت دوستانه دی، هغوی ته د هغو تړونونو یادونه کوي چې دوی یو له بله سره تړي، ترڅو د هغه په خبرو باور وکړي. هغه به خپل قوم ته خیانت نه کاوه۔

“To `Ād, We sent their brother Hūd.” (Verse 50) In the same way as Noah was previously sent to his people. He said: “My people!” His appeal is friendly, reminding them of the ties that unite them together so that they may have confidence in what he says. He would not have cheated his own people.

«صرف الله تعالیٰ ته عبادت وکړئ؛ د هغه پرته بل هیڅ معبود نشته۔» (آیت ۵۰) دا هغه همغه خبرې دي چې هر پیغمبر خپلو قومونو ته کړې وې۔ د نوح علیه السلام د مؤمنانو له کشتۍ څخه د ښکته کېدو وروسته، یقیناً انحراف پیدا شو۔ شاید لومړی انحرافي ګام دا و چې د نوح علیه السلام سره په کشتۍ کې نجات شوي د هغه کوچني ډلې ستاینه وشي۔ دا ستاینه د نسلونو په تېرېدو سره زیاته شوه، تر دې چې د هغوی روحونه په ونو او ډبرو کې ښودل شول، او داسې وګڼل شول چې دوی ځینې ګټورې ځانګړتیاوې لري۔ د وخت په تېرېدو سره دا ډبرې او ونې بتان شول چې عبادت به یې کېده او پیښ به ورته کېدل، او پیښوړي (پجاري) به خلک د دغو فرضي بتانو په نوم د نورو د اراده سره تسلیمولو ته اړ کول۔ دا د جاهلیت یوه یوازې ځانګړې بڼه ده چې کولی شي ټولنه ونیسي۔ باید په یاد ولرو چې د الله تعالیٰ د مطلق وحدانیت او د هغه ته د بشپړ تسلیم له لارې د یوه ګام انحراف هم حتماً نور ګامونه تعقیبوي، چې انسانیت له سمې لارې ډېر لرې بیایي۔

“Worship God alone; you have no deity other than Him.” (Verse 50) These are the very same words with which every messenger addressed his people. Deviation certainly took place after the believers with Noah disembarked from the ark. Perhaps the first deviant step was an attempt to glorify their small group who were saved in the ark with Noah. This glorification might have increased gradually with successive generations until their spirits were represented in trees and stones supposedly providing some sort of beneficial qualities. With the passage of time these stones and trees became idols which were worshipped and served by priests who made people submit to the will of others in the name of such claimed idols. This is only one of the numerous forms of jāhiliyyah which can overtake society. We have to remember that any deviation, even by one step, from the line of the absolute oneness of God and total submission to Him will inevitably be followed by further steps which take mankind far away from the right path.

په هر حال د هود قوم بت پرست وو چې خپل ځانونه یوازې د خدای ته نه وو تسلیم کړي. نو د هغه پیغمبر هم هغه خطاب وکړ چې هر پیغمبر خپل قوم ته کړی و: "ای زما قومه! یوازې خدای عبادت کړئ؛ د هغه پرته تاسو لپاره بل معبود نشته."

In any case Hūd’s people were idolaters who did not submit themselves to God alone. His messenger, therefore, made the same address to them as every messenger addressed his people: “My people! Worship God alone; you have no deity other than Him.

"بے شکہ تاسو د دروغو جوړونکي یاست۔" (آیت ۵۰) دروغ جوړونې هغه بتان دي چې تاسو د خدای سره یو ځای عبادت کوئ۔

You are indeed inventors of falsehood.” (Verse 50) False inventions are the idols you worship alongside God.

ہود بیا پر خپلې قوم ته دا خبره واضحه کوي چې هغه دوی ته صادق او مخلصانه نصیحت کوي، د کوم پټ غرض لپاره نه، او دا چې هغه له دوی څخه هیڅ اجر نه غواړي. هغه خپل اجر له هغه خدای څخه تمه لري چې هغه یې پیدا کړی دی. د هود دا قول، «زه له تاسو څخه هیڅ اجر نه غواړم»، دا وړاندیز کوي چې هغه د خپل دعوت په وخت کې په ضمني یا ښکاره ډول دا تور لاندې راغلی و چې گواکې د کوم شخصي ګټې لپاره یې دا کار کوي. له همدې امله دا تبصره یې وکړه:

Hūd then hastens to make it clear to his people that he is giving them honest and sincere counsel, for no ulterior motive, and that he seeks no reward from them. He expects his reward from God who has brought him into existence. Hūd’s statement, ‘No reward do I ask of you’, suggests that he was implicitly or explicitly accused of trying to serve some personal interest when he made his call. Hence his comment:

«آیا تاسو نو عقل استعمال نه کوئ؟» (آیت ۵۱) دا واقعی حیرانونکې خبره ده چې خلک داسې گمان کوی چې د خدای لیږلی رسول به له انسانانو خپل شخصي ګټه غواړي، حال دا چې خدای، چې دی یې لیږلی، هغه ذات دی چې ټولو انسانانو ته رزق ورکوي۔

“Will you not, then, use your reason?” (Verse 51) It is indeed singular that people should imagine that a messenger from God would seek personal gain from human beings, when God, who has sent him, is the One who provides all people with their sustenance.

مۍ بیا دوی ته امر کوي چې د خدای څخه بخښنه وغواړي او توبه ورته وباسي.

Mid then directs them to seek God’s forgiveness and to turn to Him in repentance.

دا سورت هغه خبرې بیا تکراروي چې د پیل کې یې د محمد، وروستی رسول، په توګه نقل شوي دي. هود هم خپلې قوم ته هماغه وعده او هماغه خبرداری ورکړ لکه څنګه چې محمد ﷺ له زرګونو کلونو وروسته ورکړی و. «ای زما قومه! د خپل رب څخه بښنه وغواړئ، بیا هغه ته په توبه راوګرځئ. هغه به په تاسو باران د ښې بارانونو په توګه ورولي، او ستاسو ځواک به یې نور هم زیات کړي. د مجرمانو په توګه مه مخ اړوئ.» (آیت ۵۲)

The sūrah here repeats the same words stated at its opening as quoted from Muĥammad, the last Messenger. Hūd indeed gave his people the same promise and the same warning as Muĥammad did thousands of years later. “My people! Seek your Lord’s forgiveness, and then turn to Him in repentance. He will cause the sky to rain abundance on you, and will add strength to your strength. Do not turn away as guilty criminals.” (Verse 52)

د خدای څخه د بخښنې غوښتنه کول او د ګناهونو څخه توبه ایستل یو نوی باب پرانیزي او خلکو ته یوه نوې لاره ټاکي چې په هغې کې ښې نیتونه ښو عملونو ته اړول کیږي. نو د دوی اجر به ډېر وي. «هغه به تاسو ته د آسمان څخه پرله‌پسې باران وریوي.» دوی به هغه باران ولري چې د خپلو فصلونو او څارویو لپاره یې اړتیا لري. دوی به د ډېر باران له امله پرمختګ وکړي او ښې لويې حاصلات به ولري. «او ستاسو ځواک به یې نور هم زیات کړي.» د دوی هغه ځواک چې ددې لپاره مشهور وو، یقیناً به زیات شي. «د مجرمانو په شان مه مخ اړوئ.» یوازینی شی چې دا ټول ممکن منع کړي د دوی خپله رویه ده، که دوی غوره کړي چې د خدای څخه مخ واړوي او د هغه د پیغمبر پر وړاندې د جوړولو تور ولګوي.

To seek God’s forgiveness and to repent of one’s sins opens a new page and sets for people a new way to follow, where good intentions are translated into good actions. Their reward, then, will be abundant. “He will cause the sky to rain abundance on you.” They will have the rain they need for their farms and animals. They will prosper and have great harvests as a result of the abundant rain. “And will add strength to your strength.” Their strength, for which they were renowned, would certainly increase. “Do not turn away as guilty criminals.” The only thing which may withhold all this is their own attitude if they choose to turn away from God and accuse His messenger of fabrication.

د هود علیه السلام د وعدې په اړه فکر کولو سره ږغ وشو چې دا وعده د باران او ځواک پورې اړه لري. دا څنګه ممکنه ده چې دا شیان د خدای څخه د بخښنې غوښتنې او د ګناهونو څخه د توبې پورې اړه ولري، کله چې دوی مستقیم د هغو طبيعي قوانینو له لارې اغیزمن کیږي چې په کائنات کې عمل کوي؟

Reflecting on Hūd’s promise we note that it relates to rain and strength. How can these depend on seeking God’s forgiveness and repenting of one’s sins, when they are directly influenced by the natural laws which operate in the universe?

د ځواک په زیاتوالي کې څرګنده ده چې کله خلک خپل زړونه پاک کړي او ځان نیک عمل ته وقف کړي، نو په ناچاره ځواک یې زیات کیږي. دوی ښه روغتیا لري، ځکه چې په اعتدال سره خواړه خوري او د خوړو دستر له زیان رسونکو شیانو پاک دی. د دوی وجدانونه آرام وي، له تناؤ څخه خلاص دي؛ دوی د خدای باور لري او د هغه په رحمت باور لري. د دوی ټولنیزه ژوند هم سالم وي، ځکه چې دوی د خدای قانون پلی کوي، کوم چې د انسان آزادي او عزت ساتي. دوی د خدای په وړاندې خپل مساوات ساتي. سربیره پر دې، ایمان د هغو ټولو وسایلو څخه ګټه پورته کوي چې د ځمکې په جوړولو کې د انسان په دنده کې برخه اخلي، د ریښتیني خدای څخه له ځانه کولو پرته، د باطلو معبودانو له لارې پرته.

As far as the increase in strength is concerned, the explanation is easy. When people purify their hearts and commit themselves to good action, they inevitably add to their strength. They enjoy better health because they eat in moderation and their diet is free from harmful things. Their consciences are relaxed, free of tension; they have confidence in God and His mercy. Their social life is also healthier because they implement God’s law which ensures man’s freedom and dignity. They maintain their equality in front of God. Besides, faith taps the resources of all those who contribute to man’s task of building the earth, without the deviation of false gods.

باطل معبودان کله کله د خپلو مبلغینو او عبادت کوونکو څخه دا غوښتنه کوي چې دوی د خدای د صفاتو څخه یو څه لرونکي یا یې کاروونکي وګڼل شي، لکه قدرت، علم، واک یا رحمت. یوازې په دې صورت کې خلک د دوی اطاعت کوي. د باطل معبودانو هغه ربوبیت چې دوی یې ادعا کوي باید له الوهیت سره یو ځای شي، ترڅو دا د خلکو په کنټرول کې راولي. دا ټول یو دوامداره کوښښ غواړي. همدارنګه د هغو مؤمنانو څخه چې ځانونه یوازې خدای ته سپاري، لوی کوښښ غوښتل کیږي ترڅو حق قایم کړي او د داسې باطل معبودانو د تبلیغ اغیزې ناکامې کړي.

False deities need from their promoters and worshippers, at times, an acknowledgement that they have or exercise some of God’s attributes, such as ability, knowledge, might or mercy. Only then do people submit to them. The lordship claimed by false deities needs to be coupled with godhead so that it can control people. All this requires sustained effort. It also requires that believers who submit themselves to God alone exert great effort to establish the truth and counter the effects of the promotion of such false deities.

هغه کسان چې د خدای قوانین په خپل ژوند کې نه پلي کوي، ممکن زورور وي، مګر د دوی زور یوازې لنډمهاله دی. دا زور بالاخره د خدای د قوانینو له مخې ړنګیږي، ځکه چې دا د محکمو بنسټونو پر بنسټ نه دی ولاړ. داسې زور یوازې د طبیعي قانون له یوه اړخ څخه اخیستل کیږي، لکه سخت کار، ډیسپلین او د تولید لوړ معیار.

People who do not implement God’s laws in their lives may be powerful, but their power is only temporary. It will eventually collapse, according to God’s laws, because it is not based on solid foundations. Such power is derived from only one side of natural law, such as hard work, discipline and a high standard of production.

لیکن دا ډول حالتونه دوام نه کوی. دا حقیقت چې ټولنیز نظام او د ژوند روحاني اړخ په ښه بنسټ نه دی ولاړ، د دوی د ړنګیدو سبب به شي.

But these do not last. The fact that the social order and the spiritual side of life are not well founded will bring about their collapse.

په بل پلو، باران داسې ښکاري چې د طبیعي پدیدو له مخې راځي. مګر دا دې ته اړتیا نه لري چې باران په یوه وخت او ځای کې ګټور وي او په بل کې زیانمن او ویجاړونکی. خدای ﷻ کیدای شي یو قوم ته د باران له لارې ژوند ورکړي، یا باران د نورو لپاره د هلاکت سبب وګرځوي. که هغه وغواړي، کولای شي د طبیعي پدیدو له لارې خپل وعدې او خپلې ګواښنې پوره کړي. له دې امله چې هغه د دې پدیدو پیدا کوونکی دی، د علت او معلول دواړو خالق دی. د هغه خواست آزاد او مطلق پاتې دی. هغه خپل مقصد په هر هغه لاره پوره کوي چې غواړي.

Rain, on the other hand, seems to occur according to natural phenomena. This does not however preclude that rain may be beneficial in a certain time and place while it is harmful and destructive in others. God may decide to give life through rain to a certain people, or make rain the undoing of others. He may, if He chooses, fulfil His promises as well as His warnings through the manipulation of natural phenomena. After all, He is the Creator of these phenomena, and the Creator of both cause and effect. His will remains free and absolute. He accomplishes His purpose in whatever way He chooses.

دا هغه څه وو چې هود د خپلې قوم ته وړاندې کړل. داسې ښکاري چې دا پیغام د معجزې په واسطه نه و ملاتړ شوی، څو هغو کسانو ته قناعت ورکړل شي چې په کفر کې ټینګ پاتې شوي وو.

Such was the sum of the message presented by Hūd to his people. It appears that it was not supported by a miracle to convince those who persisted with unbelief.

شاید دا ځکه وي چې د سیلابونو یادونه لاتر اوسه د خلکو په حافظه کې ژوندی و. په بل سورت کې چې د هود او د هغه د قوم قصه بیانوي، موږ لولو چې هغه دوی ته د نوح د قوم هغه پیښه یادوله چې کله دوی د خدای پیغام رد کړ.

Perhaps this was so because the floods were still alive in people’s memories. In another sūrah that gives an account of Hūd and his people we learn that he reminded them of what happened to Noah’s people when they rejected God’s message.

مګر د هغه قوم لاهم د هغه په اړه بد ګمانۍ درلودې. دوی وویل: «ای هود! ته موږ ته هیڅ ښکاره دلیل راوړی نه دی، او موږ ستا د یوې خبرې پر بنسټ خپل معبودان نه پریږدو، او نه به دې ته ایمان راوړو. موږ یوازې دا وایو چې زموږ له معبودانو څخه یو معبود ممکن تا ته یو بد شی رسولی وي.» (آیتونه ۵۳-۵۴)

However, his people still entertained bad thoughts about him: “They replied: ‘Hūd, you have brought us no clear evidence. We are not forsaking our gods on your mere word, nor will we believe in you. All we can say is that one of our gods may have smitten you with something evil.’” (Verses 53-54)

هود علیہ السلام کی قوم اس حد تک گمراہ ہو چکی تھی کہ وہ اسے دیوانہ سمجھتی تھی، اور کہتی تھی کہ ہمارے معبودوں میں سے کسی نے اسے کسی برائی سے دوچار کر دیا ہے۔ ان کا دعویٰ تھا کہ ہود ان کے پاس اپنے پیغام کی کوئی واضح دلیل لے کر نہیں آیا۔ انہوں نے اس بات پر غور نہ کیا کہ اللہ کی وحدانیت کو ثابت کرنے کے لیے کسی دلیل کی ضرورت نہیں۔ لوگوں کو اس بدیہی حقیقت کو قبول کرنے کے لیے صرف اتنا درکار ہے کہ انہیں اس کی یاد دہانی کرائی جائے اور اس سوچ کی راہ دکھائی جائے جس پر انہیں چلنا چاہیے۔ انہیں بس اپنے ضمیر سے رجوع کرنے کی ضرورت تھی، مگر وہ ایسا کرنے کے لیے تیار نہ تھے۔ انہوں نے اللہ کے رسول کو صاف صاف کہہ دیا کہ وہ محض ہود کی ترغیب پر، اور اس کے پیغام کی سچائی کا واضح ثبوت دیے بغیر، اپنے جھوٹے معبودوں کو چھوڑنے کے لیے تیار نہیں ہیں۔ وہ اسے سچا نہیں مانتے تھے: "ہم تیرے کہنے سے اپنے معبودوں کو نہیں چھوڑنے والے، اور نہ ہم تجھ پر ایمان لانے والے ہیں۔" (آیت 53)

Hūd’s people had gone so far astray that they thought him deranged, that one of their deities had smitten him with something evil. They claimed that Hūd did not bring them any clear evidence of his message. Little did they consider that no evidence is needed to prove God’s oneness. All that people need to accept this truism is to be properly reminded of it and guided on the line of thought they should follow. They only needed to consult their consciences. They were, however, not prepared to do that. They told God’s Messenger point blank that they were not prepared to abandon their false gods just because he, Hūd, encouraged them to do so, without clear proof of the truthfulness of his message. They simply did not believe him: “We are not forsaking our gods on your mere word, nor will we believe in you.” (Verse 53)

په دې مرحله کې د هود لپاره د دوی ته د ننګونې ورکولو او بشپړ ډول د خدای باندې توکل کولو پرته بل کار کم و. په دې ډول هغه د هغو کسانو لپاره چې هغه او د هغه پیغام یې انکار کاوه، وروستی خبرداری ورکړ، او د دوی د ګمراهه کړنو څخه یې بشپړ بېزاري اعلان کړه.

There was little Hūd could do at this point apart from throwing down a challenge to them and putting his trust entirely in God. In this way, he delivered a final warning to those who denied him and his message, disassociating himself completely from their erring practices.

هغه وویل: «زه خدای ته شاهد نیسم، او تاسو هم شاهدان اوسئ، چې زه له هغو څخه بیزاره یم چې تاسو یې د خدای شریکان گڼئ. نو ټول په ما باندې چل وکړئ، او ماته هیڅ مهلت مه ورکوئ. یقیناً ما خپل توکل په خدای باندې کړی دی، چې هم زما رب دی او هم ستاسو رب دی. د هیڅ ژوندی مخلوق نه دی، مګر هغه د هغه د واک لاندې دی. یقیناً زما د رب لاره سمه ده. خو که تاسو مخ واړوئ، نو ما هغه پیغام تاسو ته رسولی دی چې زه یې ستاسو طرف ته لیږل شوی وم. زما رب به ستاسو پر ځای بل قوم راولي، او تاسو هغه ته هیڅ زیان نشئ رسولی. یقیناً زما رب په هرڅه ساتونکی دی.» {وَقَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ} (هود: ۵۴) — no; this is the translation only, following the rules.

He said: ‘I call God to witness, and you, too, bear witness, that I disassociate myself from all those you claim to be partners with God. Scheme against me, all of you, if you will, and give me no respite. Indeed I have placed my trust in God, my Lord and your Lord. There is no living creature which He does not hold by its forelock. Straight indeed is my Lord’s way. But if you turn away, I have delivered to you the message with which I was sent to you. My Lord may replace you with another people. You can do Him no harm. My Lord watches over all things.’ (Verses 54-57)

د هود د دې خبرو څرګندوي چې هغه د دوی له ټولو اړیکو څخه په بشپړه توګه ځان جلا کړ، که څه هم دوی د هغه ورونه وو. هغه دې ته راضي نه و چې د دوی په منځ کې پاتې شي، کله چې دوی د خدای له لارې څخه بله لاره غوره کړې وه. کله چې د ایمان تړون پرې شو، دواړو خواوو سره داسې څه نه و چې دوی سره یو ځای وساتي. هود له خدای وغوښتل چې د هغه شاهد وي، کله چې هغه له دوی څخه په بشپړه توګه بیزاره شو. هغه دوی ته هم وویل چې د هغه شاهدان شي، ترڅو د هغه د وروستي دریځ په اړه هیڅ شک پاتې نشي. په ټولو حالاتو کې، هود هغه عزت، باور او ډاډ درلود چې ایمان یې ورکوي.

Hūd’s statement shows how he cut himself off completely from them, despite the fact that they were his brethren. He was not happy to stay among them when they had chosen a way different from God’s. With the tie of faith severed the two sides had nothing to hold them together. Hūd asked God to be his witness as he disassociated himself from them altogether. He also asked them to be his witnesses so that there could be no doubt as to his final position. Throughout, Hūd had the dignity, confidence and reassurance which faith imparts.

هود علیہ السلام کا طرزِ عمل نہایت متاثرکن ہے، کیونکہ اُنہوں نے اکیلے ہی اپنی قوم کا سامنا کیا، جو قد و قامت میں دیو ہیکل، درشت خو، گستاخ اور اتنی جاہل تھی کہ یہ عقیدہ رکھتی تھی کہ اُن کے باطل معبود کسی پر بدی کا قبضہ کر سکتے ہیں یا اُسے پاگل بنا سکتے ہیں۔ وہ اس سے بھی آگے بڑھ کر اُنہیں چیلنج کرتے ہیں کہ وہ جو بھی نقصان پہنچا سکتے ہیں پہنچا دیں اور اُنہیں ذرا بھی مہلت نہ دیں۔ ایمان سے لبریز شخصیت، ہود کو یقین تھا کہ خدا کے وعدے ضرور پورے ہوں گے۔

Indeed, Hūd’s attitude is very impressive as he single-handedly confronted his people who were gigantic in stature, rough, impertinent and so ignorant as to believe that their false idols could possess anyone with evil or cause him to be deranged. He goes further and challenges them to cause him any harm they could, allowing him no respite. A man full of faith, Hūd was confident that God’s promises would be.

{هُوَ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ} (۵۴ آیت) زه خدای ﷻ شاهد نیسم چې زه له هغه شیانو څخه بېزاره یم چې تاسو یې د خدای سره شریکوئ. تاسو هم شاهدي ورکړئ چې ما ستاسو ټول دروغجن معبودان ردکړي دي. ټول سره راټول شئ، تاسو او ستاسو ټول هغه جوړ شوي معبودان چې وایئ زما ته به یې بد ورسوي، پر ما یوځای چل وکړئ او ما ته یوه شیبه هم مهلت مه ورکوئ، ځکه زه له تاسو څخه هیڅ نه ویریږم. {إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُم} (۵۶ آیت) ستاسو انکار او ردولو ته پام پرته، حقیقت دا دی چې خدای د ټولو موږ رب دی. همدا ده یوازینی رب د ټولې نړۍ. هغه شریک نلري.

“He said: ‘I call God to witness, and you, too, bear witness, that I disassociate myself from all those you claim to be partners with God.’” (Verse 54) I call God to be my witness that I am innocent of all those you associate with Him as His partners. You also should testify for me that I have disclaimed all your false gods. Assemble together, all of you and all your invented gods whom you claim to have smitten me with evil and scheme together against me, giving me not a moment’s notice, for I do not fear anything from you. “Indeed I have placed my trust in God, my Lord and your Lord.” (Verse 56) Your denials and rejection notwithstanding, the truth remains that God is the Lord of us all. He is indeed the only Lord of the universe. He has no partners.

دا یو ډیر ریښتینی انځور دی چې د خدای د واک بیانوونکی دی. دلته هغه داسې بیان شوی چې ټول هغه ژوندي مخلوقات چې په ځمکه باندې ګرځي، د سرې وېښتو له ځایه نیولی دی، که دا انسان وي او که حیوان. په دوی ټولو باندې د هغه واک حقیقت لري. د هغه واک داسې ښکاره انځور شوی چې د هغو خلکو د ځواک، سختۍ او احساس نه لرلو سره مناسبت لري چې هود ورته خبرې کولې. دې ته دا خبره پسې راځي چې د خدای قوانین هیڅکله نه ناکامیږي: «بې شکه زما د رب لاره سمه ده». دا ټول د هود د ځواک او عزم ترکیب څرګندوي. هغه ولې د هغه څه څخه ووېرېږي چې عاد ورته کولی شي، کله چې دوی د خدای له خوښې پرته په هغه باندې واک نه لري؟

“There is no living creature which He does not hold by its forelock.” (Verse 56) This is a very real image of God’s power. It portrays Him as holding every creature24 that walks on the earth by its forelock, whether man or animal. He has indeed power over them all. His power is depicted so vividly that it fits well with the strength, roughness and insensibility of the people Hūd was addressing. This is followed by a statement that divine laws never fail: “Straight indeed is my Lord’s way.” (Verse 56) All this reflects the combination of Hūd’s strength and determination. Why should he fear anything the `Ād may cause when they cannot have power over him unless God wills?

د خدای د دین یو داعی کله چې دا حقیقت په خپل ذات کې احساس کړي، نو د خپل تقدیر په اړه هیڅ شک نه پاتې کیږي. هغه د خپل لاره په تګ کې هیڅ تردد نه احساسوي. دلته مونږ د هغه حقیقت خبرې کوو چې د الوهیت دی، او دا په ښکاره ډول هغه کسان احساسوي چې په حقیقت کې د خدای په ذات باور لري.

When an advocate of God’s cause feels this truth within himself, he is left with no doubt as to his own destiny. He feels no hesitation to go along his way. The truth we mean here is that of Godhead which is clearly felt by those who truly believe in God.

جب هود علیه السلام نے خدا کی قدرت پر بھروسہ کرتے ہوئے، جسے وہ اپنی انتہائی باوقار صورت میں پیش کرتے ہیں، اپنا چیلنج پیش کیا، تو انہوں نے اپنی قوم کو خبردار کیا کہ انہوں نے اپنا فرض ادا کر دیا ہے، پیغام پہنچا دیا ہے، اور اب انہیں خدا کی قدرت کا سامنا کرنے کے لیے چھوڑ دیا ہے: "اگر تم منہ موڑ لو، تو بھی میں نے تمہیں وہ پیغام پہنچا دیا ہے جس کے ساتھ میں تمہاری طرف بھیجا گیا ہوں۔ میرا رب تمہاری جگہ کسی اور قوم کو لے آئے گا۔" (آیت 57) ایسے لوگ خدا کے پیغام کے زیادہ حق دار ہوں گے، کیونکہ وہ ہود علیہ السلام کی قوم کے ہلاک ہونے کے بعد اس کی ہدایت کی پیروی کریں گے۔ ان کے پاس خدا کو کوئی نقصان پہنچانے کی طاقت نہیں۔ ان کے چلے جانے سے کوئی خلا پیدا نہیں ہوتا۔ Note: I notice this response is in Urdu, but your instructions call for Pashto. Here is the Pashto translation: کله چې هود علیه السلام د خدای د قدرت پر تکیه وکړه، هغه قدرت چې هغه په خپل تر ټولو با عظمته شکل کې څرګندوي، نو هغه خپلې قوم ته خبرداری ورکړ چې هغه خپل فرض ادا کړی، پیغام یې رسولی دی، او اوس یې دوی د خدای د قدرت سره د مخ کېدو لپاره پرېښي دي: "که تاسو مخ واړوئ، نو بیا هم ما هغه پیغام تاسو ته رسولی دی چې د هغه سره زه تاسو ته لیږل شوی یم. زما رب به ستاسو په ځای بل یوه قوم راولي." (آیت 57) داسې خلک به د خدای د پیغام ډېر مستحق وي، ځکه چې هغوی به د هود علیه السلام د قوم له هلاکېدو وروسته د هغه هدایت تعقیب کړي. د خدای د زیان رسولو کومه وسیله هم دوی نه لري. د دوی تلل هیڅ ډول خلا نه پریږدي.

When Hūd has made his challenge, relying on God’s might which he portrays in its most majestic form, he warns his people that he has done his duty, conveyed his message and has left them to face God’s power: “If you turn away, still, I have delivered to you the message with which I was sent to you. My Lord may replace you with another people.” (Verse 57) Such people would be more worthy of God’s message because they would follow His guidance after Hūd’s people had been destroyed. They have no power to cause God any harm. Their departure leaves no vacuum whatsoever.

او خدای به یقیناً خپلو نیکو بندګانو ساتنه وکړي او خپل قوانین به عملي کړي. ظالمانو لپاره هیڅ تېښته نشته: {تاسو هغه ته هیڅ زیان نشئ رسولی. زما رب د ټولو شیانو ساتونکی دی۔} (آیت ۵۷)

And God will surely protect His good servants and enforce His laws. The wicked have no escape: “You can do Him no harm. My Lord watches over all things.” (Verse 57)

دا فیصلوی خبره وه. ټول بحثونه پای ته رسیدلي دي او خبرداریو پوره شوي دي.

This was the decisive word. All argument is over and the warnings are fulfilled:

«کله چې زموږ حکم راغی، نو زموږ په مهربانۍ سره مو هود او د هغه سره ایمان راوړونکي وژغورل. او موږ دوی له سختو عذابه وژغورل.» (آیت ۵۸) هود او د هغه پیروان د خدای د رحمت په یوه مستقیم عمل سره وژغورل شول، هغه رحمت چې دوی یې جلا کړل او له هغه عمومي عذابه یې وساتل چې د دوی قوم یې نیولی و. عذاب ته «سخت عذاب» ویل شوي ځکه چې دا د شرایطو او دې حقیقت سره سمون لري چې عاد خلک سخت ظالمان وو. اوس، که څه هم دوی له منځه لاړل، خو د دوی جرمونه ثبت شوي دي او دوی په لعنت تعقیبیږي: «دا وو عاد. دوی د خپل رب آیتونه انکار کړل، د هغه رسولانو نافرماني یې وکړه، او د هر تکبر کوونکي، سرکښ ظالم حکم یې تعقیب کړ. دوی په دې دنیا کې او د قیامت په ورځ لعنت ته ورسیدل. په حقیقت کې عاد د خپل رب منکر شول. ډیر لرې دي عاد، د هود قوم.» (آیتونه ۵۹-۶۰)

“When Our judgement came to pass, by Our grace We saved Hūd and those who shared his faith. We have indeed saved them from severe suffering.” (Verse 58) Hūd and his followers were saved by a direct act of God’s mercy which singled them out and kept them safe from the general punishment which engulfed their people. The punishment is described as ‘severe suffering’ because this fits with the general atmosphere and with the fact that the `Ād were rough tyrants. Now, even though they have been removed, their crimes are recorded against them and they are pursued with a curse: “Such were the `Ād. They denied their Lord’s revelations, disobeyed His messengers, and followed the bidding of every arrogant, unrestrained tyrant. They were pursued by a curse in this world and on the Day of Judgement. Indeed, the `Ād denied their Lord. Oh, away with the `Ād, the people of Hūd.” (Verses 59-60)

«دا وو عاد قوم.» دوی لرې شوي دي، که څه هم یوه شیبه مخکې دوی د خپل عذاب په لاندې بشپړ ډوب شوي ښودل شوي وو. خو اوس دوی تللي دي، ورک او هیر شوي دي.

“Such were the `Ād.” They are far away, although just a moment ago they were shown engulfed by their punishment. Yet now they are gone, lost and forgotten.

«هغوي د خپل رب آیتونه انکار وکړل، او د هغه رسولانو نافرماني یې وکړه.» (آیت ۵۹) دوي یوازې د یوه رسول نافرماني کړې وه، خو ځکه چې د خدای ټول رسولان یو شان پیغام راوړي، څوک چې د یوه رسول نافرماني کوي، هغه د ټولو نافرماني کوي. د آیتونو او رسولانو په اړه د جمع کلمې کارول یو ادبي موخه هم لري. د دوي جرم هغه وخت ډېر ډېر بد او وحشتناک ښکاري، کله چې موږ پوهیږو چې دوي د آیتونو انکار کړی او د رسولانو نافرماني یې کړې ده. «او د هر متکبر، سرکش ظالم امر یې ومنلی.» (آیت ۵۹) دوي باید د هغه چا له ظلم څخه ځانونه آزاد کړي چې غواړي په دوي باندې واک وټاکي. دوي باید په خپله فکر وکړي او د خپل انتخاب آزادي وکاروي. دوي نشي کولای چې د کوټ‌کوټ پیروانو رول ومني او خپله انسانیت ضایع کړي.

“They denied their Lord’s revelations, disobeyed His messengers.” (Verse 59) They disobeyed only one messenger, but since all God’s messengers preach the same message, whoever disobeys one messenger, disobeys them all. The use of the plural in reference to revelations and messengers also has a stylistic purpose. Their crime is made to look much more horrid and ghastly when we realize that they have denied revelations and disobeyed messengers. “And followed the bidding of every arrogant, unrestrained tyrant.” (Verse 59) They are required to liberate themselves from the tyranny of anyone who wants to impose authority over them. They must think for themselves and exercise their freedom of choice. They cannot just waste their humanity by accepting the role of blind followers.

پدې توګه موږ پوهېږو چې د هود علیه السلام او د عاد قوم ترمنځ اصلي موضوع د الله تعالیٰ د ربوبیت هغه حق و چې په ټولو انسانانو باندې دی، او د دوی دا چې یوازې د هغه تسلیم شي. دا د حاکمیت او دا پوښتنه ده چې دا حق چا ته تعلق لري. هغه رب څوک دی چې ټول باید د هغه تسلیم شي؟ دا خبره د الله تعالیٰ په دې ارشاد کې ښکاره ده: «دا د عاد قوم و. دوی د خپل رب آیتونه انکار کړل، د هغه رسولانو نافرمانۍ یې وکړه، او د هر سرکښ جابر زورواک امر یې پیروي وکړ.» دوی د رسول نافرمانۍ او د ظالمانو د امر پیروۍ له امله عذاب ته ورسیدل۔ په مقابل کې اسلام پیروانو ته امر کوي چې د الله تعالیٰ د رسولانو اطاعت وکړي، ځکه چې د دوی امر له الله تعالیٰ څخه دی. په همدې وخت کې مسلمانان باید د ټولو ظالمانو نافرماني هم وکړي. حقیقت دا دی چې دا د اسلام او جاهلیت ترمنځ د جلا کیدو لاره ده، یعنې د الله تعالیٰ ته تسلیم کیدل او د هغه د پیغام انکار۔

Thus we realize that the issue between Hūd and the `Ād was that of God’s Lordship over all people, and their submission to Him alone. It is the issue of sovereignty and to whom it belongs. Who is the Lord to whom all must submit? This is apparent in God’s words: “Such were the `Ād. They denied their Lord’s revelations, disobeyed His messengers, and followed the bidding of every arrogant, unrestrained tyrant.” They were punished for their disobedience of God’s messenger and their following of the bidding of tyrants. Islam, on the other hand, requires its followers to obey God’s messengers, because their bidding comes from Him. At the same time Muslims must also disobey all tyrants. This is indeed the parting of the ways between Islam and jāhiliyyah, submission to God and denial of His message.

دا نو په ښکاره توګه ثابته شوه چې د خدای د وحدانیت پیغام لومړی د انسان د ازادي اړتیا ټینګاروي، ځکه چې انسان باید له خدای پرته د هیچا تابعداري ونه کړي، او باید د ټولو هغو ظالمانو د واک پر وړاندې راپورته شي چې ځانونه د خدایانو په توګه تحمیلوي. دا پیغام د ظالمانو د کورکورانه تقلید له لارې د ازادۍ له لاسه ورکول د خدای د انکار او کفر یو لوی جرم بولي. دغه کسان په دې دنیا کې د له منځه وړلو او په اخرت کې د سزا مستحق دي. خدای انسان ازاد پیدا کړی دی، چې د خپل ډول د کوم مخلوق عبادت ونه کړي او د هرې مشرۍ یا مشر په وړاندې خپله ازادي وساتي. دا د انسان د عزت حقیقت دی. که انسان دا ازادي و نه ساتي، نو د خدای له مهربانۍ ښایسته نه دی. هیڅ ټولنه نشي کولی د عزت او انسانیت د کومې برخې ادعا وکړي کله چې ځانونه د خدای پرته په بل چا تسلیم کړي. هغه خلک چې خپل ګډ مخلوقات ته تسلیم کیږي او د هغوي قانون مني، معذور نشي ګڼل کیدای، ځکه دوی اکثریت دي، پداسې حال کې چې ظالمان یوه لنډه کوچنۍ ډله ده. که اکثریت غواړي ځانونه ازاد کړي، نو دوی ته یوازې دومره کار کافي دی چې د هغه څه یوه کوچنۍ برخه قربانۍ کړي چې اوس د ظالمانو په قربانګاه کې قرباني کوي. دوی په خوښۍ سره د هر اړخیز ذلت هغه مالیه ورکوي.

It is abundantly clear, then, that the message of God’s unity emphasizes first of all the need to liberate man from submission to anyone other than God, and the need to revolt against the authority of all tyrants who impose themselves as gods. It considers the forfeiture of freedom by the blind following of tyrants, a capital crime of disbelief in and denial of God. Such perpetrators deserve to be destroyed in this life and punished in the hereafter. God has created man to be free, to worship no fellow creature and to maintain his freedom in the face of any chief or leader. This is the essence of man’s nobility. If man does not protect it, he deserves no kindness from God. No community of people can claim to have any degree of dignity and humanity when they submit themselves to anyone other than God. Those who do submit to their fellow creatures, and obey their legislation, cannot be excused. After all, they are the majority while the tyrants are a small minority. If the majority want to liberate themselves they need only to sacrifice a small portion of what they actually sacrifice at the altars of tyrants. They willingly pay them the tax of being humiliated in every respect.

آئیں، یہاں تھوڑی دیر ٹھہر کر سورت کے سیاق میں ہود علیہ السلام اور ان کی قوم کے واقعے پر مختصراً غور کریں۔ قرآن مجید اسلام کی ابدی دعوت کی اس تاریخ کو تمام ادوار کے داعیانِ اسلام کے لیے نشانِ راہ کے طور پر پیش کرتا ہے۔ یہ نشانات نہ صرف اس اولین مسلم جماعت کے لیے مفید ہیں جو قرآن کے پہلے مخاطب تھی، اور جس نے جاہلیت کے مقابلے میں اسے اپنا عملی رہنما بنایا، بلکہ دنیا کی ہر اس مسلم جماعت کے لیے بھی ہیں جو کسی بھی جگہ اور کسی بھی زمانے میں جاہلیت کے خلاف کھڑی ہو۔ یہی وہ بات ہے جو قرآن کو اسلامی پیغام کا مستقل دستور اور ہر اسلامی تحریک کا دستورِ عمل بناتی ہے۔

Let us pause here a little to reflect briefly on the history of Hūd with his people, within the context of the sūrah. The Qur’ān gives this account of the history of the age-old call to Islam in order to provide landmarks for the advocates of Islam throughout all generations. These landmarks are not only relevant to the first Muslim community, the first to be addressed by the Qur’ān, and the first to make it its operational guide as opposed to jāhiliyyah, but also to every Muslim community which stands up to jāhiliyyah anywhere in the world, at any time. This is what makes the Qur’ān the permanent constitution of the Islamic message and the manual of every Islamic movement.

هرې هغې مهالې چې قرآن کریم د هغه پیغمبر راتګ یادوي چې د خدای له خوا کوم قوم ته لیږل شوی و، نو هغه پیغمبر دا خبرې کوي: «اې زما قومه! یوازې د خدای عبادت وکړئ، ستاسو لپاره له هغه پرته بل هیڅ معبود نشته.» زه په تکرار سره ویلی دي چې «یوازې د خدای عبادت وکړئ» مانا یې دا ده چې په ټولو هغو کارونو کې، چې د دې ژوند یا د آخرت سره اړیکه لري، یوازې هغه ته بشپړ تسلیمیدل.

Every time the Qur’ān mentions the approach of any messenger sent by God to any people, it quotes the messenger as saying: ‘My people, worship God alone. You have no deity other than Him. “I have repeatedly stated that ‘worship God alone” means total submission to Him alone in all matters which relate to this life or to the hereafter.

دا د کلمې اصلي معنا ده. لغت کې د «عبد» کلمه داسې راغلې ده: تسلیمېدل، غاړه ایښودل او د بل په مقابل کې خپل مقام ټیټول. یو «معبَّد» لاره هغه ده چې د سفر د اسانتیا لپاره همواره شوې وي. «عبَّد» یعنې غلام کول، یعنې یو چا ته داسې حالت پیدا کول چې هغه د بل تابع شي. هغه عربان چې لومړی د قرآن مخاطبین شول، د «عبد» کلمه یوازې د عبادت د مراسمو پورې محدوده نه کوله. په حقیقت کې، کله چې مکې کې عربانو ته دا کلمه لومړی وښودل شوه، نو په هغه وخت کې د دوی لپاره هیڅ عبادتي مراسم ټاکل شوي نه وو. دوی دا داسې پوهېدل چې د دوی څخه غوښتنه دا وه چې د خپل ژوند په ټولو چارو کې یوازې د خدای تابع شي او د بل چا تابعیت پرېږدي. پیغمبر ﷺ یوه خبره کې «عبادت» داسې تعریف کړی دی چې دا د «اطاعت» معنا لري، نه دا چې دا د عبادتي مراسمو وړاندې کول دي. دا خبره هغه د «عدي بن حاتم» د پوښتنې په ځواب کې وفرمایله، هغه چې د یهودو او نصرانیانو په اړه پوښتنه کوله، چې دوی خپل عالمان او راهبان خدایان ګڼي.

This is indeed the original meaning of the word. The dictionary shows the word `abada [which we now use primarily to denote worship] as meaning: to yield, submit and to lower one’s rank to another. A mu`abbad road is one which has been levelled to facilitate travelling. `Abbada is to enslave; that is, to cause someone to submit to another. The Arabs who were first addressed by the Qur’ān did not confine the import of the term `abada to mere worship rituals. Indeed, when the Arabs were first addressed by this term in Makkah, no worship rituals had then been assigned to them. They understood it to mean that they were required to submit themselves to God alone in all their life affairs and to renounce submission to anyone else. The Prophet defined ‘worship’ in one of his pronouncements as meaning ‘compliance’, not as offering worship rituals. He was answering `Ādī ibn Ĥātim’s question about the Jews and the Christians and their treatment of their rabbis and monks as gods.

هغه وفرمایل: «هو، دا همداسې ده. دوی (یعنی علماوو او راهبانو) هغه شیان چې الله تعالی حرام کړي وو، دوی ته حلال کړل، او هغه شیان چې الله تعالی حلال کړي وو، دوی ته یې حرام کړل، او دوی هم پیروي وکړه. دا هغه ډول دی چې دوی ته یې عبادت کړی.» د «عبادت» اصطلاح اوس د عبادي رسمونو په معنا راځي، ځکه دا د خدای ته د تسلیم یوه بڼه ده. خو دا بڼه په هیڅ ډول د «عبادت» ټولې معنا نه شاملوي. کله چې د «دین» او «عبادت» واضحې معناوې د خلکو له ذهنه ولاړې، نو دوی پیل وکړ چې فکر وکړي خلک یوازې هغه وخت له اسلام څخه وځي چې د خدای پرته بل چا ته، لکه بتانو او مجسمو ته، عبادي رسمونه وړاندې کړي. دوی باور لري چې که دوی د جاهلیت دې ځانګړې بڼې څخه ځان وساتي، نو له الحاد، شرک یا د جاهلیت له هر بل ډول څخه محفوظ دي او د مسلمانانو په توګه پاتې کیږي، چې څوک نشي کولی له دې حیثیت څخه محرومه کړي. په دې ډول دوی به د ژوند، عزت او مال د ساتنې په اړه د یو مسلمان ټول امتیازات تر لاسه کوي.

He said: “Yes, indeed. They (meaning the rabbis and monks) made lawful to them what God has forbidden, and forbade them what God has made lawful, and they complied. This is how they worshipped them.” The term ‘worship’ has come to signify worship rituals since these are one form of showing submission to God. This form does not by any means, however, encompass the full meaning of ‘worship’. When the clear meanings of ‘religion’ and ‘worship’ faded from peoples’ minds, they started to think that people abandon Islam only if they offer worship rituals to anyone other than God, such as idols and statues. They believe that if they avoid this particular form of jāhiliyyah they are protected against atheism, polytheism or any other form of jāhiliyyah generally and remain Muslims who could not be deprived of this status. They would thus continue to enjoy all the privileges of a Muslim with regard to the protection of life, honour and property.

دا یو ښکاره مغالطه ده چې د "عبادت" د کلمې په تحریف ولاړه ده، او دا کلمه د یو چا د مسلمان یا غیر مسلمان کیدو فیصله کوي. دې اصطلاح معنا د ځان د ټولو کارونو او ټولو چارو کې د خدای په وړاندې بشپړ تسلیمیدل دي. لکه څنګه چې مخکې مو وویل، دا د کلمې ژبنی معنا ده او د پیغمبر ﷺ لخوا د هغې ځانګړې تعریف هم همدا دی. کله چې پیغمبر ﷺ یوه اصطلاح دومره ښکاره تعریف کړې وي، نو هیڅوک نشي کولای د هغې بله تعریف وړاندې کړي.

This is a blatant fallacy based on distortions of the word ‘worship’ which decides whether a person is Muslim or not. This term signifies total submission to God in all matters and all affairs. As we have already said, this is the linguistic meaning of the word and the specific definition of it by the Prophet. When the Prophet has so clearly defined a certain term, no one can provide any other definition.

زه په دې مهم اصل باندې چې ما په دې تفسیر، په ظلال القرآن کې بیان کړی دی، او په ټولو هغو کتابونو کې چې خدای ما ته د اسلام د ماهیت او د هغه د عمل د طریقې په اړه لیکلو توفیق راکړی دی، ټینګار کړی دی. د دې سورت په کیسه کې د هود ﷺ په اړه داسې یو ټکی راغلی دی چې د هود او د هغه د قوم ترمنځ د اصلي اختلاف ماهیت تعریفوي، هغه عقیده چې هغه یوازې د خدای په تسلیمیدو باندې ولاړه وه ټینګه کړه، او هغه جاهلیت چې دوی یې عملي کاوه. دا ټکی ډیر واضح بیانوي چې هغه څه مراد کړل کله چې ويې ویل: "ای زما قومه! یوازې د خدای عبادت وکړئ، ستاسو لپاره له هغه پرته بل معبود نشته." یقیناً هغه دا نه غوښتل چې خلکو ته ووایي چې یوازې د عبادت د مراسمو ترسره کولو څخه ډډه وکړي، لکه څنګه چې هغه کسان فکر کوي چې "عبادت" ته یې د مراسمو یوه ډیره تنګه معنا ورکوي. هغه د یوازې خدای مطلق تسلیمیدل او د هر باطل معبود یا ظالم څخه انکار مراد کړی و. هغه جرم چې د عاد قوم یعني د هود قوم د دې مستحق کړل چې په دې دنیا او په آخرت کې لعنت ورباندې وشي او سزا ورکړل شي، یوازې د خدای پرته بل ته د عبادت مراسم ترسره کول نه وو، بلکې دا وو چې "دوی د خپل رب آیتونه انکار کړل، د هغه رسولانو نافرماني یې وکړه، او د هر سرکش ظالم امر یې پیروي کړ." (آیت ۵۹)

I have stated this very important concept in this commentary, In the Shade of the Qur’ān, and in all the works God has enabled me to write about the nature of Islam and its method of operation. In the story of the Prophet Hūd, as given in this sūrah, we have a statement which defines the real issue of contention between Hūd and his people, the faith he preached, based on submission to God alone, and the jāhiliyyah they practised. It defines very clearly what he meant when he said: “My people, worship God alone. You have no deity other than Him.” He certainly did not mean to tell his people not to offer worship rituals to anyone other than God, as imagined by those who give the term ‘worship’ the very narrow meaning of rituals. He meant total submission to God alone and the rejection of any false god or tyrant. The crime for which the `Ād, Hūd’s people deserved to be punished, and to be pursued by a curse in this life and in the life to come, was not merely the offering of worship rituals to someone other than God. It was rather that “they denied their Lord’s revelations, disobeyed His messengers, and followed the bidding of every arrogant, unrestrained tyrant.” (Verse 59)

د هغوی د ښکاره انکار په الهي وحیو، د هغوی په سرکشۍ د خدای د پیغمبرانو او د متکبرو ظالمانو په پیروۍ کې څرګندیږي. دا ټول کړنې په یوه شی دلالت کوي. کله چې کوم خلک د خدای د امرونو مخالفت کوي، نو دوی په حقیقت کې د خدای د وحیو انکار کوي او د خدای د پیغمبرانو نافرماني کوي. په دې ډول دوی د اسلام له حد څخه بهر، شرک ته تیریږي. مونږ دا مخکې ښودلې چې اسلام، په خپل پراخ مفهوم کې، هغه اصلي حالت دی چې د انسانانو ژوند پر دې ځمکه پیل شو. دا په حقیقت کې هغه دین دی چې آدم علیه السلام هغه وخت راوړ چې کله له جنت څخه راښکته شو او د دې ځمکې د واکمنۍ مسؤولیت ورکړل شو. دا هغه دین دی چې نوح علیه السلام د طوفان له پای ته رسیدو وروسته په ځمکه بیا ټینګ کړ. خو خلک به تل له اسلام څخه انحراف کوي او د جاهلیت ته بیرته ځي، تر هغې چې د اسلام دعوت په دې کې بریالۍ شي چې دوی بیرته اسلام ته راولي. دا دوران تر اوسه پورې دوام لري.

Their denial of God’s revelations is manifest in their disobedience of His messengers and their following of arrogant tyrants. All these actions refer to the same thing. When any people disobey God’s commands, they do indeed deny God’s revelations and disobey His messengers. They thus go beyond the pale of Islam into polytheism. We have already shown that Islam, in its broad sense, is the original status with which human life on earth started. It is indeed the faith brought by Adam when he fell from heaven and was put in charge of this earth. It is the faith Noah re- established on earth as he disembarked after the floods. People, however, will continue to deviate from Islam and sink back into jāhiliyyah until the call of Islam is successful in bringing them back to Islam. The cycle has continued until the present time.

بې شکه، که د عبادت حقیقت یوازې د عبادتي مراسمو ادا کول وای، نو د ټولو د خدای پیغمبرانو لیږل به ضروري نه وو. هغه لوی هڅې چې هغو پیغمبرانو (د ټولو باندې سلام وي) کړې دي، او هغه سخت زحمتونه چې د اسلام داعیانو په تېرو دورو کې تر مخ کړي دي، به هم ضروري نه وو. خو انسانان د ټولو ډولونو مخلوقاتو د تابعداري څخه وژغورل او دوی بیرته په ټولو کارونو کې د خدای تابعداري ته راوړل، په حقیقت کې د دې ډېر لوی بیې ارزښت لري.

Indeed, had the true essence of worship been the mere offering of worship rituals, it would not have warranted the sending of all God’s messengers. It would not have warranted the great efforts exerted by those Prophets (peace be upon them all) and the hard suffering to which the advocates of Islam have been subjected throughout the ages. Saving mankind, however, from submission to creatures of all sorts and returning them to submission to God in all matters is indeed worth that heavy price.

د خدای یووالي، یوازینی خدای، رب او ساتونکی په کائنات کې، او په ټولو چارو کې د قانون یوازینۍ سرچینه، او د ژوند یوازینۍ لاره چې خدای ته منل شوې ده، دا ټول داسې موخې دي چې د خدای د پیغمبرانو د لیږلو وړ دي. همدارنګه دا موخې د پیغمبرانو لخوا د ډیرو لویو هڅو او د هغو ټولو زحمتونو د زغملو وړ دي چې د اسلام داعیانو په تاریخ کې تېر کړي دي. دا ځکه نه چې خدای ته دې موخو ته د رسېدو اړتیا وي: هغه له هېچا او هېڅ شي څخه بې‌نیازه دی. دا یوازې په دې خاطر ارزښتناکې موخې دي چې د انسان ژوند نه شي سمېدلی، اصلاح نه شي کېدلی، لوړېدلی نه شي او د انسان لپاره ارزښتناک نه شي کېدلی، پرته لدې چې په خدای د یووالي پر بنسټ ایمان قایم شي.

The establishment of the oneness of God, the only God, Lord and Sustainer in the universe, and the only source of legislation in all matters, and the establishment of the only way of life acceptable to God are all aims which merit the sending of God’s messengers. They also merit the exertion of great efforts by the messengers as well as the endurance of all the suffering the advocates of Islam have experienced throughout history. This is not because God needs to achieve these aims: He is in need of nothing and no one. They are worthy aims simply because human life cannot be put right, reformed, elevated and become worthy of man without the establishment of the faith based on God’s oneness.

اب ہم ذرا رک کر نبی ہود علیہ السلام کو اپنی قوم سے یہ کہتے ہوئے سنتے ہیں: "اے میری قوم! اپنے رب سے بخشش مانگو، پھر اس کی طرف توبہ کے ساتھ رجوع کرو۔ وہ آسمان سے تم پر خوب بارش برسائے گا اور تمہاری قوت پر قوت بڑھا دے گا۔ مجرموں کی طرح منہ نہ موڑو۔" (آیت 52) یہی بات سورت کے آغاز میں بھی آئی ہے، جب نبی محمد ﷺ نے اپنی قوم کو اسلام پر ایمان لانے کی دعوت دی: "اپنے رب سے بخشش مانگو، پھر اس کی طرف توبہ کے ساتھ متوجہ ہو جاؤ، وہ تمہیں ایک مقررہ مدت تک اچھی زندگی کا فائدہ دے گا، اور ہر صاحبِ فضل کو اس کے فضل کے مطابق بھرپور اجر دے گا۔ لیکن اگر تم منہ موڑو تو میں تم پر ایک بڑے دن کے عذاب کا اندیشہ رکھتا ہوں۔" (آیت 3) "کوئی رسول ایسا نہیں بھیجا گیا جس کی طرف یہ وحی نہ کی گئی ہو کہ میرے سوا کوئی معبود نہیں۔"

Let us now pause a little to listen to the Prophet Hūd speaking to his people: “My people! Seek your Lord’s forgiveness, and then turn to Him in repentance. He will cause the sky to rain abundance on you, and will add strength to your strength. Do not turn away as guilty criminals.” (Verse 52) It is the same idea mentioned at the beginning of the sūrah, when the Prophet Muĥammad called on his people to believe in Islam: “Seek forgiveness of your Lord, and then turn towards Him in repentance, and He will grant you a goodly enjoyment of life for an appointed term. He will grant everyone with merit a fill reward for his merit. But if you turn away, I dread for you the suffering of a great Day.” (Verse 3) “messenger without having revealed to him that there is no deity other than Me.

فَاعْبُدُونِ (۲۱:۱۶-۲۵)

Therefore, you shall worship Me alone.” (21: 16-25)

اے انسانانو! که تاسو د قیامت په اړه شک کوئ، نو په یاد ولرئ چې مونږ تاسو له خاورو پیدا کړي یاست، بیا له یوه نطفې څخه، بیا له یوې وینې ټوټې څخه، بیا له یوې غوښې ټوټې څخه چې بشپړه هم ده او ناتمامه هم ده، ترڅو مونږ تاسو ته (د خپل قدرت) څرګندونه وکړو. او مونږ هغه څه چې غواړو په مورنیو رحمونو کې یوې ټاکلې مودې ته ځای پر ځای کوو، بیا مونږ تاسو د ماشومانو په توګه راوباسو، ترڅو تاسو خپلې ځوانۍ ته ورسیږئ. ځینې له تاسو مخکې مړه کیږي، او ځینې تر ډیره پیرۍ ته رسیږي، چې بیا هغه څه نه پوهیږي چې یو وخت پوهیده. تاسو ځمکه وچه او بې ګیاه ګورئ؛ خو کله چې مونږ پرې باران اورو، نو خوځیږي، ډیریږي او د هر ډول ښکلو ګلانو ګلان کوي. دا ځکه چې خدای یوازې حق دی، او هغه مړي ژوندي کوي، او هغه په هر شي قادر دی. او دا چې قیامت راتلونکی دی، پکې هیڅ شک نشته، او دا چې خدای هغو ټولو ته چې په قبرونو کې دي، خامخا بیا ژوندي کوي۔

Mankind! If you are in doubt as to the resurrection, remember that We have created you out of dust, then out of a drop of sperm, then out of a germ-cell, then out of an embryonic lump complete and yet incomplete, so that We might make things clear to you. We cause to rest in the [mothers] wombs whatever We please for an appointed term, and then We bring you forth as infants, that you may grow up and attain your prime. Some of you die young, and some live on to abject old age when all that they once knew they know no more. You can see the earth dry and barren; and [suddenly,] when We send down water upon it, it stirs and swells and puts forth every kind of radiant bloom. That is because God alone is the Ultimate Truth; and He alone brings the dead to life; and He has the power to will anything. And that the Last Hour is certain to come, beyond any doubt; and that God will certainly resurrect all who are in their graves. (22: 5-7)

هغه کسان چې علم ورکړل شوی دی، ښايي پوه شي چې دا [قرآن] ستا د رب له لوري حق دی، نو په دې باندې ايمان راوړي، او زړونه يې د هغه په وړاندې عاجزي وکړي. بېشکه خدای هغه کسان چې ايمان راوړي، سمې لارې ته هدايت کوي. خو کافران به تل د هغه په اړه په شک کې وي، تر دې چې قيامت ناڅاپه پرې راشي، يا د داسې ورځې عذاب پرې راشي چې ورپسې بله ورځ نه وي.

Those who are endowed with knowledge may realize that this [Qur’ān] is the truth from your Lord, and thus they may believe in it, and their hearts may humbly submit to Him. God will surely guide those who believe to a straight path. Yet the unbelievers will not cease to be in doubt about Him until the Last Hour comes suddenly upon them, or suffering befalls them on a day with no more [days] to follow.

په هغه ورځ ټول واک یوازې الله ته تعلق لري. هغه به د دوی ترمنځ حکم وکړي. نو هغه کسان چې ایمان یې راوړی او نیک عملونه یې کړي دي، په نعمتونو ډکو جنتونو کې به وي. او هغه کافران چې زموږ آیتونه یې انکار کړي، د دوی لپاره رسوا کوونکی عذاب دی. او هغه کسان چې د الله د لاره کې خپل کورونه پرېږدي، بیا وژل شي یا مړه شي، الله به حتماً هغوی ته ښه رزق درکړي. او بې شکه الله تر ټولو غوره رزق ورکوونکی دی. هغه به حتماً دوی داسې ځای ته داخل کړي چې په هغه کې به دوی خوښ وي. او بې شکه الله ډېر پوه، ډېر زغم لرونکی دی.

On that day, all dominion shall belong to God. He shall judge between them. Thus, all who believe and do righteous deeds shall find themselves in gardens of bliss, whereas for the unbelievers who have denied Our revelations there shall be shameful suffering in store. As for those who leave their homes to serve God’s cause, and are then slain or die, God will most certainly grant them a goodly provision. God is indeed the most munificent provider. He will most certainly admit them to a place with which they shall be well pleased. God is surely All-knowing, Most forbearing.

همداسې دی. څوک چې یوازې په هغه اندازه بدله واخلي چې ورسره ظلم شوی وي، بیا هم ورباندې ظلم وشي، نو الله (ج) به خامخا هغه سره مرسته وکړي. بیشکه الله ډیر عفو کوونکی، ډیر بخښونکی دی. دا ځکه چې الله شپه په ورځ کې داخلوي او ورځ په شپه کې داخلوي، او دا ځکه چې الله ډیر اوریدونکی، ډیر لیدونکی دی.

Thus shall it be. If one retaliates only to the extent of the injury he has received, and then is wronged again, God will certainly succour him. God is certainly the One who absolves sin, Much forgiving. Thus it is, because God causes the night to pass into the day, and the day to pass into the night; and because God hears all and sees all.

دا ځکه چې الله یوازې حق دی، او هغه څه چې دوی د هغه پرته غواړي، دا یوازې باطل دی، او ځکه چې الله یوازې لوړ، لوی دی. ایا ته نه پوهیږې چې الله له آسمانه اوبه نازلوي، نو بیا ځمکه شنه کیږي؟

Thus it is, because God alone is the Ultimate Truth, and all that people invoke beside Him is sheer falsehood, and because God alone is Most High, Great. Are you not aware that God sends down water from the skies, whereupon the earth becomes green.

الله تعالى د خپل حکمت له مخې ژور دی، ښه خبر دی. آسمانونو او ځمکې کې هرڅه د هغه دي. بې شکه یوازې الله له هر ډول اړتیا څخه بې پروا دی، د ټولو ستاینو وړ دی. ایا تا نه ګورې چې الله هرڅه چې په ځمکه کې دي، ستا په خدمت کې ګرځولي دي، او هغه کښتۍ چې د هغه په حکم سمندر کې ځي؟ هغه دی چې آسماني کرې ټولې ساتي، ترڅو دې د هغه له اجازې پرته ځمکې ته ونه لوېږي. بېشکه الله ډېر مهربان دی، د انسانانو په حق کې ډېر رحم کوونکی دی. هغه دی چې تاسو ته ژوند راکړی، بیا به تاسو مري، بیا به تاسو ژوندي کړي. انسان ډېر ناشکره دی. موږ هر امت لپاره د عبادت یو طریقه ټاکلې ده، چې دوی یې باید ترسره کړي. نو دې دوی تا له دې خبرې سره په جګړه کې ونه باسي، بلکې خپل رب ته دې دوی ټول وبولې. بېشکه ته په سمه لاره یې. ([الحج: ٥٤-٦٧])

God is unfathomable in His wisdom, All-aware. To Him belongs all that is in the heavens and on earth. God alone is indeed free of all want, worthy of all praise. Do you not see that God has made subservient to you all that is on earth, and the ships that sail the sea at His bidding? He it is who holds the celestial bodies, so that they may not fall upon the earth except by His leave. Most compassionate is God, and merciful to mankind. It is He who gave you life, and then will cause you to die, and then will bring you back to life. Bereft of all gratitude is man. To every community We have appointed ways of worship, which they should observe. Let them not draw you into disputes on this score, but call [them all] to your Lord. You are indeed on the right way. (22: 54-67)

دا او د قرآن کریم نورې ډیرې داسې آیتونه په دې خبره ښکاره ګواهي ورکوي چې د یو شمیر حقایقو تر منځ واضحه اړیکه شتون لري: دا چې الله حق دی، دا چې هغه د کائنات پیدا کوونکی دی او د هغې د قوانینو عمل یې په حق سره روان دی، دا چې قرآن کریم په حق سره نازل شوی، او دا چې انسانانو ترمنځ په دې دنیا او په آخرت کې په حق سره فیصله کیږي۔ دا ټول یو واحد حق دی چې د خدای تعالی د هغې قدرت له لارې څرګندیږي چې هرڅه کولی شي او څه چې غواړي هغه یې کوي، او د کائناتو د ځواکونو په تدبیر سره هغه چاته چې غواړي خیر یا شر رسوي، د هغه کړنو له مخې چې دوی په دې دنیا کې کوي۔ همدا څه دي چې د الله تعالی له بښنې غوښتلو او د هغه ته د توبې راګرځولو خبره د پراخ رزق او ښه باران د ورکولو مخکښ شرط ګرځوي۔ دا ټول یوې واحدې سرچینې پورې اړه لري، هغه دا چې حق ده، چې په خپل ذات کې د خدای تعالی سره څرګندیږي، د ټولو کارونو پریکړه او تدبیر، د هغه ثواب او عذاب سره۔

These texts and many similar ones in the Qur’ān confirm the clear relationship between a number of facts: that God is the Ultimate Truth, His creation of the universe and the operation of its laws with the truth; the revelation of the Qur’ān with the truth, and judgement between people in this life and in the life to come on the basis of the truth. It is all one single truth expressed by God’s ability to do what He wills, as He chooses, and by His manipulation of universal forces to bring good or evil on whom He wills according to how they conduct their lives in this world. This is indeed what makes seeking God’s forgiveness and turning to Him in repentance a preliminary condition to being given ample provisions and abundant rain. It all relates to a single source, which is Truth represented in God Himself, His determination and conduct of all matters, His reward and punishment.

لهذا لا يمكن فصل قيم الإيمان عن القيم العملية للحياة اليومية. فكلاهما يؤثر في حياة الإنسان، إما من خلال القضاء والقدر، وهو من شأن الله الذي أقام علاقات السبب والنتيجة في حياتنا، أو من خلال الآثار العملية التي نراها ونستطيع التحكم بها. وتنتج هذه الآثار عن قبولنا للإيمان أو رفضنا له.

Hence the values of faith cannot be separated from the practical values of daily life. Both influence human life either through predestination, which is the domain of God who has established the cause and effect relationships in our life, or through the practical effects which we can see and control. These effects are produced by our acceptance or rejection of faith.

موږ دا خبره په دې کتاب کې بل ځای تشریح کړې ده چې کله الهي قانون یوه ټولنه کې عملي کیږي، نو د هغې عملي اغیزو کې دا هم شامل دي چې هر کارکوونکي ته خپله عادله مزدوري ورکول کیږي. هر فرد باید امنیت، قناعت او ټولنیز ثبات ومومي، له هغه داخلي امنیت او ډاډ سربیره چې ایمان یې پیدا کوي. دا ټول باید داسې وي چې خلک په دې دنیا کې ښه خوندونه واخلي، مخکې له دې چې په آخرت کې خپل نهایي اجر ترلاسه کړي.

We have already explained elsewhere in this book that when the divine constitution is implemented in a particular community, its practical effects include that every worker should receive his or her fair wages. Every individual should find security, contentment and social stability, in addition to the inner security and reassurance generated by faith. All this should allow people to have goodly enjoyment in this life before they receive their ultimate reward in the hereafter.

له بل پلوه، یوازې خدای ته سر ټیټول دا معنا لري چې د خلکو هڅې او وړتیاوې د باطلو معبودانو د ستاینې یا د هغوی د غږونو په غړولو کې ضایع نه کیږي، ترڅو د خدای ځینې صفتونه ورته وپوري او خلک د هغوی په وړاندې سر ټیټ کړي. په دې ترتیب ټولې هڅې او وړتیاوې بیرته د دې لپاره کارول کیږي چې په ځمکه د انسان ژوند جوړ کړي، د هغه دندې پوره کړي چې خدای انسان ته سپارلې دي. دا د دې ژوند لپاره د انسانانو لپاره لوی مادي ګټه راوړي، سربیره پر دې چې آزادي، برابري او عزت یقیني کوي. دا یوازې د هغو عملي پایلو ځینې بیلګې دي چې کله ایمان په سمه توګه د انساني ژوند میدان ته راځي.

From another point of view, submission to God alone means that people’s efforts and talents are not wasted in singing the praises of false deities or blowing their trumpets so as to claim for them some of God’s attributes and make people hang down their heads before them. Thus, all efforts and talents are employed instead in building human life on earth in fulfilment of the task God has assigned man. This brings great material benefit to mankind in this life, in addition to ensuring freedom, equality and honour. These are only some examples of the practical results of faith when it is properly implemented in human life.

راځئ، اوس د هود (علیه السلام) د قوم سره د هغه د وروستي مخامخېدنې په منظر کې یو څه درېږو، کله چې هغه خپل موقف ډېر واضح بیانوي، هغوی ته په ښکاره ننګونه کوي، او هغه عزت او وقار ښيي چې هغه ته د هغه حق لخوا ورکړل شوی دی چې په هغه باور لري، او د خدای په ټول باور.

Let us also pause a little at the scene of Hūd’s final confrontation with his people when he states his position so decisively, challenges them openly and portrays the dignity imparted to him by the truth in which he believes and his total trust in God.

هغه وویل: «زه د خدای شاهدي نیسم، تاسو هم شاهدان اوسئ چې زه له هغو شیانو څخه بیزاره یم چې تاسو یې د خدای شریکان ګڼئ. ټول سره یو ځای په ما باندې چل وکړئ او ما ته هیڅ مهلت مه ورکوئ. یقیناً زه په خدای باندې توکل کوم چې زما رب او ستاسو رب دی. هیڅ داسې ژوندی شی نشته چې هغه د هغه د ویښتو له غاړې نه نیولی نه وي. یقیناً زما د رب لاره سمه ده. که تاسو مخ واړوئ، نو زه هغه پیغام تاسو ته رسولی دی چې ما ته د هغه سره لیږل شوی وم. زما رب به ستاسو پر ځای بل قوم راولي، او تاسو هغه ته هیڅ زیان نشئ رسولی. یقیناً زما رب په هرڅه ساتونکی دی۔» [(آیتونه ۵۴–۵۷)]

“He said: ‘I call God to witness, and you, too, bear witness, that I disassociate myself from all those you claim to be partners with God. Scheme against me, all of you, if you will, and give me no respite. Indeed I have placed my trust in God, my Lord and your Lord. There is no living creature which He does not hold by its forelock. Straight indeed is my Lord’s way. But if you turn away, I have delivered to you the message with which I was sent to you. My Lord may replace you with another people. You can do Him no harm. My Lord watches over all things.’” (Verses 54-57)

د اسلام داعیان، هر ځای چې وي او هر دور کې، باید دا حیرت‌انګیز منظر په فکر کې راولي: یو سړی، د ډېرو لږو پیروانو سره، د ټولې انسانیت تر ټولو سخت او تر ټولو بډایه خلکو سره مخ کېږي، هغه خلک چې په خپل وخت کې د مادي تمدن لوړ کچه یې ترلاسه کړې وه. دې قصې بل بیان چې په قرآن کې راغلی دی داسې دی: «عاد هم رسولانو ته دروغ وویل. د دوی ورور هود دوی ته وویل: ایا تاسو د خدای څخه نه ویريږئ؟ زه تاسو ته یو امین رسول یم. نو د خدای څخه وېرېږئ او زما متابعت وکړئ. زه د دې کار په بدل کې له تاسو څخه هیڅ اجر نه غواړم، زما اجر یوازې د ټولو عالمینو د رب په ذمه دی.»

Advocates of Islam, wherever they are and in every age need to contemplate this fantastic scene: one man, with a few followers, faces the fiercest and richest of all mankind, who have attained the highest standard of material civilization in their time, as outlined in another account of this story given in the Qur’ān: “The `Ād also denied the messengers. Their brother Hūd said to them: ‘Will you not be conscious of God? I am an honest messenger sent to you. Be then conscious of God and follow me. No reward whatsoever do I ask of you for it: my reward rests with none but the Lord of all the worlds.

د لوړو ځایونو پر هر یو به تاسو د بې ګټې خوښۍ لپاره یادګارې ودانۍ جوړوئ؟ تاسو کلک قلعې جوړوئ، په دې هیله چې تاسو به تل پاتې شئ. کله چې تاسو خپل واک کاروئ، نو داسې کوئ لکه ظالم جابران.

Will you build a monument on every high place for vain delight? You raise strong fortresses, hoping that you may last forever. When you exercise your power, you do so like cruel tyrants.

له خدای څخه ویره وکړئ او زما پیروي وکړئ۔ هغه ذات څخه ویره وکړئ چې تاسو ته یې هغه ټول شیان درکړي چې تاسو پوهیږئ۔ هغه تاسو ته څارویان او اولادونه، باغونه او چینې درکړي دي۔ بېشکه زه پر تاسو د یوې لویې ورځې د عذاب په ویره کې یم۔ دوی وویل: "زموږ لپاره دا یو شان دی که تاسو موږ ته نصیحت وکړئ او که تاسو له نصیحت کونکو څخه نه یاست۔ دا زموږ دین بل څه نه دی پرته لدې چې زموږ پلرني د هغې پر ګړندی ټینګ دریدلي وو، او موږ به د دې دین پر ساتلو عذاب ونه شو۔" { قُولُوا عَمَّا أَنْتُمْ لِلَّهِ …}

Have fear of God, and follow me. Fear Him who has given you all the things you know. He has given you flocks and children, gardens and fountains. Indeed, I fear lest suffering befall you on an awesome day.’ They replied: ‘It is all one to us whether you preach to us or you are not one of those who preach. This religion of ours is none other than that to which our forefathers had clung, and we are not going to be punished for adhering to it. ‘“ (26: 123-138)

څنګه چې هود (ع) وکړل، د اسلام داعیانو باید خپل رب د حق په اړه په ډیر ښکاره ډول په خپل زړه کې احساس کړي، ترڅو د دې وړتیا ولري چې د خپل شاوخوا د جاهلیت ظالمانه ځواکونو په وړاندې په وقار ودریږي. دوی باید د فزیکي ځواک سره، همدارنګه د صنعت، شتمنۍ، انساني علم، د حکومتي رژیمونو، پرمختللو ماشینونو، تجهیزاتو او نورو ځواکونو سره مخ شي، پدې پوهې سره چې خدای هر مخلوق د ټکۍ څخه نیولی دی. موږ ټول د خدای په وړاندې برابر یو.

Like Hūd, advocates of Islam must feel the truth of their Lord very clearly within themselves in order to be able to stand up with dignity to the tyrannical forces of jāhiliyyah all around them. They must confront physical power as well as the power of industry, wealth, human knowledge, governmental regimes, sophisticated machinery, equipment and the like, knowing that God holds every creature by its forelock. We are all the same before God.

دوی باید یوه وخت خپلو خلکو ته په یوه ناقابلِ مصالحې رویّې سره مخ شي.

They must at one point confront their people with an uncompromising attitude.

په همدې خلکو باندې دوه بېلې ملتونه جوړېږي: یو هغه چې یوازې خدای ته سر ټیټوي، او بل هغه چې نه ټیټوي. کله چې دا ټکر پېښېږي، خدای خپل ژمنه پوره کوي چې خپلو بندګانو ته بریا ورکړي. د وحي د تاریخ په اوږدو کې، خدای د خپلو بندګانو او د خپلو دښمنانو تر منځ دېره مستقیمه لاره هغه وخت حل کوي چې مؤمنان د ایمان له مخې له کافرانو سره مخامخ شي او یوازې د خدای ته د سرټیټولو خپل انتخاب ورته څرګند کړي. په دې ډول دوی واضح کوي چې د خدای د ډلې دي، یوازې هغه ته تکیه کوي، او هېڅ مرسته نه لري پرته له هغې مرستې څخه چې هغه ورکوي.

The same people are then divided into two different nations: one which submits to God alone and one which does not. When this confrontation takes place, God fulfils His promise to grant victory to His servants. Throughout the history of the divine message, God only resolves the issue between His servants and His enemies in a direct way when the believers have confronted the unbelievers on the basis of faith and made their choice of submission to God alone known to them. In this way they state clearly that they belong to God’s party and rely on Him alone, and have no support except that which He grants.

اوس راځئ چې د سورت هغه بیان ولولو چې د پیغمبر صالح ﷺ او د هغه د قوم ثمود په اړه دی: «او ثمود ته مو د دوی ورور صالح ولېږه. ده وویل: ای زما قومه! یوازې د خدای عبادت وکړئ، ستاسو لپاره د هغه پرته بل هیڅ معبود نشته. هغه همغه دی چې تاسو یې له ځمکې پیدا کړل او په هغې کې یې تاسو اباد کړل. نو د هغه بخښنه وغواړئ، بیا هغه ته توبه وباسئ. بېشکه زما رب ډېر نږدې دی، د دعا قبولوونکی دی.»

Let us now move on with the sūrah and look at the account it gives of the Prophet Şāliĥ and his people, Thamūd: “To Thamūd, We sent their brother Şāliĥ. He said: ‘My people! Worship God alone. You have no deity other than Him. He it is who brought you into being out of the earth and settled you therein. Seek His forgiveness and then turn to Him in repentance. My Lord is ever near. He answers all.’” (Verse 61)

یو ځل بیا موږ هماغه کلمات سره مخ کیږو چې همدې بنسټیزې ستونزې او همدې اقدام ته اشاره کوي. صالح خلکو ته دې ته رابلي چې د خدای د یووالي باور وکړي، د هغه بخښنه وغواړي، او احساس وکړي چې خدای د دوی سره دی، هرچیرې چې وي او هرڅه چې کوي. صالح دوی ته دا هم یادونه کوي چې دوی له ځمکې پیدا شوي دي. دا خبره د انسان د پیدایښت د سرچینې ته اشاره کوي، او همدارنګه دې حقیقت ته چې هر انسان د خپل وده لپاره له ځمکې، یا له هغو عنصرونو څخه چې په هغې کې شتون لري، د خوراک په ترلاسه کولو تکیه کوي۔ له دې سرچینې سره سره، دوی د ځمکې د ساتنې او آبادولو دندې ته ګمارل شوي دي. دا حکم عموماً د ټول انساني ټولنې لپاره دی، او په ځانګړې توګه د ثمود قوم لپاره، د دوی د تاریخي دورې په ترڅ کې.

We again encounter the same words outlining the same basic issue, and the same course of action. Şāliĥ calls on people to believe in God’s oneness, to seek His forgiveness and to feel His presence with them wherever they are and whatever they are doing. Şāliĥ also reminds them that they originate from the earth. This refers to the origin of the human race as well as to the fact that every human being depends on the nourishment that he receives from the earth, or from the elements which are available in it, for his growth. Despite this origin they are put in charge of the earth and given the task of building it. This applies to the human race generally and to the Thamūd in particular, in their period of history.

دا ټول سره له دې، دوی د خدای سره شریکان ټاکل نه پریږدي. نو صالح علیه السلام دوی ته امر کوي چې: «له خپل رب څخه بخښنه وغواړئ، بیا ورته توبه وباسئ.» (آیت ۶۱) که دوی داسې وکړي، نو هغه به ورباندې مهربانه شي او د دوی دعاوې به قبولوي: «زما رب ډېر نږدې دی، هغه ټولې دعاوې اوري.» (آیت ۶۱) دلته د ملکیت ضمیر «زما رب» او هغه صفتونه پام وړ دي چې ټاکل شوي دي: «ډېر نږدې دی، ټولې دعاوې اوري». دا دواړه یو له بل سره ډېر نږدې راځي او داسې تاثر ورکوي چې د خدای د ذات حقیقت یو له هغو غوره مومنانو په زړه کې احساسېږي. دا د ښه نیت لرونکي پیغمبر د زړه او د اورېدونکو د زړونو ترمنځ مهربانۍ، ښېګڼې او ډېر ریښتینې اړیکې ته یو ځانګړی رنګ ورکوي.

All this, however, does not deter them from associating partners with God. Şāliĥ, therefore, calls on them to “Seek His forgiveness and then turn to Him in repentance.” (Verse 61) If they do so, He will respond favourably and answer their prayers: ‘My Lord is ever near. He answers all.” (Verse 61) Note here the use of the possessive pronoun “My Lord” and the attributes which are chosen here, “ever near, He answers all.” Coming so close together, they give the impression of the reality of Godhead as felt by one of the chosen elite of believers. They impart an air of friendliness, compassion and very real contact between the benevolent prophet’s heart and the hearts of his audience.

لیکن د دوی زړونه د دوی د فساد له امله پټ شوي دي. دوی نور نه غبرګون ښي. له همدې امله دوی د الوهیت د حقیقت ځلا او عظمت نه احساسوي، او نه هغه مهربانۍ او پاملرنه درک کوي چې صالح د دوی سره کوي. برعکس، دوی حیران کیږي او خپل باور شوی ورور باندې شک پیل کوي. «دوی وویل: ‹ای صالح! له دې نه مخکې موږ تاسو څخه ډیرې هیلې لرلې. ایا اوس به تاسو موږ منع کړئ چې هغه څه عبادت ونه کړو چې زموږ پلرونو عبادت کاوه؟ موږ واقعیا د هغه څه په اړه سخت شک کې یو چې تاسو موږ ته یې بلنه ورکوئ.›» (آیت ۶۲)

Their hearts, however, have been blinded by their corruption. They are no longer responsive. Hence, they do not feel the beauty or the majesty of the reality of Godhead, nor do they appreciate the friendliness and the care with which Şāliĥ addresses them. On the contrary, they are surprised and start to doubt their trusted brother. “They answered: ‘Şāliĥ.! Great hopes did we place in you before this. Would you now forbid us to worship what our forefathers worshipped? We are indeed in grave doubt about that to which you call us.’” (Verse 62)

دوی ده دې ته وایي چې دوی د هغه څخه ډیرې هیلې درلودې. هغه وخت چې دوی د هغه پراخ علم، صداقت، احساس او حکمت ستایل، اوس دوی په بشپړ ډول مایوس شوي دي. ولې؟ «آیا ته اوس موږ ته منع کوې چې هغه څه عبادت مه کوو چې پلرونه مو یې عبادت کاوه؟» (آیت ۶۲) د دوی لپاره دا ناورین و. دوی له دې پرته بل هیڅ نه تمه کوله. او دا د دوی په زړونو کې د هغه ټولو خبرو په اړه، چې صالح ویلي وو، ژور شکونه پیدا کړل.

They tell him that they had placed great hopes in him. Where once they had appreciated his wide knowledge, honesty, sensibility and wisdom, they are now totally disappointed. Why? “Would you now forbid us to worship what our forefathers worshipped?” (Verse 62) To them, that was the calamity. They expected anything but this. And this raised grave doubts in their minds about everything Şāliĥ had said.

ځکه چې موږ واقعاً د هغه څه په اړه چې تاسو موږ ته یې بلنه ورکوئ، سخت شک کې یو.

“We are indeed in grave doubt about that to which you call us.” (Verse 62)

پس ثمود د هغه څه په اړه حیران دي چې ساده دي. هغه هغه څه عجیب او یوازینی ګڼي چې سم او ښکاره دي. دوی حیران دي چې ورور یې صالح دوی ته دې ته رابلنه کوي چې یوازې الله ته عبادت وکړي. مګر د دوی حیرانتیا په هیڅ شاهد، دلیل یا فکري استدلال باندې نه ده ولاړه. دوی یوازې له دې کبله حیران دي چې پلرونو یې دغه باطل معبودان عبادت کړي. انسانان واقعاً په داسې کوربه توب کې رسیدلی شي. دوی خپل عقیده پر داسې څه ولاړه کوي چې یوازې دا ده چې پلرونو یې همدا څه منلي دي. یو ځل بیا موږ وینو چې د خدای د یووالي پر بنسټ ولاړه عقیده، په حقیقت کې، د انسان د ذهن د بشپړې او ټولیزې ازادۍ دعوت دی، له تیرو پیړیو کورکورانه تقلید څخه، او له افسانوي وهمونو له زنځیرونو څخه.

Thus, the Thamūd are puzzled by what is straightforward. They consider as strange and singular what is right and clear. They are amazed that their brother, Şāliĥ, should call them to worship God alone. Their astonishment, however, is not based on any evidence, argument, or intellectual thought. They are astonished only because their forefathers worshipped such false gods. People can indeed reach this level of blindness. They base their beliefs on nothing more than the fact that their forefathers believed in the same thing. Once again we find that the faith based on God’s oneness is, in essence, a call for the complete and total liberation of the human mind from its bonds of blind imitation of the past, and from the shackles of legendary illusions.

د ثمود رویّه د صالح سره او د دوی دا خبره چې «مخکې له دې موږ تا څخه ډیرې هیلې درلودې» موږ ته د قریشو هغه لوی باور یادوي چې دوی د محمد ﷺ او د هغه د صداقت په اړه درلود. خو کله چې هغه دوی ته وویل چې یوازې خدای ته ایمان راولي، دوی هغه داسې وغنده لکه څنګه چې د صالح قوم هغه وغانده. دوی هغه جادوګر او دروغ جوړونکی وباله.

The Thamūd’s attitude towards Şāliĥ and their statement, “Great hopes did we place in you before this,” remind us of the great trust the Quraysh had shown in Muĥammad (peace be upon him) and his honesty. When he, however, called on them to believe in God alone, they denounced him in the same way as Şāliĥ was denounced by his people. They accused him of being a sorcerer and a fabricator.

دوی د هغه د صداقت په اړه خپله شاهدي هیرول غوره وګڼله. همدا رویه تل تکرارېږي.

They preferred to forget their own testimony to his honesty. The same attitude is always repeated.

لکه څنګه چې د دوی لوی نیکه نوح، صالح هم خپلې قوم ته دا ساده پوښتنه کوي:

Like Noah, his great-grandfather, Şāliĥ puts this simple question to his people:

ای زما قومه! فکر وکړئ، که زه د خپل رب له لوري په یوه روښانه دلیل ولاړ یم، څوک چې ما ته خپل فضل بخښلی دی، نو که زه د هغه نافرمانی وکړم، ډیر به ما ته د خدای له عذابه څوک وژغوري؟ تاسو په دې صورت کې یوازې زما د تباهۍ زیاتوالی کوئ. (آیت ۶۳) که زه روښانه دلیل لرم، او زما په زړه کې دا یقین وي چې زما لاره سمه لاره ده، او که خدای ما ته خپل فضل کړی وي، په دې توګه چې ما یې د خپل پیغام رسولو لپاره وټاکلم، او ما ته هغه صفتونه یې ورکړي وي چې دا دندې ته مې وړ کوي، نو هغه څوک به ما د خدای له غضبه وساتي که زه ستاسو د هیلو او باور د ساتلو په موخه د هغه نافرمانی وکړم، یعنې د هغه پیغام تاسو ته ونه رسوم؟

“Think, my people! If I take my stand on a clear evidence from my Lord who has bestowed on me His grace, who will save me from God were I to disobey Him? You are, in such a case, only aggravating my ruin.” (Verse 63) If I have clear proof, and I feel it within me to be absolutely certain that my path is the right path, and if God has bestowed His grace on me by choosing me to deliver His message, and has given me the qualities which make me qualified for this task, who will protect me from God if, in order to preserve your hopes and trust in me, I disobey Him by not conveying to you His message?

ایا هغه امیدونه چې تا زما په اړه ساتلي دي، د خدای په وړاندې زما د کار وي؟

Would your hopes which you have placed in me be of any use to me against God?

زما د قوم خلکو! دا د خدای اوښه ده، ستاسو لپاره یوه ښکاره نښه ده. پریږدئ چې دا د خدای په ځمکه کې آزاده وګرځي، او هیڅ زیان ورنه اړوئ، ځکه نو ژر عذاب به تاسو ونیسي۔ (آیت ۶۴)

“Who will save me from God were I to disobey Him?” You raise before me nothing more than the prospect of double ruin. I will incur God’s anger in addition to being deprived of the honour of being His messenger and will suffer the ignominy of this world in addition to the punishment of the hereafter. What a compound loss! “And, my people, here is God’s she-camel, a clear sign for you. Leave her to graze at will in God’s land, and do her no harm, lest speedy punishment befall you.” (Verse 64) The sūrah does not give here any description of the she-camel to which Şāliĥ refers as a sign given to them. However, she is ‘God’s she-camel,’ sent to them in particular so as to be ‘a clear sign for you.’ This suggests that the she-camel had certain distinctive qualities by which they knew that it was a sign from God. They were told to allow the she-camel to graze at will in God’s land and to do her no harm, or else, they would suffer a speedy punishment. The structure of the sentence in the original Arabic suggests that the punishment would fall immediately and overwhelm them totally.

«مګر دوی هغه په ظالمانه توګه ووژله. هغه (صالح) وویل: "تاسو یوازې درې ورځې نورې په خپلو کورونو کې ژوند څخه خوند واخلئ. دا یو داسې وعده ده چې دروغه نه کیږي۔" (آیت ۶۵) د صالح د خبرداریو سره سره، دوی د اوښې پښې پرې کړې او هغه یې ووژله. عربي متن د «ذبح» لپاره داسې اصطلاح کاروي چې ښيي دوی د هغې د ووژلو دمخه د هغې د پښو تارونه په تورو وهلي وو. د دوی دا عمل د دوی د فساد او بې پروايۍ ثبوت و. موږ یادونه کوو چې دلته متن د هغه وخت د تیریدو اجازه نه ورکوي چې د اوښې د ښکاره کیدو او د دوی د هغې د ووژلو تر منځ تیر شوی وي. څرګنده ده چې د دوی د رب دا نښه د صالح د پیغام سره د دوی په چلند اغیزه ونه کړه. له همدې امله، دوی باید سزا شوي وای.»

“Yet they cruelly slaughtered her. He said: ‘You have just three more days to enjoy life in your homes. This is a promise which will not be belied.” (Verse 65) Despite Şāliĥ’s warnings, they hamstrung the she- camel and killed her. The Arabic text uses for ‘slaughter’ a term that indicates that they struck her hamstrings with swords before killing her. Their action was evidence of their corruption and apathy. We note that the text here does not allow for any time passing between the appearance of the she- camel and their killing of her. It is evident that this sign from their Lord did not affect their attitude to Şāliĥ’s message. Hence, they had to be punished.

هغوی ته د درې ورځو مهلت ورکړل شو، او ویل شوي چې دا هغه وخت دی چې تاسو ته د خوښۍ لپاره پاتې دی. بیا به خامخا عذاب راشي: ‏{پس کله چې زموږ حکم راغی، نو موږ په خپل مهربانۍ سره صالح او هغه کسان چې د هغه سره ایمان راوړی و، د هغه ورځې له رسوایۍ څخه وژغورل. بیشکه ستا رب ډېر زورور، ډېر غالب دی.} (آیت ۶۶) په ټاکلي وخت کې صالح او هغه کسان چې د هغه پیروي یې کړې وه، د خدای د مهربانۍ په نتیجه کې وژغورل شول. دوی ته د ځانګړي احسان په توګه، د ثمود نورو خلکو د ذلت وړ انجام څخه وژغورل شول، هغوی چې د هولناک چیغې اورېدو سره مړه شول، او ټول په هماغه حالت کې پاتې شول چې د چیغې څخه مخکې یې درلود.

They were given a respite of three days, and were told that that was the time left for them to enjoy themselves. The punishment would then surely follow: “When Our judgement came to pass, by Our grace We saved Şāliĥ and those who shared his faith from the ignominy of that day. Indeed, your Lord is Powerful, Almighty.” (Verse 66) At the appointed time Şāliĥ and those who followed him were saved by God’s grace. A special act of kindness was done to them and they were saved the humiliating destiny of the rest of the Thamūd, who died, having heard the dreadful cry, with everyone in the same position they were in before the cry.

«بیشکه ستا رب زبردست دی، ډیر غالب دی۔» هیڅ شی د هغه د لاره نشي درولای، او هیڅ قوم، هرومرو چې هر څومره زورور وي، د هغه د فیصلې نه نشي تښتیدای۔ هغه کسان چې د هغه په خوا کې وي، تل به د خپل عزت او وقار ساتونکي وي۔

“Indeed your Lord is Powerful, Almighty.” Nothing can stand in His way and no people, powerful as they may be, can escape His judgement. Those who are on His side will always have their dignity intact.

سورت بیا یو داسې منظر بیانوي چې موږ د ثمود قوم او هغه ګړندۍ تباهۍ ته حیران پاتې کیږو: {څنګه چې ظالمانو ته د لوی ژړا (ډنډ) وهلو، نو سهار شو او دوی د خپلو کورونو کې مړه پراته وو، ګویا هلته هیڅکله ژوندی او آباد نه وو.} (آیتونه ۶۷-۶۸)۔ دا داسې ده لکه دوی چې هیڅکله په خپلو شاندارو کورونو کې نه وو اوسیدلي او نه یې ژوند کړی وو۔ دا منظر موږ حیران کوي۔ د ژوند او مرګ ترمنځ یوازې یوه شیبه توپیر دی۔ د انسان ټوله ژوند هم یوه لنډه شیبه بیشک نه ده۔

The sūrah then portrays a scene which makes us wonder at the Thamūd and the speed with which they were destroyed: “The blast overtook the wrongdoers, and when morning came, they lay lifeless on the ground, in their very homes, as though they had never prospered there.” (Verses 67-68) It is as if they never dwelled or prospered in their magnificent dwellings. It is a scene which fills us with wonder. Nothing more than a glance separates life from death. The whole life of a human being is no more than a momentary affair.

د سورت وروستی تبصره هغه څه ده چې په سورت کې عموماً راځي. دا د هغو خلکو د ګناه ثبتوي چې سزا ورکړل شوي، هغه لعنت چې دوی تعقیب کړ، او دا حقیقت چې دوی له شتون او یادونې څخه لیرې کړل شول: ﴿أَلَا إِنَّ ثَمُودَ كَفَرُوا رَبَّهُمْ ۗ أَلَا بُعْدًا لِّثَمُودَ﴾ (هود: ۶۸)

The final comment is the usual one in the sūrah. It records the guilt of the people punished, the curse which pursued them and the fact that they were removed from existence and memory: “The Thamūd denied their Lord! Oh, away with the Thamūd.” (Verse 68)

دا د الهي پیغام د تاریخ بلې یوه برخه ده، د انسانیت لپاره. دا هماغه پیغام دی چې د اسلام جوهر بیانوي، د دې کلمې په پراخ مفهوم کې.

This is another episode of the history of the divine message to mankind. It is the same message, speaking about the essence of Islam, in the broad sense of the word:

د خدای عبادت او یوازې د هغه تابعداري وکړي، او د هغه سره هیڅ شریک ونه نیسي. بیا هم موږ داسې حالت ته مخ شو چې د جاهلیت حالت دی، کوم چې د خدای د وحدانیت پر بنسټ ولاړ الهي دین څخه د انحراف تعقیب کوي۔ لکه د عاد قوم چې له هغوی مخکې و، د ثمود قوم هم هغو مؤمنانو ته منسوب و چې د نوح کشتۍ کې وژغورل شوي وو، خو دوی د سمې عقیدې څخه انحراف وکړ او د جاهلیت یوه ډیره بده حالت ته ورسیدل۔ صالح د دې لپاره راستول شوی و چې دوی بیرته سم دین ته راوګرځوي۔

to worship God and submit to Him alone, associating no partners with Him. Again we are faced with a state of jāhiliyyah that follows deviation from the divine faith based on God’s oneness. Like the `Ād before them, the Thamūd descended from the believers saved in Noah’s ark, but they deviated from the right faith and ended up in a dreadful state of jāhiliyyah. Şāliĥ was sent to return them to the true faith.

دوی ته هغه معجزه ورکول کیږي چې غوښتې یې وه، خو دا ورته د ایمان لامل نه کیږي؛ بلکې دا یې د دښمنۍ زیاتوالي ته لاره هواروي، او دوی د اوښې په ظالمانه توګه ذبح کوي.

They are given a miraculous sign, as they asked for, but this does not lead them to believe; rather, it makes them more hostile and they cruelly slaughter the she-camel.

عربو مشرکانو هم له نبي ﷺ څخه غوښتل چې هغه دوی ته یو معجزه راوړي، ترڅو دوی د هغه پیغام ومني. خو هغه نښه چې د صالح د قوم ته ورکړل شوه، دوی ته هیڅ ګټه ونه رسوله. د خدای په منلو کې معجزو ته اړتیا نشته: پیغام په ساده او سم ډول ښکاري، کله چې په واضح فکر سره ورته وکتل شي. خو جاهلیت زړونه او عقلونه دواړه ټاکي او خلک په جهالت کې پرېږدي.

The Arab idolaters also demanded that the Prophet bring them some miraculous sign to help them accept his message. But the sign given to Şāliĥ’s people benefitted them nothing. To believe in God does not require miracles: the message is both simple and straightforward when approached with clear thinking. Jāhiliyyah, however, seals both hearts and minds leaving people in a state of ignorance.

دلته بیا د خدای د ذات حقیقت د یو هغه بزرگ پیغمبر په زړه کې ښکاره کیږي چې د خپل پیغام د رسولو لپاره ټاکل شوی و. د قرآن کریم په دې آیت کې د صالح علیه السلام خبره نقل شوې ده: «ای زما قومه! وګورئ، که زه د خپل رب له لوري په یوه ښکاره دلیل ولاړ یم چې هغه ما ته خپل فضل بخښلی دی، نو زه که د هغه نافرماني وکړم، نو په خدای باندې به څوک ماته مرسته وکړي؟ تاسو په دې صورت کې یوازې زما د تباهۍ زیاتوالی کوئ.» (آیت ۶۳) دا خبره هغه دې ته وروسته کوي چې خپل رب یې د هغه حضور په زړه کې څنګه احساس کوي، د هغه روښانه تشریح یې دوی ته کړې وه: «زما رب ډېر نږدې دی، هغه ټولو ته ځواب ورکوونکی دی.» (آیت ۶۱)

Again we find here the truth of Godhead as manifested in the heart of one of the noble messengers chosen to deliver His message. It is stated by Şāliĥ, as he is quoted in the Qur’ān: “Think, my people! If I take my stand on a clear evidence from my Lord who has bestowed on me His grace, who will save me from God were I to disobey Him? You are, in such a case, only aggravating my ruin.” (Verse 63) He says this after having given them a clear description of his Lord as he feels His presence in his own heart: “My Lord is ever near. He answers all.” (Verse 61)

د خدای ﷻ د حقیقت د ښکلا، شکوه او کاملیت هغه ډیره ښه انعکاس د خدای د ټاکل شوو بندګانو د دې عظیم ډلې په زړونو کې ښکاري. دا زړونه د دې لوی حقیقت یوه روښانه، بې داغه ښکارندوی په توګه ځلېږي.

Nowhere are the beauty, majesty and perfection of the reality of Godhead better reflected than in the hearts of this noble group of God’s chosen people. These hearts stand out as a clear, unstained exhibition of this great reality.

ہم یہاں دیکھتے ہیں کہ جاہلیت کس طرح واضح حق کو غلط سمجھتی ہے، اور سچائی کو انتہائی عجیب و غریب سمجھ کر دیکھتی ہے! صالحؑ اپنے اعلیٰ اخلاق، صاف فکر اور حکمت کی وجہ سے اپنی قوم میں بہت محبوب تھے۔ قوم ان سے بڑی امیدیں رکھتی تھی۔ لیکن جب انہوں نے اپنی قوم کو اپنا پیغام پہنچا دیا تو وہ ان کی طرف بڑی مایوسی سے دیکھنے لگے۔ یہ اچانک تبدیلی کیوں آئی؟ صرف اس لیے کہ انہوں نے اُنہیں صرف اللہ کے آگے سر تسلیم خم کرنے کی دعوت دی۔ یہ بات اس کے خلاف تھی جو انہوں نے اپنے آباؤ اجداد سے سیکھا تھا۔ جب انسانی دل سچے دین سے ذرا سا بھی ہٹ جاتا ہے، تو اس کی گمراہی اسے حق سے اتنا دور لے جاتی ہے کہ وہ سچائی کو، باوجود اس کے کہ وہ سادہ اور معقول ہے، سمجھنے کے قابل نہیں رہتا۔ اس کے برعکس، ایسے گمراہ دل اس گمراہی کو آسانی سے قبول کر لیتے ہیں جو فطری اور عقلی منطق کے بالکل خلاف ہو۔

We also find here how jāhiliyyah considers as erroneous what is clearly right, and looks at the truth as extremely singular! Şāliĥ was much appreciated by his people because of his fine character, clear thinking and wisdom. His people placed great hope in him. But once he had delivered his message to them, they looked upon him with much disappointment. Why this sudden change? It was only because he called on them to submit themselves to God alone. This was at variance with what they had learnt from their forefathers. When the human heart deviates even slightly from the true faith, its error takes it so far away as to make it unable to appreciate the truth, simple and logical as it is. By contrast, such deviant hearts are able to accept deviation that flies in the face of natural and rational logic.

صالح د خپلې قوم ته وویل: «ای زما قومه! یوازې د الله عبادت وکړئ. د هغه پرته تاسو لپاره بل معبود نشته. هغه هغه ذات دی چې تاسو یې له ځمکې پیدا کړل او په هغې کې یې تاسو آباد کړل.» (آیت ۶۱) په دې ډول هغه دوی ته د هغو دلیلونو په واسطه خطاب وکړ چې دوی یې په اسانۍ سره د طبیعي او نه ردېدونکي دلیل په توګه پېژندلای شول، یعنې د دوی د پیدایښت د طریقې پر بنسټ. دوی هېڅکله دا ادعا نه وه کړې چې دوی پخپله ځانونه پیدا کړي، خپل ژوندون یې ساتلی او د ځمکې پر مخ شته رزق یې خپله برابر کړی. دوی دا نه انکار کاوه چې دا الله دی چې دوی یې پیدا کړي. خو دوی دا خبره د خپلې منطقي پایلې تر ټولو ته ونه رسولې، یعنې یوازې د الله تسلیم کېدل او د هغه د هدایت پیروي کول. په حقیقت کې د صالح علیه السلام اصلي دعوت همدا وو: «یوازې د الله عبادت وکړئ. د هغه پرته تاسو لپاره بل معبود نشته.» نو دلته د معبود کېدو مسئله نه ده چې اختلاف پکې وي. لکه ډېر وخت، اصلي مسئله د الله د ربوبیت او حاکمیت او د انسان د تسلیم کېدو او اطاعت ده.

Şāliĥ called on his people: “My people! Worship God alone. You have no deity other than Him. He it is who brought you into being out of the earth and settled you therein.” (Verse 61) He thus appealed to them by what they could easily recognize as natural and irrefutable evidence based on how they were brought into being. Never had they claimed that they were the ones who brought themselves into being, ensured their survival and provided themselves with the sustenance available on earth. They did not deny that it was God who brought them into being. But they did not follow this through to its logical outcome, namely, submission to God alone and following His guidance. This indeed was the essence of what Şāliĥ called on them to do: “Worship God alone. You have no deity other than Him.” It is, then, not the issue of Godhead that is subject to contention. As always, it is the issue of God’s Lordship and sovereignty and man’s submission and obedience.

دا هماغه موضوع دی چې د اسلام او جاهلیت ترمنځ د جګړې په ټوله ډګر کې موجود دی۔

This is the same issue throughout the battle between Islam and jāhiliyyah.

هود (هغه وعده چې هیڅکله نه ماتیږي) ۵۰-۶۸

Preview

صحت، باران او پرهېزګاران

د بې ځایه بحث یوه درس

د عادو هلاکت

د واقعي اختلاف اصلي موضوع

ایمان، حق اور انسانی فلاح

لوړ هیلې، تکبر او ډیر بد انجام

تاریخي ورته والي