یہ بات دو پہلے کے حوالوں سے گہرا تعلق رکھتی ہے۔ درحقیقت یہ انہی کی تکمیل کرتی ہے۔ اگر ہماری یہ فکر نہ ہوتی کہ اسلام کے بیان کردہ بین الاقوامی تعلقات کو نمایاں کیا جائے تو ہم تینوں حوالوں کو ایک ساتھ جوڑ دیتے۔ یہاں زیرِ بحث موضوع اسلام کی سرزمین کی طرف ہجرت ہے۔ جن لوگوں نے اسلام قبول کر لیا تھا، لیکن جو اب بھی جنگ کی سرزمین میں اپنے گھروں میں رہ رہے تھے، انہیں سختی کے ساتھ مدینہ کی مسلم جماعت میں شامل ہونے کی ترغیب دی گئی ہے، جو اللہ کے دین کی خاطر جان و مال کی قربانی دیتے ہوئے سخت جدوجہد کر رہی تھی۔ یہاں انہیں واضح طور پر حکم دیا گیا ہے کہ وہ مکہ میں اپنی نسبتاً زیادہ آرام دہ حالت کو چھوڑ دیں، جہاں وہ اپنے خاندانوں اور قبیلوں کے ساتھ رہتے تھے۔ شاید یہی وہ لوگ تھے جنہیں ان آیات میں "غیر فعال رہنے والے" کہا گیا ہے۔ کیونکہ مدینہ میں کوئی مسلمان "غیر فعال" نہیں رہتا تھا، سوائے منافقین کے، جن کی حالت کا ذکر پچھلے حوالے میں بالکل مختلف لہجے میں کیا گیا ہے۔

This passage is closely connected to the two passages that precede it. Indeed, it complements them. Had it not been for our concern to highlight international relations as outlined by Islam, we would have joined all three passages together. The subject matter here is migration to the land of Islam. Those who had accepted Islam, but who still remained in their homes in the land of war are strongly urged to join the Muslim community in Madinah which was striving hard for God’s cause, sacrificing their lives and possessions. They are clearly required here to abandon their relatively more comfortable positions in Makkah, where they lived with their families and clans. These were perhaps the ones who are described in these verses as “remaining passive”. For, there was no Muslim “remaining passive” in Madinah, other than the hypocrites whose situation was discussed in a totally different tone in the preceding passage.

دا لومړی ټکی د هغو کسانو لپاره یو سخت خبرداری ته لاره هواروي چې د کفر په خاوره کې پاتې کیږي. دوی دا کار داسې حال کې کوي چې د مسلمانانو په ټولنه کې د ګډون وړتیا لري، چیرې چې دوی د مؤمنانو په ځواک کې زیاتوالی راوستلی شي. سره له دې، دوی خپلو کورونو کې خوندي پاتې کیږي تر هغه وخته پورې چې د دوی روحونه د ملایکو له خوا راټول شي، په داسې حال کې چې لا هم د "خپلو ځانونو ته د ظلم کولو" حالت کې دي. د دوی ځای دوزخ دی، کوم چې د بد ځای په توګه بیان شوی.

This first point is followed by a stern warning to those who stay in the land of unfaith. This they do despite their ability to join the Muslim community where they can add to the strength of the believers. Nonetheless, they remain safe in their homes until their souls are gathered by the angels, still in a condition of “wronging themselves”. Their abode is hell which is described as an evil destination.

اس کے بعد، ہجرت کرنے والے ہر شخص کے لئے، جو اللہ کے دین کی خدمت کے لئے ہجرت کرے، اللہ کی طرف سے ایک ضمانت ہے۔ یہ ضمانت اس لمحے سے نافذ ہو جاتی ہے جب وہ اپنا گھر چھوڑتا ہے، اور اس کا کوئی مقصد نہیں ہوتا سوائے اس کے کہ وہ مومنوں کی جماعت میں شامل ہو جائے۔ یہ ضمانت ہر اس خوف کو دور کرتی ہے جو ایسا خطرناک اور پرمشقت سفر اختیار کرنے والے کے دل میں ہو سکتا ہے۔ واضح ہے کہ یہ سورت جہاد، یعنی اللہ کے راستے میں جدوجہد، اور مومنوں کی ہجرت کے اسی سلسلے کو آگے بڑھاتی ہے تاکہ وہ ان لوگوں کی صفوں میں شامل ہوں جو ایسی جدوجہد میں مصروف ہیں۔ یہ مسلمان امت اور ان لوگوں کے درمیان تعلقات کے بارے میں احکام بھی بیان کرتی ہے جو اس کی سرزمین سے باہر رہتے ہیں، بشمول وہ مسلمان جنہوں نے ہجرت نہ کرنے کا فیصلہ کیا ہو۔

هغه مؤمنان چې کورونو ته ناست وي، پرته له هغو چې معذور وي، د هغو برابر نه دي چې د الله په لاره کې په خپلو مالونو او ځانونو جهاد کوي. الله تعالیٰ هغه کسان چې په خپلو مالونو او ځانونو جهاد کوي، د کورونو ناستو پر درجه لوړه کړې ده. هرکلي ته الله تعالیٰ ښه انجام ژمنه کړی دی، خو الله تعالیٰ جهاد کوونکي د کورونو ناستو پر سترې اجر فضیلت ورکړی دی:

Those of the believers who remain passive, other than the disabled, are not equal to those who strive hard in God’s cause with their possessions and their lives. God has exalted those who strive hard with their possessions and their lives far above the ones who remain passive. To each God has promised the ultimate good, yet God has preferred those who strive hard over those who remain passive with a mighty reward:

د عزت درجې، د ګناهونو بښنه او د هغه فضل. خدای بښونکی، مهربان دی۔ (آیتونه ۹۵-۹۶)

degrees of honour, forgiveness of sins and His grace. God is Much-Forgiving, Merciful. (Verses 95-6)

دا بیان د مسلمانانو په ټولنه کې یو ځانګړی حالت یادوي، چیرې چې ځینې کسان د خدای د لاره کې د ژوند او مال د قربانۍ له مکلفیتونو څخه ډډه کوونکي وو. دا ممکن د هغو کسانو په اړه وي چې د مدینې ته د هجرت پر ځای په کور کې پاتې کیدل غوره ګڼل، ترڅو خپل مال او شتمني وساتي. کافرانو د مدینې ته هجرت کوونکو هیڅوک اجازه نه ورکوله چې د خپل مال کومه برخه بیایي. دوی مجبور وو چې خپل ټول مال پرېږدي. نور ممکن په کور کې پاتې کیدل ترجیح ورکړي وي ترڅو د هجرت د سختۍ او خطرونو څخه ځان وساتي. کافرانو لږ ځله مسلمانانو ته د هجرت اجازه ورکوله. ډېری حالاتو کې دوی هغوی بندي کول او بد چلن ورسره کاوه، یا په دقیق ډول ویلای شو، کله چې دوی شکمن کېدل چې دوی د تلو اراده لري، نو د دوی ځوروونه نور هم زیاتوله. موږ د هغه مؤمنانو په اړه چې "پاتې کېږي" په هکله دې نظر ته ډېر مایل یو. دا ممکن د مسلمانانو ټولنې کې هغو کسانو ته هم اشاره وي چې د خدای د لاره کې د خپل مال او ژوند د قربانۍ لپاره د خپلې چمتووالي په ښکاره ډول نه وو ښودلې. دا په واضح ډول هغه منافقین نه شامل کوي چې په تېر بیان کې یادېږي او چې د خدای د لاره کې د جهاد څخه د مسلمانانو د منع کولو هڅه یې کوله. دا توضیح ممکن هغه دواړه ډلې وي، په دواړو سیمو کې، چې د اړین قربانیو لپاره چمتو نه وې.

This statement addresses a special case within the Muslim community wherein some elements had demonstrated their reluctance to meet the obligations required in striving for God’s cause, requiring sacrifice of both possessions and lives. This may be a reference to those who preferred to stay at home and not migrate to Madinah, so that they could hold on to their property and possessions. The unbelievers did not allow anyone who migrated to Madinah to take any part of their wealth. They had to abandon all their possessions. Others may have preferred to stay at home to spare themselves the hardship and risks of migration. Rarely did the unbelievers allow the Muslims to migrate. In the majority of cases, they imprisoned and ill-treated them, or, more accurately, they intensified their ill-treatment when they suspected that they intended to leave. We are more inclined to this view with regard to what is meant by the reference to those believers who “remain passive”. It may also refer to some people within the Muslim community who did not readily show their willingness to sacrifice their possessions and their lives for God’s cause. This obviously excludes the hypocrites who were mentioned in the preceding passage and who tried to dissuade the Muslims from striving for God’s cause. The description could mean both groups of people in both lands who were not ready to make the necessary sacrifices.

هغه کسان چې د خدای د لاره کې ځان هڅوي، د خدای د وعدې له مخې یقیناً حقیقي عزت ته رسیږي، پداسې حال کې چې هغه کسان چې بې کاره پاتې کیږي، د داسې څه د تمې حق نه لري.

Those who strive hard for God’s cause are certain, by God’s promise, to achieve real glory, while those who remain passive cannot aspire to anything similar.

مخکې له دې، د لویې اجر امید، د خدای له خوا د ګناهونو بخښنه او پراخه رحمت هم پورته کیږي. دا ټول دوې مهمې حقیقتونه ښیي.

Moreover, the prospect of great reward, the forgiveness of sins by God and abundant mercy is raised high. All this points to two important facts.

لومړی دا چې دا آیتونه د مسلمانانو په ټولنه کې ریښتیني پیښو ته اشاره کوي. دا باید موږ ته د انساني طبیعت په اړه نور هم پوه کړي. یو فرد یا یوه ټولنه ممکن د ایمان لوړ معیار ته ورسیږي، مګر بیا هم د هغو ضعفونو او سستیو د درملنې لپاره چې د دندو په ترسره کولو کې خنډ کیږي، دوامداره پاملرنې ته اړتیا لري، په ځانګړې توګه د هغو دندو لپاره چې د خدای د دین په خدمت کې په بشپړ اخلاص سره، د ژوند او مال په قربانۍ سره هڅه کول دي. داسې احساسات، سستي، یا د اخلاص سره د خدمت لپاره په وخت سره نه راتګ، که څه هم کله کله یو فرد یا ټولنې ته پیښیږي، دا نه باید موږ ته دا هیله له لاسه ورکړي چې وروسته به یې مثبت ځواب راکړي، او نه باید موږ دوی په کم نظر وګورو. تر هغه وخته چې اخلاص او د مسلمانانو له ټولنې سره د پاتې کیدو جدي تمایل شتون لري، او د خدای سره مثبت چلند کیږي، موږ باید له دوی څخه هیله ونه پرېږدو. خو موږ نشو کولی چې دا ضعف، سستي او ناکامي د انساني طبیعت برخه وګڼو او پرته له دې چې هیڅ ترې چاره ونه کړو، یې ومنو.

The first is that these verses were dealing with real cases within the Muslim community. This should make us better aware of human nature. An individual or a community may achieve a high standard of faith, but remain, nevertheless in need of constant care to deal with any weakness or complacency which may hamper the fulfilment of duties, especially those of striving hard to serve God’s cause with complete dedication, sacrificing life and wealth. That such feelings of weakness, complacency or failure to come forward with dedicated service should overtake a person or a community need not cause us to lose hope of their positive response later on or make us look down on them. As long as sincerity and serious willingness to remain with the Muslim community and to deal positively with God remain, we must not give up on them. Yet we cannot just accept that such weakness, complacency and failure are part of human nature without doing anything about it.

موږ لا اړین یو چې هغه فطرت ته انگیزه ورکړو چې لوړ او عالی شیان وغواړي او د ترټولو لوړ معیار ته ورسیږي. داسې انگیزه ورکول د ټولو ممکنو لارو او بڼو په واسطه کیدای شي، لکه څنګه چې موږ د قرآن کریم طریقه کې وینو، هغه طریقه چې پخپله د الهي حکمت انعکاس دی۔

We still have to motivate that nature to seek the sublime and to reach for the highest standard. Such motivation can take all possible ways and forms as we see in the Qur’ānic method that, itself, reflects Divine wisdom.

سورت بعدا هغو کسانو حال څیړي چې شاته پاتې شي او د کفر په ځمکه کې پاتې وي، د اسلام ځمکې ته له هجرت نه ډډه کوي. د دې شاته پاتې کیدو هڅونکي یا خپلو ملکیتونو او ګټو ساتنه ده، یا یو طبیعي کمزورتیا چې دوی د هجرت له سختې دندې نه منع کوي. که دوی د قربانۍ لپاره آماده وای، نو کولی شو چې هجرت وکړي، خو دوی په خپل ځای پاتې کیږي تر دې چې فرښتو ته امر وشي چې دوی د مرګ په وخت راټول کړي. دلته دوی په سپکه بڼه انځور شوي دي، او دا باید د هر یو د دوی لپاره کافي وای چې د بدۍ له ځمکې وتښتي او د مؤمنانو په صف کې شامل شي.

The sūrah then examines the case of those who remain passive, staying in the land of unfaith instead of migrating to the land of Islam. Their motives for so staying behind are to look after their property and interests, or an inherent weakness which makes them unwilling to undertake the arduous task of migration. Had they been willing to sacrifice, they would have been able to migrate, but they stay put until the angels are instructed to gather them in death. They are portrayed here in a derogatory way, which should have been enough to motivate any one of them to flee from the land of evil to join the ranks of the believers.

{هغه کسان چې فرښتې یې په داسې حال کې وفات کوي چې دوی پخپله ځانونو ته ظلم کوونکي وي، فرښتې به ورته وایي: تاسو په کوم حال کې وئ؟ هغوی به ووایي: موږ په ځمکه کې مظلوم وو. فرښتې به ووایي: ایا د الله ځمکه دومره پراخه نه وه چې تاسو پکې هجرت کړئ؟ دغه کسان د دوزخ ځای دی، او دا ډیر بد ځای دی. مګر هغه بې وسه سړي، ښځې او ماشومان چې واقعیا بې وسه وي، نه چاره لري او نه لاره پیژني. دغه خلک ښایي الله وبخښي، ځکه الله ډیر معاف کوونکی او ډیر بخښونکی دی۔ (آیتونه ۹۷-۹۹)}

To those whom the angels gather in death while they are still wronging themselves, the angels will say: “What were you doing?” They will answer: “We were oppressed on earth.” (The angels) will say: “Was not God’s earth so spacious that you might have migrated to settle elsewhere?” Such will have their abode in Hell, a certainly evil end. Excepted are the men, women, and children who, being truly helpless, can devise nothing and can find no way. These God may well pardon, then, for God is indeed most Lenient, Much-Forgiving. (Verses 97-99)

دا آیتونه داسې یوې ریښتینې حالت ته اشاره کوي چې د پیغمبر ﷺ له هجرت او د اسلامي دولت د تاسیس وروسته په مکه او د عربي ټاپوزمکې په نورو سیمو کې موجود وو. ځینې مسلمانان لا هم پاتې وو چې د خپلو مالونو او ګټو د قربانۍ لپاره تیار نه وو، ځکه مشرکانو هجرت کوونکو ته اجازه نه ورکوله چې له ځانسره کوم مال واخلي. ځینو به د هجرت له پایلو څخه ویره درلوده، ځکه مشرکان تل څارنې کوله او هڅه یې کوله چې هر هغه مسلمان چې مدینې ته تلل غوښتل بېرته راواړوي. خو ځینې داسې کمزوري وو چې هجرت ونشي کولای. په دوی کې مشران، ښځې او ماشومان وو چې د ژغورنې لاره یې نه موندله.

These verses are speaking of a real situation that existed in Makkah and elsewhere in the Arabian peninsula after the Prophet’s migration and the establishment of the Islamic state. There were still some Muslims who stayed behind, unwilling to sacrifice their property and interests because the unbelievers did not allow those who migrated to take any possessions with them. Some of them might have feared the consequences of migration, because the unbelievers were ever watchful, trying to turn hack any Muslim who sought to leave for Madinah. Some, however, were too weak to migrate. Among them were the elderly, women, and children who could not find a way of escape.

سورت هغه انساني طبیعت ته توجه کوي چې د هجرت د ستونزو او سختیو په اړه اندېښنې راپورته کوي. دا هغه کسان بیانوي چې د خپل وطن کې د ځورونې زغم ته ترجیح ورکوي، پداسې حال کې چې دا کار ښایي د اسلام څخه د اړولو لامل شي، او داسې یو منظر بیانوي چې د سپکاوي او ویرې احساسات راپاروي. بل آیت هغه ډار له منځه وړي او هغه چا ته ډاډ ورکوي چې یوازې د خدای د دین لپاره له خپل وطن وځي، که هغه خپلې منزلې ته ورسیږي او که په لاره کې مړ شي. خدای د داسې مهاجر اجر له هغه ورځې تضمین کوي چې هغه له کوره وځي، او ده ته ژمنه کوي چې به ډېر پناه ځایونه او پراخه رزق ومومي. «څوک چې د خدای د لاري لپاره هجرت وکړي، په ځمکه کې به ډېر پناه ځایونه او پراخه رزق ومومي. څوک چې د بدۍ څخه تښتېدلی خپل کور پرېږدي، خدای او د هغه د رسول ﷺ ته، بيا مرگ ورباندې راشي، نو اجر یې د خدای په نزد ساتل شوی دی.»

The sūrah continues its task of treating those aspects of human nature that continue to raise apprehensions of the difficulties and hardships of migration. It depicts those who prefer to suffer persecution in their homeland, which may end in their turning away from Islam, in a scene which evokes feelings of contempt and fear. The next verse tries to counter that reluctance by giving reassurance to anyone who sets out from his homeland only to serve God’s cause, whether he arrives at his destination or dies on the way. God guarantees the reward to such a migrant from the moment he leaves home and promises him that he will find many places of refuge and abundance. “Anyone who migrates for God’s cause will find on earth many places for refuge and great abundance. He who leaves his home, fleeing from evil unto God and His Messenger, and is then overtaken by death, his reward is reserved for him with God.

خدای ښه بخښونکی، مهربان دی.» (آیت ۱۰۰)

God is Much-Forgiving, Merciful.” (Verse 100)

قرآن کریم د انسانی ستونزو سره په واقع بینانه طریقه کې دا آیت کې دا ولیدل شو چې د هجرت د لاره پیل کوونکي په هغه وخت کې په عام ډول د هغه شرایطو کې، چې ددې وخت وو، د عادي اندیښنو ته ځواب ورکوي. همدغه یا ورته اندیښنې کولی شي هر هغه څوک په هر وخت کې تر اغیز لاندې راولي چې دغه لاره پیل کړي. دا آیت موږ ته ډیر ښکاره او روښانه وینا کوي. د مهاجر څه ویره وي، هیڅ شی پټ نه پاتې کیږي. هیڅ خطر، په شمول د مرګ خطر، په سرسري ډول نه ردیږي. اطمینان د نورو حقایقو له لارې او د خپله خدای تعالی له ضمانت څخه ورکول کیږي.

We see in this verse how the Qur’ān, in its realistic approach to human problems, addresses the normal apprehensions of someone embarking on migration in the sort of circumstances which prevailed at that time. The same or similar apprehensions may beset anyone who embarks on such a journey at any time. It addresses us with remarkable clarity and lucidity. Nothing that the migrant fears is concealed. No danger, including that of death, is dismissed out of hand. Reassurance is provided through other facts and through a guarantee from God Himself.

{کله چې تاسو په ځمکه سفر کوئ، نو تاسو ته به هیڅ ګناه نه وي چې لمونځ لنډ کړئ، که تاسو ته ویره وي چې منکران به تاسو ته تکلیف ورسوي. په حقیقت کې، منکران ستاسو ښکاره دښمنان دي. کله چې ته د مؤمنانو په منځ کې یې او د دوی امامت کوې، نو باید د دوی یوه ډله تاسو سره ودرېږي او خپلې وسلې یې په لاس کې ونیسي. بیا کله چې دوی سجده وکړي، نو باید دوی ستاسو شاته شي، او بله ډله چې لا نه ده لمونځ کړی، باید راشي او ستاسو سره لمونځ وکړي، او باید دا ډله هم محتاط وي او خپلې وسلې په لاس کې ونیسي. منکران غواړي چې تاسو خپلو وسلو او سامانونو ته غافله شئ، ترڅو په یو ناڅاپي یرغل سره تاسو باندې راوځي. مګر تاسو ته هیڅ ګناه نه ده که تاسو ځان د باران یا ناروغۍ له امله ستونزمن وګڼئ، چې خپلې وسلې کېږدئ، خو تاسو باید هره شیبه محتاط اوسئ. خدای منکرانو ته د سپکاوي عذاب چمتو کړی دی۔

When you go forth on earth, you will incur no sin by shortening your prayers, if you have reason to fear that the unbelievers may cause you affliction. Truly, the unbelievers are your sworn enemies. When you are with the believers and about to lead them in prayer, let one group of them stand up with you, holding on to their weapons. Then, after they have prostrated themselves, let them be behind you, while the other group, who have not yet prayed, shall come forward and pray with you, and let these be on their guard, holding on to their weapons. The unbelievers would love to see you oblivious of your weapons and your equipment, so that they might swoop on you with one assault. But it is no offence for you to lay down your arms [while you pray] if you are bothered by heavy rain, or suffering from illness; but you must always be on your guard. God has prepared humiliating suffering for the unbelievers. (Verses 101-102)

په دې ځای کې سورت داسې کونډ ورکوي چې خدای د هغو کسانو لپاره رعایت ورکوي چې هجرت کوي یا په ځمکه کې ځي، که د جهاد لپاره وي یا د سوداګرۍ لپاره، که چېرې دوی د کافرانو له خوا د نیول کیدو یا د سختۍ او فشار څخه وویريږي چې دوی د خپل دین څخه واړوي. رعایت دا دی چې لمونځ لنډ شي. دا د لنډولو له هغه رعایت څخه توپیر لري چې هر مسافر ته ورکول کیږي، که هغه له کافرانو څخه کومه ويره ولري یا نه. هغه رعایت چې دې متن ته اشاره کوي ځانګړی ډول دی. «کله چې تاسو په ځمکه کې ځئ، نو په دې کې تاسو ته ګناه نشته چې خپل لمونځ لنډ کړئ، که تاسو د دې ويره ولرئ چې کافران به تاسو ته تکلیف ورسوي. بې شکه، کافران ستاسو ښکاره دښمنان دي.» (آیت ۱۰۱)

At this particular juncture, the sūrah speaks of the concession God gives to those who migrate or go forth on earth, either on jihād or on business, should they fear being taken prisoner by the unbelievers or fear being subjected to hardship and pressure to turn away from their faith. The concession is to reduce prayer. This is different from shortening prayers, which is a concession given to any traveller, whether he has anything to fear from the unbelievers or not. The concession to which the passage refers is a special type. “When you go forth on earth, you will incur no sin by shortening your prayers, if you have reason to fear that the unbelievers may cause you affliction. Truly, the unbelievers are your sworn enemies.” (Verse 101)

په خوف کې د لمانځه د ادا کولو په اړه د مختلفو عالمانو مختلفې نظرونه شتون لري، لکه د جګړې په وخت کې. په هرصورت، ټول دا متن ته ولاړ دي. موږ به خپل ځان یوازې عمومي خاکه پورې محدود کړو، پرته له دې چې د وړاندیز شوو مختلفو بڼو په تفصیل کې ولاړ شو.

There are various views held by different scholars as to how prayer should be conducted in a state of fear, as at the time of fighting. However, they are all based on this text. We will limit ourselves to the general outline, without going into the various forms suggested.

کله چې ته د مؤمنانو په منځ کې وي او د دوی لپاره لمونځ ته ودریږې، نو باید د دوی یوه ډله له تا سره ودریږي او خپل وسلې دې په لاس کې واخلي. کله چې دوی سجده وکړي، نو باید دوی ستا له شا څخه شي، او بلې ډله چې لا لمونځ نه دی کړی باید راشي او له تا سره لمونځ وکړي، او دا کسان باید خپل ځان وساتي او وسلې دې په لاس کې وي. (آیت ۱۰۲)

When you are with the believers and about to lead them in prayer, let one group of them stand up with you, holding on to their weapons. Then, after they have prostrated themselves, let them be behind you, while the other group, who have not yet prayed, shall come forward and pray with you, and let these be on their guard, holding on to their weapons. (Verse 102)

دا آیت په دې دلالت کوي چې کله پیغمبر ﷺ په جنګ کې مؤمنانو ته لمونځ وکړي، نو د دوی یوه برخه د لومړۍ رکعت لپاره د هغه سره یوځای کیږي، په داسې حال کې چې نورې برخې د دوی شاته ولاړې وي او وسلې یې په لاس کې وي، ترڅو دوی وساتي. کله چې لومړۍ ډله لومړی رکعت پوره کړي، نو شاته ځي چې د ساتنې دنده په غاړه واخلي، او هغه ډله چې دوی یې ساتل، مخته راځي چې د پیغمبر ﷺ سره یوه رکعت هم ولمانځي. کله چې امام خپلې دوې رکعتې پورې کړي، نو خپل لمونځ بشپړوي. بیا لومړۍ ډله د دویمې رکعت سره خپل لمونځ بشپړوي، په داسې حال کې چې دویمه ډله ساتي. کله چې دوی بشپړ کړي، دویمه ډله خپله دویمه رکعت بشپړوي، په داسې حال کې چې لومړۍ ډله ساتي. په دې ډول دواړه ډلې د پیغمبر ﷺ سره په لمانځه کې شریکې شوې، او همدا حکم هغو کسانو ته هم دی چې د هغه ځای ناستې د دولت مشران یا د مسلمانو لښکرو قوماندانان کیږي.

The verse suggests that when the Prophet leads the believers in prayer in battle, a section of them join him in the first rak`ah, while the other section stand behind them, weapons in hand, to protect them. When the first group complete the first rak`ah, they step back to take over the guard duty, while the other group who were guarding them step forward to join the Prophet in praying one rak`ah as well. When the imām finishes his two rak`ahs, he concludes his prayers. Then the first group complete their prayer with a second rak`ah, guarded by the second group. When they have finished, the second group completes their second rak`ah, while they are guarded by the first group. In this way, both groups have joined the Prophet in prayer, and the same applies to those who succeed him as heads of state or with the commanders of the Muslim armies.