سورت دوه جلا جلا حروف، حا میم، سره پیل کیږي. دا چې ډیری سورتونه د عربی الفبا د جلا جلا حروفو سره پیلیږي، دې باره کې مونږ بل ځای تشریح کړې ده. دا چې دا خبره ډېره ځلې کېږي، د قرآن د هغه طریقې سره سمون لري چې د هغو حقایقو د تکرار له لارې چې غواړي زموږ زړونه یې ځان ته جذب کړي. د انسان زړه په طبیعت کې داسې دی چې د وخت په تیریدو سره هیروي، نو ځکه دې ته تکرار ته اړتیا ده. یوه حقیقت د انسان په وجدان کې د ځای نیولو لپاره، باید هغه ته په ګ‌ڼو ډولونو تکرار ورکړل شي. قرآن د انسان زړه ته هغه ټول صفات په کې ځای شوي دي، سره خطاب کوي، سره د هغه د پیدا کوونکي د علم سره سم.

The surah opens with the two separate letters, Ha. Mim. We have explained elsewhere the reason why many surahs start with separate letters of the Arabic alphabet. That this is often stated fits in with the Qur’anic method of repeating references to the facts it wants our hearts to internalize. By nature, the human heart needs such repetition because it tends to forget with the passage of time. In order to instil a fact in ones conscience one needs to have it repeated in a variety of ways. The Qur’an addresses the human heart with all the qualities instilled in its nature in accordance with its Creator’s knowledge.

دا داسې دی گویا د سورت په پیل کې دوه توری، حا، میم، د سورت یا د قرآن د نوم په توګه ورکړل شوي دي. دا دوه توری د لومړي جملې مبتدا جوړوي، څو چې خبر یې بل آیت دی: «حا، میم۔ دا د رحمن او رحیم رب له لوري نازل شوی کتاب دی» (آیتونه ۱-۲)۔ د قرآن د نزول سره د الهي صفتونو یعنې رحمت او مهربانۍ یادول دا ښیي چې دا وحي د ډیره ځانګړې خاصیت، یعنې د الهي رحمت لرونکې ده۔ هیڅ شک نشته چې د قرآن نزول د ټولې انسانیت لپاره یوه رحمت دی۔ دا د هغو کسانو لپاره رحمت دی چې پرې ایمان لري او عمل پرې کوي، او همدارنګه د نورو مخلوقاتو لپاره هم، نه یوازې د انسانانو لپاره۔ قرآن داسې د ژوند یوه لاره ټاکي چې د ټولو لپاره ښې پایلې لري۔ دا د بشریت په ژوند، د هغه په تصورونو، ارزښتونو او د عمل په لاره ژور اغیزه کړې ده۔ د نزول له مهاله تر اوسه پورې دې اغیزې ځای په ځای او دوامداره پاتې دي۔ هغه کسان چې د بشري تاریخ په رښتیني بې طرفۍ سره مطالعه کوي، د هغه سیر د بشري فعالیت ټولو اړخونو په پراخه کچه تعقیبوي، دا حقیقت پیژندلی شي۔ ډېرو کسانو دا خبره په ښکاره توګه ثبت کړې ده۔

It is as if the two letters with which the surah starts, Ha, Mlm, are a name given to the surah or to the Qur’an. The two letters constitute the subject of the first sentence while the predicate forms the next verse: “Ha, Mim. A revelation from the Lord of Grace, the Ever Merciful” (Verses 1-2) Choosing to identify the Divine attributes of grace and mercy in connection with the revelation of the Qur’an highlights the quality that is most characteristic of this revelation, namely Divine mercy. There is no doubt that the revelation of the Qur’an is an act of mercy for all mankind. It is a mercy for those who believe in it and implement it as also for other creatures, not merely humans. The Qur’an defines a code of living that brings good results for all. It has had a profound impact on the life of humanity, its concepts, values and course of action. Its impact is universal and consistent, ever since it was revealed. Those who study human history with true objectivity, following its course in its wider perspective, which includes all facets of human activity, are able to recognize this truth. Many of them have also recorded this in clear terms.

پیغمبر ﷺ د الهي پیغام تبلیغ ته دوام ورکوي، او دوی ته د هغه لوی جرم اهمیت بیانوي چې دوی د خدای سره شریکان جوړوي او د هغه د پیغام نه منلو کې کوي. هغه لومړی کائنات ته اشاره کوي، چې په پرتله یې دوی کوچني او ناتوان مخلوقات دي. هغه دوی ته د خدای قدرت ښیي، لکه څنګه چې دا کائنات په خپل ماهیت کې څرګندیږي، چې دوی یې یوه کوچنۍ برخه جوړوي. هغه غواړي دوی د هغه تنګ زاویې نه راوباسي چې له مخې یې دوی د الهي پیغام ته ګوري. له هغه زاویې نه دوی ځانونه لوی او مهم مقامونو کې ناست ګنې.

Continuing to advocate the Divine message, the Prophet puts before them the enormity of the offence they commit by associating partners with God and rejecting His message. He points first to the universe, in relation to which they are tiny and flimsy creatures. He shows them Gods power as reflected in the nature of this universe of which they constitute only a small part. He wants to draw them out of the narrow angle through which they look at the Divine message. From that angle, they see themselves as large, occupying important positions.

خپلو نفسونو، مقامونو او ګټو کې بوخت وي، او دا چې محمد د خدای لخوا د دوی پر ځای غوره شو، نو د قرآن کریم هغه لوی حقیقت هیروي چې په قرآن کې بیان شوی او محمد ﷺ دوی ته وړاندې کړی دی. دا لوی حقیقت د کائنات، د انسانیت ټولو نسلونو پورې اړه لري، او داسې مطلقیت لري چې وخت، ځای او خلکو ته محدود نه دی:

Preoccupied with their own selves, positions and interests, and the fact that Muhammad was chosen by God in preference to them, they overlook the great truth expounded in the Qur’an and set before them by Muhammad. This great truth relates to the universe, to all generations of humanity, and carries absolutism that transcends time, place and people:

ووایه: ایا تاسو په هغه ذات کافر یاستئ څوک چې ځمکه يې په دوو ورځو کې پیدا کړه؟ او تاسو هغه ته شریکان جوړوئ؟ هغه د ټولو عالمینو رب دی. هغه دی چې په ځمکه کې يې غرونه ودرول، چې د هغې پورته لوړوالی لري، او په هغې کې يې برکتونه کېښودل، او په څلورو ورځو کې يې د هغې رزق اندازه کړ، د هغو کسانو لپاره چې رزق غواړي په مساوي توګه. بیا هغه آسمان ته متوجه شو، چې دوه (لا) دود وو، او هغې ته او ځمکې ته يې وفرمایل: راځئ دواړه، په خوښه یا په زوره. دواړو وویل: موږ په خوښه راځو. نو هغه دوه ورځو کې اوه آسمانونه وګرځول، او په هر آسمان کې يې خپل حکم وټاکه. او نږدې آسمان يې په ستوریو وښکلی کړ او ساتنه يې ورته وکړه. دا د غالب، ښه پوه ذات اندازه ده.

Say: Do you indeed disbelieve in Him who has created the earth in two days? And do you claim others to be His equals? It is He who is the Lord of all the worlds. He it is who placed on the earth firm mountains towering above it, and bestowed His blessings on it, and measured out its varied provisions in four days, ensuring equity for all who seek [such provisions]. Then, He applied His design to the sky, which was but smoke; and said to it and to the earth: 'Come, both of you, willingly or unwillingly. ’ They both said: 'We do come willingly. ’ So He decreed that they become seven heavens in two days, and assigned to each heaven its task. We adorned the sky nearest to the earth with lights, and made them secure. Such is the design of the Almighty, the All-Knowing. (Verses 9-12)

مونږ باید د دې قرآني متن هرې جملې ته یوه شیبه ځیر شو، مخکې له دې چې د راتلونکې آیت کې د آسمانونو یادونې ته پام واړوو.

We need to dwell for a moment on every phrase of this Qur’anic text before we turn our attention to the mention of the heavens in the next verse.

هغه ذات دی چې په ځمکه کې یې محکم غرونه ایښي دي چې له هغې څخه لوړ دي. (آیت ۱۰) غرونه په قرآن کریم کې ډیری وخت «محکم» بلل شوي دي، او په ځینو ځایونو کې د دوی د ایښودلو هدف دا دی چې دوی ځمکه د رپیدو یا غورځیدو څخه مخنیوی کوي. دا پدې معنا ده چې غرونه پخپله محکم دي او ځمکه ثابته کوي، او دا یقیني کوي چې هغه په بشپړ توازن کې پاتې شي. په پخوانیو زمانو کې خلک فکر کاوه چې ځمکه په محکمو بنسټونو ولاړه ده. نن ورځ ورته ویل کیږي چې ځمکه له یوې کوچنۍ ګولۍ پرته بل څه نه ده چې د یوې لویې پراخوالي کې، پرته له کومې ملاتړې، روانه ده.

“He it is who placed on the earth firm mountains towering above it” (Verse 10) Mountains are often described in the Qur'an as ‘firm’, and in some instances the purpose of their positioning is that they prevent’ the earth from shaking or swaying. This means that the mountains are firm in themselves and stabilize the earth, ensuring that it remains well balanced. In times gone by, people used to think that the earth was based on firm foundations. They are told today that the earth is nothing more than a small ball that floats in a great expanse, without support.

دا خبرې چې لومړی ځل اوري، ځینې کسان شاید وویریږي، او ځینې به یې په شک او اندېښنه سره لیدل پیل کړي، دا اندېښنه لري چې ځمکه ممکن ولړزي یا د ژورې فضا میں ولوېږي. نو داسې خلک باید ډاډمن شي.

They may be scared when they listen to such words for the first time, and some of them may begin to look warily askance, worried that the earth might shake or fall in deep space. Let such people be reassured.

د خدای لاس اسمانونه او ځمکه نیولي دي، او دا ساتي چې ورک نشي. که دا دواړه ورک شي، نو بل هیڅ څوک نشي کولای چې دوی په ځای کې وساتي. داسې خلک باید د اندیښنو فکرونه له ځانه لرې کړي، ځکه هغه قوانین چې کائنات اداره کوي، د هغه خدای له خوا فعال شوي دي چې په ټولو شیانو واک لري.

God’s hand holds the heavens and the earth, preventing their disappearance. Should they vanish, no one else would hold them in place. Such people should banish worrying thoughts, because the laws that govern the universe are set in operation by the Almighty who holds sway over all things.

همدغه عالم وايي:

The same scientist says:

هر هغه پیښه چې په ځمکه کې، پر نغښتی سطحې یا لاندې، پیښیږي او یوه مادې له یوه ځای څخه بل ځای ته لیږدوي، د ځمکې د سرعت پر هغه حرکت اغیز لري چې هغه په خپل مدار کې کوي. دا یوازې د سمندر د جزر و مد په دوران پورې اړه نه لري. حتی کله چې سیندونه اوبه د ځمکې له یوه ځای څخه بل ځای ته وړي، دا هم د دې حرکت په سرعت اغیز کوي. واښه چې چلیږي او هغه څه چې سمندر ته لویږي یا په سطحه باندې راوتلی وي، د ځمکې په مدار کې د حرکت په سرعت اغیز لري. بل څه چې دغه سرعت اغیزمن کوي، د هغې د اندازې هر ډول پراخوالی یا کمښت دی، که څه هم دا د یو څو فټو څخه زیات یا کم نه وي.

بیا هغه په آسمان باندې متوجه شو، او هغه دوه ورځې وې؛ هغه ورته او ځمکې ته وفرمایل: «راځئ، دواړه، په خپله خوښه یا په جبر.» دواړو وویل: «موږ په خپله خوښه راځو.» نو هغه دوه ورځې کې اوه آسمانان وګرځول، او هر آسمان ته یې خپل کار وټاکه. موږ لومړنی آسمان د ستوریو په چراغونو مزین کړ، او هغه یې ساتونکی کړ. دا د ځواکمن، ښه پوهیدونکي ذات تقدیر دی۔

Then, He applied His design to the sky, which was but smoke; and said to it and to the earth: ‘Come, both of you, willingly or unwillingly.’ They both said: ‘We do come willingly.9 So He decreed that they become seven heavens in two days, and assigned to each heaven its task. We adorned the sky nearest to the earth with lights, and made them secure. Such is the design of the Almighty, the All Knowing. (Verses 11-12)

د خدای د ډیزاین پلی کولو څخه دلته دا مراد دی چې دا د هغه د خوښې او اراده وه چې داسې وشي. "بیا" دا کلمه ممکن د وخت د ترتیب مفهوم ونلري؛ بلکې دا ممکن د یو څه لوړ ته د اړولو معنا ورکړي. زموږ په احساس کې، اسمان لوړ دی. "بیا هغه خپل ډیزاین اسمان ته پلی کړ، چې دوه یا دوخان وه." (آیت ۱۱) ساینس پوهان باور لري چې د ستورو له شتون مخکې یو شی موجود و چې دوی یې "نیبولا" بولي، یو د ګاز ابر، یا بلکې دوخان.

What is meant here by the application of Gods design is that it was His will to do so. The word, ‘then, may not signify a chronological order; rather, it may mean turning to something higher. In our sense, the sky is higher. “ Then, He applied His design to the sky, which was but smoke.n (Verse 11) Scientists believe that before the existence of stars there was what they call the nebula, a cloud of gas, or rather, smoke.

د سحابیو، رڼا لرونکي که تیاره، ګازونه او دوړې لري، چې هیڅ شی نه دی پرته له هغه څه چې د ستورو له پیدا کیدو وروسته پاتې دي. نظریه وايي چې کهکشان لومړی د ګازونو او دوړو څخه جوړ شو، او له همدې څخه ټول ستوري د زیرمه کیدو او رسوبي کیدو په پروسه کې جوړ شول.

The nebulas, bright or dark, contain gas and dust, which is nothing other than what is left after the creation of the stars. The theory says that the galaxy was first formed of gas and dust, from which all stars were formed by a process of deposition and sedimentation.

مګر د ګاز او د دوړو ځینې برخه پاتې شوه، او د هغې پاتې برخې څخه سحابې (نیبولاګانې) جوړې شوې. او په دې لوی کهکشان کې د ستورو د جوړېدو لپاره تللې برخې ته ورته یوه لویه اندازه لا هم پاتې ده. ستوري د ځان جاذبې له امله دغه پاتې برخه لا هم راکاږي، په دې معنا چې ستوري د آسمان د دوړو پاکولو لپاره کار کوي، خو دا پاکوونکي د هغه مقدار او هغه ځای په پرتله ډیر لږ دي چې باید پاک شي.5

Yet some of the gas and dust remained, and from the remainder, the nebulas formed. Yet in this great galaxy remains a large quantity, equal to that which went into the formation of the stars. The stars continue to pull some of it by gravity, which means that the stars are dusting the sky to remove what is left, yet these dusters are too few in relation to the amount that needs to be dusted away and the space that needs to be cleaned.5

بیا دې وروسته آیت یوه لوی حقیقت بیانوي: «او هغې (آسمان) ته او ځمکې ته وفرمایل: راځئ دواړه، په خوښه یا په ناخوښۍ.»

The verse then adds a statement expressing an awesome truth: “and said to it and to the earth: Come, both of you, willingly or unwillingly.

«هُمَا دواړو وویل: مونږ په خوښۍ راځو.» (آیت ۱۱) دا د کائنات د خدای د واک لاندې ہونې یو د پاملرنې وړ حوالہ ده. دا خپل پیدا کوونکي ته تسلیم دی او په خوښۍ د هغه حکم سرته رسوي. دا یوازې انسان پاتې کېږي، چې ډېری وختونه د خدای قانون په ناخوښۍ منې. قانون په حتمي توګه هغه باندې پلی کېږي او هغه نشي کولای خپل ځان د هغه له ساحې څخه وباسي.

They both said: We do come willingly.” (Verse 11) This is a remarkable reference to the fact of the universe being under Gods control. It submits to its Creator and willingly does His bidding. This leaves only man who, in most cases, submits to God’s law unwillingly. The law inevitably applies to him and he cannot take himself out of its domain.

انسان د کائنات د لوی ماشین یوازې یو کوچنی پرزه دی.

Man is no more than a little gear in the great machinery of the universe.

په دې کې شک نشته چې ټول الهي قوانين په هغه باندې هم نافذ دي، که هغه يې خوښ وي او که نه. خو بيا هم هغه يوازينۍ مخلوق دى چې د ځمکې او اسمان په شان د تسليم لار نه نيسي. هغه تل د اسانه او هواره لارې څخه تېښته کوي، او په دې ډول هغه د فطرت له قوانينو سره ټکر کوي، چې په پای کې به يقيناً هغه ماتوي. بيا به هغه منل شي، که څه هم په ناخوښۍ سره. له دې څخه مستثنا هغه د خدای بندګان دي چې په زړه، په نظر، په خواهشاتو او په عمل کې د ټولنيز الهي قانون سره ټکر نه لري. دا خلک په خوښۍ تسليم کېږي او خپله لار اسانه او هواره مومي. دوى د کائنات د حرکت سره سم حرکت کوي، د خدای خوا ته مخ اړوي او د هرې موجودې شيې سره په همغږۍ کې ژوند کوي. دوى کولاى شي حيرانوونکي کارونه وکړي او معجزې رامنځته کړي. د کائنات د هېڅ ځواک سره دوى ټکر نه لري؛ برعکس، دوى د هغې د ځواکونو څخه ګټه اخلي.

All universal laws apply to him, whether he likes them or not. Yet he is the only creature who does not make the same submission as the earth and the sky. He always tries to deviate from an easy and smooth path, and, thus, he collides with the laws of nature, which will inevitably overpower him. He will then submit, albeit unwillingly. Exceptions to this are God’s servants who, in their hearts, concepts, desires and actions, are not in conflict with the overall Divine law. These people submit willingly and find their way easy and smooth. They move in line with the movement of the universe, turning to God and living in harmony with all that exists. They are able to achieve wonders and produce miracles. They have no conflict with any force in the universe; on the contrary, they derive from its powers.

د دې ټول کائنات په دې حال کې چې دی، هغو کسانو ته باید کوم مقام ورکړل شي څوک چې د خدای د یووالي انکار کوي او هغه ته شریکان منسوبوي؟ د دوی د بې باکه تکبر بدله باید څنګه ورکړل شي؟

Given this is the state of the entire universe, what position should be assigned to those who reject God’s oneness and attribute partners to Him? How should their reckless arrogance be requited?

که دوی مخ واړوي، نو ووایه: زه تاسو د هغه صاعقې (بریښنا ډېر سخت غږ) څخه ویروم چې د عاد او ثمود پر سر راغله.* کله چې رسولان د هرې خوا څخه ورته راغلل (او وې ویل): یوازې د الله (ج) عبادت وکړئ. دوی ځواب ورکړ: که زموږ رب غوښتی وای، نو خامخا به یې ملائکې لېږلي وای.

If they turn away, say: T warn you of a thunderbolt like the thunderbolt that struck the Ad and Thamud. * There came to them, from all directions, messengers saying: ‘Worship none but God. ’ They answered: Ifour Lord had wished, He would have sent down angels.

هغه عادیان چې زمکې کې یې په ناحقه تکبر وکړ او وې ویل: «زموږ څخه زورور څوک دی؟» ایا دوی نه پوهیدل چې هغه خدای چې دوی یې پیدا کړي، هغه له دوی څخه ډیر زورور دی؟ او دوی د خپلو نښو انکار کولو کې دوام وکړ۔

We will never believe in your message. 'As for the Ad, they behaved arrogantly through the land, against all right, and said: ‘Who is mightier than us?' Did they not realize that God, who created them, was mightier than them? They continued to reject Our revelations.

پس موږ پر دوی باندې د یوې سختې طوفاني هوا استولې چې د ډیرو ورځو په بدبختۍ کې وه، تر څو دوی ته د دنیا په ژوند کې د ذلت د عذاب یوه خوند ورکړو۔ خو د آخرت عذاب به له دې هم ډیر ذلت آمیز وي او دوی به هېڅوک مرسته ورسره ونه کړي۔ او څه پؤه ثمود، موږ دوی ته لارښوونه وکړه، خو دوی د لارښوونې پر ځای پر ړوندتوب غوره کړ۔ نو د ذلت د عذاب کړکیچ دوی ونیول په دې سبب چې دوی څه کړي وو۔ او موږ هغه کسان وژغورل چې ایمان یې راوړی وو او تقوا یې درلوده۔ (۱۳-۱۸ آیتونه)

Therefore, We let loose upon them a howling gale raging through several days of misfortune, so as to give them, in the life of this world, a foretaste of humiliating suffering. Yet the suffering in the life to come will be even more humiliating, and they will have none to help them. As for the Thamud, We offered them guidance, but they chose blindness in preference to guidance. Therefore, the thunderbolt ofhumiliating suffering struck them in consequence of what they had wrought. And We saved those who believed and were Godfearing. (Verses 13-18)

د عاد او ثمود قومونو باندې راغلي د صاعقو (غږګو) په شان د عذاب د ډول څخه خبرداری زړونو کې ویره اچوي. دا د دوی د ډېر ستر جرم سره سم دی. دا د مشرکانو هغه تکبر ته ځواب دی چې د سورت په پیل کې ذکر شوی، او دوی ښیي چې دوی یوازې هغه کسان دي چې په کائنات کې حق رد کوي.

دا د خدای رسول له هغه سړي سره چې په خپل پیغام یې ایمان نه درلود، د خبرداری د اغیز یوه بېلګه ده. مخکې له دې چې موږ بل خوا ته لاړ شو، د پیغمبر ﷺ هغه انځور باید یو څه وڅیړو چې عتبه څنګه خپلې وړې وړاندیزونه کول، هغه څنګه خپلې ښې اخلاقي روزنې او د بحث د لوی موضوع پر تمرکز سره اورېده. که څه هم د عتبې وړاندیزونه بې ارزښته ښکارېدل، پیغمبر ﷺ په پام سره واورېدل، پرته لدې چې د خبرې کونکي خبره پرې کړي. هغه آرام او دوستانه پاتې شو.

This is, then, one image of the effect of the warning as stated by God’s messenger to a person who did not believe in his message. Before we move on, we need to reflect a little on the image of the Prophet as he listened to 'Utbah making his petty proposals, his refined manners and his focus on the great issue in question. Although the proposals 'Utbah made sounded worthless, the Prophet listened attentively, without interrupting his interlocutor. He remained calm and friendly.

کله چې عتبه خبرې ختمې کړې، نبي ﷺ په مهربانۍ سره ورته وویل: «ابوالولید، ایا ته خبرې پای ته رسولې؟» او کله چې عتبه تایید کړ چې خبرې یې پای ته رسولې دي، نبي ﷺ وفرمایل: «نو اوس زما خبرې واوره.» هغه انتظار وکړ تر دې چې عتبه وویل: «زه به واورم»، بیا یې ورته د خدای خبرې ولوستلې. په ټول مجلس کې هغه ملګری، آرام، پر ځان باور لرونکی او مطمئن و. دا د هغه طریقه وه چې نبي ﷺ تل د خپلو اورېدونکو توجه ځانته اړوله، که څه هم هغوی په پیل کې ممکن هغه ټوکې کړې وای او دښمنانه دریځ یې نیولی وای. د هغه دا رویه تل ډېره ستاینې وړ وه.

When 'Utbah stopped speaking, the Prophet then graciously asked him: “Have you, Abu al-Walid, finished what you have to say?” Then when 'Utbah confirmed that he had finished, the Prophet said: “Then listen to me.” He waited until 'Utbah said, “I will do,” before he read to him God’s own words. Throughout he was friendly, calm, confident and reassured. This is typical of how the Prophet always captured his audiences attention, even though they might at the beginning jeer him and take a hostile stand. His was always a most admirable attitude.

یقیناً هغه ډول ده لکه څنګه چې خدای فرمایي: ‹خدای ښه پوهیږي چې خپل پیغام چاته سپاري.› ({الانعام: ۱۲۴})

It is certainly as God says: “God knows best whom to entrust with His message.” (6: 124)

دا خبرداری څه معنا لري: «که دوی مخ واړوي، ویې ووایه: زه تاسو ته د هغه صاعقې (آسماني عذاب) خبرداری درکوم چې د عاد او ثمود په شان وي» (آیت ۱۳)؟ په حقیقت کې دا د تېرو قومونو د هغو انجامونو انځور دی چې د خدای پیغام یې رد کړ، او په دې توګه نوې دوره پیلېږي۔ د دې یادونې له لارې چې په ورته سرکښۍ او تکبر کې اخته قومونو سره څه پېښ شول، د اوسنیو کافرانو بې پروايي او تکبر نور هم ښکاره کېږي: «دوی ته له ټولو خواوو پیغمبران راغلل چې ووايي: د خدای پرته بل هېڅوک مه عبادت کوئ» (آیت ۱۴)۔ دا هغه یوازینی موضوع ده چې د خدای ټولو پیغمبرانو وړاندې کړې؛ دا په هرې الهي دین کې مرکزي نکته ده۔

دوی ته د خدای د قدرت په اړه د کائنات او انسانانو په اړه خبر ورکړل شوی دی.

They have been told of Gods power over the universe and mankind.

اوس سورت دوی ته د دوی په خپلو ځانونو باندې د خپل قدرت خبر ورکوي. دوی په خپلو ځانونو باندې هیڅ واک نلري، او د دوی هیڅ برخه د هغه د قدرت له رسا څخه بهر نه ده. حتی د دوی غوږونه، سترګې او پوستکي هم د هغه تابع دي. دوی هم د دې لپاره نافرمانی کوي چې د قیامت په ورځ د دوی په ضد شاهدان وي.

Now the surah tells them of His power over their own selves. They have no authority over themselves, and no part of them is beyond the reach of His power. Even their ears, eyes and skins obey Him. They too disobey them so as to be witnesses against them on the Day of Judgement.

په هغه ورځ چې د خدای دښمنان د اور ته راټول کړای شي، دوی به داسې یو ځای ته یوړل کیږي، تر هغه چې کله ورسیږي، د دوی غوږونه، سترګې او پوستکي به د دوی پر ضد د هغه چې دوی به په دنیا کې کاوه، شاهدي ورکوي. دوی به خپلو پوستکو ته وایي: "تاسو ولې زموږ پر ضد شاهدي ورکړه؟" دوی به ځواب ورکړي: "هغه خدای چې هر شي ته یې ویل ورکړي دي، موږ ته یې هم ویل ورکړل. هغه خو په لومړي ځل تاسو پیدا کړي وئ او اوس تاسو ده ته بیرته ستنیدونکي یاست. تاسو خپل ځانونه داسې نه پټول چې غوږونه، سترګې او پوستکي ستاسو پر ضد شاهدي ونه کړي، خو تاسو فکر کاوه چې خدای ستاسو د ډیرو کارونو په اړه نه پوهیږي. او همدا فکر چې تاسو د خپل رب په اړه درلود، تاسو هلاکت ته ورسوه، نو اوس تاسو له تباه شویو څخه یاست." که دوی صبر وکړي، اور به د دوی ځای وي؛ او که د دې غوښتنه وکړي چې بیرته د ښه کولو موقع ورکړل شي، دوی ته به دا موقع ورنکړل شي. (د {الفصلت: ۱۹-۲۴})

On the day when God's enemies will be gathered together before the fire, they will be driven onwards until, when they reach it, their ears, their eyes and their very skins will bear witness against them, speaking of what they used to do [on earth]. They will ask their skins: 'Why did you bear witness against us?' To which they will reply: 'God, who gave speech to all things, has made us speak. It is He who created you in the first instance, and to Him you now return. You did not try to hide yourselves so that your ears, eyes and skins could not be made to testify against you. Yet you thought that God did not know much of what you were doing. And it is this thought of yours which you entertained about your Lord that brought you to perdition, so that you are now among the lost.' If they resign themselves to patience, the fire will be their home; and if they pray to be allowed to make amends, they will not be allowed to do so. (Verses 19-24)

په دې ډیر سخت حال کې یو لوی حیرانتیا دا ده چې دوی خپل حواس او قوې وینې چې د خدای حکم منی او هغه څه کوي چې ورته امر شوي دی. په دې حال کې دوی د خدای دښمنان بللی کیږي! د خدای دښمنان به څه سزا ومومي؟ دوی د ټولو نسلونو څخه د پسونو د ګله په څیر راټولیږي او اور ته تښتول کیږي. کله چې دوی د اور ته نږدې ودریږي او حساب پیل شي، نو دوی داسې شاهدانو سره مخ کیږي چې ورسره یې حساب نه و کړی. د دوی ژبې، چې له اوږدې مودې راهیسې دروغ وېل، دروغ جوړول او ټوکې کول یې عادت شوی و، اوس تړل شوې دي، په داسې حال کې چې د دوی غوږونه، syی او پوستکي د خپل رب حکم منلو له امله د دوی په وړاندې بغاوت کوي. دوی هغه څه بیانوي چې دوی یې پټ ګڼل. دوی ځانونه پټول، دا فکر کوي چې خدای به یې نیت او جرمونه نه ویني. مګر دوی له خپلو غوږونو، syو یا پوستکو څخه ځانونه نه پټول، څرنګه چې دا قوې د دوی د وجود برخه دي؟ اوس دا هغه څه ښکاره کوي چې منکرانو فکر کاوه له ټولو مخلوقاتو او له خدای عزوجل څخه هم پټ دي.

سورت دا هم ښيي چې د الله تعالیٰ واک د دوی په زړونو او ذهنونو هم رسيږي، حتی په داسې حال کې چې دوی لا هم په ځمکه کې دي او له ایمان راوړلو انکار کوي. ځکه چې هغه په ښه توګه پوهیږي چې د دوی زړونه خراب شوي دي، نو هغه څو بد مخلوقات، چې د انسانانو او جنو له منځه دي، دوی ته ملګري کوي او بد شیان د دوی په نظر ښکلي او ښه ښکاره کوي. په دې ډول دوی هغوی له سمې لارې ګمراه کوي، تر هغه چې دوی د هغو کسانو سره یو ځای شي چې پخپلو ځانونو ته زیان رسوي او د عذاب مستحق کیږي:

The surah also shows them how God’s power extends over their hearts and minds, even when they are still on earth refusing to believe in Him. Since He is fully aware that their hearts have become corrupt, He lets some evil entities, from among both humans and jinn, befriend them and make what is evil seem fair and goodly. Thus, they lead them astray until they join those who ruin themselves and become liable to punishment:

موږ کافرانو ته ملګري مقرر کړي دي چې هغوی ته یې د دوی ماضي او حال ښکلی ښکاره کړی دی، او د دوی په حق کې هغه حکم ثابت شوی دی چې د دوی څخه مخکې تیرو جنیانو او انسانانو ټولګو په حق کې ثابت شوی و۔ {وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ فَزَيَّنُوا لَهُم مَّا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُم وَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِم مِّنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ}

We have assigned to the unbelievers companions who made their past and present seem goodly to them, but the sentence has fallen due upon them together with bygone generations of} \nn and humans.

په حقیقت کې دوی به هلاک شي. (آیت ۲۵)

They will indeed be lost. (Verse 25)

هغوی دومره متکبر دي چې د خدای په عبادت کولو کې کوي، په داسې حال کې چې دوی د هغه د قدرت لاندې دي. د دوی خپل زړونه دوی بربادۍ ته او په پای کې د خدای عذاب ته رسوي. خدای دوی ته بد ملګري ټاکي چې د دوی په غوږونو کې پچې وهي او دوی ته ډاډ ورکوي چې هغه ټول بد کارونه چې دوی د خپل شاوخوا لیدلي، ښه دي، او خپل بد عملونه د دوی په مخ داسې ښکاره کوي چې دوی ونه ویني چې دا څومره ناوړه دي. شاید د انسان لپاره تر ټولو بده خبره دا وي چې هغه خپل متوازن قضاوت له لاسه ورکړي او نور ونه شي کولای وویني چې د هغه کړنې څومره ناوړې یا له حقه لرې دي. په دې ډول، هغه هر هغه څه چې کوي ښه او عادلانه ګڼي. خو حتمي ده چې دا حالت هغه بربادۍ ته رسوي. کله چې کافران دې مرحلې ته ورسیږي، هغوی خان د تېرو هغو ټولنو د ورکه شوي ګلې په منځ کې ومومي چې د خدای عذاب ته اخته شوي وې: ﴿إِنَّهُمْ لَمُنْهَزِمُونَ﴾ "یقیناً دوی به ورک شي." (آیت ۲۵)

They are too proud to worship God when they are subject to His power. Their own hearts lead them to ruin and ultimately to Gods punishment. God allocates them wicked companions who whisper in their ears, assuring them that all the evil they see around them is good, and who present their own bad deeds to them in a fair appearance so that they do not see how foul these are. Perhaps the worst thing that can happen to man is that he loses his balanced judgement and can no longer see how foul or deviant his actions are. In this way, he perceives everything he does as good and fair. Inevitably, though, this leads him to ruin. When the unbelievers reach this stage, they find themselves among the lost herd of past communities that suffered Gods punishment: “They will indeed be lost.” (Verse 25)

دا سورت برخه په داسې یو انځور سره پای ته رسي چې د خدای دین داعي یې بيانوي، د هغه شخصیت، خبرو او ښو اخلاقو په اړه. د خدای رسول، او په حقیقت کې د خدای لاري هر داعي، ته دا ده چې داسې لاره غوره کړي. سورت د هغو کسانو د دښمنانه چلند په بيانولو پيل کړی و چې د دین قبلولو ته بلل شوي وو، او دوی دې بلنې ته په غرور ځواب ورکړ. اوس د خدای دین داعیان ته ويل کېږي چې څه لاره وتړي، پرته له دې چې د دوی دعوت څنګه منل کېږي او د دوی هڅې څنګه استقبال کېږي.

This part of the surah concludes by painting an image of the advocate of the Divine faith, describing his personality, discourse and fine manners. God’s messenger, and indeed every advocate of God’s way, are called on to adopt such ways. The surah began by describing the hostile attitude of those called upon to accept the faith and how they met this call with arrogance. Now, the advocates of Divine faith are being told what course to follow, regardless of how their advocacy is met and how their efforts are received:

ه څوک دې خبرو کې ښه دی چې خلک خدای ته راوبولي، ښه کار وکړي، او وايي: «زه له هغو کسانو يم چې خپل ځان خدای ته تسليم کړی دی»؟ ښه او بد يو شان نه دي. بدی د هغه څه په ذريعه دفع کړه چې ښه وي، نو هغه څوک چې ستا دښمن دی، ستا د نږدې دوست په شان به شي.

Who speaks better than he who calls people to God, does what is right, and says, 7 am one of those who have surrendered themselves to God'? Good and evil cannot be equal. Repel evil with what is better, and he who is your enemy will become as close to you as a true friend.

مګر دا (مقام) هغو کسانو ته ورکول کیږي چې صبر کوي، او دا (مقام) یوازې هغه څوک ترلاسه کوي چې لوی برخه لري. او که شیطان له تا سره وسوسه وکړي، نو د خدای په پناه ورشه. بې شکه هغه ډېر اورېدونکی، ډېر پوهېدونکی دی.

Yet none will attain this except those who are patient in adversity; none will attain it except those endowed with truly great fortune. If a prompting from Satan should stir you up, seek refuge with God. He alone is All-Hearing, All-Knowing. (Verses 33-36)

د خدای دین داعي باید خپلو مخاطبینو سره په مخامخ توګه د حقیقت سره مخ کړي. هغه باید د خلکو انحراف، جهالت، د خپلو کارونو په اړه د ځان مبالغه‌آمیز ستاینه، او همدارنګه د هغه خبرې د منلو په وړاندې فطري کرکه ته مخ واړوي چې دوی غلط دي. هغه د خلکو د هغې اراده سره مخامخ کیږي چې د خپلو ګټو ساتنه وکړي او داسې مقامونه وساتي چې د ټولو خلکو د مساوات له اصول سره، چې د خدای دین بنسټ دی، ګواښل کیدای شي. د خدای د دین د داعي کار په توګه دا ټول مخامخ کول واقعي سخت دي. خو دا داسې څه دي چې حقیقتاً لوی دی: "او د هغه څوک خبرې ښې دي څوک چې خلک خدای ته رابلي، ښه عمل کوي، او وایي،" ۷

An advocate of the Divine faith must put his addressees face to face with reality. He has to confront people’s deviation, ignorance, inflated appreciation of their own deeds, as also their instinctive abhorrence of being told that they are wrong. He is opposed by peoples determination to serve their own interests and maintain positions that might be threatened by the principle of equality of all people, which is basic to Divine faith. To face all this as part of the task of advocating Divine faith is indeed very hard. Yet it is something truly great: “Who speaks better than he who calls people to God, does what is right, and says, 7