سورہ اپنی کہانیاں سنا چکی ہے اور ان پر اپنے براہِ راست تبصرے بھی کر چکی ہے۔ اب وہ نبی ﷺ اور ان تھوڑے سے مومنوں سے خطاب کرتی ہے جو اس وقت ان کے ساتھ ہو لیے تھے جب وہ ابھی مکہ میں تھے۔ یہ خطاب اس وقت کیا جا رہا ہے جب نبی ﷺ کو ان کے آبائی شہر سے نکال دیا گیا تھا، ان کی قوم ان کا پیچھا کر رہی تھی اور ان کے قتل کے درپے تھی، اور وہ ابھی اپنے نئے ٹھکانے مدینہ تک نہیں پہنچے تھے۔ آپ ﷺ اس وقت الجحفہ میں تھے، جو مکہ کے قریب تھا، جہاں خطرہ بہت قریب تھا۔ آپ ﷺ کی نگاہیں بار بار اپنے اس آبائی شہر کی طرف اٹھتی تھیں جس سے آپ ﷺ کو بے حد محبت تھی۔ آپ ﷺ نے اسے صرف اپنے پیغام کی خاطر چھوڑا تھا۔ ورنہ مکہ وہ جگہ تھی جہاں آپ ﷺ نے اپنی ساری زندگی گزاری تھی، جہاں آپ ﷺ کی یادیں تھیں، اور جہاں آپ ﷺ کے رشتہ دار رہتے تھے۔

The sūrah has told its stories and given its direct comments on them both. Now it addresses the Prophet and the small band of believers who followed him when he was still in Makkah. This address is made when the Prophet had been driven out of his home town, was being chased by his people who wanted to kill him, and had not yet reached his new base, Madinah. He was at al-Juĥfah, close to Makkah where the danger was very close. His eyes frequently turned to his home town which he so dearly loved. He only left it for the sake of his message. Otherwise, Makkah was the place where he had spent all his life, the place of his memories, and where his relatives lived.

په دې ډول سختو حالاتو کې هغه ته دا ویل کیږي: «هغه ذات چې قرآن ستا په سر فرض کړی، خامخا به تا بیرته د ستنیدو ځای ته راولي.» (آیت ۸۵) هغه خدای چې تا ته قرآن او د خپل پیغام رسولو دنده راکړې، نه به دې پریږدي او نه به یې اجازه درکوي چې منکران تا له خپل ځای او کلي څخه وشړي. هغه به نه پرېږدي چې دوی په تا خپل اراده تحمیل کړي یا ستا سره یوځای مومنان ظلم ته وسپاري. هغه قرآن په تا فرض کړی ترڅو تا ته په هغه وخت کې مرسته وکړي چې هغه ښه ګڼي. که نن ستاسو له ځایه وشړل شئ او په ټولو خواوو کې ستاسو پسې ګرځول کیږئ، نو خامخا به په لوی ملاتړ بیرته راستانه شئ.

In this desperate situation he is told: “He who has made the Qur’ān binding on you will surely bring you back to the place of return.” (Verse 85) God, who has given you the Qur’ān and the task of delivering His message will not abandon you, or allow the unbelievers to chase you out of your place and home town. He will not allow them to impose their will on you or to oppress the believers with you. He has made the Qur’ān binding on you so as to give you support through it at the time He judges to be right. If you are driven out today and being chased in all directions, you will certainly return with larger support.

خدای ﷻ، په خپله بې‌پایه حکمت سره، دا ریښتینی وعده داسې په یوه ډېر سختې وخت کې خپل بنده محمد ﷺ ته ورکړه، ترڅو هغه د خدای د وعدې په ډاډ، یقین او اطمینان سره خپله لاره روانه کړي. هغه د دې په اړه هیڅ ډول شک نه لري چې د خدای وعده به ضرور پوره شي.

God, in His infinite wisdom, decided to give Muhammad, His servant, this true promise at such a stressful time, so that he could go along his way comforted, confident and reassured by God’s promise. He does not entertain the slightest doubt that God’s promise will come true.