په دې سورت کې په پیل کې د پیغمبر ﷺ د کور د ژوند یوه پېښه بیانېږي، چې پکې د ده ﷺ د ځینو ښځو ترمنځ او د دوی او د ده ﷺ ترمنځ ځینې عکسالعملونه او ځوابونه ښودل شوي دي. همدارنګه ښودل کېږي چې دغه عکسالعملونه او ځوابونه د ټولې مسلمانې ټولنې په ژوند کې څنګه منعکس شول. وروسته له هغه د هغو لارښوونو بیان دی چې د پیغمبر ﷺ د کورونو کې، د ده ﷺ د ښځو ترمنځ پېښو پر بنسټ ټولنې ته ورکړل شوې دي.
In its opening section, this surah presents an episode of life in the Prophets home, showing some of the reactions and responses between some of his wives, and between them and himself. It also shows how these reactions and responses were reflected in the life of the Muslim community as a whole. This is followed by directives given to the community on the basis of what took place in the Prophets homes, between his wives.
دا چې دغه پېښې کله وقوع پیدا کړې، دقیق نه دی، خو د هغو مختلفو روایاتو په حواله چې دې پېښو ته اشاره کوي، دا خبره یقینی ده چې دا پېښې د نبي ﷺ د زینب بنت جحش سره د واده کولو وروسته پېښې شوې دي۔
The time when these events took place is not precise, but reference to the various reports detailing them confirm that they definitely occurred after the Prophets marriage to Zaynab bint Jahsh.
دې ځای کې دا ګټور به وي چې د پیغمبر ﷺ د واده ګانو او د هغه د کور د ژوند لنډ لیک وړاندې کړو، ترڅو د سورت کې یادې شوې پیښې په ذهن کې ښه ځای شي. دا لنډ لیک د ابن حزم د «جوامع السیرة» او د ابن هشام د پیغمبر ﷺ د ژوندلیک پر بنسټ دی. موږ به ځینې لنډ تبصرې هم چیرې چې مناسب وي اضافه کړو.
It may also be useful to give here a summary of the Prophet s marriages and his home life at that time. This will enable us to visualize the events referred to in the surah. This brief outline is based on Jawami' al-Slrah by Ibn Hazm and the Prophet’s biography by Ibn Hisham. We will also add some brief comments as appropriate.
د پیغمبر لومړۍ ښځه خدیجه بنت خویلد وه. هغه کله چې دی هغې سره واده وکړ، دی ۲۵ کلن و، یا شاید ۲۳ کلن. هغه ۴۰ کلنه وه، یا حتی له دې هم ډېره مشره.
هغه د مدینې ته د هجرت لدې دری کاله مخکې مړه شوه. په هغې د ژوند په مهال دی بله ښځه ته واده نه کوي، او په دې وخت کې د دې عمر له ۵۰ کلونو هم تېر شوی و.
The Prophets first wife was Khadijah bint Khuwaylid. He was 25, or perhaps 23,’ when he married her. She was 40 or even older.12 She died three years before the Prophets migration to Madinah. He did not marry another wife during her lifetime, and by then he was over 50 years of age.
خدیجې د وفات کېدو وروسته، پېغمبر ﷺ د زمعې لور سوده بنت زمعه سره واده وکړ۔
After Khadijah’s death, the Prophet married Sawdah bint Zima'h.
هیڅ داسې روایت نشته چې ښکاره کوي چې هغه ښکلې وه یا ځوانه وه.
There are no reports to suggest that she was either pretty or young.
هغه د السکران بن عمرو بن عبد شمس کرهنه وه. د هغې میړه د لومړنیو مسلمانانو له جملې څخه و، او هغه د لومړیو مهاجرینو له ډلې څخه و چې حبشې ته هجرت یې وکړ. کله چې هغه مړ شو، پیغمبر ﷺ هغې سره واده وکړ.
She was a widow of al-Sakran ibn (Amr ibn (Abd Shams. Her husband was one of the early Muslims, and he was among the first migrants to Abyssinia. When he died, the Prophet married her.
بیا یې عایشه بنت ابوبکر سره واده وکړ. ښکاري چې هغه ځوانه وه، او هغه خپل واده ترهغه پورې ونه کړ، څو چې په مدینه کې مېشت نه شو. هغه یوازینۍ کواره ښځه وه چې هغه یې واده کړ، او هغه ښځه وه چې ډېره یې مینه درلوده. ویل کیږي چې د واده په وخت کې هغه یوازې نهه کلنه وه. کله چې هغه وفات شو، هغه د هغه سره نهه کاله او پنځه میاشتې ژوند کړی و.
He then married ‘A’ishah bint Abu Bakr. She apparently was young, and he did not hold his wedding with her until he had settled in Madinah. She was the only virgin he married, and she was the one he loved most. It is said that she was only nine years of age at the time of her marriage.3 By the time he passed away, she had been with him nine years and five months.
پیغمبر ﷺ بیا د مدینې ته له راتګ وروسته له دوو کلونو څخه یو څه زیات وخت وروسته حفصه بنت عمر سره واده وکړ. هغه مخکې هم واده شوې وه. د هغې پلار هغه ابوبکر او عثمان ته وړاندې کړې وه، خو دواړو انکار وکړ. پیغمبر ﷺ د هغې پلار ته د هغې لپاره یو غوره شی ژمنه کړې وه، نو هغه پخپله د هغې سره واده وکړ.
The Prophet then married Hafsah bint ‘Umar, just over two years after settling in MadTnah. She had been married before. Her father had offered her in marriage to Abu Bakr and to ‘Uthman, but they both declined. The Prophet had promised her father something better for her so he married her himself.
دا وروسته زینب بنت خزیمه سره واده وکړه. د هغې لومړی میړه عبیده بن الحارث بن عبدالمطلب د بدر په جنګ کې ووژل شو. زینب د پیغمبر ﷺ په ژوند کې مړه شوه. همداسې روایت شوي چې د هغې لومړی میړه عبدالله بن جحش و چې د احد په جنګ کې شهید شو. ښایي دا روایت ډیر سم وي.
He then married Zaynab bint Khuzaymah. Her first husband, ‘Ubaydah ibn al-Harith ibn ‘Abd al-Muttalib, was killed at the Battle of Badr. Zaynab died during the Prophet s lifetime. It is also reported that her first husband was ‘Abdullah ibn Jahsh who fell a martyr at the Battle of Uhud. Perhaps this report is more accurate.
پیغمبر ﷺ نے ام سلمہ سے بھی نکاح کیا۔ ان کے پہلے شوہر ابو سلمہ غزوۂ احد میں زخمی ہوئے تھے، اور ان کا زخم اس وقت تک نہ بھرا جب تک وہ وفات نہ پا گئے۔ اس کے بعد پیغمبر ﷺ نے ان سے نکاح کیا اور ان کے پہلے شوہر سے پیدا ہونے والے بچوں کی کفالت کی۔
The Prophet also married Umm Salamah. Her first husband, Abu Salamah, was wounded at the Battle of Uhud, and his wound did not heal until he died. The Prophet then married her, looking after her children by her first husband.
زینب بنت جحش د نبي ﷺ بله بیبي وه. هغه پخپله دا ښځه زید بن حارثه ته ورکړې وه، هغه خادم چې د رسول الله ﷺ مخکې خدمت کاوه او هغه یې د زوی په توګه منلی وو، خو د زینب او زید ترمنځ ازدواجي ژوند له ستونزو ډک وو. له همدې امله هغه هغې ته طلاق ورکړ. موږ د دوی کیسه د سورت الاحزاب (The Confederates) د ۳۶ تر ۴۰ آیتونو په خبرو کې په ۱۴ توک، برخه ۴ کې بیان کړه. هغه ښکلې وه. په حقیقت کې، هغه هغه ښځه وه چې عایشې ترې ډېره ویره لرله، ځکه هغه د نبي ﷺ تره زوې وه، د هغه د پلار خور زوې وه، او د خپل ښکلا له امله هم.
Zaynab bint Jahsh was his next wife. He himself had given her in marriage to Zayd ibn Harithah, his former servant whom he had adopted as a son, but marital life between her and Zayd was fraught with difficulties. So, he divorced her. We related their story when discussing verses 36—40 of Surah 33, The Confederates, in Volume XIV.4 She was pretty. Indeed, she was the one ‘A’ishah felt most able to compete with because she was the Prophets cousin, born to his paternal aunt, and because of her beauty.
جویریہ بنت الحارث د پیغمبر ﷺ بله بیبی شوه. دا د اسلامي کال د شپږم کال په منځ کې وه.
Juwayriyyah bint al-Harith was the next wife to be taken by the Prophet. This was in the middle of the sixth year of the Islamic calendar.
ابن اسحاق د عائشہ رضي الله عنها څخه داسې روایت نقل کوي: «کله چې نبي ﷺ د بني المصطلق د غزا نه وروسته اسیرې ښځې وویشلې، جویریہ د ثابت بن قیس بن شماس یا د هغه د کاکا زوی برخې ته ورغله. هغې له هغه سره د خپل ځان د ازادولو تړون وکړ. هغه ډېره ښکلې وه. هرڅوک چې هغه ته کتل، زړه یې ورته کشش شو. هغه د نبي ﷺ په لور راغله تر څو د ازادۍ د بدل د ورکولو په اړه مرسته وغواړي. کله چې ما هغه د خپل دروازې په تڼۍ کې ولیده، زه ورڅخه خفه شوم، ځکه پوهیدم چې نبي ﷺ به د هغې هغه ښکلا وویني چې ما لیدلې وه. هغه د نبي ﷺ کوټې ته ننوته او ورته یې وویل: "یا رسول الله! زه د حارث لور جویریہ یم. زما پلار د خپل قوم مشر دی. تاسو د هغه مصیبت نه خبر نه یاست چې ماسره پېښ شوی. زه ستاسو په لور راغلې یم تر څو د خپلې ازادۍ د بدل په ورکولو کې مرسته وغواړم، ځکه ما د خپل ځان د ازادولو تړون کړی دی." هغه ورته وویل: "آیا ستا لپاره یو ښه شی نه وي؟" هغې وپوښتل: "یا رسول الله! هغه څه دی؟" هغه وفرمایل: "زه به ستا د ازادۍ بدل ورکړم او ستا سره به واده وکړم." هغې وویل: "زه منم." هغه وفرمایل:
Ibn Ishaq attributes the following report to ‘A’ishah: “When the Prophet distributed the women taken slaves after the Expedition of al-Mustalaq, Juwayriyyah fell to Thabit ibn Qays ibn Shammas or his cousin. She made an agreement with him to buy her own freedom. She was very pretty. Anyone who saw her felt very attracted. She went to the Prophet seeking his help in paying what she owed for her freedom. When I saw her at my doorstep, I hated her, realizing that the Prophet would see of her beauty what I saw. She entered his room and said to him: ‘Messenger of God. I am Juwayriyyah bint al-Harith. My father is the chief of his tribe. You are not unaware of the trouble that has befallen me. I am here to seek your help in paying for my freedom after I had made an agreement to so buy myself.’ He said to her: ‘What about something better?’ She asked him: ‘What is that, Messenger of God?’ He said: ‘I will pay for your freedom and marry you.’ She said: ‘I accept.’ He said:
“دا یو معامله ده.”
پیغمبر ﷺ د حدیبیې د صلح له تړون وروسته ام حبیبه بنت ابوسفیان سره واده وکړ. هغه حبشې ته هجرت کړی و، مګر د هغې میړه عبیدالله بن جحش هلته عیسویت ومنلی او هغه یې پریښوده. پیغمبر ﷺ هغې ته د واده وړاندیز وکړ. د واده ترسره کول او د هغې مهر د پیغمبر ﷺ په استازیتوب د نجاشي پاچا ورکړ.5
‘It is a deal.’” The Prophet married Umm Habibah bint Abu Sufyan after the al-Hudaybiyah Peace Treaty. She had migrated to Abyssinia, but her husband, ‘Ubaydullah ibn Jahsh, converted to Christianity there and left her. The Prophet proposed marriage to her. It was King Negus who officiated at the marriage and paid her dowry on behalf of the Prophet.5
هغه بیا مدینې ته راستنه شوه۔
She then returned to Madinah.
خیبر کے غزوے کے بعد نبی ﷺ نے صفیہ بنت حیی بن اخطب سے نکاح کیا۔ اُن کے والد یہودی قبیلے بنو النضیر کے سردار تھے۔ وہ اس سے پہلے کنانہ بن ابی الحقیق کے نکاح میں تھیں، جو یہودیوں کے ایک رہنما تھے۔ ابن اسحاق روایت کرتے ہیں کہ "وہ ایک اور قیدی عورت کے ساتھ ان کے پاس لائی گئیں۔ بلال اُن دونوں کو میدانِ جنگ سے گزارتے ہوئے لے چلے، جہاں کئی مقتول یہودی پڑے ہوئے تھے۔ جب وہ اُن کے پاس سے گزریں تو دوسری عورت بلند آواز سے چیخنے لگی اور اپنے سر پر مٹی ڈالنے لگی۔ نبی ﷺ نے فرمایا: 'اس شیطان عورت کو میرے سامنے سے ہٹا دو۔' اور آپ ﷺ نے حکم دیا کہ صفیہ کو اپنے پیچھے رکھا جائے، اور آپ ﷺ نے اپنی چادر اُن پر ڈال دی۔"
Following the Battle of Khaybar, the Prophet married Safiyyah bint Huyayy ibn Akhtab. Her father was the chief of the Jewish tribe, al-Nadir. She had been married to Kinanah ibn Abi al-Huqayq, a Jewish leader. Ibn Ishaq reports that “she was brought to him with another woman who had fallen prisoner. Bilal walked them through the battlefield passing a number of Jews who had been slain. The other woman cried out loud as they passed by, throwing dust over her own head. The Prophet said: ‘Take this devil woman away from me.’ He ordered that Safiyyah be kept behind him, throwing his robe over her.
هغه ملګري پدې پوه شول چې هغه به هغه ښځه پخپله واخلي. روایت دی چې پیغمبر ﷺ بلال ته وویل: ‹ایا ته له مهربانۍ بې برخې یې؟
His Companions thereby realized that he would take her himself. The Prophet is reported to have said to Bilal: ‘Are you devoid of compassion?
«چهډول کولی شې دوې ښځې د هغه ځایونو له لارې ولېږې چیرې چې د دوی ښځینه کسان وژل شوي دي؟» میمونه بنت الحارث بن حزن د پیغمبر ﷺ وروستۍ ښځه وه. هغه د خالد بن الولید او عبدالله بن عباس مور ترور وه. د پیغمبر ﷺ سره له واده څخه مخکې هغه د ابو رهم بن عبدالعزی سره، یا شاید د حویطب بن عبدالعزی سره واده کړی وه.
How can you walk two women through the grounds where their men folk have been killed?”’ Maymunah bint al-Harith ibn Hazn was the last of the Prophet’s wives. She was the maternal aunt of Khalid ibn al-Walid and ‘Abdullah ibn ‘Abbas. Before marrying the Prophet she was married to Abu Ruhm ibn ‘Abd al-‘Uzza, or perhaps Huwaytib ibn ‘Abd al-‘Uzza.
له دې امله موږ هغه ځانګړي دلیلونه ګورو چې د هر یوه ژوند سره د پیغمبر ﷺ د واده کولو لپاره اړین شول. له زینب بنت جحش او جویریه بنت حارث پرته، نور هیڅ یو ځوان یا په سړیو ځانګړي ښکلي نه وو.6 عایشه هغه وه چې پیغمبر ﷺ ته ډیره محبوبه وه. حتی د هغو میرمنو په حالت کې چې ځوانې او ښکلې وې، د دوی په واده کې رواني او انساني عوامل هم شامل وو. دا عوامل د دوی جذب زیات کړ. زه د فزیکي جذب یا هغه ښکلا نفي او له پامه غورځول نه کوم چې عایشې د جویریې په لیدو سره احساس کړه، پداسې حال کې چې د زینب ښکلا هم ټولو ته معلومه وه. دا ضرورت نشته چې انکار وشي چې دا انساني عناصر د پیغمبر ﷺ د ژوند برخه وو. خو دا نشي کولی هغو تورونو بنسټ جوړ کړي چې د پیغمبر ﷺ دښمنانو لګولي وو او د هغه پیروانو رد کړي وو. هغه د یو انسان په توګه غوره شو، خو لوړو صفتونو او ځانګړتیاوو سره. که څه هم ډیر مختلف وو، د هغه انګیزې د ژوند د هر کار لپاره، پدې کې د هغه واده هم شامل دي، د هغه لوړو صفتونو سره سمون لري. په خپل کور کې هغه د یو انسان په توګه له خپلو میرمنو سره ژوند کاوه چې د خدای پیغام رسولو سپارل شوی وو. په حقیقت کې خدای هغه ته امر وکړ چې دا حقیقت اعلان کړي: "ووایه، پاک دی زما رب د خپلې ستاینې سره. یقینا زه یوازې یو انسان او یو رسول یم" ([الإسراء: 93]).
Thus, we see the special reasons that made it necessary for the Prophet to marry each of his wives. Apart from Zaynab bint Jahsh and Juwayriyyah bint al-Harith, none were young or particularly attractive to men.6 ‘A’ishah was the one he loved most. Even in the case of those wives who were young and beautiful, there were psychological and humanitarian factors involved in their marriages. These increased their attraction. I do not deny or disregard the physical attraction, or beauty ‘A’ishah felt the moment she saw Juwayriyyah, while Zaynab’s beauty was also known to all. There is no need to deny that such human elements were a part of the Prophet’s life. These cannot, however, form the basis for accusations levelled by the Prophet’s enemies and which were denied by his followers. He was chosen as a human being, but with superior qualities and characteristics. Different as they were, his motives for whatever he did in his life, including his marriages, matched his superior qualities. In his home, he lived with his wives as a human being entrusted with the delivery of God’s message. Indeed, God commanded him to declare the fact: “Say, 'Limitless in His glory is my Lord. Surely I am only a man and a Messenger(17: 93)
اوهغه د خپلو میرمنو سره په ژوند خوند اخیست، هغوی هم همداسې. عائشہ روایت کوي: «کله چې نبي ﷺ د خپلو میرمنو سره یوازې وو، نو هغه د خلکو تر ټولو نرم او سخی وو، تل به مسکی او خندان وو.» [ابن السیوطي او ابن عساکر روایت کړی دی.] خو دا هغه څه پورې تړلي وو چې هغه د خپل کردار، مهربانۍ، آداب او چلند له مخې وړاندې کولای شو. څرنګه چې د دوی مادي ژوند، نو ډیری برخه یې د غربت ژوند و، حتی هغه وخت هم چې مسلمانانو څو بریاوې ترلاسه کړې او ډیر غنیمتونه یې واخیستل. د سورت ۳۳، الاحزاب په تفسیر کې مو هغه بحران په پام کې ونیو چې د نبي ﷺ په کور کې پیښ شو، کله چې د هغه میرمنو د کورنۍ د لګښت لپاره نور پیسې وغوښتې.7
He enjoyed life with his wives, as so did they. ‘A’ishah states: “When the Prophet was alone with his wives, he was the most lenient and generous of people, always smiling and laughing.” [Related by al-Suyuti and Ibn ‘Asakir.] Yet this applied to what he himself could offer out of his character, compassion, manners and behaviour. As for their material life, it was mostly a life of poverty, even after the Muslim community achieved several victories and made plentiful gains. In commenting on Surah 33, The Confederates, we discussed the crisis that took place in the Prophet s home when his wives asked for more housekeeping money.7
دا ستونزه د دوی په وړاندې داسې شرطونو سره د یو انتخاب په توګه پیښه شوه:
The problem ended with a choice put to them in the following terms:
اې پیغمبره! خپلو میرمنو ته ووایه: «که تاسو د دې دنیا ژوند او د هغې زیبایي غواړئ، نو زه به تاسو ته (نفقه) ورکړم او په ښه طریقه به مو خوشی کړم؛ خو که تاسو خدای او د هغه رسول او د آخرت ژوند غواړئ، نو پوه شئ چې خدای په تاسو کې د نیکۍ کونکو لپاره لوی اجرونه چمتو کړي دي».» (۳۳: ۲۸-۲۹) دوی ټولو خدای، د هغه رسول ﷺ او د آخرت ژوند غوره کړ۔
“ Prophet! Say to your wives: 'If you desire the life of this world and its charms, I shall provide for you and release you in a becoming manner; but if you desire God and His Messenger and the life of the hereafter, know that God has readied great rewards for those of you who do good'” (33: 28-29) They all chose God, His Messenger and the life of the hereafter.
له دې سره سره، د پيغمبر ﷺ په کور کې ژوند داسې نه و چې د هغه د ښځو په زړونو کې عادي انساني احساسات او رقابتونه ختم کړي. ځينې وختونه د دوی تر منځ اختلاف هم رامنځته کيده، ښه لکه هغه اختلافونه چې د ورته حالاتو لرونکو ښځو ترمنځ کيږي. موږ ليدلي دي چې د عائشې رضي الله عنها لخوا د جويريې رضي الله عنها د ليدو په وخت کې، هغې هيله کوله چې پيغمبر ﷺ هغه ونه ويني، ځکه هغه ډاډه وه چې هغه به د هغې ښکلا ته ارزښت ورکړي. هغه رښتيا ويله. عائشه رضي الله عنها پخپله د صفيې رضي الله عنها سره د خپل يو حالت ياديږي: "ما پيغمبر ﷺ ته وويل: ‘دا کافي ده چې صفيه داسې او داسې ده،’ [يعني، لنډه وه]. هغه راته وويل: ‘ته داسې يوه خبره وکړه چې د ټول سمندر رنګ بدلولای شي.’" [دا روايت ابو داود کړی دی.] هغه همدا راز راوړي چې کله هغه آيتونه نازل شول چې د پيغمبر ﷺ ښځو ته د انتخاب اختيار ورکوي، لومړی هغه ته پوښتنه وشوه، او هغې د پيغمبر ﷺ سره پاتې کيدل وټاکل. هغې همدا راز وغوښتل چې که د نورو ښځو له خوا هم پوښتنه وشي نو هغه د هغې د انتخاب په اړه ونه وايي. هغه ورته وفرمايل: "الله تعالیٰ ما د خلکو د سختۍ لپاره نه دی لېږلی. هغه ما د آسانۍ ورکوونکی ښوونکی په توګه لېږلی دی. که د دوی له جملې څوک پوښتنه وکړي، زه به د هغه انتخاب ته خبر ورکړم." [دا روايت مسلم کړی دی.] عائشې رضي الله عنها د ځان په اړه دا روايتونه، چې د هغې رښتينولۍ او روښانه اسلامي روزنه ښيي، د ډېرو نورو بېلګو يوازينۍ نمونې دي چې د عامو خلکو عادي چلند په دې ډول حالاتو کې ښيي.
Nevertheless, life in the Prophet s home was not such as to stifle normal human feelings and jealousies in his wives’ minds. Sometimes they had their disagreements, just like those that may occur among women in similar circumstances. We have seen how the moment ‘A’ishah saw Juwayriyyah, she hoped that the Prophet would not see her because she was certain he would appreciate her beauty. She was right. ‘A’ishah herself mentions a situation involving her and Safiyyah: “I said to the Prophet: ‘It is enough that Safiyyah is so and so,’ [meaning, she was short]. He said to me: ‘You have said a word which could colour an entire sea.’” [Related by Abu Dawud.] She also reports that when the verses giving the Prophet’s wives the choice referred to above, she was the first to be asked, and she chose to stay with the Prophet. She also requested that he not tell his other wives of her choice should any of them so ask. He said to her: “God has not sent me to make things hard for people. He sent me as a teacher who makes things easier. I will tell anyone of them about your choice should any care to ask.” [Related by Muslim.] These reports given by ‘A’ishah about herself, reflecting her truthfulness and her shining Islamic education, are only examples of many others reflecting the normal way ordinary people behave in such a situation.
دا هم ښيي چې پيغمبر ﷺ خپل پیغام د ښه بیلگې له لارې ورساوه، د خپل کور د غړو ښې صفتونه یې پرورول، لکه څنګه چې یې د خپلې ټولنې په منځ کې هم د ښې بیلگې له لارې پیغام ورساوه۔
They also show how the Prophet delivered his message through good example, cultivating the better characteristics of his household members, just as he delivered it by good example within his community.