موسیٰ علیہ السلام نے خپلې کورنۍ ته وویل: "ما اور وینم، زه به هلته څخه تاسو ته یو خبر راوړم، یا به تاسو ته یو سوځیدونکی لمبه راوړم چې تاسو ځان تودوخه کړئ۔" (آیت ۷) دا پیښه، چې د سورت طه، یعنې ۲۰ مه سورت کې ذکر شوې ده، هغه وخت پیښه شوه کله چې موسیٰ علیه السلام له مدین څخه مصر ته بیرته رهسپار و، او د شعیب علیه السلام لور (د هغه میرمن) سره یو ځای وه۔ داسې ښکاري چې هغه په یوه تیاره او یخ شپه کې لار ورکه کړه۔ دا د هغه د خبرو څخه معلومیږي چې هغه خپلې میرمنې ته وویل چې هغه به یو خبر یا یو مشعل راوړي ترڅو دوی ته یو څه تودوخه ورکړي۔ دا پیښه د سینا غره ته نږدې وشوه، چې په عربي کې ورته الطور وایي۔
“Moses said to his family: I perceive a fire. I will bring you from there some information, or else, I will bring you a burning brand so that you may warm yourselves.” (Verse 7) This event, which is mentioned in Sūrah 20, Ţā Hā, took place when Moses was on his way back from Madyan to Egypt, accompanied by his wife, the daughter of Shu`ayb (peace be upon him).5 He apparently lost his way on a dark cold night. This is suggested by him saying to his wife that he would bring information or a torch to give them some warmth. This occurred close to Mount Sinai, called al-Ţūr in Arabic.
هغه کسان چې په صحرا کې ژوند کوله به د شپې د سفر کوونکو د لارښوونې لپاره په لوړو ځایونو کې اور بالده. کله چې دغه مسافران اور ته رسیدل، نو دوی ته به میلمستیا او تودوخه ورکول کیدل، یا لږترلږه به د دوی د لاره لارښوونه کیده.
Desert dwellers used to light fires on high ground so as to provide guidance to night travellers. When such travellers arrived at the fire, they would be given hospitality and warmth, or at least be guided on their way.
«زه یوه اور ګورم.» دا هغه خبره وه چې موسیٰ علیه السلام د اور په لیدو سره لومړی وویله. عربي متن کې د «ئانَسْت» فعل کارول شوی چې د «ګورم/ احساسوم» مانا ورکوي، او د دوستۍ او نرمۍ مفهوم لري. نو د هغه خبرې داسې راځي: زه یو داسې ګټور اور ګورم چې موږ ته یو ډول آرامي ورکولای شي. موږ کولای شو د لارې په اړه پوښتنه وکړو چې موږ ته ووایي چې کوم لوري ته ولاړ شو، او موږ کولای شو له اور څخه یو لرګی واخلو چې ځان تودوو.
کله چې موسیٰ علیه السلام اور ته نږدې شو، نو له پورته څخه ورته آواز راغی: «پس کله چې هغه اور ته راغی، ورته ویل شو: مبارک دي هغه څوک چې په اور کې دی او هغه څوک چې د هغه شاوخوا دي! او پاک دی الله، د ټولو عالمینو رب.» «اې موسیٰ! بېشکه زه یوازې الله یم، غالب، حکیم.» (آیتونه ۸-۹)
“I perceive a fire.” This is what Moses first said on sighting the fire. The Arabic text uses the verb ānast for ‘perceive’ which carries connotations of friendliness. Thus, his words sound like: I can see a welcoming fire which should give us some comfort. We can ask directions which should tell us which way to go, and we could get a brand to warm ourselves. As Moses walked towards the fire, he received the call from on high: “But when he came close to it, he was addressed: Blessed are those in the fire and those around it! And limitless in His glory is God, the Lord of all the worlds. Moses! Truly, I am alone God, the Almighty, the Wise!’“ (Verses 8-9)
دا داسې یو خطاب دی چې ټوله کائنات یې غږیږي، او بېلابېلې نړۍ او عالمونه یو ځای کوي. ټول موجودات په عاجزۍ سره د دې غږ تابع کېږي، هغه غږ چې وجدانونه او روحونه ښورې. آسمانونه او ځمکه دا قوي تړاو احساسوي چې دوی یو له بله سره تړي، هغه تړاو چې د مخلوق یوه کوچنۍ ذره هم د لوی خالق د غږ ځواب ورکولو ته اړ باسي. پدې ترتیب سره یو کمزوری انسان، د خدای د فضل له امله، داسې مقام ته پورته کېږي چې له هغه ځایه هغه په مستقیم ډول له خدای سره خبرې کوي.
This is an address echoed by the whole universe, bringing together different worlds and cosmoses. All existence humbly submits to this call which shakes consciences and spirits. The heavens and earth perceive the strong bond linking them together, one which makes an insignificant particle of creation respond to the great Creator’s call. Thus, a weak mortal is elevated, by God’s grace, to a position from where he speaks directly to Him.
«کله چې هغه ته نږدې شو، نو هغه ته خطاب وشو...» (آیت ۸) دلته مجهول صیغه (غیرفاعلي بڼه) کارول شوې ده، که څه هم خطاب له یوه معلوم سرچینې څخه دی. خو مجهول بڼه ترجیح لري، ځکه دا د هغه ذات د عظمت او جلال څرګندونه کوي چې خطاب کوي. «برکت شوی دی هغه څوک چې په اور کې دي او هغه څوک چې د هغه شاوخوا دي!» (آیت ۸) څوک په اور کې وو او څوک د هغه شاوخوا وو؟ ډېره احتمال داسې دی چې دا هغه اور نه و چې موږ بله ګوډیږو. دا یو داسې اور و چې له لوړې څخه راښکته کېده، د پاکو ملايکو له خوا روښانه شوی و، ترڅو بشپړ لارښوونه وکړي. لرې څخه یې یوازې د اور په ډول ښکارېده. له همدې امله په هغو ملايکو برکت نازل شو چې په دې کې او د دې شاوخوا وو، په شمول د موسیٰ علیه السلام، څوک چې دې ته نږدې کېده. ټول کائنات دا عالي ډالۍ ثبتوي، او دا ځای تر اوسه برکت شوی پاتې دی، ځکه چې الله تعالیٰ هلته خپل جلال څرګند کړ او برکتونه یې نازل کړل.
“When he came close to it, he was addressed...” (Verse 8) We note here the use of the passive voice, although the address is from a known source. Yet the passive formula is preferable because it implies reverence and glory for the Supreme Being making the address. “Blessed are those in the fire and those around it!” (Verse 8) Who were in the fire and who were around it? Most probably, it was unlike any fire we light. It was a fire coming from on high, lit up by angels who are pure, so as to give perfect guidance. It simply looked, at a distance, like a fire. Hence blessing is bestowed on the angels that were in and around it, including Moses who was moving closer towards it. The whole universe records this sublime gift, while the location remains a blessed one because God Almighty revealed His glory and bestowed His blessings there.
کائنات هم د خطاب پاتې برخه ثبته کړه: «پاک دی د هغه ذات لوی والی چې د ټولو عالمونو رب دی، ای موسیٰ! بیشکه زه یوازې الله یم، غالب، حکیم». ({النمل: ۸-۹})
The universe also recorded the rest of the address: “Limitless in His glory is God, the Lord of all the worlds. Moses! Truly, I am alone God, the Almighty, the Wise!” (Verses 8-9)
اسې خدای خپل ځان ته هغه لوړ مقام ورکوي چې د هغه لپاره لایق دی، او د ټولو عالمونو پر ربوبیت یې اعلان کوي. هغه خپل بنده ته خبر ورکوي چې خطاب کوونکی خدای دی، زبردست او حکیم. ټول انسانیت، چې د موسی له لارې استازیتوب کیږي، په دې ډول د ډیر لوړ مقام ته پورته کیږي۔ موسی هغه معلومات چې په لټه کې و، په اور کې ومومل، خو دا یو لوی معلومات و، او داسې څه چې هغه هیڅکله تمه نه درلوده۔ هغه ته د ګرمولو لپاره یوه لمبه هم ورکړل شوه، خو دا یوه داسې ډالۍ وه چې هغه ته یې سمه لاره ښوده۔ دا خطاب د دې لپاره و چې تایید کړي چې موسی د خدای له خوا غوره شوی دی، خو دا ټاکل د دې مسؤلیت هم راوړي چې د ظالمانو تر ټولو بدکارو واکمن ته پیغام ورسوي۔ له همدې امله، د هغه رب هغه د دې مأموریت لپاره چمتو کول او تیارول پیل کړل۔
Thus God gives Himself the sublime position of glory due to Him and declares His Lordship over all the worlds. He informs His servant that the One addressing him is God, the Almighty, the Wise. All humanity, represented by Moses, is thus elevated to an extraordinarily high position. Moses found the information he sought at the fire, but it was a great piece of information, and something he never expected. He also received the warming brand, but this was a gift guiding him to the right path. The address was one meant to confirm that Moses was chosen by God, but such choice entails a duty to carry a message to the most wicked of tyrants. Hence, his Lord began to prepare and equip him for his mission.
"اب اپنا عصا پھینک دو" (آیت ۱۰)۔ اس مقام پر پورا واقعہ مختصر طور پر بیان ہوا ہے۔ سورۂ طٰہٰ، جو سورۃ طٰہٰ ہے، میں موجود طویل گفتگو کا یہاں بہت کم حصہ ذکر ہوا ہے، کیونکہ یہاں زور موسیٰ علیہ السلام کو دی گئی پکار اور ان کی ذمہ داری پر ہے۔ "پھر جب اس نے اسے سانپ کی طرح حرکت کرتے دیکھا تو وہ پیٹھ پھیر کر بھاگ کھڑا ہوا اور مڑ کر بھی نہ دیکھا۔" (آیت ۱۰)۔ جب انہوں نے حکم کے مطابق اپنا عصا پھینکا تو دیکھا کہ وہ زندہ ہو گیا اور ایک چھوٹے مگر تیزی سے رینگنے والے سانپ کی طرح تیزی سے لہرانے لگا۔ ان کی فطری گھبراہٹ اس وقت غالب آ گئی، کیونکہ وہ بالکل حیران رہ گئے۔ انہوں نے کبھی یہ گمان بھی نہیں کیا تھا کہ محض پھینک دینے سے عصا اس قدر بدل جائے گا۔ اسی لیے وہ بھاگ کھڑے ہوئے اور اس سانپ کو دوبارہ غور سے دیکھنے کے لیے پلٹ کر نہ آئے۔ ان کا پورا ردِعمل مکمل اور شدید حیرت کی نشان دہی کرتا ہے۔
“Now throw down your staff” (Verse 10) In this case the whole thing is given in a nutshell. We have little of the long discourse mentioned in Sūrah 20, Ţā Hā, because the emphasis here is laid on the call to Moses and his assignment. “But when he saw it moving, as if it were a serpent, he turned and fled, with no thought of turning back.” (Verse 10) When he did as he was told and threw down his staff, he saw it come alive, writhing at speed like a small but fast-moving snake. His spontaneous nature caught up with him as he was totally taken by surprise. He could never have thought the staff would be so transformed on simply being thrown down. Hence, he ran away, with no thought of going back to take a further look at this serpent. His whole reaction suggests complete and utter surprise.
خو هغه ژر وروسته هغه وخت ډاډمن شو کله چې له پورته څخه غږ بیا پیل شو. دا غږ اوس هغ ته د هغه د دندې ماهیت وښودی: «موسی، ویره مه کوه! [خدای وفرمایل]: پیغمبران زما په حضور کې هیڅ ویره نه لري.» (آیت ۱۰) هغ ته وویل کېږي چې هغه د خدای له لوری یو پیغام ته سپارل شوی دی، او د خدای پیغمبران خپل رب په حضور کې هیڅ ویره نه لري، کله چې هغه دوی ته د دوی دندې بیانوي.
Yet he was soon reassured when the call from on high resumed. This now told him of the nature of his assignment: “Moses, have no fear! [Said God]: Messengers have nothing to fear in My presence.” (Verse 10) He is told that he is entrusted with a message from God, and God’s messengers entertain no fear in the presence of their Lord, as He informs them of their duties.
«څوک چې ګناه وکړي، بیا یې د ګناه ځای نیکي ونیسي؛ نو زه بخښونکی او مهربان یم.» (آیت ۱۱) یوازې هغه کسان باید ویره ولري چې ظلم کوي. خو هغه څوک چې له دوی څخه ګناه پرېږدي او د هغې ځای نیکي ږدي، له ظلم، بدۍ او کفر څخه ډډه کوي، او د ځای یې عدل او ایمان ږدي، او نیک عملونه کوي، هغوی به د خدای مهربانۍ او بخښنه ترلاسه کړي.
“If anyone has done wrong and then replaced the wrong with good; well, I am Much- Forgiving, Merciful.” (Verse 11) Only those who do wrong should be afraid. However, those of them who replace wrong with good, abandoning injustice, evil and unbelief, making sure to replace them with justice and faith, and doing righteous deeds will receive God’s grace and forgiveness.
موسیٰ اوس ډاډمن او آرام شوی دی. له همدې امله، د هغه رب هغ ته دویم معجزه ورکوي، مخکې له دې چې هغ ته د خپل مأموریت یا د هغه د ماهیت په اړه ووایي: «اوس خپل لاس د خپل جامې دننه کېږده، نو هغه به [ځلېدونکی] سپین، بې له کوم عیب راووځي.» (آیت ۱۲)
Moses is now reassured and calm. Therefore, his Lord gives him his second miracle before even telling him about his mission or its nature: “Now place your hand inside your garment, and it will come out [shining] white without blemish.” (Verse 12)
بیا موسی علیه السلام د هغه څه سره سم وکړل چې ورته وویل شوي وو، خپله لاس یې د خپل چوغې د پورتنۍ خلاصې څخه داخل کړ، او بیا یې ډیر سپین رنګ سره راوویست. هغه هیڅ پوستکي ناروغي نه درلوده. دا یوه بله معجزه وه. خدای ژمنه وکړه چې هغه به د نهو معجزاتو په واسطه ملاتړ کړي، د هغه ډول څخه چې هغه یې دمخه دوه ګډې لیدلې وې. په دې وخت کې موسی ته د هغه د دندې په اړه هم وویل کیږي، چې د هغې لپاره یې دا ډول چمتووالی ورکړل شوی دی. «دا [یوه] د فرعون او د هغه د قوم لپاره د نهو نښو څخه ده. دوی بدکاره خلک دي۔» (آیت ۱۲)
Again, Moses did as he was told, putting his hand through the top opening of his robe, and then bringing it out brilliant white. He had no skin disease. What happened was another miracle. God promised to support him with nine miraculous signs of the type of which he had just seen two. At this point Moses is also told of his assignment, for which he has been given such preparation. “[This is one of] the nine signs for Pharaoh and his people. They are wicked people.” (Verse 12)
دلته سورت د دې نهو نښو تفصیل نه راکوي، که څه هم دا په سورت الاعراف کې ذکر شوي دي. دا نښې د وچکالۍ کلونه، د فصلونو کمښت، سیلابونه، ملخان، سرۍ، بېګانې او وینه وې. په دې ځای کې د تفصیل نه کېدل دا ښيي چې ټينګار په دې نښو د معجزوي والي باندې دی، او د فرعون د قوم په ژوندي انکار باندې چې دوی دې ته پام او عبرت وانه خلي: «او کله چې زمونږ روښانه نښې دوی ته راغلې، نو ويې ويل: دا ښکاره جادو دی۔ حال دا چې په خپلو زړونو کې يې پوه شوي وو چې دا رښتيا دي، خو دوی په خپل ظلم او تکبر سره يې انکار وکړ۔ نو ښه وګوره چې د ظالمانو پای څه شو.» (آيتونه ۱۳-۱۴)
Here, the sūrah does not provide any details of these nine signs, though they are mentioned in Sūrah 7, The Heights. These were the years of drought, crop shortages, floods, locusts, ants, frogs and blood. The lack of detail in this instance indicates that the emphasis here is on the miraculous nature of these signs, and the stubborn refusal of Pharaoh’s people to acknowledge them and take heed: “But when Our light- giving signs came to them, they said: ‘This is plain sorcery.’ Within their souls they knew them to be true, yet they, in their wickedness and arrogance, rejected them. Consider, then, what happened in the end to the evildoers.” (Verses 13-14)
دوی ته په ډیرو نښو سره ورکړل شوي وو، ترڅو حق په ښکاره توګه د دوی په سترګو کې ښکاره شي.
Thus they were given numerous signs to bring the truth clearly before their eyes.
په حقیقت کې دا نښې "رڼا ورکوونکې" بلل شوي دي، چې دا د عربي صفت مُبصِرة ترجمه ده، او دا ترجمه ډېره ناکافي ده، ځکه مُبصِرة په معنا "بصیرت لرونکې" ده، لکه څنګه چې دا نښې پخپله خلکو ته ګورې او دوی د الهي هدایت ته رهنمایي کوي. خو دوی دا نښې "ښکاره جادو" بللې. که څه هم په خپل زړه کې دوی قانع وو چې دا حقیقي نښې دي چې د پیغام رښتیا تاییدوي، بیا هم د "خپلې بدۍ او تکبر" له امله دا دعوې تکراروې. خو "په خپلو ژورو کې دوی دا رښتیا پوهیدل." د دوی طرز د ټینګ انکار طرز و، ځکه چې دوی دلیل نه غوښت. دوی یوازې نه غوښتل چې باور وکړي، پدې توګه دوی هغه حق چې پیژندلی یې و، د لوی ظلم سره مخ کړ.
Indeed these signs are described here as ‘light-giving’ which is rather an inadequate rendering of the Arabic adjective, mubşirah, which means ‘endowed with insight’, as if the signs themselves can see the people and lead them to divine guidance. Yet they described these signs as ‘plain sorcery’. Although deep inside they were convinced that these were true signs confirming the truth of the message, they nevertheless repeated such claims out of ‘their wickedness and arrogance.’ Yet ‘within their souls they knew them to be true.’ Their attitude was one of stubborn rejection because they did not seek proof. They just did not want to believe, thus doing the truth they recognized profound injustice.
داسې حال د قریشو د مشرانو هم وو. دوی د قرآن د حقانیت پر یقین درلودل، خو سره له دې هم دوی د انکار پر لاره ټینګ پاتې شول او د پیغمبر ﷺ هغه دعوت یې رد کړ چې د یوازې خدای پر منلو بلل کیدل. دوی غوښتل چې خپلو غلطو عقیدو ته دوام ورکړي، ځکه چې فکر یې کاوه که دوی خپل دین پرېږدي، نو هغه امتیازات او ګټې به له لاسه ورکړي. دوی پوهېدل چې دا ګټې او امتیازات په بشپړه توګه د دوی په غلطو عقیدو پورې تړلي دي او اسلام به خامخا دا ټول له منځه یوسي. دوی خپل ځای ډېر ناامنه احساس کاوه، په پرتله د اسلام د ښکاره حق سره.
The same was true of the Quraysh elders. They were certain of the truth of the Qur’ān, but they persisted in denying it and rejecting the Prophet’s call to believe in God alone. They wanted to continue with their false beliefs because of the privileges and gains they felt would be threatened if they were to abandon their religion. They realized that such gains and privileges depended totally on their false beliefs and that Islam was sure to do away with them. They felt their position to be very shaky, compared with the clear truth of Islam.
داسې دی حقیقت. د هغه انکار کوونکي د ناپوهۍ له امله انکار نه کوي. دوی یې انکار کوي ځکه چې پوهیږي چې دا حقیقت دی او پوهیږي چې دا د دوی ګټو او امتیازاتو ته ګواښ دی.
Such is the truth. Its rejecters do not deny it out of ignorance. They deny it because they know it to be the truth and realize that it threatens their interests and privileges.
له همدې کېله دوی په بېلکه سره له دې څخه انکار کوي۔
Hence, they deliberately reject it.
«پس غور کرو چې د ظالمانو انجام څه شو.» (آیت ۱۴) د فرعون پای څه شو، دا هر چا ته معلوم دی، او قرآن کریم یې په نورو سورتونو کې بیان کړی دی. دلته یې یوازې یو لنډ اشاره راغلې ده، ځکه داسې کیدای شي چې د حق ښکاره دښمنان د تیرو خلکو له درسونو فکر وکړي. شاید دا د دوی لپاره خبرداری وي چې د ځان ساتنه وکړي، مبادا دوی هم د همدې ډول انجام سره مخ شي.
“Consider, then, what happened in the end to the evil-doers.” (Verse 14) The end Pharaoh met is well known, and the Qur’ān tells us about it in other sūrahs. Here we have only this brief reference to it, as it may cause avowed opponents of the truth to reflect on the lessons of the past. It may, perchance, alert them to take heed before they too suffer a similar fate.