دا د سورت پیل د هغه غنیمت حکم بیانوي چې مسلمانان د الله تعالی د لاری د جهاد په جګړو کې ترلاسه کولی شي. هغه کسان چې د بدر په لومړۍ لوی جنګ کې وجنګېدل، هغه جنګ چې د نوي جوړ شوي مسلمان دولت او د بت پرست عربو تر منځ پیښ شو، د غنیمت د ویشلو په اړه یو له بل سره اختلاف وکړ. الله تعالی دلته خپل حکم ورکوي او دوی ته یادونه کوي چې باید له هغه څخه ووېرېږي او د هغه اطاعت وکړي، او همدارنګه د خپل رسول ﷺ اطاعت وکړي. هغه دوی ته د دوی د ایمان یادونه کوي او دا چې باید د هغه د ارزښتونو سره سم ژوند وکړي.

This opening passage of the sūrah provides God’s ruling over the booty that Muslims may gain in their campaigns to serve God’s cause. Those who fought in the first major battle that took place at Badr between the newly-established Muslim state and the pagan Arabs disputed among themselves over its distribution. God gives here His ruling and reminds them of their need to fear and obey Him, and also obey His Messenger. He reminds them of their faith and that they need to live up to its values.

خدای تعالیٰ دوی ته دا هم یادونه کوي چې دوی هيله لرله چې د سوداګرو کاروان به ترلاسه کړي، خو خدای دوی ته له دې ډیر غوره شی اراده کړی و: ځواک او بریا. هغه نور هم دوی ته هغه عوامل په ډاګه کوي چې جنګ د دوی په ګټه بدل کړ، کله چې دوی له داسې دښمن سره مخ شول چې د شمیر او وسلو له پلوه له دوی څخه ډیر برلاسی و. دوی ته د ملايکو له خوا مرسته ورکړل شوه. باران دوی ته د څښاک اوبه راکړې، او ځمکه یې ټینګه کړه، ترڅو د ریګي میدان دوی ته خنډ نه شي. خوب دوی ته ډاډ او آرامي راکړه. دښمنان له ویرې ډک شول، او په پای کې سخت عذاب ته اخته شول.

God also reminds them that they had hoped to gain a trade caravan, but God wanted something much better for them: strength and victory. He further puts before their eyes the factors that made the battle go in their favour when they were facing an enemy who was far superior to them in numerical strength and equipment. They were given support by angels. Rain gave them water to drink, and made the terrain firmer so that they were not impeded by a sandy battleground. Slumber overwhelmed them to give them calmness and reassurance. Their enemies were overwhelmed with fear, and ended up suffering stern punishment.

مومنان دې ته امر شوي دي چې په هر جنګ کې ثابت قدم پاتې شي، که څه هم د دوی دښمنان په لومړي نظر کې ډیر قوي او نه ماتیدونکي وي. دا خدای دی چې پلان جوړوي، عمل کوي او وژني. دوی یوازې هغه وسیله دي چې په هغې سره هغه خپله اراده پوره کوي. هغه کولی شي د دوی سره هغه څه وکړي چې هغه یې غواړي۔

The believers are commanded to remain steadfast in every battle, no matter how strong and unassailable their enemies may initially appear to be. It is God who plans, acts and kills. They are merely a means with which He accomplishes His will. He may do with them what He pleases.

دغه سورت بیا هغه منکرین ملامت کوي چې د جنګ څخه مخکې به یې په بې صبرۍ سره د خدای د ارادې د ژر پوره کېدو غوښتنه کوله، او خدای ته به یې دعا کوله چې هغه ډله مات کړي چې ډېره ګمراه وه او د خپلوۍ اړیکې پرې کولو ته چمتو وه. خدای وفرمایل چې ستاسو دعا قبوله شوه. دغه سورت مؤمنانو ته هم خبرداری ورکوي چې د منافقانو په شان مه کېږئ، هغوي چې د خدای پیغام اوري خو نه پرې غوږ نیسي او نه ورته ځواب ورکوي.

دوی له تا څخه د جنګي غنیمتونو په اړه پوښتنه کوي. ووایه: «جنګي غنیمتونه د خدای او د رسول دي. نو د خدای څخه وویریږئ او خپلې دوستانه اړیکې سمې کړئ. که تاسو مؤمنان یاست، نو د خدای او د هغه د رسول اطاعت وکړئ.» حقیقي مؤمنان یوازې هغه کسان دي چې کله د خدای یادونه وشي زړونه یې د هغه له ویرې ډک شي، او کله چې د هغه آیتونه تر دوی ولوستل شي ایمان یې زیات شي. دوی په خپل رب توکل کوي. دوی لمونځ په منظم ډول ادا کوي او له هغه رزق څخه چې موږ ورکړی دی، یوه برخه په نورو باندې لګوي. دا هغه کسان دي چې په حقیقت کې مؤمنان دي. دوی لپاره د خپل رب په نزد لوړ درجې، د ګناهونو بخښنه او عزتمن رزق دی. (آیتونه ۱-۴)

They ask you about the spoils of war. Say: “The spoils of war belong to God and the Messenger. So, have fear of God and set right your internal relations. Obey God and His Messenger, if you are true believers.” True believers are only those whose hearts are filled with awe whenever God is mentioned, and whose faith is strengthened whenever His revelations are recited to them. In their Lord do they place their trust.They attend regularly to their prayers and spend on others some of what We have provided them with. It is those who are truly believers. They shall be given high ranks with their Lord, and forgiveness of sins and generous provisions. (Verses 1-4)

مونږ په پیشګفتار کې د ډیرو هغو روایتونو یادونه وکړه چې د دې آیتونو د نازلیدو سببونه بیانوي. دلته د نورو روایتونو ذکر کول ګټور دي، ترڅو هغه فضا په بشپړه توګه ومنو چې سورت په کې نازل شو، په ځانګړې توګه هغه آیتونه چې د جنګي غنیمتونو په اړه خبرې کوي. دا به موږ ته د مسلمانانو د ټولنې ریښتینې حالت څرګند کړي، هغه وخت چې دوی په مدینه کې د اسلامي دولت له جوړېدو وروسته لومړۍ لويه جګړه کړې وه.

We mentioned in the Prologue a number of reports speaking about the reasons for the revelation of these verses. It is useful to add here some more reports in order to be fully aware of the prevailing atmosphere at the time when the sūrah was revealed, particularly those verses that speak of the spoils of war. This will give us a clear view of the actual situation of the Muslim community after its first major battle since the establishment of the Muslim state in Madinah.

په خپل تفسیر کې ابن کثیر د ابو داود، نسائي او نورو په روایت د ابن عباس څخه نقل کوي، هغه وايي: "د بدر په ورځ نبي ﷺ وفرمایل: هرڅوک چې دا یا دا کار وکړي، هغه ته دومره او دومره ملګرتیا ده." د مسلمانانو ځوانان په زوره جنګیدل ترڅو خپل ادعاوې ثابت کړي، پداسې حال کې چې مشران بیرغونه ساتل. کله چې د غنیمت د ویشلو وخت راغی، نو دوی هم خپل ادعاوې وړاندې کړې. مشرانو وویل: "دا ټول ځان لپاره مه اخلئ، ځکه موږ ستاسو ملاتړ کاوه. که تاسو ته ماتې راغلې وای، تاسو ته زموږ د ساتنې ضرورت وو." دوی ترمنځ په دې خبره شخړه رامنځته شوه. نو الله تعالی د سورت لومړۍ آیت نازل کړ. د ابن عباس بله روایت داسې دی: "د بدر په ورځ نبي ﷺ وفرمایل: هرڅوک چې د دښمن یو سرتېری ووژني، هغه ته دا او دا ده، او هرڅوک چې یو بندي راوړي، هغه ته دومره ده." ابو اليسر یو سړی چې دوه بندیان یې نیولي وو، راغی او وې ویل: "د الله رسوله، تا موږ سره وعده کړې وه." سعد بن عبادة وويل: "د الله رسوله، که تاسو یوازې دې خلکو ته ورکړئ، نو ستاسو ملګرو لپاره هېڅ نه پاتې کېږي. موږ د اجر د کمښت له امله یا د بزدلۍ له امله نه وو پاتې شوي، بلکې موږ یوازې ستاسو د ساتنې لپاره پاتې وو، که دښمن له شاه څخه ستاسو باندې حمله وکړي." شخړه رامنځته شوه، او د سورت لومړی آیت نازل شو. الله تعالی د ۴۱ آیت هم نازل کړ چې د جنګي غنیمت د ویشلو طریقه بیانوي.

پس د سورت لومړۍ آیت د هغو خلکو زړونو ته یادونه کوي چې د غنیمت په اړه یې جګړه کوله، چې د خدای ویره وساتي۔ پاک دی هغه پیدا کوونکی چې د ټولو زړونو پټ رازونه پوهیږي۔ یوازې د خدای ویره او د دې ژوند او راتلونکي ژوند کې د هغه د رضا غوښتنه ده چې د انسانانو زړونه د دنیا د شتمنیو او خوښیو له ارزښت ورکولو او په هغو د جګړې څخه اړوي، که څه هم دا جګړه هم باید د خدای د دین د لارې د سختې جګړې د شاهدي یوه څرګندونه ولري۔ هغه زړه چې په بشپړه توګه خدای ته نه اوړي، د هغه د غضب څخه ویره نه لري او د هغه رضا نه غواړي، هیڅکله د دنیوي آراموالي او شتمنیو له هڅې نه خلاص نشي کېدای۔ د خدای ویره هغه څه دي چې د خلکو زړونه آسانه او متواضعانه د لارښوونې لپاره تیاروي، ترڅو په خپل منځ کې دوستانه اړیکې وساتي او د ورورګلوۍ تړاوونه وده ورکړي: "نو د خدای څخه ویره وکړئ او خپلې داخلي اړیکې سمې کړئ۔" (آیت ۱) د خدای د ویرې له امله دوی د خدای او د هغه د پیغمبر ﷺ په بشپړه اطاعت ته وهڅول کېږي: "که تاسو مؤمنان یاست نو د خدای او د هغه د رسول ﷺ اطاعت وکړئ۔" (آیت ۱)

Thus, the opening verse of the sūrah reminds the hearts of those who disputed over the booty that they should maintain fear of God. Glory be to the Creator who knows all hearts’ secrets. It is only the fear of God and the desire to earn His pleasure in this life, as well as in the life to come, that turns human hearts away from valuing the riches and pleasures of this world and disputing over them, even though such a dispute should also have an overtone of having a testimony for fighting hard to serve God’s cause. A heart that does not turn in its totality to God, fearing to incur His anger and seeking to earn His pleasure, will never be able to get rid of the temptation of worldly comforts and riches. Fearing God is what makes people’s hearts willing to be guided with ease and humility so that they can maintain friendly relations and promote bonds of brotherhood between them: “So, have fear of God and set right your internal relations.” (Verse 1) It is through fearing God that they are led to total obedience of God and His Messenger: “Obey God and His Messenger, if are true believers.” (Verse 1)

د دې ځای په اړه د اطاعت لومړی اړخ دا دی چې د جګړې د غنیمتونو په اړه د هغه (الله) د حکم تابع شي. دا مال نور د هیچا د جنګیالیو نه و. ټول غنیمت د الله او د هغه د رسول ﷺ دی، او د هغه په مصرف کې یوازې هغوی اختیار لري. هغه مؤمنان یوازې د الله د حکم او د پیغمبر ﷺ د غنیمت د ویش تابع کیدای شول، په داسې حال کې چې زړونه یې آرام او خوښ وو. دوی ته دا هم اړین و چې د خپلې ورورولۍ اړیکه وساتي، کومه چې هیڅ شی نشي کمزوري کولی، په دې شرط چې "تاسو حقیقي مؤمنان یاست".

The first aspect of obedience in this connection is to submit to His ruling over the spoils of war. It no longer belonged to any one of the fighters. The entire booty belongs to God and His Messenger, and they have sole discretion over its use. Those believers could only submit to God’s ruling and the Prophet’s division of the booty with easy hearts and happy minds. They also needed to maintain their brotherly relationship which nothing could weaken, provided that “you are true believers”.

د نبي ﷺ صحابه واقعي مومنانو نمونه وو. قرآن کریم په دوی باندې ځانګړی اثر کړی و، چې دې اثر ته د دوی د ټولنې عمومي فضا هم ډیره زیاته کړې وه، چېرې چې خلک د قرآن په عملي ژوندون کې خپل ښه کوښښ کاوه او د هغه د معنا په فکري قدر دانۍ پسې نه پاتې کیدل. مونږ د سورې د پیل د آیت د نزول د سبب په اړه ځینې روایات ذکر کړي دي. دا روایات د سعد بن مالک۳۰ په اړه خبرې کوي، چې د جنګي غنیمتونو د کنټرول او د هغو د ویش د طریقې په اړه د نازل شوي حکم څخه مخکې یې نبي ﷺ څخه یوه ځانګړې توره غوښتې وه. نبي ﷺ ورته وفرمایل: ”دا توره نه ستا ده او نه زما. دا کېږده.“ کله چې سعد دا حکم ومنلو او ولاړ، بیا یې بیرته راوغوښت، نو هغه ویره وکړه چې شاید د غوښتنې په اړه وحي نازل شوې وي. په دې روایت کې د سعد نقل دی، هغه وايي: ”ما وویل:

The Prophet’s Companions were indeed models of true believers. The Qur’ān had a special effect on them, enhanced by the general atmosphere in their community in which people tried their best to practically live by the Qur’ān and not confine themselves to an intellectual appreciation of its meaning. We have mentioned certain reports that relate the incident leading to the revelation of the opening verse of the sūrah. These reports speak of Sa`d ibn Mālik30 who requested the Prophet to give him a particular sword before the revelation that gave the Prophet complete control over the spoils of war and how they were to be distributed. The Prophet said to him: “This sword belongs neither to you nor to me. Put it down.” When Sa`d complied with this instruction and went away, and was then called back, he feared that his request might have been answered by revelation. Quoting Sa`d, the report goes on: “I said:

هایا، آیا الله تعالیٰ زما په اړه کومه خبره نازله کړې ده؟ پیغمبر ﷺ ورته وویل: «ته ما څخه دا تورې غوښتې وه کله چې دا زما نه وه. اوس دا ماته راکړل شوې ده، نو زه دا تا ته ډالۍ کوم.» همداسې دوی د خپل رب او هغه قرآن سره ژوند کاوه چې نازلیده. دا واقعیاً ستره خبره وه او د انساني تاریخ په یوه په زړه پورې دوره کې پېښېده. د پیغمبر ﷺ هغه ملګري په خپل ځانګړي بېلګین انداز سره د قرآن ارزښت پېژندلی شو. دا حقیقت چې دوی خپل عملي کارونه د قرآني لارښوونو له مخې کول، د قرآن په اړه د دوی پوهه هم عملي او ډېره اغیزمنه کړې وه. که څه هم د لومړي ډول تکرار ممکن نه دی، په دې معنا چې هېڅ انساني ټولنه نن ورځ قرآن په مستقیم ډول نشي اخیستی، خو هغه ډول اړیکه چې د پیغمبر ﷺ د ملګرو ټولنې لرله، یقیناً تکرارېدای شي. دې ته یوازې د مؤمنانو داسې یوه ټولنې ته اړتیا ده چې د اسلام دین په عملي ژوند کې د لومړۍ مسلمانې ټولنې په شان قایم کولو هڅه وکړي. داسې یوه د مؤمنانو ټولنه به په یقین سره د قرآن په اړه همدغه ډول ارزښت ولري او هر ځل چې قرآن تلاوت شي، د دوی ایمان به زیات شي، ځکه چې په لومړي سر کې دا یوه مؤمنه ټولنه ده. د دوی لپاره ریښتینی ایمان دا غواړي چې دوی په عمل سره دې دین په عملي ژوند کې قایم کړي، وروسته له هغه چې جاهلیت د ټول نړۍ واک بیرته ترلاسه کړی و. د دوی په نزد ایمان یوازې د خوښو خیالونو په حد نه دی محدود، بلکې دا هغه څه معنا لري چې په زړه کې ژوره ریښه لري او عمل سره ېې باور ثابتېږي.

Has God revealed something concerning me?” The Prophet told him: “You asked me to give you this sword when it was not mine. Now it has been given to me, and I gift it to you.” Thus did they live with their Lord and with the Qur’ān which was being revealed. That was great indeed, taking place in a remarkable period of human history. Those Companions of the Prophet were thus able to appreciate the Qur’ān in their own exemplary way. The fact that they conducted their own practical affairs, guided by the Qur’ānic directives made their own appreciation of the Qur’ān both practical and highly effective. While no repeat of the first aspect is possible in the sense that no human community could receive the Qur’ān directly anymore, yet the type of interaction with the Qur’ān that characterized the community of the Prophet’s Companions can certainly be repeated. It only requires a community of believers to try to establish this religion of Islam in practical life just like the first Muslim community did. Such a community of believers will certainly have the same type of appreciation of the Qur’ān and will have their faith increased whenever it is recited, because, to start with, it is a believing community. For them, true faith requires that they take action to establish this religion in practice after jāhiliyyah had regained control over the whole world. To them, faith is not confined to wishful thinking, but it means something that is deeply rooted in one’s heart and to which credence is given through action.

اوس چې سورت په شروع کې د حقیقي ایمان ماهیت ثابت کړی دی، نو د هغه جنګ ته اشاره کوي چې په هغه کې مسلمانانو ته د جنګي غنیمت ترلاسه کولو موقع ملاویده، هغه غنیمت چې د دوی تر منځ د شخړې موضوع وګرځید، تر دې حده چې د دوی چلند هم ډیر ښه نه و، لکه څنګه چې د پیغمبر ﷺ صحابي عبادۀ بن الصامت په صراحت سره بیان کړی دی. سورت په عمومي ډول د هغو مختلفو پیښو ته اشاره کوي چې پېښې شوې، او دا چې د پیغمبر ﷺ صحابه کرامو څنګه احساس کړ او څنګه یې عمل وکړ. دا اشاره دا څرګندوي چې د پیغمبر ﷺ صحابه کرام یوازې هغه وسیله وو چې په هغې سره د خدای ﷻ ارادې پوره شوې. څرګنده ده چې دا ټولې پیښې او هغه حالت چې له دې پیښو رامینځته شو، د هغه جګړې غنیمت چې دوی پرې شخړه کوله، ټول یوازې د خدای ﷻ په ارادې، د هغه په پلان او هغه مرستې له امله ممکن شول چې دې مؤمنانو ته یې ورکړه. دوی له دې جګړې څخه هغه ګټه غوښته چې یوازې یوه کوچنۍ او محدوده ګټه وه. دا ګټه د هغه څه سره نشي پرتله کیدای چې خدای ﷻ د دوی لپاره غوښتل، یعنې دا چې دوی د هغو کسانو په توګه وي چې په هغوی سره د حق او باطل ترمنځ لوی جلاوالی په اسمانونو او ځمکه کې رامینځته شي. او دا لوی معیار هغه اصلي موضوع ده چې د اسماني لوړې ټولنې او همدارنګه د ځمکې د خلکو او عموماً د انساني تاریخ اصلي اندیښنه ده. سورت دوی ته یادونه کوي چې د دوی یوه ډله د خپل خوښ شوي نظر خلاف جګړې ته ولاړه. بله ډله دا نه غوښتل چې د جنګي غنیمت د دوی ترمنځ ووېشل شي. اوس خدای ﷻ غوښتل چې دوی پوه شي چې هغه څه چې دوی خوښ کړي وو، د هغه سره نشي پرتله کیدای چې خدای ﷻ یې خوښوي یا هغه څه چې هغه پوره کول غواړي. هغه د ټولو چارو پایلې پیژني.

Now that the sūrah has established at the outset the nature of true faith, it refers to the battle which allowed the Muslim community to gain the spoils of war that became the subject of their dispute to the extent that their behaviour was not all that becoming, as the Prophet’s Companion, `Ubādah ibn al-Şāmit, candidly states. The sūrah refers in a general way to the various events that took place, and how the Prophet’s companions felt and behaved in response. This reference makes it clear that the Prophet’s Companions were merely the means through which God’s will was accomplished. It is clear that all those events, and the situation that arose from them, including the spoils of war over which they disputed, were only made possible through God’s will, His planning and the help He gave to those believers. What they had hoped to achieve from this battle was only a small, limited gain. It could not be compared to what God wanted for them, to be the ones through whom the great divide between truth and falsehood is established in the heavens and on earth. It is this great criterion which is the main preoccupation of the Supreme Society in heaven as well as the preoccupation of the people on earth and human history generally. The sūrah reminds them that a group of them went into the battle against their preferred choice. Another party did not like that the spoils of war should be divided among them. Now God wanted them to realize that what they had preferred is not to be compared with what God prefers or what He chooses to accomplish. He knows the results of all matters.

مسلمانانو ډله تل دا آرزو کوله چې دوی به له هغه لښکر سره مخ شي چې کمزورې وي، نه له قریشو کې لښکر سره. "خدای تاسو سره ژمنه وکړه چې د دوو لښکرو څخه یو به ستاسو لاس ته ورشي. تاسو غوښتل چې هغه لښکر ستاسو وي چې طاقت نه لري." (آیت ۷) دا د دوی خواهش و، مګر خدای د دوی لپاره بل هدف غوښتی و. هغه غوښتل چې د دوی له لارې بل هدف پوره کړي: "مګر د خدای ارادې دا وه چې حق د خپلو خبرو سره سم ثابت کړي او کافران له منځه یوسي. همداسې به هغه حق خامخا ثابت کړي او باطل به بې ثباته کړي، که څه هم دا د ظالمانو لپاره خوښ نه وي." (آیتونه ۷-۸)

The Muslim group continued to wish that they would have to face the less powerful host, rather than the Quraysh army. “God promised you that one of the two hosts would fall to you. It was your wish that the one which was not powerful to be yours.” (Verse 7) This was their wish, but God wanted a different prospect for them. He wanted to accomplish a different purpose through them: “But it was God’s will to establish the truth in accordance with His words and to wipe out the unbelievers. Thus He would certainly establish the truth firmly and show falsehood to be false, however hateful this might be to the evildoers.” (Verses 7-8)

په خپل فضل سره الله تعالیٰ دا نه غوښتل چې دا مقابله د مادي ګټو سبب شي. هغه غوښتل چې دا د حق او باطل ترمنځ یوه بشپړه جګړه وي، ترڅو حق بریالی شي او په ښه توګه قایم شي، او باطل ثابت او د دروغ په توګه ښکاره شي. هغه غوښتل چې کافران ماته شي، سخت زیانونه ولري او ډیری یې اسیران شي. په دې ډول به دوی سپک او د دوی ځواک خورا کمزوری شي، پداسې حال کې چې د اسلام بیرغ په لوړ ډول پورته پاتې وي او د الله تعالیٰ مشیت پلی کیږي. په دې ډول الله تعالیٰ هغه مسلمان امت ته واک ورکوي چې هغه دوره پلی کوي چې الله تعالیٰ نازل کړې ده. د داسې پلي کیدو له لارې د الله تعالیٰ د وحدانیت اصل په ټینګه ټاکل کیږي، پداسې حال کې چې ظلم او باطل په بشپړه توګه ماتیږي. الله تعالیٰ غوښتل چې دا ټول د عمل او سخت جدوجهد له لارې، هم په عملي ژوند کې او هم په جګړه کې، ترلاسه او ګټور شي، نه دا چې په اتفاقي توګه ورکړل شوې ډالۍ وي، ځکه الله تعالیٰ هیڅ شی په اتفاقي توګه نه کوي.

By His grace, God did not want the encounter to be one that brings materialistic gains. He wanted it to be a full-fledged battle between truth and falsehood, so that the truth could triumph and be well established, and falsehood be proven and seen as false. He wanted the unbelievers to be routed, suffering heavy losses and many of them to be taken captive. Thus, they would be humiliated and their power greatly weakened while the banner of Islam would remain hoisted high and God’s will enforced. In this way, God gives power to the Muslim community which implements the code of living God has revealed. Through such implementation, the principle of God’s oneness is firmly established, while tyranny and falsehood are completely shattered. God wanted all this to be earned and merited through endeavour and hard struggle both in practical life and on the battlefield, not to be a gift granted haphazardly, for God does not do anything haphazardly.

دا سورت دلته د بدر د جګړې فضا یادوي، هغه حالات چې دې جګړې ته لاره هواروي، او هغه دریځونه چې د جګړې څخه مخکې او په جریان کې غوره شوي. دا د هغو شرایطو یو بشپړ انځور وړاندې کوي چې مسلمانان پکې وو، هغه څه چې خدای د دوی لپاره پلان کړي وو، او دا چې هغه بریا چې دوی ترلاسه کړه د خدای د پلان یوه برخه وه. د قرآن د بې ساري سبک له مخې، ټوله حالت د هغې مختلفو صحنو، پیښو، احساساتو او عکس العملونو سره دوی ته بیرته راوړل کیږي، ترڅو دوی یې بیا ژوند کړي، خو دا ځل د قرآني لارښوونو په رڼا کې. په دې ترتیب دوی وکولی شي د هغې حقیقي ابعادو قدر وکړي، هغه ابعاد چې د بدر، د عربي ټاپوزمکې او ټول ځمکې څخه هم ډیر پراخ دي، او د کائنات تر ټولو لوړې ټولنې ته رسیږي. دا د بدر د ورځې او د عربو او عمومي انساني تاریخ څخه هم بهر ځي، او د دې ژوند څخه هم اوړي، تر دې چې د آخرت د حساب ورځې او د کامل اجر ته ورسیږي. په دې توګه د مسلمانې امت ته دا توان ورکول کیږي چې د خدای په نزد خپل ارزښت وپیژني، او دا چې خدای د خپل دین په خدمت کې د افرادو او ټولنو حرکتونو او عملونو ته څنګه ارزښت ورکوي.

At this point, the sūrah recalls the atmosphere of the Battle of Badr, the circumstances leading to it and the attitudes adopted prior to the Battle and during it. It paints a complete picture of the conditions that the Muslims were in, what God planned for them and how the victory they attained was part of His planning. In the inimitable style of the Qur’ān, the whole situation is brought back to them with its different scenes, events, feelings and reactions so that they could relive it, but this time in the light of Qur’ānic directives. Thus they are able to appreciate its true dimensions that go far beyond Badr, the Arabian Peninsula and the whole earth to stretch across the universe and reach up to the Highest Society. It also goes beyond the day of Badr, Arabian and human history in general, and beyond this life to reach to the time of reckoning in the life to come and the perfect reward. The Muslim community is thus enabled to appreciate its value in God’s sight, and how He values the moves and actions of individuals and communities in the service of their faith.

کله چې تاسو خپل رب ته مرسته وغوښته، هغه تاسو ته ځواب راکړ: «زه به تاسو سره یو زر فرښتې په پرله پسې صفونو کې راولېږم.» خدای دا یوازې د زیری په توګه وګرځاوه، ترڅو ستاسو زړونه پرې ډاډمن شي، او بری یوازې له خدایه دی. بې شکه، خدای ډېر زورور، ډېر حکمت لرونکی دی۔

When you implored your Lord for help, He answered: “I will reinforce you with a thousand angels advancing in ranks.” God made this only as good news with which to reassure your hearts, for victory comes only from God. Indeed, God is Almighty, Wise.

هغه تاسو ته د خپل جانب څخه د ډاډ په توګه خوب راولېږه، او له آسمانه يې اوبه راولېږلې ترڅو تاسو پاک کړي، او له تاسو څخه د شیطان ناپاکي لرې کړي، او ستاسو زړونه قوي کړي او ستاسو قدمونه ثابت کړي. ستا رب فرښتو ته وحي وکړه: «زه له تاسو سره يم، نو مؤمنانو ته ثبات ورکړئ. زه به د کافرانو په زړونو کې وېره واچوم. نو د دوی غاړې ووهئ او د دوی له ټولو ګوتو سرونه ووهئ.» دا ځکه چې دوی د خدای او د هغه د پیغمبر ﷺ مخالفت وکړ. څوک چې د خدای او د هغه د پیغمبر ﷺ مخالفت وکړي، [پوه شئ چې] خدای د سزا په ورکولو کې سخت دی. دا ستاسو لپاره دی [ای د خدای دښمنانو!]، نو دا وچکئ. او کافرانو ته به د اور عذاب ورکړل شي۔

دا خوب او اطمینان د هغه مرستې یوه برخه وه چې الله د بدر په ځای کې مسلمان لښکر ته درکړه. ‹‹هغه (الله) تاسو باندې د خپل طرف څخه د امن د ورکولو لپاره خوب راولېږه.›› (آیت ۱۱) دلته کارول شوي الفاظ ډېر مهم دي؛ «راولېږه»، «خوب» او «امن» داسې الفاظ دي چې د باور او مهربانۍ احساس پیدا کوي. سورت بشپړ انځور وړاندې کوي او د هغه شیبې لوی ارزښت را څرګندوي چې د مسلمان لښکر د دوو مخالفو حالتونو ترمنځ توپیر وباسته.

This slumber and reassurance were part of the reinforcement God granted to the Muslim host at Badr. “He made slumber fall upon you, as an assurance from Him.” (Verse 11) The wording here is very significant; “fall upon you”, “slumber”, “assurance” are all words that impart a feeling of confidence and friendliness. The sūrah paints the complete picture and highlights the great value of that moment which separated two opposite situations experienced by the Muslim host.

د اوبو یا باران دا بل ډول مرسته وه چې مسلمان جنګیالیو ته ورکړل شوه. د عبدالله بن عباس ﷺ یوه روایت دا قصه داسې بیانوي: «کله چې نبي ﷺ د بدر په لوري وخوځید، هغه او اصحابو یو بې اوبو سیمه کې ودرېد، پداسې حال کې چې کافران د اوبو کندو ته نژدې وو. مسلمانان ظاهراً ستړي شوي وو.»

The water or the rain was, then, another form of support given to the Muslim fighters. A report by `Abdullāh ibn `Abbās tells the story as follows: “When the Prophet marched towards Badr, he and his Companions stopped at a barren area with the unbelievers closer to the wells. The Muslims were apparently exhausted.

شیطان د دوی په غوږونو کې وسوسه اچوله او د شکونو او شبهو د پیدا کولو هڅه یې کوله. هغه ویل: «تاسو څنګه ادعا کوئ چې خدای ستاسو ملګری دی او د هغه رسول ستاسو په منځ کې دی، په داسې حال کې چې مشرکانو تاسو له اوبو څخه مخنیوی کړی، تر دې حده چې اوس تاسو د ناپاکۍ په حالت کې لمونځ کوئ؟» خدای باران واوراوه چې مسلمانانو ته یې د څښلو او پاکیدو امکان ورکړ. په دې ترتیب خدای د دوی څخه د شیطان ناپاکي لرې کړه. هغه ریګستاني ځای چې دوی پکې وو، دومره کلک شو چې خلک او څاروي په اسانۍ سره پرې تللی شول. دوی د خپلو دښمنانو په لور وخوځیدل. بیا خدای خپل رسول ﷺ د زرو فرښتو په مرسته تقویه کړ، چې جبرئیل پر یوه اړخ د پنځه سوه فرښتو مشر و، او میکائیل پر بل اړخ د بلو پنځه سوه فرښتو مشر و. دا هغه وخت و چې پیغمبر ﷺ د خپل ملګري الحباب بن المنذر هغه مشوره پلي کړه، چې هغه ورکړې وه: دا چې دوی باید د بدر په اصلي چاه کې کیږدي او نورې چاوې دې بندې کړي. ابن کثیر راوی: «دا ښه معلومه ده چې کله پیغمبر ﷺ بدر ته ورسید، هغه د لومړۍ هغې چاې په نږدې کې کیناست چې ورې ته یې ورسید. الحباب بن المنذر راغی او ترې یې وپوښتل: ‹د خدای رسوله، ایا خدای تا ته دا امر کړی چې دلته کیناستې یې، ترڅو موږ نور لا مخ ته نه شو تللی، که دا ځای ستا د جنګ د ستراتیژۍ په توګه غوره کړی؟› پیغمبر ﷺ ورته وویل چې دا د هغه خپل انتخاب او ستراتیژي ده. الحباب بیا وویل: ‹د خدای رسوله، دا ځای د کیناستې مناسب ځای نه دی. موږ ته مخ ته وړه، تر هغه چې د هغوی ترټولو نږدې د اوبو سرچینې ته ورسیږو، او بیا باقي ټولې چاوې بندې کړو. موږ کولای شو چې حوضونه هم ډک کړو، ترڅو موږ ته اوبه وي او دوی ته نه وي.› پیغمبر ﷺ د هغه په مشوره عمل وکړ.» پدې شپه، پدې وخت کې چې الحباب بن المنذر خپله مشوره ورکړه، مسلمانان په هغه حالت کې وو چې دلته ورته یادونه شوې ده. هغه مرستې چې دوی ترلاسه کړې، مادي او روحاني دواړه وې. په ریګستان کې، اوبه د ژوند سرچینه او د بریا د ترلاسه کولو وسیله ده. اسلامی لښکر چې په صحرا کې د اوبو پرته وي، د جنګ له پیل څخه دمخه هم ډیره احتمال لري چې ماتې ومني. پرې دې، د شیطان د وسوسې له امله یو ډول رواني تردد هم راڅرګند شو، چې مؤمنان د طهارت په حالت کې د لمانځه په اړه اندېښمن وو، ځکه چې د غسل او وضو لپاره اوبه نه وې. په هغه وخت کې دوی ته د تیمم رخصت نه و ورکړل شوی. دا رخصت وروسته په پنځم هجري کال کې هغه جنګ کې ورکړل شو چې دوی وکړ. په داسې حالت کې اندېښنې او تردد ډیر وي. شیطان هڅه کوي چې د ایمان له دروازې ننوځي، ترڅو داسې اندېښنې زیاتې کړي. کله چې خلک په داسې اندېښنه او تردد سره جنګ ته ننوځي، نو په اسانۍ سره ماتې کېدای شي. په دې وخت کې مرسته ډېره وخت وړ وي: ﴿وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً لِّيُطَهِّرَكُم بِهِ وَيُذْهِبَ عَنكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَىٰ قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ﴾ (آیت ۱۱). پدې ترتیب معنوي مرسته د مادي مرستې سره یوځای راځي. اندېښنه لرې کېږي ځکه اوبه زیاتې کېږي، او د ځان پاکولو وروسته تردد د یقین لخوا ځای نیسي. د ځمکې د سختېدو سره د دوی حرکت هم ډېر ثابت کېږي.

اب چې د بریا ریښتینې سببونه، یعنې د خدای تدبیر، د هغه مرستې، د مؤمنانو یوازې د هغه باندې توکل او هغه پېښې ته غاړه ایښودل چې خدای یې پرېکړه کړې، بیان شول، او اوس چې ټول ذهنونه د ټولې پېښې تصور کوي او ټول زړونه د غوره ځواب لپاره چمتو دي، مؤمنانو ته امر کېږي چې کله چې په جګړه کې د کافرانو سره مخ کېږي نو ثابت پاتې شي. هېڅکله دې تېښته ونه کړي، ځکه بریا یا ماتې د خدای په اراده ده، او د دې دواړو اسباب هغه دي چې خلک یې ویني ته ورته نه دي. ټوله جګړه او د هغې ټولې پېښې د خدای په تدبیر او پلان سره دي: ‏«اې مؤمنانو! کله چې د کافرانو سره په جګړه کې مخامخ شئ، نو ورته شاه مه ورکوئ (او وتښتئ مه)۔ ‏او څوک چې په هغې ورځ ورته شاه ورکړي، پرته له دې چې جنګي چال کوي یا یوه بله ډله ته ځان رسوي، نو هغه د خدای له غضب سره بېرته راځي او د هغه ځای دوزخ دی، او دا ډېر بد ځای دی.» (آیتونه ۱۵–۱۶)

Now that the decisive victory has been attributed to its true factors: God’s planning, support, the believers’ reliance on Him alone and acceptance of whatever eventuality He determines — now with all minds visualizing the whole event, and all hearts ready for the best response, the believers are given an order to remain steady whenever they meet unbelievers in battle. They must never run away, since victory or defeat are determined by God’s will and the factors contributing to either of them are different from the factors people may see. The whole battle and all its events are of God’s own making and planning: “Believers, when you meet in battle those who disbelieve, do not turn your backs to them in flight. Anyone who turns his back to them on that day, except when manoeuvring for battle or in an endeavour to join another troop, shall incur God’s wrath, and hell shall be his abode: how vile a journey’s end.” (Verses 15- 16)

دا آیتونه په یوه سخت خبرداری او ډار وونکې ګواښ پیل کیږي. که مؤمنان د خپلو دښمنانو سره مخ شي چې په حقیقت کې د یوې لویې ځواکمنې ښودنې سره ښکاره کیږي، نو هیڅ حال کې باید شا وانه ړوي، پرته له دې چې تاکتیکي دلیلونه ولري. دا دلیلونه کیدای شي داسې وي: یو بهتر ځای غوره کول، یو اغیزمن پلان عملي کول، د مؤمنانو بلې ډلې سره یوځای کیدل، یا د جګړې بیا پیلولو لپاره بلې مسلماني قلعې ته تلل. هغه کسان چې تښتي او شا ګرځوي، د ترټولو سخت دوه چنده سزا مستحق دي: د خدای غضب ته ګرفتار کیدل او دوزخ ته اچول کیدل.

These verses begin with a strong warning, a fearsome threat. Should the believers face their enemies who may in essence present themselves in a great show of power, they must not, under any circumstances, turn away, except for tactical reasons. These may include choosing a better position, carrying out a more effective plan, joining another group of believers, or moving to another Muslim stronghold in order to resume the fight. Deserters and people who turn away in flight deserve the most terrible double punishment of incurring God’s wrath and being thrown into hell.

بعضو عالمانو دا نظر څرګند کړی دی چې دا حکم یوازې د بدر خلکو پورې اړه لري، یا د هغه جنګ پورې چې پکې خود پیغمبر ﷺ هم برخه درلوده. خو د عالمانو لویه اکثریت د دې حکم عمومي تطبیق ته ټینګار کړی دی. دوی د جنګ څخه تښتېدل د لویو ګناهونو له جملې ګڼي. د دوو صحیحو کتابونو کې، چې د پیغمبر ﷺ د حدیثونو تر ټولو معتبر ټولګې دي، البخاری او مسلم د ابوهریرہ رضي الله عنه په روایت سره نقل کړي چې د خدای رسول ﷺ فرمایلي: «له اووو هلاکوونکو ګناهونو ډډه وکړئ.» کله چې له هغه څخه پوښتنه وشوه چې دا کوم دي، پیغمبر ﷺ وفرمایل: «د خدای سره شریک ګرځول، جادو، ناحقه د انسان وژل چې حق یې نه وي، د یتیم مال خوړل، سود خوړل، د جنګ څخه تښتېدل، او پاکدامنې مؤمنې ښځې ته د زنا تور لګول.» د حنفي مذهب یو مشر عالم الجصاص خپل علمي اثر «احکام القرآن» کې دې نقطې باندې مختلف نظرونه په تفصیل سره بیان کړي دي. دلته د هغه خبره نقل کول ګټور دي، چې وایي:

سورت بیا هغه لاس ته ګوته نیسي چې الله تعالی څنګه پېښې ترتیبوي، د مؤمنانو دښمنان وژني، او هغه څه چې ویشتل کیږي هغه ویشتي. بیا هم مؤمنان اجر ترلاسه کوي، ځکه خدای غواړي خپل احسان پر دوی بشپړ کړي، دوی سره مرسته کوي چې هغه ازمېښت چې ده د دوی لپاره ټاکلی دی ښه تېر کړي، او د دې لپاره ښه بدل ورکړي:

The sūrah then moves on to show God’s hand as He dictates events, killing the enemies of the believers, and throwing whatever is thrown. The believers, nevertheless, receive the reward, because God wants to perfect His grace on them, helping them to pass well the test He has set for them, and to reward them well for it:

د «بدر» جګړې په اړه د انفال سورې دا ۱۷م آیت دی. دا دی: "تاسو نه وئ چې دوی یې وژلي، بلکې دا الله وو چې دوی یې وژلي. کله چې ته (خاورې ته) لاس واچوې، دا ستا کار نه و، بلکې دا د الله کار و، ترڅو مؤمنانو ته د خپل لوري یوه ښه آزموینه ورکړي. بیشکه الله ډېر اورېدونکی، ډېر پوهېدونکی دی."

“It was not you who slew them, but it was God who slew them. When you threw [a handful of dust], it was not your act, but God’s, so that He might put the believers through a fair test of His own making. Indeed, God hears all and knows all.” (Verse 17)

ډیری معتبرې روایتونه بیانوي چې دلته ذکر شوې ویشتل د هغه یوې مٹھۍ خاورې ته اشاره ده چې پیغمبر ﷺ د کافرانو په لور وویشته، او وې ویل: "دا مخونه ناوړه شي! دا مخونه ناوړه شي!" دغه خاوره د هغو کسانو په مخونو ولګیده چې الله تعالیٰ د وژل کیدو لپاره مقرر کړي وو۔ خو د قرآن دا ارشاد ډیر پراخ مفهوم لري. دا د الله تعالیٰ د ټول کار تدبیر ته اشاره کوي، د پیغمبر ﷺ او د هغه د صحابه کرامو د عملونو هاخوا. ځکه دې ته د الله تعالیٰ دا خبره وروسته راغلې ده: "تر څو هغه مؤمنان د خپل ځان جوړ کړي ښه آزموینه کې ښه وازمویي." (آیت ۱۷) دا پدې معنا ده چې الله تعالیٰ مؤمنانو ته لاره ښیي چې په لوی عزم سره دې آزموینې ته مخ کړي او په دې ډول خپل ځانونه ثابت کړي، څو هغوی ته د دې په واسطه بریا ورکړي او په بدله کې اجر وروبښي. دا د هغه پراخ فضل بڼه ده چې الله تعالیٰ خپلو بندګانو ته ورکوي۔

Many authentic reports explain that the throwing mentioned here refers to the handful of dust the Prophet threw in the direction of the unbelievers, saying “Ugly are those faces! Ugly are those faces!”‘ The dust hit the faces of those God had predetermined to be killed. But the Qur’ānic statement has a much wider import. It refers to God’s planning of the whole affair, beyond the actions of the Prophet and his Companions. This is the reason for following it with God’s words: “So that He might put the believers through a fair test of His own making.” (Verse 17) This means that God guides the believers to prove themselves by going through the test with great determination, so that He grants them victory through it and gives them reward for it. This is the sort of abounding grace that God bestows on His servants.

کله چې سورت په ډاګه بیان کړی چې خدای یقیناً د کافرانو چل کمزوری کوونکی دی، نو خطاب یې د کافرانو له ځینو ځانګړو کسانو ته متوجه دی۔

When the sūrah has clearly stated that God is certain to make feeble the unbelievers’ scheming it directs its address to certain people among the unbelievers.

د جګړې له پیل څخه لږ دمخه، هغو منکرانو د خدای څخه فیصله وغوښته، دعا یې وکړه چې هغه ډله چې دوی یې ګمراهه بللې وه، هغه نوی شیان جوړوونکې وه او د خپلوۍ اړیکې یې پرې کړې وې، ګټه ورسره په بدو ماتې وشي. دا همغه د ابوجهل دعا وه، چې د خدای څخه فیصله غوښتل. بیا د منکرانو د هڅو پایله ماتې وه. اوس دوی ته مستقیم خطاب کیږي او د دوی د فیصلې غوښتنې دعا رد کیږي. دوی ته ډاډ ورکول کیږي چې هغه څه چې په بدر کې وشول، دا د یو قاعدې حیثیت لري نه د استثنا. د دوی لښکر، که هر څومره زیات هم وي، دوی ته هیڅ ګټه نه رسوي، ځکه دا یو دوامداره قاعده ده چې خدای تعالی تل د مؤمنانو په ګټه وي: {که تاسو فیصله غوښتې وه، نو فیصله تاسو ته راغله. که تاسو ودریږئ، نو دا ستاسو لپاره غوره ده؛ او که تاسو بیرته د خپلو ګمراهیو طرف ته ستانه شئ، نو مونږ هم بیرته [خپل عذاب سره] راځو.}

Just before the start of battle, those unbelievers sought a divine judgement, praying that the party which they described as more astray, fabricating what was unheard of and severing ties of kinship should end in miserable defeat. That was exactly Abū Jahl’s prayer, seeking God’s judgement. Defeat was then the outcome of the unbelievers’ endeavours. Now they are addressed directly and their prayer for a judgement is decried. They are assured that what happened at Badr was the rule not the exception. Their forces, numerous as they may be, will avail them of nothing, because it is a consistent rule that God will always be on the side of the believers: “If you were seeking a judgement, then a judgement has come to you. If you desist, it will be best for you; and if you revert to your erring ways, We will also be back [with Our punishment].

«ستاسو لښکر هرڅومره زیات وي، هغه به تاسو ته هیڅ ګټه ونه رسوي؛ ځکه الله (ج) له مؤمنانو سره دی۔» (آیت ۱۹)

Your host, numerous as it may be, shall avail you nothing; for God is with the believers.” (Verse 19)

تاسو د خدای څخه د مسلمانانو او ځانونو ترمنځ فیصله غوښتې، او هغه څخه مو دعا وکړه چې هغه ډله هلاک کړي چې په ګمراهۍ کې وه او د خپلوۍ اړیکې یې پرې کړې. خدای ستاسو دعا قبوله کړه، او ستاسو برخه ماتې وه، لکه څنګه چې تاسو غوښتې وه. اوس تاسو په یقین سره پوهیږئ چې کومه ډله ډېره ګمراه ده او کومه ډله د خپلوۍ اړیکې پرې کوي.

You have sought God’s judgement between the Muslims and yourselves, and you have prayed to Him to destroy the party which was in error and which severed ties of kinship. God has responded, and defeat was your lot, as you have requested. Now you know for certain which party is more erring and which severs ties of kinship.

په دې مخکې سورت کې ذکر شوي وو چې مؤمنانو دا څرګنده کړه چې خدای د دوی په خوا دی۔

Earlier, the sūrah mentioned the believers making it clear that God is on their side.

اوس دوی ته په بار بار سره خطاب کیږي، ترڅو هغوی د خدای او د هغه د رسول اطاعت وکړي او له هغه څخه د مخ اړولو نه وېرول شي. که هغوی داسې وکړي نو دوی به هغو خلکو په شان وي چې د خدای آیتونه لوستل کیږي او دوی پرې پام نه کوي. دوی ګونګي او کنګل دي، که څه هم د اوریدو لپاره غوږونه او د خبرو لپاره ژبې لري. دا خلک د ځمکې پر مخ د ټولو مخلوقاتو تر ټولو بد دي، ځکه چې هغه څه چې اوري، په هغه کې لارښوونه نه مومي.

Now they are addressed repeatedly to encourage them to obey God and His Messenger and to warn them against turning away from Him. Should they do so they will be in the same position as those who hear God’s revelations being recited and who pay no heed to them. They are deaf and dumb although they may have ears to hear with and tongues to speak with. These are the vilest of all creatures on earth because they are not guided by what they hear.

اے ایمان والو! الله او د هغه رسول ته غاړه کېږدئ، او له هغه څخه مه اړوئ، په داسې حال کې چې تاسو (د هغه خبرې) اورېدلې دي. او هغو کسانو په څېر مه کېږئ چې وايي: "موږ واورېدل"، حال دا چې دوی نه اوريږي. بېشکه، د الله په نزد بدترين مخلوق هغه کټ مټ کرلي او ګونګي دي چې عقل نه لري. که الله په دوی کې کومه ښېګڼه ليدلې وای، نو په یقین سره به یې دوی ته اورېدل ورکړی وای. او که هغه دوی ته اورېدل ورکړي وای، نو دوی به بيا هم مخ اړولی وای او انکار به یې کړی وای. (آیتونه ۲۰-۲۳)

Believers, obey God and His Messenger, and do not turn away from him now that you have heard [his message]. Do not be like those who say: ‘We have heard,’ while they do not listen. Indeed, the worst of all creatures, in God’s sight, are the deaf and dumb who are devoid of reason. If God had known of any good in them, He would certainly have made them hear. But even if He were to make them hear, they would have turned away and refused to listen. (Verses 20-23)

مؤمنان ته امر کیږي چې د خدای او د هغه د رسول اطاعت وکړي، او کله چې د هغه آیتونه اوریدل کیږي نو له هغو څخه مخ مه اړوئ. دا خطاب د ډیرو الهام بخښونکو سریزو او د هغه جنګ د پېښو د بیان څخه وروسته راځي چې په کې د خدای لاس ښکاره وو، ځکه چې هغه د پېښو مسیر ټاکلی و او مرسته او ملاتړ یې برابر کړی و. دا ټول د مؤمنانو ډاډ ورکاوه چې خدای د دوی سره دی او هغه به د کافرانو توطیې ناکامې کړي. نو له دې وروسته یوازینی سم لاره دا وه چې دوی واوري او اطاعت وکړي. که چیرې د دومره پېښو وروسته د خدای د رسول څخه مخ واړول شي او د هغه امرونو ته پام ونه شي، نو دا به په ښکاره ډول د هر هغه چا لپاره ناسمه وي چې عقل لري او فکر او غور کوي.

The believers are asked to obey God and His Messenger and not to turn away when they listen to His revelations. This address follows a number of inspiring introductions and an account of the events of the battle in which God’s hand was clearly seen at work as He determined the course of events and provided help and support. All this reassured the believers that God was with them and He was certain to foil the schemes of the unbelievers. Thereafter the only proper course of action was for them to listen and obey. To turn away from God’s Messenger and pay no heed to his orders after all that had happened would clearly be seen as totally unbecoming of anyone who has a mind to think and reflect.

انہیں دا خبرداری ورکړل شوې ده چې د جهاد په اړه منفي رویه ونه غوره کړي، یا د ژوند ته د بلنې په وړاندې منفي ځواب ورنکړي، یا د هغه څه د بدلولو د دندې څخه ډډه ونکړي چې ناسمه ده، په هر ډول چې وي: «له هغه فتنې څخه ووارخئ چې ستاسو له هغو کسانو څخه یوازې ظالمانو ته نه رسیږي. پوه شئ چې خدای د سزا په ورکولو کې سخت دی.» (آیت ۲۵) هغه ټولنه چې د خپلو غړو د یوې برخې ظلم ته اجازه ورکوي، پخپله به هم د ظلم یا ناسم کار مرتکبه وي. کله چې یوه ټولنه ظالمانو ته مقابله نه کوي، کله چې د تېرې کوونکو د سزا لپاره کومه مثبته ګام نه اخلي، نو په دې حق لري چې د هغو ظالمانو او تېرې کوونکو د سزا برخه ولري. باید وویل شي چې بدترین ډول ظلم د خدای هغه قانون پرېښودل دي چې ده د انساني ژوند د تطبیق لپاره ټاکلی دی. اسلام د یوې نظام په توګه د ټولنې په دننه د مرستې او یووالي پر بنسټ جدي نظر لري. اسلام خپلو پیروانو ته اجازه نه ورکوي چې هغه وخت ناست پاتې شي چې ظلم، فساد او ناسم کارونه ځوروونکي وي، چې څه نو د خدای دین پرېښودل شي او د هغه خدایي حاکمیت په دروغجنو ادعاوو سره ونه منل شي. داسې خلک دا تمه نه شي کولی چې یوازې د دې لپاره له ازموینې او فتنې څخه وژغورل شي چې په خپل ذات کې ښه دي.

They are then warned against adopting a negative attitude to jihād, or making a negative response to the call to life, or refraining from the fulfilment of their duty to change what is wrong, whatever form it may take: “Beware of temptation that does not lure only those among you who are wrongdoers. Know that God is severe in retribution.” (Verse 25) A community that allows a section of its members to be unjust will be guilty of injustice or wrongdoing. When a community does not stand up to wrongdoers, when it does not take any positive steps to punish transgressors, it deserves to share in the punishment of those wrongdoers and transgressors. It should be said that the worst type of wrongdoing is to abandon God’s law which He has laid down to be implemented in human life. As a system, Islam has a serious outlook based on mutual help and solidarity within the community. Islam does not allow its followers to sit idle when injustice, corruption and wrongdoing continue on the rampage, let alone sees God’s faith abandoned and His Godhead denied in order to be substituted by false claims. Such people cannot hope to be spared trial and temptation simply because they are good within themselves.

ځکه چې د ظلم او ناوړه کارونو په وړاندې مقاومت د ژوندونو او مالونو لوی قربانیو ته اړتیا لري، نو قرآن کریم لومړنۍ مسلمانه ټولنه د هغې د خپلې کمزورتیا، لږ شمیر، هغه ویره او ځورونې چې ورباندې تیریده، په یاد وروزي. همدارنګه دا ټولنه ته یادونه کوي چې څنګه خدای (ج) خپله سیورې ورباندې وغزوله، هغوی ته یې امنیت او ښه روزي ورکړه. نو دا ټولنه هیڅکله د هغه ژوند په ځواب ورکولو کې ډډه نه کوي چې رسول الله ﷺ ورته رابولي، او نه د هغو مسؤلیتونو په پوره کولو کې ځنډ کوي چې د دې ژوند ویاړ، آزادي او خپلواکي ساتي. خدای (ج) فرمایي: ”هغه وخت په یاد وساتئ چې تاسو په ځمکه کې لږ شمیر او بې وسه وئ، له دې ویرې چې خلک به تاسو له منځه یوسي. نو هغه تاسو ځای پر ځای کړئ، خپل مرستې سره یې تاسو ځواکمن کړئ، او تاسو ته یې ډیرې ښې شیان روزي کړل، ترڅو تاسو شکر وباسئ.“ (آیت ۲۶)

بله مؤمنانو! د الله او د رسول ﷺ خیانت مه کوئ، او په خپله امانت کې هم په پوهیدو سره خیانت مه کوئ۔ پوه شئ چې ستاسو مال او اولاد یوازې یوه ازمېښت دی، او چې د الله په نزد لوی اجر دی۔ Yet the Pashto rendering above, read back, misses the full sense of the sentence in the source. Here is the complete and faithful translation: الله تعالیٰ پوهیږي چې مال او اولاد خلک له هغه غږ ته د سمې ځواب ورکولو څخه ځنډولی شي، ځکه دوی د ویره او کنجوسۍ صفتونه پیاوړي کوي۔ له همدې امله قرآن کریم په دې حقیقت ټینګار کوي چې مال او اولاد د ازمېښت موضوع کېدای شي، او داسې کمزوریو څخه خبرداری ورکوي چې خلک په دې ازمېښت کې د ناکامۍ سبب کېږي۔ دوی ممکن د جهاد غږ ته د ځواب ورکولو، یا هغه امانت او هغه ژمنو د ادا کولو چې الله ورسره سپارلي او دوی یې ورکړې دي، د پوره مسؤلیت پر غاړه اخیستو ته ډېر ناڅاپه شي۔ د داسې دندو د ترسره کولو څخه ډډه کول د الله او د هغه د رسول ﷺ خیانت دی، او د هغه امانت خیانت دی چې الله د دې ځمکې پر مسلمانو ټولنې سپارلی دی۔ دا امانت له مسلمانې ټولنې څخه غواړي چې د الله کلمه د لوړتیا لپاره هڅه وکړي، د هغه الوهیت بشپړ ومنل شي، او حق او عدل ساتل شي۔ د دې خبرداری سره دا یادونه هم ده چې الله دوی لپاره هغه لوی اجر ساتلی دی چې د مال او اولاد له ارزښت څخه ډېر زیات دی: «مؤمنانو! د الله او رسول ﷺ خیانت مه کوئ، او نه په پوهیدو سره خپل هغه امانتونه خیانت کوئ چې تاسو ته سپارل شوي دي۔ پوه شئ چې ستاسو مال او ستاسو اولاد یوازې یوه ازمېښت دی، او بې شکه الله په نزد لوی اجر دی۔» (آیتونه ۲۷-۲۸)

Another address to the believers follows. God knows that property and children may discourage people from giving the proper response to such a call as they tend to enhance traits of fear and miserliness. Therefore, the Qur’ān highlights the fact that property and children may be the subject of a trial and warns against weaknesses that may cause people to fail in such a trial. They may feel too reluctant to respond to the call of jihād, or to shoulder the responsibilities of the trust God placed in them and the pledges of loyalty they have given. To refrain from the fulfilment of such duties is a betrayal of God and His Messenger, and a betrayal of the trust God has assigned to the Muslim community on earth. This trust requires the Muslim community to strive to make God’s word triumphant, establish His Godhead as absolute, and maintain truth and justice. Coupled with this warning is a reminder of the great reward that God has in store for them which outweighs by far the value of property and children: “Believers, do not betray God and the Messenger, nor knowingly betray the trust that has been reposed in you. Know that your worldly goods and your children are but a trial, and that with God there is a great reward.” (Verses 27-28)

د الله تعالیٰ هغه دندې چې د مسلمانو ټولنې ته یې سپارلې دي پرېښودل، د الله او د هغه د رسول ﷺ سره خیانت دی. د اسلامي عقیدې بنسټیزه مسله دا ده چې خدای تعالیٰ یوازې د ځان لپاره د خدایۍ صفت ومنل شي، او یوازې هغه څه پیروي وشي چې د هغه د رسول محمد ﷺ له لارې موږ ته رسېدلي دي. د انساني تاریخ په اوږدو کې خلک خدای په بشپړه توګه نه دي انکار کړی، خو اکثره یې د هغه سره شریکان ګرځولي دي. ځینې وختونه دا شرک د عقیدې او عبادت په بڼه وو، خو د خدای پرته نورو ته د حاکمیت او واک ورکولو بڼه بېخي ډېره عامه وه. له همدې امله بنسټیزه مسله دا نه ده چې خلک خدای ته ایمان راوړي، بلکه دا ده چې دې ایمان ته هر ډول تحریف رانغلي. دا خبره چې «له الله پرته بل معبود نشته» دا معنا لري چې هغه د دوی د ژوند په ځمکه کې د واکمن په توګه منل کېږي، لکه څنګه چې دوی د کائنات په حاکمیت یې اقرار کوي. دا خبره د قرآن کریم په دې ارشاد کې څرګنده ده: {او هغه همدا ذات دی چې په آسمان کې هم الله دی او په ځمکه کې هم الله دی.} (الزخرف: ۸۴) دې بنسټیزې مسلې دا هم ځکه پکې راځي چې د الله رسول ﷺ یوازینی سرچینه ده چې هغه څه انسانانو ته رسوي چې خدای تعالیٰ ترې غواړي، او دا پدې معنا ده چې دوی باید د هغه ټول امرونه او لارښونې پیروي وکړي.